^

Uisneno In Kabin ma Prenat: Rais Manba'an Fe'u nok Reta' Ahun-hunut

Genesis and the New Testament in the Amarasi language of Indonesia

Kejadian dan Perjanjian Baru dalam bahasa Amarasi dari

copyright © 1999-2014 Unit Bahasa dan Budaya, Kupang NTT, Indonesia
Language: Amarasi
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-03-11

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 13 Dec 2023
eBible.org certified

60603d94-9a14-5831-a729-e3ba7b0ebc25

FRT

Uisneno In Kabin ma Prenat:

Rais Manba'an Fe'u nok Reta' Ahun-hunut

[aaz]

Uisneno In Kabin ma Prenat: Rais Manba'an Fe'u nok Reta' Ahun-hunut

Tuhan pung Kata-Kata: Perjajian Baru dan Kejadian dalam bahasa Amarasi, Indonesia

[aaz]

Diterjemahan oleh

Tim Penerjemah Bahasa Amarasi di Unit Bahasa & Budaya, Kupang, NTT, dalam kerjasama dengan Wycliffe Bible Translators (1999-2014).

Edisi cetakan:

Hak cipta © 2015, Unit Bahasa dan Budaya dan Wycliffe Bible Translators Inc.

Table of Contents

page

Retaꞌ Ahun-hunut

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Retaꞌ Ahun-hunut

Anmurai naꞌko Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan

1

Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan nok in afan

1 Nahunu te, Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan.

2 Oras naan, pah-pinan ka mamoꞌek fa feꞌ, ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii nbasiksakan. Suma nmuꞌi haa, oe. Ma meisꞌookn ii nꞌaum naan ee. Uisneno In Asmaan ee nabra-rae nbi oe je fafon.*

3 Rarit Uisneno naꞌuab am nak, “Ro he nmuiꞌ meꞌu.” Naꞌuab anrair on naan ate, meuꞌ gui njair. 4 Ankius meuꞌ gui te, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan ro reko. Rarit In nbatis meuꞌ gui naꞌko meisꞌokan, he es-es ate nmuiꞌ kuun in oras. 5 In nakanab meuꞌ gui nak, ‘manas’, ma meisꞌookn ii nak, ‘fai’. Neno naan, neon goes namsoup goen.

6-7 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Ro he nmuiꞌ ruman he nbatis oe. Es naan ate, anmuiꞌ oe nbi faof, ma nmuiꞌ oe nbi ꞌpiin.” Naꞌuab anrair on naan ate, oe naan anbaits ok anjair bare nua, fafo ma ꞌpiin. 8 Rarit In nakanab baer ruman abit faofn ee, ‘neno’. Neno naan, neno nua namsoup goen.

9 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Oe abit aꞌpinan naan ro he nkaubuub ok nbi bare meseꞌ, maut he nmuiꞌ baer metoꞌ.” Naꞌuab anrair on naan ate, baer meot ii npoi neem. 10 Rarit In nakanab baer metoꞌ naan, ‘auf metoꞌ’; ma In nteek oe reꞌ ankaubuub on naan, ‘tasi’. Ankius areꞌ naan ate, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko. 11 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Auf meot ii ro he natorob hau humaꞌ-humaꞌ. Ro he nmuiꞌ hau manoꞌo, hau masufaꞌ, ma hau mafuaf. Maut he hau meseꞌ-meseꞌ te, napoitan fini natuin in atrekan.” Naꞌuabaꞌ nrair on naan ate, areꞌ hau ngguin naan anjarin. 12 Anbi auf metoꞌ naan, hau ngguin napoitan fini natuin sin atreek ein meseꞌ-meseꞌ. Ankius on naan ate, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko. 13 Neno naan, neno teun namsoup goen.

14-15 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Anbi fafon ne, ro he nmuiꞌ baer meꞌu humaꞌ-humaꞌ he ntanaꞌ pah-pinan. Ro he nmuiꞌ baer atanaꞌ nbi oras manas, ma nmuiꞌ baer atanaꞌ nbi oras fai. Baerꞌ ein naan anjarin on tanar henaꞌ tsoiꞌ tahiin neno, toon, ma oras.” Naꞌuab anrair on naan ate, baer meꞌun neon goe tnanan sin nboran. 16 In nmoeꞌ baer meuꞌ humaꞌ nua reꞌ koꞌu. Es koꞌu nneis, ntanaꞌ nbi oras manas; es seor naꞌbau ntanaꞌ nbi oras fai. In nmoeꞌ kfuun-akfuun amsaꞌ. 17 In nakfirit baerꞌ ein naan nbi neon goe he ntanaꞌ pah-pinan. 18 Rarit sin ntaanꞌ ein nbi oras manas, ma oras fai. Nok ranan naan, sin nbatis meꞌu naꞌko meisꞌokan. Ankius niit sin ite, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko. 19 Neno naan, neno haa namsoup goen.

20 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Ro he nmuiꞌ kaunaꞌ humaꞌ-humaꞌ reꞌ anmonin nbin oe. Ma ro he nmuiꞌ koro humaꞌ-humaꞌ reꞌ natpenen nbin neon goe tnanan.” 21 Rarit In nmoeꞌ ikaꞌ humaꞌ-humaꞌ ma kaunaꞌ bian reꞌ nmonin nbin oe. In nmoeꞌ koro humaꞌ-humaꞌ msaꞌ reꞌ natpenen nbin neon goe tnanan. Ankius saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ sin naan ate, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko. 22 Rarit In naꞌuab anfee tetus neu areꞌ kanan muiꞌt ein naan am nak, “Iikꞌ ein ro he namsaꞌin, he naheun oe nbin bare-bare. Ma koorn ein on naan amsaꞌ.” 23 Neno naan, neno niim namsoup goen.

24-25 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Ro he nmuiꞌ muꞌit humaꞌ-humaꞌ reꞌ anmonin nbin auf metoꞌ. Sin esan reꞌ muiꞌ aem, muiꞌ fui, ma anonok, es-es ate nok nain in atrekan.” Naꞌuab anrair on naan ate, muiꞌt ein naan anjarin. Ankius on naan ate, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko.

26 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, “Iim he Hit† tmoeꞌ mansian tatuin Hit huumk am Hit masak, Hit moeꞌk am Hit taok. Maut he sin es anpafaꞌ ma npainoet iikꞌ ein nbin tasi, areꞌ koro nbin neon goe tnanan, areꞌ muiꞌ aem, ma muꞌit bian reꞌ nmonin nbin pah-pinan.”✡

27 Onaim In nmoeꞌ mansian ii natai nok In human ma In masan, In moꞌen ma In taon. In nmoeꞌ sin, atoniꞌ ma bifee. 28 Onaim In naꞌuab anfeen sin tetus am nak, “Hi ro he mihoniꞌ ma mimsaiꞌ he miheun pah-pinan, mpafaꞌ ma mpainoet je msaꞌ. Au ꞌfee ki prenat he mꞌurus ikaꞌ-ikaꞌ, koro-koro, ma areꞌ kanan muiꞌt ein anbin auf metoꞌ. 29 Amneen mirek-rekoꞌ! Au ꞌfee ki mnahat humaꞌ-humaꞌ nbi pah-pinan. Esan reꞌ: hau manoꞌo, hau masufaꞌ, ma hau mafuaꞌ. 30 Au ꞌfee haun reꞌ naan he njarin amnahat neu muiꞌt ein amsaꞌ. Anmuꞌi mnahat neu muiꞌ aem, muiꞌ fui, anonok, ma koorn ein msaꞌ.” Naꞌuab anrair on naan ate, areꞌ kanan amnaaht ii namtiis. 31 Ankius niit sin on naan ate, In nmariin, natuin saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ je naan, ro reko ꞌmaten. Neno naan, neno nee namsoup goen.

2

1 Nok ranan naan, Uisneno nmoeꞌ naan neno tunan ma pah-pinan nok in aafn ii ok-okeꞌ.

2 Anmoeꞌ narair sin arsin, nokaꞌ on naan ate, neon hiut ii ntea. Onaim In nasnaas naꞌko In meupn ein naan. 3 Es naan ate, In nbetis neon hituꞌ naan naꞌko neon biak ein ii, he njair neno snasat, natuin In narair In mepun naan, ma nbi neno naan, In nasnaas. 4a Retaꞌ reꞌ natoon nak Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, on reꞌ naan, tua.

Uisneno nmoeꞌ atoniꞌ ma bifee

(Naiꞌ Mateos 19:4-6, Naiꞌ Markus 10:4-9, 1 Korintus 6:16, 1 Korintus 15:45,47, Efesus 5:31-33)

4b Oras UISNENO feꞌ nmurai nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan naan ate, 5-6 ka nmuiꞌ hau saaꞌ-saaꞌ fa feꞌ, natuin In ka nasanut uran fa feꞌ. Oras naan, suma nmuꞌi haa nipuꞌ reꞌ nsae naꞌko afu, ma napeet pah-pinan. Ma ka nmuiꞌ fa feꞌ mansian reꞌ nareen. 7 Rarit UISNENO nnau afu, ma nmoeꞌ je njair mansian. Rarit In nfuu nataam snasaf npeoꞌ in panan konan. Onaim mansian naan anmoin oras naan.

8 Rarit UISNENO nroe naan pooꞌn es anbi bare Eden, et pasaꞌ neon-saet. Onaim In natokob mansian naan anbi bare naan. 9 Anbi poꞌon naan In namonib areꞌ kanan roet, reꞌ tkisu te namasan, ma taah sin ate miin-oni. In namonib amsaꞌ hau ꞌuꞌu nua nbi pooꞌn ee tnanan. Karu mansian ii naah hau fuaꞌ naꞌko uuꞌ goes in fuan, in of anmoin piut. Ma karu mansian ii naah naꞌko uuꞌ goes anteniꞌ in fuan, in bisa nahiin rais reko ma rais reꞌuf.

10 Anbi naan, anmuiꞌ naan noe jes, nasai npoi naꞌko poꞌon naan. Noe naan aꞌsaif haa. 11 Aꞌsaif ahuunt ee, in kaan ee Pison. Aꞌsaif ia nasai nfuun naan pah Hawila. Anbi bare ia, nmuꞌi mnatuꞌ mfa-faun. 12 Anbi bare reꞌ ia, nmuiꞌ mnaut afaꞌ, nmuiꞌ hau reꞌ in oen ee foo meniꞌ, ma nmuiꞌ faut arimat. 13 Aꞌsaif es anteniꞌ, in kaan ee Gihon. Aꞌsaif ia, ansai nfuun naan pah Kus.* 14 Aꞌsaif es anteniꞌ, in kaan ee Tigris. Aꞌsaif reꞌ ia njair nakat nbi pah Asur† ntoom maans ee ꞌsaen. Ma in aꞌsain amuint ee, kaan ee, Efrat.

15 UISNENO nreek mansian naan natua nbi Eden, he npairoir poꞌon naan rek-reko. 16 Onaim In naprenat mansian naan am nak, “Au ꞌkonan ko he muah hau fuaꞌ saaꞌ-saaꞌ ahaa, naꞌko areꞌ kanan roet anbi poꞌon ia. 17 Mes anmuiꞌ naan hau uuꞌ goes, reꞌ Au ꞌtaar ko maꞌtaniꞌ, he kais muah in fuan. Hau naan es reꞌ hau roet reꞌ, karu mansian ii naah in fuan, in bisa nahiin rais reko ma rais reꞌuf. Mes karu ho muahn ee te, ho ro he mmaet.”

18 Rarit UISNENO naꞌuab anteniꞌ mnak, “Ka reko fa karu mansian ia nmoni nmes-mees. Onaim Au he ꞌmoꞌe ꞌfee ne atuurn am abaabt es reꞌ natai nok ne.”

19-20 Oras naan UISNENO nnau afu, ma nmoeꞌ muꞌit ma koro humaꞌ-humaꞌ. Rarit In nnao naat sin neu mansian naan, maut he in nakanab sin. Rarit mansian naan nakanab muꞌit ma koron naan, es-es ate nok kuun in kanan. Mes neu iin, ka nmuiꞌ fa atuurn am abaabt es, reꞌ natai nok ne.

21 Rarit UISNENO narour natupaꞌ mansian naan. Oras in ntuup anfiin ite, Uisneno nait naan in nui bnapaꞌ tuuk es, rarit In ntoeb narekoꞌ papaꞌ naan. 22 Ma In nmoeꞌ bifee naꞌko nuif naan. Rarit In nnonaꞌ bifee naan neu atoniꞌ naan. 23 Oras atoniꞌ ia niit bifee naan ate, in nak,

“Haaa! Esai feꞌ! Ia ro natai nok kau!

In nuif ein humaꞌ meseꞌ nok au nu.

Ma in sisin humaꞌ meseꞌ nok au sisik.

Natuin in njair naꞌko atoniꞌ, es naꞌ au ukaanb ee, ‘bifee’.”‡

24 Natuin rasi naan, es naꞌ atoin es ro he annao nasaitan in ainaf-amaf,

he nmoin nabua nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ nok in fee,

henatiꞌ sin nua sin njarin meseꞌ.

25 Oras naan sin aaf ein, mes sin ka nmuꞌin fa rais mae kreꞌo msaꞌ.

3

Mansian ii ka nfairoir fa prenat Uisneno

1 Naꞌko areꞌ kanan muꞌit reꞌ UISNENO nmoeꞌ nain sin nbin pah-pinan ia, kaun ii es aputa-kriu anesit. Anbi oors es, kaunaꞌ naan nataan neu bifee naan am nak, “Hoe! Batuur, aa oo? Uisneno ntaar ki mnak, ‘Ka nabeiꞌ fa he hi miah hau fuaꞌ naꞌko roet ein anbin poꞌon ia, aiꞌ kaah?’ ”

2-3 Bifee naan nataah am nak, “Kahaf! Hai bole miah! Mes anmuiꞌ naan roet uuꞌ goes et pooꞌn ee tnanan reꞌ Uisneno ntaar kai, he hai kais miah in fuan. In nak, hai kais miah in fuan, ma kais amreoꞌ goe msaꞌ, natuin hai of ammaet.”

4 Mes kaunaꞌ naan nataah am nak, “Hoe, napoi! Hi ka mmaet fa, tua! 5 Uisneno batuur antaar ki on naan, natuin In nahiin, karu hi miah hau fuaꞌ naan, hi mahiinm ein namnees nok Ne. Hi of mihiin mee es reko, ma mee es reꞌuf.”

6 Rarit bifee naan ankisu te, hau roet naan reokn ii kaah. Ma in naben ate hau fuaꞌ naan miin ii kah een. Onaim in natenab am nak, “Karu au ꞌuah hau fuaꞌ ia, au of uhiin ma ꞌmanoe.” Rarit in nseu hau fuaꞌ naan, ma in naah. In neik ii ma nfeen in moen je msaꞌ, he naah nok. 7 Naah anrarin on naan ate, naꞌ sin nahinin nak sin aaf ein. Es naan ate, sin nkaton apas hau noꞌo he natain.

8 Maans ee nmaeb on naan ate, sin nneen UISNENO neem annoon poꞌon naan. Rarit sin naen naꞌkoor ein henatiꞌ UISNENO kais niit sin. 9 Mes UISNENO nhaman atoniꞌ naan am nak, “Aupuu! Ho et mee, Adam?”

10 Atoniꞌ naan nataah am nak, “Au ꞌneen Ho ꞌfookm ii mbi ia. Mes au umaeb ok, natuin au ao afaꞌ kau. Etun au ꞌaen uꞌkoroꞌ, tua.”

11 Rarit Usiꞌ nataah am nak, “Sekau es natoon ko mnak ho mꞌao aaf om? On mee? Of oniꞌ ho muah amrair hau fuaꞌ reꞌ Au ꞌtaar ee naan, aiꞌ?”

12 In nataah am nak, “Usiꞌ, bifee reꞌ Ho mfee je naan, in es anfee kau hau fua taras naan, ma au ꞌuah!”

13 Rarit UISNENO naꞌuab nok bifee naan am nak, “Nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ on naan?”

Onaim bifee naan nataah am nak, “Te kaunaꞌ naan es napoi kau, tua! Onaim es au ꞌuah hau fua taras naan, tua.”

Uisneno nkaas sin neik hukun maꞌtaniꞌ

14 Rarit UISNENO naꞌuab kasat neu kaunaꞌ naan am nak,

“Natuin ho ꞌmoꞌem ia, Au ꞌhukun ko. Naꞌko areꞌ kanan muꞌit, suma ho mmes-mees kuum es reꞌ mupein kasat on nai: nmurai naꞌko oras ia tar antea ho mmaet, ho suma mnonok meiki haa ho ꞌbasam. Ma ho mnaaht ein maskuuk ein. 15 Au of aꞌmoeꞌ ko mok bifee naan, ammamuus piut. Hi sufam-kauꞌm ein on naan amsaꞌ. Ho sufam-kauꞌm ein of anrau sin haek-tiik ein. Mes in sufan es, of antuut nakrat-ratiꞌ ho ꞌnakam.”*

16 Rarit Uisneno naꞌuab neu bifee naan am nak,

“Au of uꞌbabaꞌ ho susat oras ho muꞌapuꞌ, ma mumeen anneisi nteniꞌ oras ho muhoniꞌ. Mes maski on naan, ho mroim he mubua piut mok ho mone. Ma in es naprenat ko.”

17 Rarit Usiꞌ naꞌuab neu atoniꞌ naan am nak,

“Ho ka mutuin fa Au prenat, mes mutuin ho fee ji in romin, tar antea ho muah hau fuaꞌ reꞌ Au ꞌtaar ee naan. Es naan ate, ho mupein kasat amsaꞌ. Ma auf gui msaꞌ napein kasat. Anmurai naꞌko oras ia tar antea ho mmaet, ho ro he mmepu mbain aetn om, ma mubaniꞌ auf gui, henaꞌ ho mupein he muah. Ammeup on naan ate, naꞌ ho mmoin. 18 Maski ho mseen ma mroe humaꞌ-humaꞌ, mes auf gui suma napoitan ꞌaik kiisn aa ma krabat. 19 Rarit ho ro he mmepu mbain aetn om maꞌtaniꞌ, henaꞌ auf gui nfee ko mnahat. Ho ro he mmeup ma puus ee nsai tar ho mmaet. Au ꞌmoeꞌ ko naꞌko afu. Onaim karu ho mmate te, ho mfani mrair afu.”

20 Rarit naiꞌ Adam nakanab in fee je nak ‘bi Hawa’ (in aꞌmoufn ii ‘reꞌ anmoin’), natuin bifee naan es reꞌ njair ainaf neu areꞌ mansian amonit anbin pah-pinan ia.†

21 Rarit UISNENO nmoeꞌ tais naꞌko pasu, ma nfeen sin he npaken.

Uisneno nriuꞌ napoitan naiꞌ Adam ma bi Hawa

22 Rarit UISNENO naꞌuab am nak, “Oras ia mansian ein nahinin rais reko, ma rais reꞌuf, on reꞌ Hit.‡ Kais-kaisaꞌ sin naah hau fuaꞌ reꞌ neiki ꞌhonis abar-barat.” 23 Rarit In nriuꞌ napoitan sin naꞌkon poꞌon Eden, he sin nua sin nnaon neun bare bian, ma nmonin on atoin tani, he sin amnaimt ein naꞌko afu. 24 Anriꞌu nrair sin on naan ate, Uisneno nreun In ameup maniin ein naꞌko sonaf neno tunan,§ he nnao npao poꞌon naan nbin pasaꞌ neon-saet. Sin nnaꞌan suniꞌ reꞌ npiin ma nrirok neu-mneem. Usiꞌ nreun sin he nhaken nꞌekaꞌ ranan, natuin In ka nroim fa he tuaf anseu naan hau fuaꞌ reꞌ neiki ꞌhonis abar-barat.

4

Retaꞌ anmatoom nok naiꞌ Kain ma naiꞌ Habel

1 Neot es, naiꞌ Adam antuup nok in fee bi Hawa. Onaim bifee naan naꞌapuꞌ. Rarit in nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Ma in nak, “Au uhoniꞌ upoitan aan riꞌaan moen jes, natuin UISNENO nturun kau.” Onaim in nakanab riꞌaan mone naan, naiꞌ Kain, (reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘napoitan’). 2 Rarit bi Hawa nahoniꞌ ntein riꞌaan moen jes. Onaim in nakaanb ee, naiꞌ Habel.

Oras sin nua sin naꞌnaen on naan ate, naiꞌ Habel natuuk muꞌit, ma naiꞌ Kain ameup rene. 3 Oors es ate, naiꞌ Kain neik in reen ee sin aafk ein bian, ma nafuataꞌ sin neun UISNENO. 4 Naiꞌ Habel neik in aꞌbib-kaes ainf ein sin aan uun ein amsaꞌ. In nroro ꞌbib-kasen naan, rarit in natnaat neik sisi ꞌtuur arekot neu Uisneno. Ankius niit on naan ate, UISNENO nmarinan naiꞌ Habel in fuaꞌ-tuurꞌ ein naan. 5 Mes In ka nroim fa naiꞌ Kain in fuaꞌ-tuurꞌ ein naan. Onaim naiꞌ Kain natoꞌo nmaet, tar antea in huum puut batuur-batuur.

6 Onaim UISNENO naꞌuab nok naiꞌ Kain am nak, “Hoe, Kain! Nansaaꞌ am es ho mutooꞌ on naan? On mee mꞌes ho mhuum mpuut on naan? 7 Bait ho mmoeꞌ reko te, Au ꞌtoup ko nok reko. Mes mumnau, goo! Karu ho mmoeꞌ reꞌuf ate, ꞌmoꞌet naan of naah nafaniꞌ ko, on reꞌ meo goan nnuuꞌ he nheke knafo. Onaim karu ho mutenab he mmoeꞌ reꞌuf ate, reko nneis ho mporiꞌ main tenab naan!”

8 Neot es, naiꞌ Kain anfuriꞌ naiꞌ Habel am nak, “Habel! Uum he nua kit atnao on rene.”* Oras sin ntean ate, nok askeken naiꞌ Kain anbeos niis in orif.

9 Rarit UISNENO nataan naiꞌ Kain am nak, “Hoe, Kain! Ho oriꞌ et mee?”

Naiꞌ Kain nataah am nak, “Au ka uhinif! Au es ka ꞌnaaꞌ fa in haen-niman!”

10 Onaim Uisneno naꞌuab am nak, “Nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ rais maufinu on naan? Ho kais mutenab mak ho oriꞌ in naaꞌ ee nmeti nrari nbi auf gui ꞌpinan. Au ꞌiit urair saaꞌ reꞌ ho mmoeꞌ je meu ho oriꞌ! 11 Oras ia, naaꞌ ee nsaenaꞌ ko. Oras ho mroor miis ho oriꞌ, auf gui nmuis in naaꞌ. Es naan ate, auf gui ka nfee nteniꞌ ko fa in afan he ho mmoin. 12 Karu ho mureen, auf gui of ka nfee ko fa afaꞌ saaꞌ-saaꞌ. Anmurai oras ia, ho of amfain atoes reꞌ mpaisuun om tafiꞌ-tafiꞌ mbi pah-pinan ia.”

13 Mes naiꞌ Kain naꞌuab neik haan maꞌfenaꞌ neu UISNENO mnak, “Hae, Usiꞌ! Nansaaꞌ am es Ho mfee maan kau kasat maꞌtan-taniꞌ naan? Au ka usaah ubeiꞌ je fa! 14 Natuin Ho mriꞌu mrair kau uꞌko bare ia, au of uꞌroo Ko, tua. Au of aꞌtoe ꞌbi mee-mee on reꞌ anao-amnemat. Rarit sekau-sekau reꞌ nateef nok kau te, of anroor niis kau, tua.”

15 Mes UISNENO nataah ee mnak, “Ka on naan fa! Sekau es anroor ko, Au ꞌhuukn ee maꞌfenaꞌ nneis no hiut!” Rarit UISNENO ntao tanar nbi naiꞌ Kain, henatiꞌ tuaf sekau-sekau reꞌ nateef nok ne te, nahinin nak sin ka nabeiꞌ fa he nroor niis ne. 16 Rarit naiꞌ Kain nnao nasaitan bare naan, naꞌroo naꞌko UISNENO. In nnao ntea baar jes, nbi poꞌon Eden in pasaꞌ neon-saet. Bare naan in kaan ee, Not, reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘npaisuun’. In natua nbi naan.

Naiꞌ Kain in sufan-kaꞌun

17 Rarit naiꞌ Kain anmatsao. In fee je naꞌapu. In nahoniꞌ riꞌaan moen jes, ma sin nakaanb ee, naiꞌ Henok. Ma naiꞌ Kain nafenaꞌ kuan es. Rarit in nakaanb ee, Henok, on reꞌ in aanh ee kanan. 18 Naiꞌ Henok in aanh ee, es reꞌ naiꞌ Irat. Naiꞌ Irat in aanh ee, es reꞌ naiꞌ Mehujaer. Naiꞌ Mehujaer in aanh ee, es reꞌ naiꞌ Metusael. Ma naiꞌ Metusael in aanh ee, es reꞌ naiꞌ Lamek.

19 Naiꞌ Lamek ansao bifee nua. Es kaan ee bi Ada; es anteniꞌ in kaan ee bi Sila. 20 Ain Ada nahoniꞌ naiꞌ Jabar. In suufk ein anjarin atuuk muꞌit. Sin aꞌmoink ein natnan-nain naah, he namin huun neu sin muiꞌt ein. Sin naꞌumin nbin haa tenas. 21 Naiꞌ Jabar in oirf ee, naiꞌ Jubar. Naiꞌ Jubar in suufk ein anjarin atoin arekut, nfuun bobe, ma ꞌrekuꞌ humaꞌ bian antein.

22 Naiꞌ Lamek in fee bi Sila nahoniꞌ naiꞌ Tubal Kain. In suufk ein anjarin atuut besi. Sin nmoꞌen bareꞌ humaꞌ-humaꞌ naꞌko besi ma noin moroꞌ. Naiꞌ Tubal Kain in feotf ee, bi Naꞌama.

23 Neot es, naiꞌ Lamek anboiꞌs on anbi in fee ngguin nua sin. In nak, “Hi mneen rek-reko! Feꞌ ena riꞌ moen muinf es anbaan kau, mes au ꞌbaan uꞌmaet ee. 24 Tuaf reꞌ nroor niis naiꞌ Kain, napein hukun no hiut. Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ he nbaras in neek tenab amreꞌut neu kau, sin of napenin hukun no boꞌ hitu mhiut (77).”

Naiꞌ Adam in aanh es anteniꞌ, es reꞌ naiꞌ Set

25 Naiꞌ Adam in fee bi Hawa nahoniꞌ naan riꞌaan moen jes anteniꞌ. Sin nakaanb ee, naiꞌ Set (reꞌ in aꞌmoufn ii nak, ‘anfee’) natuin ain Hawa nak, “Uisneno nfee riꞌanaꞌ ia neu kau he nsenuꞌ naiꞌ Habel, reꞌ naiꞌ Kain anroor niis ne naan.” 26 Nok-noki te, naiꞌ Set ansao. In napein riꞌaan moen jes, ma in nakaanb ee, naiꞌ Enos.

Oras naan, mansian ii nmurai naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neun UISNENO.

5

Naiꞌ Adam in sufan-kaꞌun ntean naiꞌ Noh

1-2 Oras Uisneno nmoeꞌ mansian, In nmoeꞌ sin natuin In huumn am In masan In moeꞌn am In taon. In nmoeꞌ sin atoniꞌ ma bifee. Rarit In nteek sin nak “mansian”, ma In nfeen sin tetus nathoe msaꞌ.

Mansian reꞌ ahun-hunut, kaan ee naiꞌ Adam. Naiꞌ Adam in sufan-kauꞌn ein esan reꞌ ia:

3 Oras naiꞌ Adam in nmoin naan toon nautn es boꞌ teun (130), in napein riꞌaan moen jes. Riꞌanaꞌ ia in noes naah in amaf. Onaim in nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Set. 4 Rarit naiꞌ Adam nmoin feꞌ toon natun faun (800). In napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 5 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mboꞌ teun (930).

6 Oras naiꞌ Set nmoin naan toon nautn es toon niim (105), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Enos. 7 Rarit naiꞌ Set nmoin feꞌ toon natun fanu mtoon hiut (807), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 8 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mboꞌ es am nua (912).

9 Oras naiꞌ Enos nmoin naan toon boꞌ seo (90), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Kenan. 10 Rarit naiꞌ Enos nmoin feꞌ toon natun fanu mboꞌes am niim (815), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 11 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mtoon niim (905).

12 Oras naiꞌ Kenan nmoin naan toon boꞌ hiut (70), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Mahararel. 13 Rarit naiꞌ Kenan nmoin feꞌ toon natun fanu mboꞌ haa (840), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 14 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mtoon boꞌes (910).

15 Oras naiꞌ Mahararel nmoin naan toon boꞌ nee mniim (65), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Yaret. 16 Rarit naiꞌ Mahararel nmoin feꞌ toon natun fanu mboꞌ teun (830), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 17 In nmaet oras in nmoin naan toon natun fanu mtoon boꞌ seo mniim (895).

18 Oras naiꞌ Yaret nmoin naan toon nautn es boꞌ nee mnua (162), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Henok. 19 Rarit naiꞌ Yaret feꞌ anmoni ntein toon natun faun (800), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 20 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mboꞌ nee mnua (962).

21 Oras naiꞌ Henok nmoin naan toon boꞌ nee mniim (65), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Metusalak. 22 Rarit naiꞌ Henok in nmoni nmafuut neek nok Uisneno tar antea toon natun tenu ntein. Ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 23-24 In nmoin ma anneek mees nok Uisneno. Oras in nmoin naan toon natun tenu mboꞌ nee mniim (365), in ka mamnitaꞌ fa, natuin Uisneno nait nasaeb ee.

25 Oras naiꞌ Metusalak in nmoin naan toon nautn es boꞌ fanu mhiut (187), in napein riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Lamek. 26 Rarit naiꞌ Metusalak feꞌ anmoni ntein toon natun hitu mboꞌ fanu mnua (782), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 27 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mboꞌ nee mseo (969).

28 Oras naiꞌ Lamek nmoin naan toon nautn es boꞌ fanu mnua (182), in napein riꞌaan moen jes. 29 Naiꞌ Lamek nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Noh (reꞌ in haan ee, on reꞌ kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘nfee harinet ma haan maut’), natuin in nak, “Riꞌanaꞌ ia of anfee harinet ma haan maut neu hit neek suust ii nbi afu reꞌ napein kasat naꞌko Uisneno.” 30 Rarit naiꞌ Lamek nmoin feꞌ toon natun niim amboꞌ seo mniim (595), ma in napeni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto. 31 In nmaet oras in nmoin naan toon natun hitu mboꞌ hitu mhiut (777).

32 Oras naiꞌ Noh nmoin naan toon natun niim (500), in napein riꞌaan mone teun, es reꞌ naiꞌ Sem, naiꞌ Yafet, ma naiꞌ Ham.*

6

Maufinu naꞌko mansian

1 Oras naan, mansian ii mfau-rutu. Ma sin nmonin nsisaeꞌn ok nbin areꞌ bare-bare. Sin nahoin ein riꞌaan feto msaꞌ. 2 Uisneno In aan monen* niit riꞌ feot munif mansian ein ate, ro maas reuꞌ fein. Onaim sin es-es ate nnao nsao riꞌ feto mee reꞌ in romi. 3 Rarit UISNENO nak, “Au ꞌhae ꞌmaet jen nok mansian ii sin aꞌmonit amreꞌut. Au Smanak reꞌ namonib sin naan, ka nroim fa he sin nmonin piut.† Sin ro he nmaten. Onaim sin nmoni ntuꞌun toon nautn es boꞌ nua goah (120).”

4 Naꞌko batan naan, tar batan-batan amunit, atoin hae-brako anmonin nbin pah-pinan.‡ Oras naan Uisneno In aan moen ein ansao mansian ein sin aan feot muinf ein, ma nahoin ein atoin maꞌtaniꞌ, es reꞌ aꞌnaak makenat, reꞌ matekaꞌ nbin retaꞌ ahunut.

5 Oras naan, UISNENO nkisu te mansian anbin pah-pinan anmoꞌen reꞌuf bainesiꞌ. Sin nopaak ein ii arahaa nateenb ein rais amreꞌut piut. 6 Onaim UISNENO nmeꞌ-meiꞌ Jon, natuin In nmoꞌe nrair sin, ma natokob sin anbin pah-pinan ia. Rasi naan ro nasusab niis Uisneno. 7 Etun In naꞌuab am nak, “Es naan ate, Au of ureuꞌ mansian reꞌ Au ꞌmoeꞌ urair sin anbin pah-pinan ia. Au of uꞌmaet areꞌ kanan koro ma muꞌit bian amsaꞌ. Au ꞌmeiꞌ Jok ma ꞌsain Jok, natuin Au ꞌmoꞌe ꞌrair sin.” 8 Mes arahaa naiꞌ Noh, es reꞌ nhariin UISNENO In nekan.

Naiꞌ Noh in retan

9-10 Naiꞌ Noh in reetn ii, on nai: in nmuiꞌ aan mone teun, esan reꞌ: naiꞌ Sem, naiꞌ Yafet, ma naiꞌ Ham. Naiꞌ Noh anmoin nok neek amneꞌo neu Uisneno, ma ka nmoeꞌ fa ꞌmoeꞌ reꞌuf. Oras naan, arahaa in es reꞌ atoin reko. In nmoni nhaumaakb on nok Uisneno.

11-12 Mes Uisneno nkisu te areꞌ kanan mansian ii amoeꞌ reꞌuf sapuꞌ-sapuꞌ. Anbi mee-mee jah mansian ii namreꞌu nmaet. Uisneno nkisu te mansian anbin pah-pinan naan, anmoeꞌn ahaa rais reꞌuf. 13 Rarit Uisneno naꞌuab neu naiꞌ Noh am nak, “Au ꞌiit aꞌrair mansian ii in aꞌmoeꞌ reꞌuf anbi bare mee-mee. Onaim Au ufeek urair ꞌak, Au ro he ureuꞌ ain pah-pinan ia nok in afan ok-okeꞌ. 14 Es naan ate, on nai, Noh! Oras ia ho mmoeꞌ maan abnao oe kouꞌ goes mpaek hau maꞌtaniꞌ. Ho mmoeꞌ keꞌen-keꞌen anbi bnao naan in nanan. Rarit ho mraep je koti-mnaan meik ter. 15 Ho mmoeꞌ bnao naan in amnaun ii meter nautn es boꞌ tenu mteun (133); in mainuan tuuk am tuuk meter boꞌ nua mnua (22); ma in aꞌraatn ee meter boꞌes am teun (13). 16 Mtefi bnao naan, ma mruip je mpaek hau ꞌbeen pisaꞌ. Mes mufreibaꞌ tefis naan on reꞌ mete steen es naꞌko ruip taan in fafon. Ho mbati bnao naan ktutaꞌ teun. Rarit ammoeꞌ eon es anbi in abnapan.

17 Mumnau murek-rekoꞌ! Au of usanut uur noe sakoꞌ he nmemun niis areꞌ amonit anbi npah-pinan, tar antea saup tukiꞌ. 18 Mes Au he ꞌmoeꞌ rais manbaꞌan ꞌok ko. Ho of amtaam meu bnao naan, mok ho fee-anah, ma ho aan naenf ein.

19-20 Naꞌko areꞌ kanan muꞌit pah-pinan ia, ho ro he meik mutaam pasan-pasan meu bnao naan in nanan, maut he sin nmonin amsaꞌ on reꞌ ho. Sin esan reꞌ: muiꞌ aem, koro, anonok, maut he sin nmonin. 21 Ho ro he mutaam mnahat humaꞌ-humaꞌ meu bnao naan in nanan neu ki ma neu muiꞌt ein naan amsaꞌ.”

22 Rarit naiꞌ Noh nmoeꞌ natuin Uisneno In kabin ma prenat naan okeꞌ.

7

Noe sakoꞌ

1 Rarit UISNENO naꞌuab neu naiꞌ Noh am nak, “Au ꞌkisu ꞌbi mee-mee, mes arahaa ho mmees-mees jah es neek amneꞌo. Onaim ho mok ho fee-anah sin mtaam nai meu bnao naan. 2-3 Naꞌko areꞌ kanan muꞌit reꞌ sin siisk ein nabeiꞌ he hi meuk sin, ma reꞌ nabeiꞌ he hi mifuat sin meu Kau, ho mutaam pasan hit-hiut meu bnao naan. Naꞌko areꞌ kanan koro ho mutaam pasan hit-hitu msaꞌ. Mes muꞌit bian anteniꞌ ho suma mutaam pasan mes-meesꞌ aah. Nok ranan naan, muiꞌt ein naan, anjarin on reꞌ fini neu sin suufk ein, he sin nmonin amsaꞌ.

4 Mumnau murek-rekoꞌ! Aar neno hitu te, Au of usanut uran reꞌ ka nasnaas niit fa, tar antea neno boꞌ haa ma fai boꞌ haa. Au ꞌpaek ranan naan, he uꞌmaet ꞌain areꞌ amoint ein nbin auf metoꞌ, reꞌ Au ꞌmoꞌe ꞌrair sin.”

5 Rarit naiꞌ Noh nmoeꞌ natuin on reꞌ UISNENO In aprenat naan okeꞌ. 6 Oras noe sakoꞌ naan nsae te, naiꞌ Noh nmoin naan toon natun nee jen (600). 7 Rarit naiꞌ Noh nok in fee, ma in aanh ein, ma in aan naenf ein, ntaman neun bnao naan, he sin nsoi naan ok. 8-9 Naiꞌ Noh natuin UISNENO In aprenat naan, onaim in nataam areꞌ kanan koro ma muꞌit, es-es ate nok nain in bian, naꞌko muꞌit reꞌ he mansian bole neuk sin siisk ein, ma naꞌko muꞌit reꞌ ka bole fa he neuk sin siisk ein. 10 Neno hiut namsopu te, noe sakoꞌ naan neem ma nmurai nmemun pah-piin ii no mes-meseꞌ.

11 Oras naiꞌ Noh anmoin naan toon natun nee (600) mfunan nua mneno boꞌes am hiut on naan ate, noe saok gui nmurai ntaam. Oras naan on reꞌ neon goe natfeꞌi, es naꞌ oe ji natꞌoop aah. Ma areꞌ oe maat ein anpeꞌen rafuꞌ-rafuꞌ ma npuran napoitn ein oe. 12 Onaim uran naan ansaun ka nasnaas niit fa, fai-manas, tar antea neno boꞌ haa.

13 Mes neno naan, naiꞌ Noh, in fee, in aanh ein teun sin, esan reꞌ: naiꞌ Sem, naiꞌ Yafet, ma naiꞌ Ham, ma in aan naenf ein ntaman okeꞌ neun abnao naan. 14 Sin ntaam nabuan nok muiꞌ aem ein, muiꞌ fui ngguin, muiꞌ anoonk ein, koron, ma muꞌit bian reꞌ maniniꞌ msaꞌ. 15-16 Pasan meseꞌ-meseꞌ naꞌko areꞌ amoint ein, ntaam nabuan nok naiꞌ Noh nbin abnao, natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno napreent ee.

Oras sin ntaman nrarin okeꞌ te, UISNENO neikn On naꞌeek ma naꞌretuꞌ bnao naan in enon.

17-19 Uur koꞌu naan nsaun piut, tar antea neno boꞌ haa. Onaim noe sakoꞌ nsae piut tar antea bnao naan natboe. Oe ji nsae piut tar nmemun naneuk ꞌtoꞌe mnaun ein okeꞌ. 20 Oe naan nsae piut, tar in aꞌraatn ii meter hiut nneis naꞌko ꞌtoꞌe mnaun reꞌuf.

21-23 Onaim areꞌ kanan amoint ein nbin auf metoꞌ nmaet sapuꞌ. Amaets ein esan reꞌ: mansian, muiꞌ aem, muiꞌ fui, anonok, ma koro. Suma naiꞌ Noh ma sin abitan abnao goe nanan sin mesen nmonin. 24 Oe naan ka nsaun niit fa tar antea neno nautn es boꞌ niim (150).

8

Auf gui nmurai nmeot

1 Mes Uisneno ka nnikaꞌ fa naiꞌ Noh ma areꞌ muiꞌt ein anbin abnao naan. Onaim In npaek anin he nfuu nameit oe naan. 2 In nkeeh nain oe maat ein, ma nasnasab uran. 3 Onaim oe naan ansaun piut. Neno nautn es boꞌ niim (150) namsoup on nai te, oe naan in asraatn ii nheer on aꞌkreꞌo. 4 Nateef fuun hiut ii ntaam neno boꞌes am hiut on nai te, bnao naan naꞌraeꞌt on nbi ꞌtoeꞌ aꞌraats es, kaan ee, Ararat. 5 Oe naan ansaun piut. Oras naan fuun boꞌ ii ntaam neno meseꞌ, aꞌtoeꞌf ein sin aꞌpuupk ein mamniit ein een.

6 Ankoon naꞌko neno boꞌ haa on naan ate, naiꞌ Noh nasoit abnao naan in eno sneer. 7 Rarit in nafetin kor-kaaꞌ es. Koro naan natpeen neu-mneem tar antea oe naan ansaun batuur-batuur. Ma in ka nfain fa on abnao naan. 8 Onaim naiꞌ Noh nafetiꞌ ntein kor-kefi he nriun ma nahiin niit kar-karu aiꞌ oe naan nmeit inrair. 9 Mes oe naan feꞌ nmemun pah-pinan, etun koro naan ka napein fa bare he ntook. Onaim in nfain on abnao. Naiꞌ Noh annonaꞌ in aꞌniman, ma ntoup nataam koro naan anfain neu bnao.

10 Naiꞌ Noh anpao ntein neno hiut. Onaim in nafetiꞌ ntein kor-kefi naan. 11 Maans ee nmaeb on naan ate, kor-kefi naan anfain neem. In nteo neik hau noo saitun es. Rarit naiꞌ Noh nahiin nak oe naan ansaun batuur een. 12 In npao ntein neno hiut. In nafetiꞌ ntein kor-kefi naan. Mes neot reꞌ ia, kor-kefi naan ka nfain neem af.

13 Fuun mees ii ntaam neno meseꞌ, oras naiꞌ Noh nmoin naan toon natun nee mtoon meseꞌ (601), oe naan anmeit inrair. Naiꞌ Noh nasoit antein eno sneer. In napeen ete, auf gui nmeto nrair. 14 Anbi fuun nuaꞌ ii ntaam neno boꞌ nua mhiut, afu naan anmeto nkoon goen.

15 Rarit Uisneno nreun naiꞌ Noh am nak, 16 “Noh! Oras ia, hi msaun nai miꞌko bnao naan. 17 Misanut muiꞌt ein naan ok-okeꞌ! Esan reꞌ: muiꞌ aem, muiꞌ fui, anonok, ma koro. Maut he sin namsaꞌin, he naheun pah-pinan.”

18-19 Rarit naiꞌ Noh, in fee, in aanh ein, ma in aan naenf ein, ansanun okeꞌ naꞌkon abnao naan. Muiꞌt ein naan ansanun amsaꞌ, es-es ate natuin in nonot.

Naiꞌ Noh anfee fuaꞌ-turuꞌ he nseun banin Uisneno In manekan

20 Rarit naiꞌ Noh nbakin fatu he ntao mei fuat neu UISNENO. Naꞌko muiꞌt ein reꞌ nabeiꞌ he npaek sin anjarin fuaꞌ-turuꞌ, naiꞌ Noh nheek mes-meseꞌ. Rarit in nroor sin ma nout sin anbin mei fuat, he njair tanar nak in nasaeb seun-banit neu UISNENO. 21 Oras UISNENO nafoi niit fuaꞌ-tuurꞌ ein naan sin foo meink ein, In nmariin. Onaim In natenab am nak,

“Anmurai oras ia, Au ka ꞌkaas aꞌteniꞌ fa pah-pinan natuin mansian ein sin ꞌmoeꞌ reꞌuf. Maski sin nateenb ahaa rais reꞌuf naꞌkon aanꞌ-anaꞌ, mes Au of ka ureꞌu ꞌtein fa areꞌ kanan amonit, on reꞌ Au feꞌ ureuꞌ urair je naan. 22 Anbi oras pah-pinan ia feꞌe nbi naa, oors ein nanaob ok piut, natuin ahaa sin atreek ein. Esan reꞌ: oras senat ma sekit, oras mainikin ma maputuꞌ, oras fauk-nais ma uur napu, fai ma manas.”

9

Uisneno nahakeb rais manbaꞌan nok naiꞌ Noh

1 Uisneno nfee tetus-athoen neu naiꞌ Noh ma in fee-anah sin. In naꞌuab am nak, “Hi mihoniꞌ ma mimsaiꞌ he miheun pah-piin ii mtein. 2 Muiꞌ fui ngguin ma koro, ikaꞌ of namtausan ki. Au ꞌnonaꞌ sin ꞌeu ki. 3 Hi bole meuk muiꞌt ein naan sin siisk ein on reꞌ hi bole miah aiꞌ meuk hau fuaꞌ sin. Au ꞌfee areꞌ saaꞌ-saaꞌ ein reꞌ ia ꞌeu ki.

4 Mes hi kais meuk sisi reꞌ in naaꞌ ee ka nsai npoi fa feꞌ, natuin muiꞌt ein sin aꞌmoink ein et naaꞌ naan.

5-6 Au ꞌmoeꞌ mansian ii natuin Au huumk am Au masak, Au moeꞌk am Au taos. Es naan ate, kais amroor mansian. Karu nmuiꞌ tuaf, aiꞌ muꞌit, naꞌmaet mansian, hi ro he miꞌmaet je msaꞌ. Prenat reꞌ ia, neem naꞌko Kau. 7 Hi ro he mihoniꞌ ma mimsaiꞌ, he miheun pah-piin ii mtein.”

8 Uisneno ntuut In uaban naan am nak, 9 “Oras ia, Au he uhakeꞌ manbaꞌan ꞌok ki tar antea hi sufam-kauꞌm ein imsaꞌ. 10 Rais manbaꞌan reꞌ ia nmatoon nok areꞌ kanan amonit amsaꞌ. Esan reꞌ: muiꞌ aem, muiꞌ fui, ma koro. Paraꞌ te, apoit ein reꞌ nok ki naꞌko bnao naan in nanan. 11 Au rais manbaꞌan naan, on nai: Au ka ꞌfee ꞌteniꞌ fa noe sakoꞌ he nmemun naꞌmaet areꞌ kanan amonit anbin pah-pinan ia.

12-13 Au ꞌtao Au eons ee ꞌbi neon goe he nfain tanar. Enous naan, of namnaubaꞌ Kau ꞌeu Au rais manbaꞌan ia reꞌ ka natfeek niit fa ꞌeu ki, ꞌeu amoint ein ok-okeꞌ, ma ꞌeu pah-pinan ia msaꞌ. 14-17 Karu nmuiꞌ nope nbi neno, rarit eons ee npoi, in of namnaubaꞌ Kau mnak: noe sakoꞌ of ka nareꞌu nteniꞌ fa areꞌ amoint ein nbin pah-pinan ia. Nok ranan naan, Au rais manbaꞌan abar-barat ia, nmafuut piut nok ki, ma nok areꞌ kanan amonit.”

Naiꞌ Noh anmauf tua min-kase

18 Naiꞌ Noh in aanh ein reꞌ npoin naꞌkon abnao naan esan reꞌ: naiꞌ Sem, naiꞌ Yafet, ma naiꞌ Ham. (Naiꞌ Ham naan, es reꞌ naiꞌ Kanaꞌan in amaf). 19 Mansian pah-pinan ia ok-okeꞌ, amneemk ein naꞌkon naiꞌ Noh in aan teun ein reꞌ ia.

20 Naiꞌ Noh naan, atoin tani. In es reꞌ aroe hau anggur ahun-hunut. 21 Neot es, naiꞌ Noh niun raur anggur tar antea nmauf ka nahiin jon fa. Onaim in nhoroꞌ nain in paken, rarit in ntuup natneen af-aaf aah nbi in tenas. 22 Oras naiꞌ Ham antaam ate, in niit in aamf ee ntuup aaf aah. Onaim in naen anpoi, ma nnao natonan in tataf, naiꞌ Sem ma naiꞌ Yafet. 23 Rarit sin nua sin naitin tais ma npiraꞌ naꞌratan tais naan anbi sin haunk ein. Rarit sin nnaon ntet-kotin ntaman neun tenas naan, ma nkuub naan sin amaf. Sin ka niit fa sin aamf ee ꞌmaen. Rarit sin npoin nfanin.

24 Oras naiꞌ Noh in mauf goe okeꞌ, in nahiin in aan moen aheit suus goe in aꞌmoꞌen. 25 Rarit in naꞌuab am nak, “Hoe! Kanaꞌan amaf! Au ꞌkaas ko! Ho of amfain ate meu sin ho tataꞌ!

26 Pures-boꞌis neu UISNENO, natuin naiꞌ Sem!

Mes naiꞌ Kanaꞌan anjair naiꞌ Sem in aan renuꞌ.

27 Maut he Uisneno anfeons am anhainua ntein naiꞌ Yafet in pah.

Ma in suufk ein nmonin nbin mamut ma rameꞌ nok naiꞌ Sem in sufan.

Mes maut he naiꞌ Kanaꞌan anjair naiꞌ Yafet in aan rekaꞌ.”

28 Anmurai naꞌko noe sakoꞌ naan anmeit, naiꞌ Noh anmoni ntein toon natun tenu mboꞌ niim (350). 29 In nmaet oras in nmoin naan toon natun seo mboꞌ niim (950).

10

Naiꞌ Noh ma naiꞌ Yafet sin sufaꞌ-kaꞌuf sin

1 Noe sakoꞌ naan namsau nrair on nai te, naiꞌ Noh in aanh ein nmurai nahoin ein. In napein sufaf naꞌko naiꞌ Sem, naiꞌ Yafet, ma naiꞌ Ham.

2-5 Naiꞌ Yafet in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Gomer, naiꞌ Magok, naiꞌ Madai, naiꞌ Jawan, naiꞌ Tubal, naiꞌ Mesek, ma naiꞌ Tiras. Es-es ate nok in uab, in uuf, ma in pah.

Naiꞌ Gomer in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Askenas, naiꞌ Rifat, ma naiꞌ Togarma.

Naiꞌ Jawan in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Elisa, naiꞌ Tarsis, abitan Kitim, ma abitan Dodanim reꞌ natuan et tais je ninin.*

Naiꞌ Ham in sufan-kaꞌun

6 Naiꞌ Ham in suufk ein, esan reꞌ: naiꞌ Kus, naiꞌ Misraim, naiꞌ Put, ma naiꞌ Kanaꞌan.†

7 Naiꞌ Kus in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Seba, naiꞌ Habira, naiꞌ Sapta, naiꞌ Raema, ma naiꞌ Sapteka.

Naiꞌ Raema in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Seba ma naiꞌ Dedan.

8 Naiꞌ Kus in aan moen je, es reꞌ naiꞌ Nimrot. Atoniꞌ reꞌ ia, meo paꞌe ahun-hunut reꞌ maꞌtain besi. 9 In maꞌtanin naan amneemn ii naꞌko UISNENO, tar antea in nfain aseok reok goes. Etun sin ntekan nee te, nak, “Maut he ho mjair aseok reok goes on reꞌ naiꞌ Nimrot, reꞌ napein in maꞌtain ee naꞌko UISNENO.” 10 Nahunu te in pah ee nmurai naꞌko Babel, Erek Akat, ma Karne. Baren reꞌ ia sin etan pah koꞌu Sinear.‡ 11 Naꞌko naan in nhainua ntein in kua-prenat antea Asur. Rarit in nafenaꞌ kota Niniwe, kota Rehobot-Ir, kota Kara, 12 ma kota Resen, reꞌ et Niniwe ma Kara sin atnaank ein. Baren naan, pah koꞌun.

13 Naiꞌ Misraim in suufk ein, esan reꞌ: abitan Rudim, abitan Ananim, abitan Rehabim, abitan Naftuhim, 14 abitan Patrusim, abitan Kasruhim, ma abitan Kaftorim. Abitan Kasruhim naan, esan reꞌ atoin Filistinas sin beif-naꞌif sin.

15 Naiꞌ Kanaꞌan in aan moen uun goe es reꞌ naiꞌ Sidon. Naiꞌ Kanaꞌan anfain aam uuf neu atoin Hetes, 16 atoin Jebusis, atoin Amoris, atoin Girgasis, 17 atoin Hibisas, atoin Arkis, atoin Sinis, 18 atoin Arbadis, atoin Semaris, ma atoin Hamatis.

Naiꞌ Kanaꞌan in suufk ein ansei jok ntean bare ꞌroo-ꞌroo, 19 tar antea sin aꞌnaakt ein nmurai naꞌkon kota Sidon nkoon kuan Gerar ntean pah Gasa. Naꞌko naan, nkoon neun kota Sodom, kota Gomora, kota Atma, ma kota Seboim, tar antean kota Rasa.

20 Sin arsin reꞌ naan, naiꞌ Ham in sufan. Es-es ate nok in uab, in uuf, ma in pah.

Naiꞌ Sem in sufan-kaꞌun

21 Naiꞌ Yafet in tataf naiꞌ Sem anjair abitan Eber sin aam uuf.§

22 Naiꞌ Sem in suufk ein, esan reꞌ: naiꞌ Elam, naiꞌ Asur, naiꞌ Arpaksat, naiꞌ Lut ma naiꞌ Aram.

23 Naiꞌ Aram in suufk ein, esan reꞌ: abitan Us, abitan Hur, abitan Geter, ma abitan Mas.*

24 Naiꞌ Arpaksat in aanh ee, es reꞌ naiꞌ Sera. Naiꞌ Sera in aanh ee, naiꞌ Eber.

25 Naiꞌ Eber napein riꞌaan mone nua. Atoin kouꞌ goe, kaan ee naiꞌ Pelek (reꞌ in aꞌmoufn ii ‘batis aiꞌ sisaꞌet’), natuin oras naan, mansian ein anbaits ok neu areꞌ bare-bare nbin pah-pinan. In oirf ee, kaan ee naiꞌ Joktan.

26 Naiꞌ Joktan in suufk ein, esan reꞌ: naiꞌ Armodat, naiꞌ Seref, naiꞌ Hasar-Mabet, naiꞌ Jera, 27 naiꞌ Hadoram, naiꞌ Usar, naiꞌ Dikra, 28 naiꞌ Obal, naiꞌ Abimaer, naiꞌ Seba, 29 naiꞌ Ofir, naiꞌ Habira, ma naiꞌ Jobap. Sin arsin reꞌ ia, naiꞌ Joktan in sufan.

30 Bare-bare reꞌ sin natua ngguin, anmurai naꞌkon Mesa nkono ntean Sefar, esan reꞌ baer maꞌtoeꞌf ein et pasaꞌ neon-saet.

31 Sin arsin naiꞌ Sem in sufan. Es-es ate nok in uab, in uuf, ma in pah.

32 Sin arsin ok-okeꞌ, naiꞌ Noh in sufan-kaꞌun, es-es ate nok in uuf akuun. Oras noe sakoꞌ naan namsau, sin reꞌ ia es reꞌ ansei jok ma nbaits ok ma naheun pah-pinan.

11

Kota Babel

1 Un-unuꞌ feꞌe te, mansian pah-pinan naꞌuab ein neik uab meesꞌ aah. 2 Oras sin bian anmurai nanain ein neun pasaꞌ neon-saet, sin ntean mneer es et Sinear, onaim sin natuan nbin naan.*

3-4 Sin arsin anmaꞌakoran am nak, “Hoe! Aok-bian arki! Iim he hit tafenaꞌ kuuk kota kouꞌ goes. Onaim hit tmoeꞌ faut meꞌe, rarit hit tout sin tar naheran. Hit taktutaꞌ fatun naan ma traem sin tpaek ter. Rarit hit tahakeꞌ koat maꞌuim fatu mnaun es anbi kota koꞌu naan in nanan. Koat maꞌuim fatu naan, in aꞌpuupn ee ansutrai neno, henatiꞌ hit matekaꞌ kit. Ma maut he hit tjair uuf kouꞌ goes, ma kaisaꞌ tbaits ok.”

5 Onaim UISNENO nsaun neem ma nnoon kota ma koat maꞌuim faut maktuta mnaun aꞌratas reꞌ mansian ein naan nafeen ee. 6 Rarit In naꞌuab am nak, “Sin reꞌ ia, uuf meseꞌ ma uab meseꞌ. Saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ je oras ia, feꞌ nfaat noon. Nokaꞌ-nmeu, karu sin arsin nmafutun njarin meseꞌ on reꞌ oras ia, sin of nabeꞌin he nmoꞌen saaꞌ-saaꞌ ahaa. 7 Reko nneis Hit tsaun he trikrakan sin uab, he njair uabaꞌ humaꞌ-humaꞌ. Maut henatiꞌ es-es ate ka nahiin fa es in uaban.”

8 Rarit Uisneno nsanu ma nrikrakan sin uab. Nok ranan naan, In nmoeꞌ mansian ein ansiksakn ok neun areꞌ bare nbin pah-pinan. Onaim sin ka nafenaꞌ nakonob fa kota naan. 9 Natuin UISNENO nrikrakan sin uab, ma nsiksakan sin neun areꞌ bare nbin pah-pinan, etun sin nakanab kota naan Babel (reꞌ he noi humaꞌ meseꞌ on reꞌ kata es, reꞌ in oetn ii ‘takaꞌnanaꞌ’).

Naiꞌ Sem in suufk ein tar antea naiꞌ Abram

10 Naiꞌ Sem in suufk ein esan reꞌ ia: oras noe sakoꞌ naan namsau toon nua, naiꞌ Sem anmoin naan toon nautn es (100), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, ma nakaanb ee naiꞌ Arpaksat. 11 Rarit in nmoni ntein toon natun niim (500) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

12 Oras naiꞌ Arpaksat nmoin naan toon boꞌ tenu mniim (35), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, ma nakaanb ee, naiꞌ Sera. 13 Rarit naiꞌ Arpaksat nmoni ntein toon natun haa mtoon teun (403) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

14 Oras naiꞌ Sera nmoin naan toon boꞌ teun (30), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Eber. 15 Rarit naiꞌ Sera nmoni ntein toon natun haa mtoon teun (403) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

16 Oras naiꞌ Eber nmoin naan toon boꞌ tenu mhaa (34), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Pelek. 17 Rarit naiꞌ Eber nmoni ntein toon natun haa mboꞌ teun (430) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

18 Oras naiꞌ Pelek anmoin naan toon boꞌ teun (30), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Rehu. 19 Rarit naiꞌ Pelek nmoni ntein toon natun nua mtoon seo (209) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

20 Oras naiꞌ Rehu nmoin naan toon boꞌ tenu mnua (32), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Seruk. 21 Rarit naiꞌ Rehu nmoni ntein toon natun nua mtoon hiut (207) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

22 Oras naiꞌ Seruk anmoin naan toon boꞌ teun (30), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Nahor. 23 Rarit naiꞌ Seruk nmoni ntein toon natun nua (200) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

24 Oras naiꞌ Nahor anmoin naan toon boꞌ nua mseo (29), in nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Tera. 25 Rarit naiꞌ Nahor nmoni ntein toon nautn es boꞌes am seo (119) feꞌ, ma in nahoni nteniꞌ riꞌaan mone ma riꞌaan feto.

26 Oras naiꞌ Tera nmoin naan toon boꞌ hitu nneis, in nahoniꞌ riꞌaan mone teun, esan reꞌ: naiꞌ Abram, naiꞌ Nahor, ma naiꞌ Haran.

Naiꞌ Tera in sufan-kaꞌun

27 Naiꞌ Tera in sufan-kauꞌn ein, esan reꞌ ia: naiꞌ Tera in aanh ein, naiꞌ Abram, naiꞌ Nahor, ma naiꞌ Haran. Naiꞌ Haran nahoniꞌ riꞌaan moen jes, es reꞌ naiꞌ Rot. 28 Naiꞌ Haran nmate nbi in kua mnasiꞌ Ur, et pah atoin Kasdimas. Oras in anmaet, in amaf naiꞌ Tera nmoin feꞌ. 29 Naiꞌ Abram ansao bi Sarai. Naiꞌ Nahor ansao naiꞌ Haran in aan feto, bi Milka. Naiꞌ Haran nahoniꞌ riꞌaan moen jes amsaꞌ, es reꞌ naiꞌ Jiska. 30 Mes bi Sarai nkiu.

31 Neot es, naiꞌ Tera neik in anah naiꞌ Abram, in aan nanef bi Sarai, ma in upuf naiꞌ Rot. Sin npoin ma nnaon nasaitan sin kua-mnasiꞌ Ur. Oras naan, sin he nnaon neu pah Kanaꞌan. Mes antean pah Haran, sin natuan nbin naan.

32 Anbin naan, naiꞌ Tera nmaet, oras in nmoin naan toon natun nua mtoon niim (205).

12

Uisneno noꞌen naiꞌ Abram

1 Oras naan, UISNENO naꞌuab neu naiꞌ Abram am nak, “Abram! Ho mnao musait ho nonot-asar, ho amaꞌ in umi, ma ho kuan. Ho mnao meu baer jes, reꞌ Au of ukriir ee ꞌeu ko.

2 Au of aꞌfee tetus-athoen ꞌeu ko.

Ma ho sufam-kauꞌm ein of amfau-rutu,

ma of anjarin uuf maꞌtaniꞌ, tar ho kanam naan of matekaꞌ.

Rarit ho mjair atoin amneik tetus meu atoin sonaꞌ.

3 Au of aꞌfee tetus ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ nfee tetus neu ko.

Mes Au of aꞌfee kasat ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ nkaas ko.

Amneen murek-rekoꞌ!

Areꞌ uuf-uuf anbi pah-pinan ia of napenin tetus, natuin ho.”

4-5 Oras naan, naiꞌ Abram anmoin naan toon boꞌ hitu mniim (75). In neik in fee bi Sarai, ma orif naiꞌ Haran in anah naiꞌ Rot, ma in baer pusaak ein ok-okeꞌ, ma ameupt ein in uim je nanan reꞌ in napein sin anbin kota Haran. Onaim naiꞌ Abram annao nasaitan kota Haran, neu bare reꞌ UISNENO nbaꞌan anrair je he nakriir ee neu ne. Sin nnaon nkonon ntean pah es, in kaan ee, pah Kanaꞌan.

6 Antean bare naan ate, naiꞌ Abram sin annoon goe nfuun am nateef, tar sin mpaumakan ntean kuan Sikem. Rarit sin natuan ntaahn ein anpaumaak hau kouꞌ goes et More. Oras naan, abitan Kanaꞌan feꞌ natuan nbin naan. 7 Anbi bare naan, UISNENO nakriir On neu naiꞌ Abram. In naꞌuab am nak, “Au of aꞌfee bare ia ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin.” Rarit naiꞌ Abram nbakin mei fatu he njair mei fuat neu UISNENO reꞌ nakriir On anbi naan.

8 Rarit naiꞌ Abram sin nanain ein bare. Sin nnaon neun aꞌtoꞌef et pasaꞌ haaꞌ-nua. Rarit sin natua ntaahn ein nbin kuan Betel ma kuan Ai sin atnanak. Anbi bare naan, in nbaik mei fuat, ma naꞌbees neu UISNENO. 9 Rarit sin natnan-nain bare, naꞌko baar jes neu baar jes, ntean pah Negep et Kanaꞌan pasaꞌ haaꞌ-nua.

Naiꞌ Abram annao neu pah Masir

10 Neot es, amnahas maꞌtaniꞌ antaman pah Kanaꞌan. Es naan ate, naiꞌ Abram sin nnaon naꞌroo nteinꞌ ein neu pasaꞌ haaꞌ-nua, ntean pah Masir. Sin natuan ntaahn ein anbin naan. 11 Oras sin he ntaman neun pah Masir, in naꞌuab neu in fee bi Sarai mnak, “Sarai, ho maas maan reokn ii kaah! 12 Onaim karu abitan pah Masir niit ho maasm ii te, sin of naꞌmaet kau, natuin au reꞌ ia ho mone. Onaim sin of ansao ko. 13 Onaim reko nneis, ho mutonan sin am mak, au reꞌ ia, ho naꞌo. Nok ranan naan, sin ka neu nroor kau fa, mes sin of nok kau te, reko, natuin sin nroim ko.”

14 Onaim oras naiꞌ Abram sin ntean pah Masir, abitan naan niit ain Sarai in masan arekot naan. 15 Oras usif pah Masir in atutaꞌ-abhaꞌet sin niit ee te, sin nboiꞌs ahaa bifee naan nbi uisf ee in matan. Onaim sin neik bifee naan neu uisf ee in sonaf. 16 Onaim usif naan nok naiꞌ Abram nmonin reko, natuin bi Sarai. Rarit uisf ee nfeen naiꞌ Abram bijae, bikaes keledai, bikaes unta, ꞌbibi, ma ꞌbib-kase. Uisf ee nfee sin ruum aah. In nfee ate neu naiꞌ Abram amsaꞌ, et bifee ma atoniꞌ.

17 Mes natuin uisf ee nataam atoniꞌ in fee nbi in sonaf, es naan ate, UISNENO nhukun usif naan. Etun uisf ee napein hukun humaꞌ-humaꞌ, et in ma in uim je naan ee msaꞌ. 18 Rarit uisf ee noꞌen naiꞌ Abram ma nataan ee mnak, “Abram! Ho mmoeꞌ kau on mee? Nansaaꞌ am es ho ka mutoon fa mmak bifee ia, ho fee ja? 19 Mes ho mak in reꞌ ia, ho fetoꞌ! Aar akreꞌo te, au ꞌsao! Amtoup mufaniꞌ ho fee. Oras ia, meik je ma mpoi maen mimneuk nai! Au ka ꞌiit aꞌtein ki fa mbi bare ia!” 20 Rarit uisf ee naprenat in ameupt ein he nriuꞌ napoitan naiꞌ Abram ma in fee, ma sin baerꞌ ein ok-okeꞌ. Sin ro he nasaitan bare naan.

13

Naiꞌ Abram ma naiꞌ Rot anbaits ok

1 Rarit naiꞌ Abram nasaitan pah Masir, he ntebi nfain neun pah Negep. In neik in fee, ma in baer pusaak ein okeꞌ. In oirf ee anah naiꞌ Rot nok amsaꞌ. 2 Naiꞌ Abram naan, atoin amuꞌit. In muiꞌt ein amfau-rutu. Noni mnatuꞌ msaꞌ, mfaun.

3 Naꞌko Negep in natnan-nain he nfain on kuan Betel ma kuan Ai sin atnaank ein. Unuꞌ te, in natua nbi naan. 4 Ma in nbaik mei fuat amsaꞌ. Rarit in naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu UISNENO nbi bare naan.

5 Naiꞌ Rot, reꞌ nok naiꞌ Abram naan, nmuiꞌ muꞌit amsaꞌ. In muiꞌt ein amfaun. Ma in nmuiꞌ ameput namfau msaꞌ. 6-7 Mes bare naan ka mainuan reko fa neu naiꞌ Abram ma naiꞌ Rot sin. Natuin sin aꞌmuiꞌk ein namfaun, etun sin ka bisa fa he nmoin nabuan. Onaim naiꞌ Abram ma naiꞌ Rot sin atuuks ein anmatoen, natuin huun reꞌ nbi bare naan ka nanokab fa neu sin muiꞌt ein. (Oras naan, atoin Kananas ma atoin Feris feꞌ natuan nbin naan amsaꞌ.)

8 Onaim naiꞌ Abram nak neu in anah naiꞌ Rot am, nak “Rot! Hit nua kit umi nanan. Natiꞌ hit nua kit kaisaꞌ tmatenab, ma hit atuuks ein amsaꞌ kaisaꞌ nmatoen piut. 9 Reko nneis hit nua kit atbaits ok. Bare ia, mainuan feꞌ. Onaim karu ho mpiir bare nbi pasaꞌ ponain, henat au ꞌait abit pasaꞌ haaꞌ-nua. Mes karu ho mpiir bare nbi pasaꞌ haaꞌ-nua, henat au ꞌait abit pasaꞌ ponain.”

10 Rarit naiꞌ Rot ankisu nfuun am nateef. Ma in niit karopu mneer koꞌu noe Yarden reꞌ oe ji nho-hoe, ntea kuan Soar. Bare naan in amrian ii on reꞌ UISNENO in poꞌon, ma on reꞌ pah Masir. (Oras naan, UISNENO feꞌ ka nareuꞌ fa kota Sodom ma kota Gomora. Etun bare naan reko feꞌ.) 11 Onaim naiꞌ Rot anpiir naan bare nbi karopu mneer koꞌu noe Yarden naan. Ma nua sin anbaits ok. Rarit naiꞌ Rot annao nꞌain pasaꞌ maans ee ꞌsaen. 12 Mes naiꞌ Abram natua nabaar anbi pah Kanaꞌan. Naiꞌ Rot annao natua nbi kuan-kuan reꞌ anhaumaak kota Sodom et karopu mneer koꞌu noe Yarden. 13 Mes abitan kota Sodom naan, atoin aburaurt ein. Ma sin ka nfairoir fa UISNENO msaꞌ.

14 Oras naiꞌ Rot ma naiꞌ Abram anbaits ok, UISNENO nak naiꞌ Abram am nak, “Abram! Ho mkius mutef-tefan miit bare-bare muꞌko bare reꞌ ho mhaek naan. Amkius murek-rekoꞌ ꞌrii-ꞌneꞌu, koti-mmaat. 15 Au of aꞌfee afu bare-bare reꞌ ho mkius sin naan, ꞌeu ko ma ꞌeu ho sufam-kauꞌm ein, he njarin sin auf pusaak tar antea nabar-baar. 16 Au of aꞌmoeꞌ ho sufam-kauꞌm ein he nfain too mfaun on reꞌ snaen anbi tais je ninin. Tar atoniꞌ ka nsoiꞌ nabeiꞌ sin fa msaꞌ. 17 Oras ia, ho mnao mnoon bare-bare reꞌ ho miit murair sin naan, natuin Au he ꞌfee sin ꞌeu ko!”

18 Rarit naiꞌ Abram sin natnanin, ma nfain natua nteinꞌ ein nbin hau kouꞌ guin Mamre, npaumaak kuan Hebron. Rarit in nbaik mei fuat, onaim naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neun UISNENO nbin naan.

14

Naiꞌ Abram annao ma nok nafaniꞌ naiꞌ Rot naꞌko makenat

1 Oras naan, usif haa nabuan. Sin esan reꞌ: Amrafel, usif pah Sinear; Ariok, usif pah Elasar; Kedarlaomer, usif pah Elam; ma Tidear, usif pah Goyim. 2 Oras naan amsaꞌ, usif niim antein nabuan. Sin esan reꞌ: Bera, usif pah Sodom; Birsa, usif pah Gomora; Sinap, usif pah Adema; Semeber, usif pah Seboim; ma Bela, usif pah Soar. Rarit uis haaꞌ ein naan anmakenan nok uis niimꞌ ein naan. 3 Uis niimꞌ ein naan nabuan nok sin soraurs ein anbin karopu mneer koꞌu Sidim, (reꞌ oras ia sin nteek ee nak, Tasi ꞌMaten).

4 Makenat naan, naꞌuub on naꞌko rasi reꞌ ia: unuꞌ te, usif Kedarlaomer naprenat uis niimꞌ ein naan, toon boꞌes am nua. Mes toon boꞌes am teun ii ntaam ate, sin nmurai nraban usif Kedarlaomer.

5 Oras toon boꞌes am haan ii ntaam ate, usif Kedarlaomer nok usif teun, neman nok sin soraurs ein. Onaim sin nmakenan ma niis pah-pah bian sin, esan reꞌ: atoin Refaimas et pah Asterot-Karnaim, atoin Susimas et pah Ham, atoin Emimas et pah Sawe-Kirjataim, 6 ma atoin Horis reꞌ et aꞌtoꞌef Seir ntean baer ruman El Paran in ninin. 7 Rarit sin ntebi nfanin neun En Mispat (reꞌ oras ia, in kaan ee Kades). Rarit sin nkuaas atoin Amalekas sin pah, ma nkuaas atoin Amoris reꞌ natuan nbin pah Haseson-Tamar.

8-9 Rarit uis niimꞌ ein naan anꞌator sin soraurs ein nbin karopu mneraꞌ Sidim. Onaim sin nmakenan nraban uis haaꞌ ein naan. 10 Anbi mneraꞌ naan, anmuiꞌ tepas ter amfaun. Oras makenat naan, usif Sodom ma usif Gomora nok sin soraurs ein, anfeen naenan. Bian anmoufu ntaman neun tepas ter ein naan. Ma bian naenan neun aꞌtoeꞌf ein. 11 Onaim uis haaꞌ ein reꞌ nisan nbin makenat naan, nasiik naan ma neik areꞌ bareꞌ ma mnahat naꞌko Sodom ma Gomora. Rarit sin ntebin nfanin.

12 Oras naan, naiꞌ Abram in anah naiꞌ Rot natua et Sodom. Onaim uis haaꞌ ein naan anheek neik naiꞌ Rot sin, ma nasiik neik sin baerꞌ ein ok-okeꞌ.

13 Mes anmuiꞌ tuaf es anfosuk naan on. Onaim in naen natonan naiꞌ Abram, atoin Ibranis. Oras naan, anmuiꞌ atoin Amoris es, kaan ee naiꞌ Mamre. Naiꞌ Abram natua npaumaak naiꞌ Mamre in hau kouꞌ guin. Naiꞌ Mamre in aok-bian ein, esan reꞌ naiꞌ Eskor ma naiꞌ Aner. Sin nua sin, naiꞌ Abram in soob rekon. 14 Oras naiꞌ Abram ntoup hanaf nak atoin ein anheek neik in oirf ee aanh ee te, in nabuabaꞌ in atoin ameupt ein reꞌ nmakeen nahinin. Sin arsin natun tenu mboꞌes am faun (318). Rarit sin nriuꞌ natuin uis haaꞌ ein naan naꞌroon ntean kuan Dan, et pasaꞌ ponain.

15 Anbi naan naiꞌ Abram nbait in ameupt ein naan anjarin pukan-pukan. Oras fai on naan ate, sin ntaman ntaisibun atoin ein naan, mes bian naenan. Rarit naiꞌ Abram nok iin na, nriuꞌ sin ntean kuan Hoba, et kota Damsik in pasaꞌ ponain. 16 Rarit naiꞌ Abram napein nafaniꞌ naiꞌ Rot, in ameupt ein, ma in baerꞌ ein okeꞌ, ma nafetin tuaf bian amsaꞌ.

Naiꞌ Melkisedek nateef naiꞌ Abram. In reꞌ naan, usif ma aꞌnaak pirsait neu Uisneno

17 Oras naiꞌ Abram anfain neem naꞌko makenat reꞌ in niis naan uis haaꞌ ein naan ate, usif Sodom neem anseun nggoe nbi karopu mneraꞌ Sabe (reꞌ atoin ein natiꞌ te, nteek ee nak, Mneraꞌ Usif). 18 Oras naan, naiꞌ Melkisedek usif kota Salem,* ma in aꞌnaak pirsait amsaꞌ neu Uisneno reꞌ Aꞌraat reꞌuf. In neem neik utunuꞌ ma tua min-kase neu naiꞌ Abram. 19-20 Rarit in nfee tetus neu naiꞌ Abram am nak, “Maut he Uisneno reꞌ Aꞌraat reꞌuf naan, reꞌ nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan naan, anfee tetus-athoen neu ko. Pures ma boꞌis neu Uisneno, reꞌ nfee ko rasi mnisat naꞌko ho musu sin!”

Rarit naiꞌ Abram nfeen usif Melkisedek baits es naꞌko bait boꞌ naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ in nasiik nafaniꞌ sin.

21 Rarit usif Sodom anbaiseun naiꞌ Abram. In naꞌuab am nak, “Aam Abram. Baerꞌ ein reꞌ ho musiik meik sin muꞌko au musun naan, maut he ho mpaar sin. Mes au ꞌtoit ufain ahaa, au too ngguin.”

22 Mes naiꞌ Abram nataah am nak, “Au ꞌsuup aꞌpaek Uisneno Aꞌraat reꞌuf, reꞌ nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan In kaan ee, 23 mꞌak, au of ka ꞌait fa baer saaꞌ-saaꞌ es uꞌko ho baerꞌ ein naan. Maski abas tukaꞌ meseꞌ msaꞌ, au of ka ꞌait fa, tua. Nok ranan naan, neot es ate, ho ka bisa muꞌuabaꞌ fa mmak, ‘Au es umuꞌib naiꞌ Abram.’ 24 Au ka ꞌroim fa saaꞌ-saaꞌ. Suma bareꞌ mee ja reꞌ au ameupt ein anpake nrair sin ate, ho kais mutenab amtein sin nai. Ma maut he au soob teun ein ia, naiꞌ Aner, naiꞌ Eskor, ma naiꞌ Mamre, nait neik sin sapaak ein, tua.”

15

Uisneno nmanbaꞌan nok naiꞌ Abram

1 Rarit UISNENO nakriir On neu naiꞌ Abram, ma naꞌuab am nak, “Abram! Ho kais mumtau. Au es aꞌpanat ko uꞌko ho musun. Ma Au ꞌfee ko mnisat koꞌu.”

2-3 Mes naiꞌ Abram nak, “Koi, Usiꞌ. Maski Ho mfee kau saaꞌ-saaꞌ nathoe, noki-noki te, ruman. Natuin au ka ꞌmuiꞌ fa anah he nfain au sufak. Onaim au ꞌmuiꞌ pusaak amfaun he saaꞌ? Namuni te, au ate naiꞌ Eliaser atoin Damsik naan es anpaar sin.”

4 Mes UISNENO nataah am nak, “Ka on naan fa! Ho aanh aan kuum of es reꞌ antoup pusaak naan. Ka ho ate naan fa.”

5 Onaim In neik naiꞌ Abram anpoi, rarit In nak, “Ho mbaiseun miit on neon goe! Amkius miit akfuun ein naan. Ho msoiꞌ maan sin ii, oo? Ho sufam-kauꞌm ein of amfau-rutu on reꞌ kfuun ein naan!”

6 Onaim naiꞌ Abram antebes UISNENO In uaban naan, rarit UISNENO nsoiꞌ je ntaam atoin neek amneꞌo, natuin naiꞌ Abram anpirsai Je.

7 Rarit UISNENO ntuut antein In uaban naan am nak, “Au reꞌ ia, Uisneno. Au es reꞌ ꞌeik ko mpoi muꞌko ho kua-mnasiꞌ Ur et pah atoin Kasdimas sin. Ma Au es reꞌ ꞌfee bare reꞌ ia, njair ho auf pusaak.”

8 Mes naiꞌ Abram nataan am nak, “Mes on mee, UISNENO? Nok ranan mee te, naꞌ au uhini mꞌak bare ia njair au auf pusaak aa?”

9 Onaim In nataah am nak, “On nai! Uum he hit ttao taan moeꞌt es, he tfuut saaꞌ reꞌ Au uꞌuab ee feꞌe na. Oras ia, ho mnao mait muꞌit meu Kau: mait bijae ainf es, ꞌbib ainf es, ma ꞌbib-kaes keos goes. Sin reꞌ naan ro he toon ten-teun goah. Rarit ho mheek maan kor-otos es, ma kor-keif jes.”

10 Onaim naiꞌ Abram annao nheek muiꞌt ein naan okeꞌ. Rarit in roor sin, ma nkaah anbait muiꞌt ein naan. Rarit sin siisk ein, in nꞌator sin ranan nua nmaktun-tuin ein anbin afu, es ate anbaniꞌ neu in bian. Mes koorn ein in ka nkaah sin fa. 11 Rarit koor amneuk siis puun ein neman he nroi neik naan sisin reꞌ naan. Mes naiꞌ Abram anriuꞌ sin.

12 Oras maans ee nmouf, naiꞌ Abram antuup anfiin. In namnei mnak, meisꞌookn ii nkuub naan ee. Ma in namtau nmaet.

13-15 Rarit Uisneno naꞌuab neu ne mnak,

“Abram! Ho of ammoin tar amtea mumnais ma mnuꞌir reꞌ-reꞌuf, ma ho of ammate mbi neek mamut, onaim sin of ansuub ko nok rek-reko.

Mes ho sufam-kauꞌm ein of annaon njarin atoin amnemat nbi uuf bian sin pah.

Kua-tuaf abitan pah naan of naꞌaet sin, naꞌpeniꞌ ma nhaꞌmuiꞌ sin, tar antea toon natun haa.

Mes Au of aꞌhukun abitan pah naan.

Rarit Au of ꞌeik upoitan ho sufam-kauꞌm ein naꞌkon bare naan, ma sin of neikin baer pusaak amfau-rutu.

16 Au of aꞌator he ho uup-kaꞌum batan niim amneemt ein, sin anfain neman neun bare ia ntenin.

Oras ia, atoin Amoris sin natuan esan bare ia. Atoin ein ia amoeꞌ reuꞌf ein, mes feꞌ ba-baun.

Neot es ate, karu ho uup-kaꞌum sin anfain neman ntean bare ia te, Au of aꞌpaek sin he ꞌhukun ureuꞌ atoin Amoris sin. Natuin oras naan, sin maufiunk ein kah een.”

17 Anfai on naan ate, nok askeken, aꞌnai konat es napoitan masuꞌ, ma paku ꞌnopoꞌ es anpiin, sin nnaon npeoꞌ sisin naan sin atnaank ein. 18 Oras naan, UISNENO nahakeb rais manbaꞌan nok naiꞌ Abram nak, “Au ꞌbaꞌan ꞌain, Au of aꞌfee bare ia ꞌeu ho sufam-kauꞌm ein, nmurai naꞌko noe Masir* tar antea noe Efrat, 19 ma atoin Kenis sin pah, atoin Kenas sin pah, atoin Katmons sin pah, 20 atoin Hetes sin pah, atoin Feris sin pah, atoin Refaimas sin pah, 21 atoin Amoris sin pah, atoin Kananas sin pah, atoin Girgasis sin pah, ma atoin Jebus sin pah.”

16

Ain Hagar ma in anah naiꞌ Ismaꞌel

1-3 Oras naan, naiꞌ Abram anfain neem een naꞌko pah Masir, ma natua naan toon boꞌes een anbi pah Kanaꞌan. In fee bi Sarai, ka nahoniꞌ fa feꞌ. Bi Sarai nmuiꞌ aet bifee jes, naꞌko pah Masir, in kaan ee, bi Hagar.

Neot es, bi Sarai nak in moen je mnak, “Aam! UISNENO nꞌeek au apuk. Reko nneis, ho mtuup mok au ate bi Hagar, maut he au ꞌmuiꞌ anah.”

Onaim naiꞌ Abram natuin in fee je hanan. Rarit bi Sarai nfee bi Hagar he naiꞌ Abram anpanaꞌ sin. 4 Rarit naiꞌ Abram antuup nok bi Hagar. Ma bi Hagar naꞌapuꞌ. Mes oras bi Hagar nahiin neu in naꞌapuꞌ te, in nabeoꞌ. In ka naꞌpaarn on fa neu ain Sarai.

5 Onaim ain Sarai naꞌuab nok in moen je mnak, “Au es aꞌfee ko ate naan he njair ho fee. Mes oras in ntaiboko te, in ka nkisu ntoom kau fa. Ia ho ras-rasim! Anbain he UISNENO es nafeek hit rasi. Maut henaꞌ ho muhiin!”

6 Rarit naiꞌ Abram nataah am nak, “On nai! Au ꞌsao ko nahuun. In namuin. Onaim ho es reꞌ he mupreent ee. Es naan ate, ho he mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ meu ne te, es reꞌ ho!” Rarit ain Sarai nmurai nhaꞌmuiꞌ bi Hagar, tar antea bi Hagar naen nasaitn ee.

7 In naen antea baer ruumn es. Onaim UISNENO In ameput neno tunan es neem nateef ee nbi bare reꞌ npaumaak oe mataꞌ nbi ranan he nnao neu Sur. 8 Rarit in nak, “Hoe! Hagar, ain Sarai in ate! Nansaaꞌ am es ho es ia? Ho muꞌko mee, ma he mnao meu mee?”

Onaim bi Hagar nataah am nak, “Au ꞌaen usaitan au ain usiꞌ.”

9 Rarit UISNENO In ameput naan naꞌuab nok ne rek-reko mnak, “On nai! Reko nneis ho mfain meu ho ain usiꞌ. In nmoeꞌ ko on mee msaꞌ, mtoup goe. 10 Kais mumtau. Au of aꞌmoeꞌ ho sufam-kauꞌm ein amfau-rutu, tar antea ka masoꞌik fa. 11 Oras ia, ho muꞌapuꞌ. Ka ꞌroo fa te, ho of muhoniꞌ riꞌaan moen jes. Ho ro he mukaanb ee, naiꞌ Ismaꞌel (reꞌ he noi namnees nok kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘Uisneno nneen’), natuin UISNENO nahini nrair ho susat ma nanaꞌrenat. 12 Mes oras riꞌanaꞌ naan naꞌnae, in of anmoin naꞌroo naꞌko in orif-tataf sin. Natuin in on reꞌ bikaes fui, reꞌ ka nroim fa he natuin aprenat. Sekau-sekau msaꞌ, in nraban sin. Ma areꞌ atoin ein of anraban nafainꞌ ee okeꞌ.”

13 Anneen anrair on naan ate, bi Hagar natenab anbi in nekan, nak, “Au ꞌiit aꞌrair UISNENO, reꞌ In niit ma npanat kau.” Rarit in nmurai nteek Uisneno npaek kanaf, “Usiꞌ reꞌ nfairoir kau.” 14 Etun atoniꞌ nakanab oe mataꞌ naan, Beer Lahai Roi, (reꞌ in aꞌmoufn ii, “Oe mataꞌ naꞌko Usiꞌ Amonit, reꞌ anfairoir kau.”) In baern ee et kuan Kades ma kuan Beret sin atnaank ein. Oras ia, oe mataꞌ naan feꞌ etan.

15 Rarit bi Hagar antebi nfain. Onaim in nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Naiꞌ Abram nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Ismaꞌel. 16 Oras bi Hagar nahoniꞌ naiꞌ Ismaꞌel, naiꞌ Abram anmoin naan toon boꞌ fanu mnee (86).

17

Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan neu naiꞌ Abram npaek tanar herit

1 Oras naiꞌ Abram anmoin naan toon boꞌ seo mseo (99), UISNENO neem nakriir On neu ne. Onaim In naꞌuab am nak, “Au reꞌ ia Uisneno reꞌ Akuaas Reꞌuf. Ho ro he mutuin Au roimk ii piut, ma mmoin nok neek amneot ma amnonot. 2 Au he uhakeꞌ rais manbaꞌan ꞌok ko, ma ꞌmoeꞌ ho sufam-kauꞌm ein amfau-rutun.”

3 Onaim naiꞌ Abram nriꞌtuu ma naꞌruriꞌ tar ntea afu. Rarit Uisneno naꞌuab ankono mnak, 4-5 “Au ꞌmoeꞌ rais manbaꞌan ꞌok ko, on nai: ho of amjair aam uuf meu uuf amfaun. Es naan ate, ho kanam naan ka naiꞌ Abram fa heen (reꞌ in oetn ii nak ‘amaf reꞌ matekaꞌ’), mes naiꞌ Abraham (reꞌ in oetn ii nak ‘aam uuf neu uuf amfaun’). 6 Au of aꞌmoeꞌ ho sufam-kauꞌm ein amfau-rutun. Au of uhakeb uuf namfau uꞌko sin, ma usif amfaun of anpoin ma nboran naꞌko sin.

7 Au ꞌnaaꞌ uher-heran rais manbaꞌan ia ꞌok ko ma ho sufam-kauꞌm ein. Rais manbaꞌan ia nabar-baar, natuin Au reꞌ ia, Uisneno ꞌeu ko ma ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin. 8 Au of aꞌfee pah Kanaꞌan ok-okeꞌ ꞌeu ko ma ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin. Oras ia, ho suma mutua mtaah naah. Mes of ho sufam-kauꞌm ein npaar pah Kanaꞌan ia, tar antea nabar-baar. Ma Au of aꞌjair sin Uisneon goa msaꞌ. 9-10 Mes ho mok ho sufam-kauꞌm ein ro he mnaaꞌ miher-heran rais manbaꞌan ia. Atoin ein ok-okeꞌ ro he naꞌheir ein. 11-13 Anmurai oras ia, areꞌ atoniꞌ reꞌ nmoin naan neno faun neiki nsae, ro he naꞌheir ein. Ho mok ho nonot-asar, ho ameupt ein okeꞌ, ho aten reꞌ ho msoos maan sin nbin pah bian, hi arki ro he miꞌheriꞌ. ꞌHeriꞌ naan, anjair tanar nak hit nua kit hit rais manbaꞌan ia mamarak anbi hi aom ein. 14 Atoniꞌ mee ja reꞌ ka naꞌheriꞌ fa te, ka napein fa paaꞌ ma namaꞌ anbi Au rais manbaꞌan, ma ka masoꞌik fa nbi Au too.”

15 Rarit Uisneno ntuut In uaban am nak, “Anmurai oras ia, ho kaisaꞌ mteek amtein ho fee je te mak Sarai, mes mak Saraꞌ. 16 Au of aꞌfee tetus-athoen ꞌeu ain Saraꞌ, he in nahoniꞌ nfee ko riꞌaan moen jes. Tebe! Ain Saraꞌ of anjair ain uuf neu uuf amfaun. Ma usif amfaun of anpoin ma nboran naꞌko in sufan.”

17 Onaim naiꞌ Abraham anriꞌtuu ma naꞌruriꞌ tar antea afu. Mes anbi in nekan naan ee te, in main. In natenab am nak, “Atoni mnais reꞌ-reꞌuf on reꞌ au, toon nautn es, of upein riꞌanaꞌ on mee? Ma ain Saraꞌ reꞌ nmoin toon boꞌ seo goen, ma namnais reꞌ-reuꞌf een amsaꞌ, in bisa nahoniꞌ on mee?” 18 Onaim in nbaiseun Uisneno mnak, “Usiꞌ. Maut he naiꞌ Ismaꞌel es anpaar au pusaak ein. Ka saaꞌ-saaꞌ fa, tua.”

19 Mes Uisneno nataah am nak, “Kahaf! Ho fee bi Saraꞌ of nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Ho mukaanb ee, naiꞌ Isak. Au rais manbaꞌan naan of nateab on neu ne, ma neu in sufan-kauꞌn ein, tar antea nabar-baar. 20 Au ꞌneen aꞌrari msaꞌ, saaꞌ reꞌ ho mtoit je meu naiꞌ Ismaꞌel. Es naan ate, Au ꞌfee ne tetus-athoen ma Au ꞌmoeꞌ in sufan-kauꞌn ein namfaun. Aꞌnaak uuf boꞌes am nua of anboran naꞌkon in sufan-kaꞌun sin. Ma in sufan-kaꞌun of anjarin pah kouꞌ goes. 21 Maski on naan amsaꞌ, Au rais manbaꞌan ia, nmafuut nok ahaa ho anah naiꞌ Isak. Anmanfain on reꞌ ia te, bi Saraꞌ of nahoins ee.” 22 Naꞌuab anrair on naan ate, Uisneno naneuk Gon naꞌko naiꞌ Abraham.

23-27 Neno naan amsaꞌ, naiꞌ Abraham nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat. Onaim in naꞌheriꞌ. Rarit in naꞌheriꞌ naiꞌ Ismaꞌel, ma atoin ein abitan in uim je nanan. In naꞌheriꞌ atoin aten amsaꞌ. Oras naan naiꞌ Abraham anmoin naan toon boꞌ seo mseo (99), ma naiꞌ Ismaꞌel toon boꞌes am teun (13).

18

Tuaf teun neman ma nateef nok naiꞌ Abraham

1 Oors es, naiꞌ Abraham natua npaumaak hau kouꞌ guin Mamre. UISNENO neem ma nakriir On neu ne. In reetn ii on nai: neno naan, maans ee mapuutn ii kah een, onaim naiꞌ Abraham ntook ma nmainenu nbi in teens ee in enon. 2 Oras naiꞌ Abraham nait matan on naan ate, in niit tuaf teun nhaken nbin naan. Onaim in naen anseun sin. In nriꞌtuu, 3 ma in naꞌuab neu sin am nak, “Sin aam ein! Karu reko te, au uskau he tkoen nok teem teu hi ate kau au tenas ia. Maski mbukae oe ruum-ruum ahaa msaꞌ, reko tua. 4 Sin amaꞌ ki arki misnaas akreꞌo mbi haun guin sin maofk ein. Maut he au aten sin neikin oe ma nafaun ki. 5 Au ꞌnao ubarab bukae ꞌeu ki, maut he hi mipein haꞌtanis akreꞌo, henaꞌ hi mkoen om amkoon. Au ꞌmariin, he ꞌtuthae ꞌaan ki, tua.”

Rarit sin natahan am nak, “Reko, tua. Hai meis mok naan, tua.”

6 Rarit naiꞌ Abraham naen antaam neu tenas naan, ma natonan bi Saraꞌ mnak, “Rabah! Mait maan uut arekot, sauk goes. Ammoeꞌ maan kit utunuꞌ.”*

7 Rarit in naen neu in bijae ngguin, ma npiir naan bijae apokat aan es. In nreun in ameupt es he nroor goe ma nahaan in sisin. 8 Rarit naiꞌ Abraham annao nait susu, suus aritas, ma siis hanaꞌ reꞌ feꞌ nahaan anrair je, rarit in neik sin neu amneem feꞌun naan. Oras sin nbukaen ate, in nhake nbi hau goes uun ma ntuthae sin.

9 Onaim sin nataan ee mnak, “Abraham! Ho fee bi Saraꞌ et mee?”

Rarit in nataah am nak, “Et teens ee naan ee, tua.”

10 Onaim tuaf es naꞌko sin teun ein naan naꞌuab am nak, “Of anmanfain on reꞌ ia te, Au ꞌfain ꞌuum. Oras naan, ho fee bi Saraꞌ of nahoniꞌ nrair riꞌaan moen jes.”

Oras sin naꞌuab ein on naan ate, bi Saraꞌ nneen naꞌko eonꞌ ee ꞌkain. 11 Oras naan, naiꞌ Abraham ma bi Saraꞌ sin namnasin reꞌ-reuꞌf een. Bi Saraꞌ ka napeni ntein fa funan. 12 Anneen sin uabk ein on naan ate, bi Saraꞌ nmain neek aah. In natenab am nak, “Hmmh! Au umnais reꞌ-reuꞌf een. Saaꞌ anteniꞌ, au moen je nmaꞌnuur reꞌ-reuꞌf een. Nok ranan mee kah, he hai aom ein anmonin on reꞌ amatsao feuꞌn ee, he mipein anah?”

13 Rarit UISNENO nataan naiꞌ Abraham am nak, “Nansaaꞌ am es bi Saraꞌ nmain? In natenab nak aiꞌ saaꞌ reꞌ Au uꞌuab ee ia of ka njair fa, natuin in namnasi, oo? 14 Au reꞌ ia, UISNENO! Ka tiit tain fa saaꞌ es reꞌ Au ka bisa ꞌmoeꞌ je fa. Mumnau murek-reok, oo! Karu Au ꞌfain ꞌuum toon amnemat, bi Saraꞌ of nahoniꞌ nrair riꞌaan moen jes.”

15 Anneen on naan ate, bi Saraꞌ namtau. Rarit in npeen mates am nak, “Au ka ꞌmain kuuk fa, tua!”

Mes Uisneno nataah am nak, “Feꞌe na ho mmain batuur ate.”

Naiꞌ Abraham antabar Uisneno he kais anhukun abitan Sodom

16 Rarit tua teun ein naan nnaon nkonon neun kota Sodom. Naiꞌ Abraham annao nasain sin ntean raan atnanaꞌ. Antean naan ate, sin napeen niit kota Sodom. 17 Rarit UISNENO natenab am nak, “Reko nneis, Au utoon ꞌeu naiꞌ Abraham am ꞌak, Au he ureuꞌ kota Sodom. 18 Natuin naiꞌ Abraham in suufk ein of nmaꞌbaab ok tar namfaun, ma njarin uuf es, reꞌ maꞌtaniꞌ. In of anjair amneik tetus-athoen amsaꞌ neu areꞌ kanan uuf anbi pah-pinan ia. 19 Au ꞌpiri ꞌrair je, he in nanoniꞌ in aanh ein ma tuaf bian antein, he natuin UISNENO In raan ee piut, ma nmonin nok neek amneot ma amnonot. Karu sin nmoꞌen on reꞌ naan ate, Au rais manbaꞌan ꞌeu sin of nateab on.”

20 Onaim UISNENO naꞌuab neu naiꞌ Abraham am, nak “On nai! Au ꞌneen aꞌrair too mfaun ein nsakoinaꞌ abitan kota Sodom ma kota Gomora sin maufiunk ein. Sin baiseek ein een. 21 Etun Au ꞌsaun ꞌuum, he ꞌiit nok Au matak ma uhiin areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Au ꞌneen sin naan, batuur, aa oo, aiꞌ kaah. Karu kaah fa te, Au of uhini msaꞌ.”

22 Oras UISNENO feꞌ naꞌuab nok naiꞌ Abraham, tua nuaꞌ ein naan sin nnaon nkonon neun kota Sodom. 23 Naiꞌ Abraham nsiriꞌ npaumak-maak Uisneno, rarit in nbaisenu ntaabr Ee mnak, “Koi, Aam Usiꞌ! On mee? Ho he mureuꞌ atoin reko ma atoin reꞌuf no meseꞌ nani, oo? 24 Karu nmuiꞌ tua reko boꞌ niim (50) nbin kota naan, Ho he mureuꞌ sin okeꞌ msaꞌ, aa oo? Aiꞌ Ho ka mureuꞌ fa kota naan, natuin Ho mneek sin. 25 Aam Usiꞌ! Kaisaꞌ mmoeꞌ on naan! Kais-kaisaꞌ atoin rekon naan nmaten amsaꞌ, oras Ho mureuꞌ atoin maufinus sin. Aam Usiꞌ, Ho es amjair Afeek Rasi et neno tunan ma pah-pinan. Es naan ate, Ho meikn Om muhiin mak reꞌ naan ka namneo fa, tua.”

26 UISNENO nataah am nak, “Karu Au upein tua reko boꞌ niim anbin kota Sodom, Au ka ꞌhukun fa kota naan, natuin Au ꞌneek sin.”

27 Naiꞌ Abraham naꞌuab anteniꞌ mnak, “Aam Usiꞌ. Kais mutoꞌon kau, tua. Reko te, au he uꞌuab aꞌteniꞌ. Au reꞌ ia suma mansian amonot. Au ka uhiin fa saaꞌ-saaꞌ, tua. 28 Taretaꞌ, karu ka ntea fa tua reko boꞌ niim, mes suma tuaf boꞌ haa mniim aah, on mee, tua? Karu nkuurn ahaa tuaf niim ate, on mee? Ho he mureuꞌ kota naan feꞌe, oo?”

Uisneno nataah am nak, “Karu Au upein tua reko boꞌ haa mniim anbin kota naan, Au ka ꞌeu he ureuꞌ goe fa.”

29 Rarit naiꞌ Abraham antabar anteniꞌ mnak, “Karu suma tua reko boꞌ haa te, on mee, Aam Usiꞌ?”

In nataah am nak, “Karu Au upein tua reko boꞌ haa, Au ka ꞌhukun sin fa.”

30 Naiꞌ Abraham naꞌsitiꞌ ntein am nak, “Aam Usiꞌ, kais mutooꞌ, tua. Mes karu suma tua reko boꞌ teun goah, on mee, tua?”

In nataah nak, “Karu Au upein tua reko boꞌ teun, Au ka ꞌhukun sin fa.”

31 Rarit naiꞌ Abraham naꞌsitiꞌ anteniꞌ mnak, “Aam Usiꞌ, kais mutooꞌ, tua. Au he utaan aꞌteniꞌ kreꞌo. Karu suma tua reko boꞌ nua goah, on mee, tua?”

In nataah antein am nak, “Karu nmuiꞌ tua reko boꞌ nua, Au ka ꞌeu fa he ꞌhukun kota naan.”

32 Naiꞌ Abraham nasoup in haan totis am nak, “Aam Usiꞌ. Au uꞌsitiꞌ haef es anteniꞌ, mes kais mutoꞌon kau, tua. Karu suma nmuꞌi haa tua reko boꞌes, on mee, tua?”

In nataah amsaꞌ am nak, “Karu Au upein tua reko boꞌes anbin naan, Au ka ureuꞌ fa kota naan.”

33 Naꞌuab anrair on naan ate, UISNENO nnao nkoon. Onaim naiꞌ Abraham antebi nfain.

19

Abitan Sodom sin maufinu

1 Oras Uisneno feꞌ naꞌuab nok naiꞌ Abraham, In ameupt ein reꞌ tua nuaꞌ ein naan, annaon nkonon neun kota Sodom. Sin ntean ne te, maans ee he noi nmouf goen. Oras naan, naiꞌ Rot feꞌ ntoko nbi enoꞌ he ttaam teu kota naan.* In niit tua nuaꞌ ein naan ate, in nnao nseun sin. In nriꞌtuu ma naꞌruriꞌ nbi sin maatk ein. 2 Rarit in naꞌuab am nak, “Sin amaꞌ arki! Au uskau ki he mkoen om iim meu au uim je feꞌ, tua. Maut he hi mifaun ma mtuup maan fai jes ambi ia. Nneis noi nmeu te, naꞌ hi mnao mkoon, tua.”

Mes sin natahan am nak, “Makasi, tua. Mes ho kais muhaeb om! Maut he hai mtuup ambi kota ia in amneran.”

3 Mes naiꞌ Rot anfuriꞌ sin piut, tar antea sin nromin he ntuup antaahn ein anbin in umi. Onaim naiꞌ Rot sin ntunun utunuꞌ, ma nabaarb ein bukae, ma sin nbukaen buꞌ-buaꞌ. 4 Oras sin feꞌ ka ntupan fa feꞌe te, atoin ein Sodom, anaꞌ-koꞌu neman okeꞌ. Sin nhaken nfuun naan naiꞌ Rot in umi. 5 Sin nhuun ein ma nakan naiꞌ Rot tafiꞌ-tafiꞌ am nak, “Hoe, Rot! Atoin nuaꞌ ein feꞌe na, etan mee? Mupoit sin neman, hai he miꞌbabiꞌ sin!”

6 Onaim naiꞌ Rot anpoi, rarit naꞌeek enoꞌ. 7 In naꞌuab am nak, “Aok-bian arki! Hi kaisaꞌ mmoeꞌ reꞌuf on naan meu au tamun ia. 8 Bait hi mneen feꞌ! Au aan feotn ii, tuaf nua. Sin muin rek-rekon, ma ao ꞌtemef feꞌ. Maut he au ꞌnonaꞌ ki sin. Hi he minsaaꞌ sin imsaꞌ, es reꞌ hi. Mes hi kaisaꞌ mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ meu au tamun ia. Tatuin hit haart ii te, au ro he ꞌpanat sin.”

9 Mes atoin Sodom sin nkoaꞌ ein am nak, “Ho kaisaꞌ mseor mok! Ho atoin amnemat. Ho atoin sonaꞌ. Onaim ho ka mmuiꞌ fa hak he mꞌator kai. Reko nneis ho muꞌroo muꞌko bare ia. Karu kaah fa te, hai mmoeꞌ reꞌuf meu ko, anneis naꞌko meu tua nuaꞌ ein naan!” Rarit sin ntitar ma nsapar napasib naiꞌ Rot. Ma sin arsin buꞌ-buaꞌ nnaon he ntuut nareuꞌ enoꞌ.

10 Mes taum nuaꞌ ein naan, nsoron napoitan sin aꞌniimk ein ma nheer nataam naiꞌ Rot neu uim je nanan, ma sin naꞌseniꞌ enoꞌ. 11 Rarit sin naforob atoin Sodom reꞌ abitan enoꞌ, etun sin nabre-reon goah he namin enoꞌ. Mes sin ka niit ee fa.

Uisneno napoit naiꞌ Rot sin naꞌko Sodom

12-13 Rarit taum nuaꞌ ein naan, nak naiꞌ Rot am nak, “Rot! UISNENO nahini nrair abitan kota ia sin maufinun. Onaim In nreek kai he iim mireuꞌ main kota ia. Onaim ho mmuꞌi mteniꞌ asar bian et kota ia, aiꞌ kaah? Karu nmuiꞌ aan mone, aan feto, aan nanef, aiꞌ sekau-sekau. Meik sin ampoi nai miꞌko kota ia!”

14 Onaim naiꞌ Rot annao naꞌuab nok atoin munif nua reꞌ nafrei in aan feotn ee, mnak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Oras ia, maen ampoi rabah miꞌko kota ia nai! Natuin UISNENO he nareuꞌ niis kota ia!” Mes sin nateenb ein nak aiꞌ naiꞌ Rot napoi.

15 Neis noi nmeu te, Uisneno In ameupt ein naan, naꞌsekeꞌ naiꞌ Rot sin he naen anpoin rab-raab nai. Sin naꞌuab ein am nak, “Rot! Amfeen nai! Meik ho fee, ma ho aan feot nuaꞌ ein naan, maen ampoi misaitan kota ia nai. Kais-kaisaꞌ hi mmaet ruum-ruum, ma mimreuꞌ buaꞌ-buaꞌ mok kota ia.”

16 Mes naiꞌ Rot feꞌ he naꞌeokb on. Te kaah, amneon ii, UISNENO he nsoi nafetin naan ee. Etun es taum nuaꞌ ein naan ansaok naan naiꞌ Rot in aꞌniman, in fee, ma in aan feot nuaꞌ ein naan, he napoitan sin naꞌkon kota naan. 17 Onaim tuaf es naꞌko reꞌ taum nuaꞌ ein naan, nak, “Maen miheer, he mmoin! Kaisaꞌ mniik! Kais misnaas ambi mneraꞌ! Maen amsae meu ꞌtoꞌef nee he hi mmoin!”

18 Mes naiꞌ Rot nataah am nak, “Koi, aam! Kais on naan, tua! 19 Ho mturun kai he hai mmoin. Mes aꞌtoꞌef nee, naꞌroo! Kais-kaisaꞌ hai ka mtea maan fa nee te, amreuꞌt ii napein kai nbi raan atnanaꞌ, tua. 20 Amkius miit. Anmuiꞌ naan kuan aan es ka naꞌroo fa naꞌko ia. Kuan reꞌ nee, ka matekaꞌ fa, natuin in aanꞌ-anaꞌ. Onaim karu ho mromi te, maut he hai mꞌain naa, henaꞌ hai mmoin, tua.”

21 Onaim in nataah am nak, “Reko! Amnao nai! Au of ka ureuꞌ fa kuan reꞌ naan. 22 Oras ia, hi maen nai meu kuan naan! Natuin au of ka ꞌmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ fa feꞌ, karu hi ka mtea fa feꞌ.” Anmurai naꞌko oras naan, atoniꞌ nteek kuan naan nak, Soar, reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘anaꞌ’.

Kota Sodom ma Gomora nputu nmaten

23 Oras maans ee nsae te, naiꞌ Rot sin ntean Soar. 24 Nok askeken, UISNENO nꞌopaꞌ uur-ai ma bariri reꞌ anpiin, ansaun neem naꞌko neno neu kota Sodom ma kota Gomora. 25 UISNENO nout nakratiꞌ koat ein naan ok-okeꞌ ma kuan ein reꞌ anbin bare naan, ma areꞌ kanan amonit, et mansian, muꞌit, ma hau anbin naan.

26 Oras naiꞌ Rot sin naenan, in fee je, anniik. Nok askeken ate, in njair nii masik.

27 Nokaꞌ kik-kiku te, naiꞌ Abraham anfani nteniꞌ neu bare reꞌ afi naa in nhake ma ntabar UISNENO. 28 Onaim in napene nsaun neu Sodom ma Gomora ma karopu mneer koꞌu naan okeꞌ. In nkisu te, maus ein nsaen on neon goe kboꞌes-akboꞌes anbi mee-mee. Ma ai pinaꞌ naan nout niis areꞌ saaꞌ-saaꞌ.

29 Onaim oras Usiꞌ nout nakrat-ratiꞌ koat ein naan, In namnau In rais manbaꞌan neu naiꞌ Abraham. Etun In nturun ma napoit naiꞌ Rot naꞌko bare reꞌ In nareuꞌ goe naan.

Naiꞌ Rot am in aan feton

30 Oras naan, naiꞌ Rot namtau he natua nabaar anbi kuan Soar. Es naan ate, in nok in aan feot nuaꞌ ein naan, nanain ein neun aꞌtoꞌef. Rarit sin natuan nbin nuat es.

31 Neot es, in aan feot unu, nak in oirf ee mnak, “Anbi bare ia, nfuun am nateef ka tiit-tiit fa atoniꞌ he nsao kit. Ma ka ꞌroo fa te, hit amaꞌ namnais kuun een, ma ka namsaꞌi ntein fa heen. 32 Onaim reko nneis, hit tamauf hit amaꞌ. Rarit hit ttuup tokn ee. Maut he hit tamsaꞌib hit amaꞌ.”

33 Fain ite, sin naꞌinuꞌ sin aamf ee nok tua min-kase, tar anmafu nmaet. Rarit feot uun ee nnao ma ntuup nok in amaf. Mes aꞌnaef ee nmafu nmaet, onaim in ka nahiin fa neu in nmoeꞌ saaꞌ nok in aan feto.

34 Anmeu nfiin ite, feot unu naan, natoon neu in oirf ee mnak, “Fiin ii na, au ꞌtuup aꞌrair ꞌok hit amaꞌ. Mabeꞌ ia, ho sapaam. Hit tamafu ttein hit amaꞌ, rarit ho mtaam amtuup mok ne. Nok ranan naan, hit nua kit of tahoniꞌ ma ttaur hit amaꞌ in sufan.”

35 Mabeꞌ naan, sin namafu nteniꞌ ꞌnaef. Rarit aan feot aheit susu, nnao ma ntuup nok in amaf. Mes aꞌnaef ee nmafu nmaet, onaim in ka nahiin fa neu in nmoeꞌ saaꞌ nok in aan feto.

36 Nok ranan naan, sin nua sin naꞌaup ein naꞌkon sin aam honif. 37 Rarit naiꞌ Rot in aan feot unu nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Feot unu naan nakanab in anah naan, naiꞌ Moap (reꞌ he noi humaꞌ meseꞌ on reꞌ kata es anteniꞌ, in aꞌmoufn ii ‘neem naꞌko amaꞌ’). In es reꞌ njair aam uuf neu atoin Moapas oras ia. 38 Rarit aan feot aheit suus goe, nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In nakaanb ee, naiꞌ Ben Ami (in aꞌmoufn ii ‘riꞌanaꞌ naꞌko au nggoa’). In es anjair aam uuf neu atoin Amonas sin oras ia.†

20

Naiꞌ Abraham napoi usif Abimerek

1 Rarit naiꞌ Abraham nananiꞌ naꞌko Mamre, nnao neu pah Negep et pasaꞌ haaꞌ-nua. In natua nbi kuan Kades ma kuan Sur sin atnaank ein. Mes ka ꞌroo fa on naan ate, in natnani ntein neu kuan Gerar. 2 Ma in natonan abitan kuan naan am nak, ain Saraꞌ naan, in fetof. Es naan ate, naiꞌ Abimerek, usif Gerar, nreek tuaf ma ntaam antoit bi Saraꞌ. Rarit sin neik je neu uisf ee in sonaf.

Rarit UISNENO nasnasab bifee ahoniꞌ ma nakiubaꞌ bifee munif, naꞌko usif Abimerek in too ngguin, natuin in ntoup naan naiꞌ Abraham in fee.*

3 Fai jes, Uisneno nakriir On anbi mneit neu usif naan. In naꞌuab am nak, “Ho he mmaet een! Natuin ho mtoup maan atoniꞌ in fee!”

4-5 Mes naiꞌ Abimerek nataah am nak, “Usiꞌ! Au ka ꞌreꞌ-reoꞌ ꞌiit fa bifee naan. Ma au ka ꞌsaan fa msaꞌ. Naiꞌ Abraham neikn on natoon am nak, in fetof! Bifee naan anmanakuꞌ on reꞌ naan amsaꞌ. Es naan ate, au ꞌreek tuaf ma ntaam antoit je nok neek akninuꞌ. Onaim Usiꞌ kais musaan kau, tua!”

6 Onaim Uisneno nataah am nak, “Batuur. Au uhiin ꞌak ho nekam naan kninuꞌ. Ma Au es reꞌ aꞌkaheꞌ ko he kaisaꞌ mreoꞌ bifee naan. Nok ranan naan ate, ho ka musanab fa meu Kau. 7 Oras ia, mnonaꞌ mufaniꞌ bifee naan meu in mone. Atoniꞌ reꞌ naan, Au mafefa kninuꞌ. Onaim amtoit je he nꞌonen henatiꞌ ho kaisaꞌ mmaet. Mes karu ho ka mnonaꞌ mufaniꞌ fa bifee naan, ho mumnau murek-rekoꞌ! Ho mok ho too ngguin of anmaet sapuꞌ-sapuꞌ.”

8 Kik-kiku te, uisf ee noꞌen in ameupt ein okeꞌ, ma naretaꞌ in amneit naan. Onaim sin arsin namtaun. 9 Rarit uisf ee noꞌen naiꞌ Abraham, ma nataan ee mnak, “Au ꞌtao ꞌsaan ko saaꞌ, es ho mmoeꞌ he hai msiraak om? Ho kais mupoi on reꞌ naan. 10 Ho mutenab saaꞌ, es ho mmoeꞌ on reꞌ ia?”

11 Onaim naiꞌ Abraham nataah am nak, “Aam usiꞌ! Au ꞌbaiseun. Au utenab ꞌak hi ar-arki ka mihiin fa Uisneno. Onaim hi of miꞌmaet kau, he msao au fee. 12 Au uꞌuab batuur, ꞌak bi Saraꞌ naan au fetoꞌ. Hai nua kai amaꞌ meseꞌ, mes es-es ate miꞌain kiim. Es naꞌ hai matsao on reꞌ ia. 13 Onaim oras Uisneno nreek kai he mpoi miꞌko hai kuan, ma mnao miꞌroo-ꞌroo meu kua-ꞌtetaꞌ, au utoon ain ꞌeu au fee ji mꞌak, ‘Hit tbi mee-mee jah, karu atoniꞌ natanan anmatoom nok hit nua kit, ma karu ho mneek kau te, mutaah am mak, hit meu fetof-naof.’ ”

14-16 Rarit usif Abimerek nnonaꞌ nafani bi Saraꞌ. Onaim in naꞌuab nok bi Saraꞌ mnak, “Oras ia, au ꞌbaen roi mutiꞌ fuaꞌ niuf goes ꞌeu ho naꞌo, he njair tanar am nak, au ka ꞌsaan fa saaꞌ-saaꞌ ꞌeu ko. Maut he aar pah ii nahinin on reꞌ naan!”

Rarit uisf ee naꞌuab neu naiꞌ Abraham am nak, “Abraham! Au pah ii mainuan neu ko. Ho mroim he mutua mbi mee-mee jah, es reꞌ ho.” Rarit in nfee ne bijae, ꞌbibi, ma ꞌbib-kase. In nfee ne ate msaꞌ, et atoniꞌ ma bifee.

17-18 Oras uisf ee nnonaꞌ nafaniꞌ bi Saraꞌ neu in mone, naiꞌ Abraham anꞌonen he Uisneno nfei bifeen ngguin naan sin ꞌaupk ein. Ma sin bisa nahoin ein antenin.†

21

Ain Saraꞌ nahoniꞌ naiꞌ Isak

1-7 Rarit UISNENO nateabaꞌ neu ain Saraꞌ saaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair je. Naiꞌ Abraham namnais jen, mes ain Saraꞌ naꞌapuꞌ. Oras in he nahoniꞌ, naiꞌ Abraham anmoin naan toon nautn es (100). Antea in oors ate, in nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Rarit naiꞌ Abraham nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Isak (reꞌ in aꞌmoufn ii ‘in main’).

Rarit ain Saraꞌ naꞌuab am nak, “Uisneno nmoeꞌ kau he ꞌmain, natuin oras ia au ꞌmariin. Biak ein nateenb ein, au ka neu he uhoniꞌ fa ꞌbi oras au umnais on reꞌ ia. Te kaah, amneon ii, maski au moen je namnais reꞌ-reuꞌf een, mes au feꞌ uhoniꞌ ꞌaan ne riꞌaan es. Onaim oras ia, sekau-sekau reꞌ anneen rasi ia te, sin of anmanin on reꞌ au msaꞌ.”

Oras in nmoin naan neno faun, naiꞌ Abraham naꞌheriꞌ naiꞌ Isak, natuin Uisneno In aprenat.

Sin nriuꞌ ain Hagar am in anah naiꞌ Ismaꞌel

8 Rarit naiꞌ Isak naꞌnae. Oras sin he nsoer je te, amaf naiꞌ Abraham nmoeꞌ fesat koꞌu.

9-10 Neot es, ain Saraꞌ nkius niit naiꞌ Abraham in fee muniꞌ ain Hagar in anah naiꞌ Ismaꞌel anmabuir nok naiꞌ Isak. Onaim ain Saraꞌ naꞌuab neu in moen je mnak, “Amriuꞌ mupoitan ate naꞌko Masir naan nok in anah! Natuin au ka ꞌroim fa he aet je in aanh ee napein pusaak saaꞌ-saaꞌ. Maut he au anah naiꞌ Isak anmees es reꞌ anpaar nain pusaak ein okeꞌ.”

11 Anneen ain Saraꞌ in uaban naan ate, naiꞌ Abraham nnaben ate ka reko fa, natuin naiꞌ Ismaꞌel naan, in aanh aa msaꞌ. 12 Mes Uisneno naꞌuab neu naiꞌ Abraham am nak, “Abraham! Ho kais mutenab ho fee muin aan nok in aanh aan. Mutuin ain Saraꞌ in roim naan. Natuin Au ꞌbaꞌan aꞌrair ꞌak ho of musuuf muꞌko naiꞌ Isak. 13 Mes Au ꞌfee tetus amsaꞌ ꞌeu ho fee muniꞌ naan in anah. Natuin in ho sisim ho naam amsaꞌ. In suufk ein of anjarin uuf es.”

14 Nokaꞌ kik-kiku on naan ate, naiꞌ Abraham nabarab oe-betiꞌ neu ain Hagar, ma nasniinb ee oe nbi baer es, reꞌ anmoeꞌ je naꞌko pasu. Rarit in nafetin bifee naan ma in anah he nnaon nmesen. Rarit sin nnaon nfuun baer ruman anpaumaak Beer Seba.*

15 Oras sin oe mniun ee okeꞌ te, ain Hagar nasaitan riꞌanaꞌ naan anbi hau aan es in mafon. 16 Onaim in natenab am nak, “Karu in natfeek am au ꞌhak-hake te, au neek ii nsuus anmaet.” Rarit in ntet-koit, ma nnao ntook seor naꞌroo naꞌko riꞌanaꞌ naan of oniꞌ meter boꞌ niim. Rarit in nkae nmeꞌ-meꞌur.

17 Uisneno nneen naiꞌ Ismaꞌel ankae msaꞌ, rarit In ameupt es neem naꞌko sonaf neno tunan, ma nhaman ain Hagar am nak, “Hagar! Nansaaꞌ am es ho msuus on reꞌ naan? Kais mumtau, Uisneno nneen anrair ho aanh ee in kaet. 18 Oras ia, mfeen ma mnao mkius riꞌanaꞌ naan. Amhaan mau goe ma mhaꞌtain in nekan, natuin Au of aꞌmoeꞌ in sufan sin anjarin too uuf maꞌtain es.”

19 Rarit Uisneno nfei ain Hagar in maatk ein, ma in niit oe maat es anbi naan. Onaim in neik baer oe, ma nnao nakain oe, rarit in neik je ma naꞌinuꞌ riꞌanaꞌ naan.

20-21 Onaim naiꞌ Ismaꞌel nok in ainaf natuan nbin baer ruman Paran. Naꞌko neno neu neno, in naꞌnae, ma in njair atoin akrao reok goes. Rarit in ainf ee nasaob ee nok bifee muinf es naꞌko pah Masir. Rasin ia njarin, natuin Uisneno nok naiꞌ Ismaꞌel.

Naiꞌ Abraham ma usif Abimerek anmaraem ein nbin Beer Seba

22 Oras naan, usif Abimerek, nok in meo paeꞌ makenat, naiꞌ Fikor, neman ma natefan nok naiꞌ Abraham. Usif naan naꞌuab am nak, “Abraham! Hai mihiin mak Uisneno nok ko. Etun ho mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ aah, ro he njarin on naan. 23 Onaim oras ia, au ꞌtoit ko he msuup ambi Uisneno In matan, mak ho of ka mputa-kriu kau fa, ꞌok au anah-upuf sin ok-okeꞌ. Natuin au ꞌmoeꞌ reko ꞌok ko, es naan ate ho ro he mmoeꞌ reko mok kau nbi pah ia msaꞌ.”

24 Onaim naiꞌ Abraham nataah am nak, “Reko, tua! Au ꞌsuup.”

25 Mes rarit naiꞌ Abraham natraak neu usif naan am nak, “Aam usiꞌ, ho too ngguin nasiik naan au oe maat hain es.”

26 Anneen on naan ate, usif naan nataah am nak, “Ahh! Au feꞌ aꞌneen rasi ia. Nansaaꞌ am es ho ka mutoon fa naꞌko af-afi naa? Au ka uhiin fa neu sekau es anmoeꞌ on reꞌ naan.”

27-28 Rarit naiꞌ Abraham ma naiꞌ Abimerek nmoꞌen rasi tfekaꞌ. Naiꞌ Abraham nait bijae ma ꞌbib-kase ma nfee sin neu usif. Rarit in npiir intein ꞌbib-kaes tipuꞌ manaꞌ hiut. 29 Rarit uisf ee nataan ee mnak, “Nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ on naan?”

30 On nai te, naiꞌ Abraham natoon am nak, “Aam usiꞌ. Amtoup aꞌbib-kaes tiup ein ia, he njarin tanar nak aam usiꞌ ho mmanakuꞌ mak au es aꞌhain oe haniꞌ reꞌ ia.”

31 Natuin sin nua sin nmoꞌen nrarin rasi tfekaꞌ nbin bare naan, es naꞌ sin nakanab bare naan Beer Seba. In aꞌmoufn ii nak ‘Oe ꞌHain Supat’.†

32 Sin nsupan nrarin on naan ate, usif naiꞌ Abimerek nok in meo paeꞌ je nfanin on sin pah Filistin. 33 Rarit naiꞌ Abraham nseen hau tamareska‡ uuꞌ goes nbi Beer Seba. Anmurai naꞌko oras naan, hau naan anjair tanar amnaubaꞌ neu naiꞌ Abraham, nak in naꞌbees neu UISNENO reꞌ Amonit Nabar-baar anbi bare naan. 34 Rarit naiꞌ Abraham natua on reꞌ anao-amnemat tar aꞌroo nbi atoin Filistinas sin pah.

22

Uisneno nreun naiꞌ Abraham he nafuataꞌ naiꞌ Isak

(Naiꞌ Mateos 3:17, Naiꞌ Mateos 17:5, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Markus 9:7, Naiꞌ Lukas 3:22, Naiꞌ Lukas 9:35, 2 Naiꞌ Petrus 1:17)

1 Neot es ate, Uisneno nsuuꞌ naiꞌ Abraham, he nahiin nak in natniin Ee, aiꞌ kaah. Rarit In nhaamn ee mnak, “Abraham!”

Onaim in nataah am nak, “Au es ia, tua.”

2 Rarit Uisneno nreun goe mnak, “Amneen murek-rekoꞌ! Mait ho aan moen meseꞌ reꞌ ho mneek miis ne naan. Meik je mnao meu pah Moria, he mout goe njari fuaꞌ-turuꞌ neu Kau. Amtea ne te, Au of naꞌ ukriraꞌ ko in baran et aꞌtoeꞌf es.”

3 Anmeu nfini te, naiꞌ Abraham ankeut hau metoꞌ. Rarit anfuut sin, ma nasaeb sin anbin bikaes keledai. Rarit in nok naiꞌ Isak, ma in ameput tuaf nua nnaon neu bare reꞌ Uisneno nteek ee naan. 4 Sin nnaon neno nua goen. Ma nmeu te, naiꞌ Abraham napeen niit bare naan anbi ꞌroo. 5 Onaim in nak neu in tua ameup nuaꞌ ein naan am nak, “Hi nua ki mpao kai mbi ia, mok bikaes keledai ngguin! Au ꞌok au anah ia, meiki-msae meu ne, he mꞌonen ma miꞌbees meu Uisneno. Rarit of hai mfain iim meu ia.”

6 Rarit naiꞌ Abraham nait hau meot ein naan, ma nasahab naiꞌ Isak sin. Ma in nnaaꞌ neik besi ma ai nutaꞌ amsaꞌ. Oras sin nua sin nnaon buꞌ-buaꞌ ate, 7 naiꞌ Isak nak in aamf ee mnak, “Aam!”

Rarit naiꞌ Abraham nataah am nak, “Saaꞌ, Isak?”

Onait naiꞌ Isak nataan am nak, “Aam, hit he totu ꞌturuꞌ. Hit teik hau metoꞌ nok ai. Mes aꞌbib-kase reꞌ he taꞌtuur ee ji, es mee?”

8 Naiꞌ Abraham nataah am nak, “Isak! Uisneno of neikn On anfee In aꞌbib-kaes anaꞌ he njari ꞌturuꞌ.”

Onaim sin nua sin neiki nsaen piut. 9 Oras sin ntean bare reꞌ Uisneno nakriraꞌ nrair je naan, naiꞌ Abraham anbaik fatu he nmoeꞌ mei ꞌturuꞌ. Rarit in nꞌator hau meot ein anbin mei naan. Onaim in nfuut in aanh ee, natupaꞌ natneenb ee nbi hau meot ein naan. 10 Onaim in nait besi he nroor in anah. 11 Mes nok askeken ate, UISNENO In ameput ankoaꞌ naꞌko neon goe mnak, “Hoe! Abraham! Kaisaꞌ feꞌ! Ampao kreꞌo feꞌ!”

In nataah am nak, “Nansaaꞌ, Usiꞌ?”

12 Onait hanaf naan nak, “Kais amroor riꞌanaꞌ naan! Kais munsaaꞌ-saaꞌ ne! Oras ia Au uhiin namneo, ꞌak ho ro batuur-batuur mutuin Uisneno In romin, es naꞌ ho mubarab murair he mufuat ho aan moen meseꞌ naan neu Ne.”

13 Rarit naiꞌ Abraham niit aꞌbib-kaes keos goes, reꞌ in suunk ein naꞌheeb ok nbin hau aan es in taek ein. Rarit naiꞌ Abraham nnao nheke ꞌbib-kase naan, ma nout goe njari ꞌturuꞌ neu Uisneno, nsekaꞌ in anah. 14 Onaim naiꞌ Abraham nakanab bare naan Yehova Yire, (reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘Uisneno of nabarab saaꞌ reꞌ hit tperluu’). Etun antea oras ia msaꞌ, biak ein naꞌuab ein am nak, “Anbi ꞌtoꞌef UISNENO naan, In of nabarab saaꞌ reꞌ hit tperluu.”

15 Rarit ameput Uisneno naan nkoaꞌ ntein naꞌko neon goe mnak, 16 “UISNENO neikn On nak, ‘Au ꞌsuup ꞌeik Au kanak, on nai: ho mubarab murair he mfee Kau ho aan fua meseꞌ naan, he njari fuaꞌ-turuꞌ. Es naan ate, 17 Au of aꞌfee tetus nathoe ꞌeu ko ma ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin. Sin of anmasaot-baban piut, tar antea ka tsoiꞌ tabeiꞌ sin fa, on reꞌ kfuun ein et neno, ma snaen et tais je ninin. Ho anah-upuf sin of niis ma naprenat sin musun. 18 Naꞌko ho sufam sin, too uuf-uuf nbin pah-pinan ia of napenin tetus-athoen, natuin ho munaobaꞌ mrair Au prenat.’ ”

19 Rarit naiꞌ Abraham ma naiꞌ Isak nsanun nfanin ma natefan nok sin ameup nuaꞌ ein naan. Ma sin nfanin neun Beer Seba. Onaim sin natuan nbin naan.

Naiꞌ Nahor in sufan-kaꞌun

20 Neot es, naiꞌ Abraham anneen hanaf nak, in orif naiꞌ Nahor fee bi Milka nahoniꞌ riꞌanaꞌ mfaun. 21 Aan moen unu, kaan ee naiꞌ Us. In oirf ee, naiꞌ Bus. Rarit naiꞌ Kemuer (reꞌ njair amaf neu naiꞌ Aram). 22 Rarit naiꞌ Keset, naiꞌ Haso, naiꞌ Pirdas, naiꞌ Jitlaf, ma naiꞌ Betuel. 23 Naiꞌ Betuel naan, bi Ripka in amaf. 24 Mes naiꞌ Nahor nahoniꞌ antein riꞌaan nasi naꞌko bifee jes, in kaan ee, bi Reuma. In nahoniꞌ naiꞌ Teba, naiꞌ Gaham, naiꞌ Tahas, ma naiꞌ Maꞌaka.

23

Ain Saraꞌ nasaeb on, ma aam Abraham ansuub ee

1-2 Ain Saraꞌ nmaet oras in nmoin naan toon nautn es boꞌ nua mhiut (127). Oras in nmate te, sin natuan nbin kuan Kiryat-Arba (es reꞌ Hebron), et pah Kanaꞌan. Naiꞌ Abraham ankae nsim-simak. Sin nbeꞌen amsaꞌ.

3 Rarit naiꞌ Abraham nnao nateef nok atoin Hetes sin. In naꞌuab am nak, 4 “Au reꞌ ia suma atoin anao-amnemat. Au ka ꞌmuiꞌ fa bare he ꞌsuub au fee ji. Onaim karu hi mromi te, hi miꞌsosaꞌ maan kau afu piis es, he au ꞌsuub au fee je nbi naan.”

5 Sin natahan am nak, 6 “On nai, aam! Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, hai maan ko mjair atoni mnasiꞌ. Hai mhormaat ko batuur-batuur, tua. Onaim ho mpiir kuum, bare mee es reꞌ reko nneis, reꞌ nmatoom nok ho romim. Hai mroim mituin ahaa ho roim maan, tua.”

7 Rarit naiꞌ Abraham anfeen anhaek ma naꞌbesan auf tuaf ein atoin Hetes sin naan. 8 Rarit in nak, “Karu hi mtoup au haan totis feꞌe na te, au ꞌtoit he hi mturun kau he miꞌuab mok aam Sohar in aan mone naiꞌ Efron. 9 Amtoit miit, he karu reko te, in naꞌsosaꞌ kau in nua fatu Makpera, reꞌ et in pooꞌn ee ninin. In ntoit fak-fauk aah, au ꞌbaen. Au he ꞌbaen ufeek in osan naan anbi hi matam, he njair au pusaak. Au he ubaarb ee he njair hai baer subat.”

10 Oras naan, naiꞌ Efron nok antoko nbi atoin Hetes sin naan. In neikn on anneen naiꞌ Abraham in haan totis naan. Rarit in nhaek ma nataah naiꞌ Abraham anbi atoni mnais ein sin maatk ein am nak, 11 “Kais on naan, aam! On nai. Au ꞌfee ko poꞌon naan ruum-ruum aah, nok nain in nuat Makpera naan. Aam, ho msuub ho fee je nbi naan. Au ꞌnonaꞌ afu naan ꞌbi au atoni mnais ein sin maatk ein. Maut he sin njarin saksii.”

12 Rarit naiꞌ Abraham naꞌbees antein neu atoin Hetes sin. 13 Onaim in naꞌuab nok naiꞌ Efron am nak, “On reꞌ naan amsaꞌ reko, mes hi ar-arki mneen miit au haan totis ia feꞌ. Au he ꞌsoos ufeek afu naan, maut he au ꞌsuub au ngguin nbin naan.”

14-15 Rarit naiꞌ Efron nataah am nak, “Afu naan in oosn ii, suma roi mutiꞌ natun haa goah. Hit he tmatabar osaf naan he saaꞌ? In oosn ii ka manenuꞌ fa. Amnao meik ho fee je he msuub ee nai.”

16 Naiꞌ Abraham nroim natuin osaf naan, on reꞌ naiꞌ Efron naꞌuab. Onaim naiꞌ Abraham nsoiꞌ roi mutiꞌ fuaꞌ natun haa, rarit annonaꞌ sin neu naiꞌ Efron, anbi atoin Hetes sin maatk ein he sin ok-okeꞌ njarin saksii.

17-19 Es naan ate, naiꞌ Abraham anpaar naiꞌ Efron in afu, njair in pusaak. Es reꞌ afu et Makpera, npaumaak kuan Mamre (es reꞌ Hebron). In nsoos nafeek afu naan nok nain in poꞌon, in nuat, ma in hau kouꞌn ee ok-okeꞌ. Atoni mnasiꞌ Hetes sin ok-okeꞌ njarin saksii nak, afu naan nok nain saaꞌ-saaꞌ reꞌ nbi nain naan, naiꞌ Abraham in npaar sin ok-okeꞌ.

Rarit naiꞌ Abraham nsuub in fee, ain Saraꞌ, nbi nuat naan et pah Kanaꞌan. 20 Nok ranan naan, oras ia, poꞌon naan, ma nuat reꞌ unuꞌ te atoin Hetes sin afu, njair naiꞌ Abraham iin ja. In npaek je njair baer subat neu in nonot-asar.

24

Sin namin naiꞌ Isak bifee he nsao

1 Naiꞌ Abraham in ua mnaun, tar antea in namnais reꞌ-reꞌuf. UISNENO npaant ee, ma nfee ne tetus-athoen. 2-3 Naiꞌ Abraham anmuiꞌ in atoin pirsaiꞌ jes, reꞌ nꞌurus areꞌ kanan in aꞌmuꞌin. Neot es, naiꞌ Abraham noeꞌn ee mnak, “Amneen murek-rekoꞌ! Au ꞌtoit ko, he ho msuup* ampaek UISNENO reꞌ nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan In kanan mak, ho kaisaꞌ mtoit bifee munif naꞌko atoin Kananas sin he musaob ee nok au anah naiꞌ Isak. 4 Mes ho ro he mnao meu au kua-mnasiꞌ, meu au nonot-asar sin. Ho maim bifee muinf es ambi nee, he tasaob ee nok au anah.”

5 Rarit ate naan nataan naiꞌ Abraham am nak, “Reko, tua! Mes au he ꞌmoeꞌ on mee, karu bifee munif naan ka nroim fa he neem nok on ia? Karu on naan ate, au ro he ꞌeik naiꞌ Isak he tmatsaob ee on nee, aiꞌ on mee?”

6 Naiꞌ Abraham nataah am nak, “Ho mumnau murek-rekoꞌ! Maski on mee msaꞌ, ho ka mubeiꞌ fa he meik au aanh ee nnao neu nee! 7 Mumnau, UISNENO reꞌ annaaꞌ kuasa et neno tunan, neik kau ꞌpoi ꞌrair uꞌko au kua-mnasiꞌ, ma neik kau ꞌtaam aꞌtea bare ia. Ma In nahakeb rais manbaꞌan nok kau msaꞌ am nak, ‘Au of aꞌfee ko bare ia ok-okeꞌ ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin.’ Onaim kais ho nekam naan naꞌoniꞌ. Ho mnao. Uisneno of anreek In ameput naꞌko sonaf neno tunan he nfei ranan neu ko, he ho bisa muteef mok bifee munif, reꞌ he njair au aanh ee in fee. 8 Mes karu bifee naan ka nroim fa he neem nok ko neu ia te, ho supat ia ka naah ko fa. Maski on mee msaꞌ, ka nabeiꞌ fa he ho meik naiꞌ Isak meu nee.”

9 Rarit ate naan ansuup anbi naiꞌ Abraham am nak, “Reko, tua. Au ꞌmoeꞌ utuin ho uabam naan ok-okeꞌ, tua.”

10 Onaim ate naan anpiir naan bikaes unta boꞌes. In nasaeb baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ humaꞌ-humaꞌ anbi bikaes unta sin. Onaim in nok in aok-bian sin nnaon neun naiꞌ Nahor in kota et pah Mesopotamia.†

11 Ate naan in nnao piut tar antea kota naan in ninin. Rarit in nasnasab in bikaes unta sin anbin naan, anpaumaak oe hain es. Oras naan maans ee nmaeb jen. Natiꞌ te, bifee muinf ein neman he nkuin oe nbi oe haniꞌ naan. 12 Rarit ate naan anꞌonen am nak, “UISNENO reꞌ au aam usiꞌ Abraham in Uisneno. Amturun amfei kau ranan, maut he au sairt ii ntea ma upein in afan nesan arekot. Mukriraꞌ Uisneno Ho nekam arekot meu au aam usiꞌ, ma mumnau in rais manbaꞌan meu kau. Maut he reko te, au uteef ꞌok naiꞌ Isak in fee nbi bare ia. 13 Usiꞌ, au ꞌhaek et oe hain ii ninin. Riꞌ feot muinf ein neman naꞌkon kota he nkuin ma nsuun oe naꞌkon oe haniꞌ ia. 14 Onaim au ꞌtoit Ko, tua, on nai: Karu au uꞌuab ꞌok bifee muinf es ꞌak, ‘Parmisi, tua. Karu reko te, musanut ho ꞌnai oe jan he au ꞌiun aan akreꞌo.’ Karu in nataah am nak, ‘Reko, tua. Ma au of uꞌinuꞌ ho unta sin imsaꞌ.’ Naa, reꞌ naan anjair tanar nak, bifee munif naan es reꞌ Uisneno Ho mpiir je njair naiꞌ Isak in fee! Nok tanar naan, au uhiin ꞌak, Uisneno mururuꞌ mrair Ho maneekm ii meu au aam usiꞌ, naiꞌ Abraham.”

Naiꞌ Abraham in ate nateef riꞌ feto bi Ripka

15-16 In ka nꞌonen anrair fa feꞌe te, riꞌ feot muinf es neem. In kaan ee, bi Ripka. In reꞌ naan naiꞌ Abraham in orif naiꞌ Nahor ma bi Milka sin upuf. In aamf ee, naiꞌ Betuel. Bi Ripka mamasaꞌ batuur, ma feꞌ ao-ꞌtemef. In nsaun neu oe haniꞌ naan, rarit in nkui oe neu in aꞌnai oe, rari te in nsae nfain.

17 Oras bi Ripka nsae nfani te, naiꞌ Abraham in ate naan naen neem anseun goe. Rarit in ntoti mnak, “Parmisi, tua! Amfee maan kau oe he au ꞌiun ꞌaan akreꞌo.”

18 Rarit bifee munif naan nataah am nak, “Reko, tua!” Rarit in nasanut in aꞌnai oe naan rabah, ma nfeen ate naan he niun. 19 Ninu nrair on naan ate, bifee munif naan naꞌuab am nak, “Maut he au ꞌkui oe he uꞌinuꞌ ho bikaes unta sin. Maut he sin ninun tar namsenan.” 20 Rarit in nnao nꞌopaꞌ oe nesif naan nbi ꞌbai oe. Rarit in nsae-nsaun he nkui oe naꞌko oe haniꞌ naan, ma naꞌinuꞌ unta sin ok-okeꞌ, tar antea namsenan. 21 Naiꞌ Abraham in ate naan anhake ma ntaaꞌ-taaꞌ kuun, mes ankius narek-rekoꞌ riꞌ feot munif naan anbiur. In naten-tenab am nak, “Reꞌ Uisneno npiir je ji, es reꞌ ia, oo?”

22 Unta sin ok-okeꞌ ninun tar namsenan. Onaim ate naan nait ikreni mnatuꞌ reꞌ sin natiꞌ te ntao goe nbi sin paank ein, ma niti mnatuꞌ paasn es ma nanitib bifee munif naan in aꞌniimn ein nua sin.‡ 23 Rarit ate naan nataan am nak, “Ho amaꞌ in kaan ee, sekau? Karu reko te, mabeꞌ ia au ꞌtuup aꞌtahan ꞌbi ho amaꞌ in umi.”

24 Onaim bifee munif naan, nataah am nak, “Au amaꞌ, kaan ee naiꞌ Betuel. Au naꞌi, es reꞌ naiꞌ Nahor. Au beꞌi, es reꞌ bi Milka. 25 Anbi hai uim je nmuiꞌ haraꞌ tupaꞌ neu ki. Ma nmuiꞌ huun neu ho muiꞌt ein.”

26 Rarit ate naan naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu UISNENO. 27 Onaim in naꞌuab am nak, “Pures ma boꞌis neu Uisneno! Usiꞌ nfei ranan neu kau, tar antea au uteef ꞌok au aam usiꞌ in nonot-asar sin anbin ia. Nok ranan naan, Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu au aam usiꞌ, naiꞌ Abraham, ma najarib in rais manbaꞌan neu kau.”

28 Rarit bifee munif naan naen anfain rabah, he natoon rasi naan neu in uim je nanan. 29-30 Bi Ripka in naof ee, kaan ee naiꞌ Laban. Oras in niit mnaut ein, ma nneen bi Ripka in uaban naan ate, naiꞌ Laban naen anpoi rab-raab, he nateef nok ate, reꞌ nhaek nabaar feꞌ nok in bikaes unta sin npaumaak oe haniꞌ naan. 31 Rarit naiꞌ Laban naꞌuab am nak, “Aam! UISNENO neik ko mtea ia goen nok ao-minaꞌ. Onaim kais amhaek mubaar ambi ia. Au uskau he tnao teu hai umi. Hai mibarab keꞌen, ma bukae neu ko ma neu ho unta sin, tua.”

Naiꞌ Abraham in ate ntaam antoit bi Ripka

32 Rarit naiꞌ Abraham in ate naan nnao natuin naiꞌ Laban, he nnaon neu naiꞌ Betuel in umi. Naiꞌ Laban sin nasanut anturun sin baerꞌ ein naꞌkon unta sin. Rarit sin naꞌekuꞌ unta sin nok huun. Sin neikin oe msaꞌ he ate naan nok in aok-biak ein nafanun. 33 Oras sin nꞌator bukaet anbi mei te, ate naan naꞌuab am nak, “Nahuun naꞌko hai he mbukae te, au ꞌtoit mainuan aꞌkreꞌo he utoon aan hai sairt ii feꞌ, tua.”

Onaim naiꞌ Laban nataah am nak, “Neu! Reko, tua.”

34 Ate naan naꞌuab am nak, “Au reꞌ ia, hi naꞌi naiꞌ Abraham in ate. 35 UISNENO nfee tetus nathoe neu au aam usiꞌ, tar antea in nmuiꞌ batuur-batuur. Uisneno nfee ne mutiꞌ-mnatuꞌ, ate (et bifee ma atoniꞌ), ma muꞌit amfau-rutu, es reꞌ: bijae, bikaes unta, bikaes keledai, ꞌbibi, ma ꞌbib-kase. 36 Oras au aam usiꞌ ma au ain usiꞌ namnasin on nai te, ain Saraꞌ nahoniꞌ naan riꞌaan moen jes. In es reꞌ he antoup aam usiꞌ Abraham in pusaak ein ok-okeꞌ. 37 Onaim au aam usiꞌ naiꞌ Abraham anreun kau he ꞌsuup am ꞌak, ‘Ka mubeiꞌ fa he ho mait bifee munif Kananas, he musaob ee nok naiꞌ Isak. 38 Mes ho ro he mait bifee munif muꞌko au nonot-asar sin, he njair naiꞌ Isak in fee.’

39 Rarit au utaan au aam usiꞌ mꞌak ‘Mes on mee karu riꞌ feot munif naan ka nroim fa he neem nok neu ia?’

40 Rarit in nataah am nak, ‘UISNENO reꞌ au utuin In roimn ee piut naan, of anreek In ameput naꞌko sonaf neno tunan he nfei ranan neu ko, he ho bisa muteef mok riꞌ feot munif, reꞌ he njair au aanh ee in fee. 41 Mes karu au nonot-asar sin ka nromin fa he nkonan riꞌ feot munif naan he neem nok ko neu ia te, ho supat ia ka naah ko fa.’

42 Onaim feꞌe na au ꞌuum aꞌtea oe hain ee te, au ꞌonen aꞌbi au nekak ꞌak, ‘UISNENO reꞌ au aam usiꞌ Abraham in Uisneno. Amturun amfei kau ranan, maut he au sairt ii ntea ma upein in afan nesan arekot. Maut he reko te, au uteef ꞌok naiꞌ Isak in fee nbi bare ia. 43 Usiꞌ, au ꞌhaek et oe hain ii ninin. Ma riꞌ feot muinf ein neman naꞌkon kota he nkuin ma nsuun oe nbin ia. Onaim au ꞌtoit on nai: karu au uꞌuab ꞌok bifee muinf es ꞌak, “Parmisi, tua! Karu reko te, musanut ho ꞌnai oe jan he au ꞌiun ꞌaan akreꞌo.” 44 Karu in nataah am nak, “Reko, tua! Ma au of uꞌinuꞌ ho unta sin imsaꞌ.” Naa, reꞌ naan anjair tanar nak, bifee munif naan es reꞌ Uisneno Ho mpiir je njair naiꞌ Isak in fee!’

45 Au ka ꞌonen urair fa feꞌe te, bi non Ripka neem neik in aꞌnai oe, ma nkui oe nbi oe haniꞌ naan. Oras in nsae nfain, au ꞌtoit ꞌak, ‘Parmisi, tua! Amfee maan kau oe he au ꞌiun ꞌaan akreꞌo.’ 46 Onaim in nasanut in aꞌnai oe naan rabah am nak, ‘Reko, tua! Maut he au ꞌkui oe he uꞌinuꞌ ho bikaes unta sin.’ Rarit au ꞌiun, ma au bikaes unta sin ninun amsaꞌ.

47 Rarit au utaan ee mꞌak, ‘Ho amaꞌ in kaan ee, sekau?’

In nataah am nak, ‘Au amaꞌ, es reꞌ naiꞌ Betuel. Au naꞌi, es reꞌ naiꞌ Nahor. Ma au beꞌi, es reꞌ bi Milka.’ Rarit au ukrein je nbi in panan, ma uniitb ee niti mnatuꞌ paasn es.

48 Onaim au uꞌruriꞌ ma uꞌbees ꞌeu Uisneno, mꞌak ‘Pures-boꞌis ꞌeu Uisneno! Usiꞌ Ho mfei ranan meu kau, tar antea au uteef ꞌok au aam usiꞌ in nonot-asar sin anbin bare ia. Ma au uteef aꞌrair ꞌok naiꞌ Isak in fee msaꞌ.’ 49 Onaim oras ia, karu sin ama arki mneek au aam usiꞌ Abraham ate, mitoon kau kninuꞌ. Karu kaah fa te, mitoon kau kninuꞌ msaꞌ. Maut he au uhiin ꞌak, au he ꞌmoeꞌ on mee.”

Bi Ripka in nonot-asar sin antoup okoꞌ

50 Ate naan naꞌuab anrair on naan ate, naiꞌ Laban ma naiꞌ Betuel natahan am nak, “Karu UISNENO es anꞌator on naan ate, hai he mak saaꞌ ntein. 51 Bi Ripka es ia. Mok ne mnao nai. Maut he in njair naꞌi naiꞌ Abraham in nanef, tatuin saaꞌ reꞌ UISNENO nꞌator nain je.”

52 Anneen on naan ate, naiꞌ Abraham in ate naan, naꞌbees antea afu, ma ntoit makasi neu UISNENO. 53 Onaim in nait napoit noni mnatuꞌ ma noin mutiꞌ, ma baer paken amasat, rarit anfee sin neu bi Ripka. In nfee neu bi Ripka in naof ma ainaf amsaꞌ ook-sonuꞌ reꞌ maꞌosaꞌ. 54 Rarit naiꞌ Abraham in ate naan, ma in aok-bian sin, nbukaen buꞌ-buaꞌ. Rarit sin ntupan nbin naan. Nokaꞌ on naan ate, sin nfenan. Rarit ate naan natoon neu uim tuaf ein am nak, “Au ꞌtoit mainuan he mkonan kau, karu reko te, hai mfain nai oras ia meu au aam usiꞌ.”

55 Mes bi Ripka in naof ma in ainaf nak, “Hi mmanaap miꞌsek-sekeꞌ he saaꞌ? Maut he bi Ripka namaik naan nok kai neno boꞌes aꞌsaaꞌ. Rarit naꞌ hi mkoen om mok ne.”

56 Mes ate naan nataah am nak, “Koi, ain! Kaisaꞌ mtahan amtein kau! UISNENO nturun anrair kau, tar antea au uteef aꞌrair ꞌok naiꞌ Isak in fee. Onaim ain, hi mifetin kai he hai mfain ma meik rasi ia meu hai aam usiꞌ.”

57 Onaim sin nataah ate naan nak, “Hena te, on nai! Hit taskau bi Ripka he tataan teu ne. In nroimn ii, on mee?”

58 Onaim sin nhaman bi Ripka ma nataan ee mnak, “Ripka! Oras ia, et reꞌ ho. Ho mroim he mok main atoniꞌ ia, oo, aiꞌ on mee?”

Rarit bi Ripka nataah am nak, “Au ꞌroim he ꞌok, tua.”

Naiꞌ Isak ma bi Ripka nmatsaon

59-60 Rarit sin nafetin bi Ripka, ma in ate reꞌ nꞌuurs ee naꞌko in aanꞌ-anaꞌ, he nnaon buꞌ-buaꞌ nok naiꞌ Abraham in aten naan. Onaim sin naseon bi Ripka neikin tetus-athoen am nak, “Ripka! Maut he reko te, Uisneno nfee ko anah mfa-faun, he ho sufam-kauꞌm ein namsaꞌin nifun-nifun. Ma hai mifneek henatiꞌ ho sufam-kauꞌm ein niis sin musun sin imsaꞌ!”

61 Rarit bi Ripka nok in ate naan, sin nakbuaꞌ sin abruaꞌ ein, ma nsaen bikaes unta, ma nnao nanin, natuin naiꞌ Abraham in ate sin.

62 Naiꞌ Isak natua et pah Negep. Oras naan, in feꞌ anfain neem naꞌko oe haniꞌ Beer Lahai Roi. 63 Neon maeb es ate, in npoi naꞌko in tenas he nna-nao kuun. In nait in matan, ma napen-peen kuun on naan ate, in niit unta puukn es annaon neman.

64 Oras bi Ripka nkius niit naiꞌ Isak te, in nsaun rabah naꞌko in unta. 65 Onaim in nataan naiꞌ Abraham in ate naan am nak, “Aam, atoniꞌ reꞌ annao neem reꞌ nee, sekau?”

Ate naan nataah am nak, “Naiꞌ Isak es reꞌ nee.” Onaim bi Ripka nait in poꞌuk ma nsakteun he nkuub naan in human.

66 Rarit ate naan natoon rasin naan ok-okeꞌ neu naiꞌ Isak. 67 Onaim naiꞌ Isak neik bi Ripka ntaam neu in ainf ee tenas. Sin nua sin nmatsaon. Naiꞌ Isak nneek niis bi Ripka. Es naan ate, in ka nsuus antein fa heen neu in ainf ee nmaet.

25

Naiꞌ Abraham ansao ntein

1 Naiꞌ Abraham ansao ntein bifee jes, kaan ee bi Ketura. 2 Bi Ketura nahoniꞌ riꞌaan ein reꞌ ia: naiꞌ Simran, naiꞌ Yoksan, naiꞌ Medan, naiꞌ Midian, naiꞌ Isbak, ma naiꞌ Sua. 3 Naiꞌ Yoksan in aanh ein, esan reꞌ naiꞌ Seba ma naiꞌ Dedan. Naiꞌ Dedan in suufk ein, esan reꞌ: atoin Asuras, atoin Retus, ma atoin Reumas. 4 Naiꞌ Midian in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Efa, naiꞌ Efer, naiꞌ Henok, naiꞌ Abida ma naiꞌ Erdaa. Sin ok-okeꞌ reꞌ ia, ain Ketura in sufan.

5-6 Oras naiꞌ Abraham anmoin feꞌ, in nbait nain neu ain Hagar ma ain Ketura sin aanh ein, es-es ate nok in aꞌmuꞌin. Rarit in nreun sin, he nnaon natuan nbin pah Kanaꞌan ntoom pasaꞌ neon-saet, he sin naꞌroon naꞌko in anah naiꞌ Isak. Mes in baer pusaak ein ok-okeꞌ, in nnonaꞌ sin neu naiꞌ Isak.

Naiꞌ Abraham nasaeb on

7-8 Naiꞌ Abraham anmaet oras in nmoin naan toon nautn es boꞌ hitu mniim (175). 9-10 Rarit in anah naiꞌ Isak ma naiꞌ Ismaꞌel ansuub ee nbi nuat Makpera, reꞌ npaumaak kuan Mamre. Unuꞌ te, naiꞌ Abraham ansoos poꞌon naan naꞌko atoin Hetes es, reꞌ in kaan ee naiꞌ Efron, naiꞌ Sohar in anah. Sin nsuub nahunun ain Saraꞌ nbi nuat naan. 11 Naiꞌ Abraham anmate nrair. Uisneno nfee tetus-athoen neu naiꞌ Isak ma in nmoni nbi tetus ao-minaꞌ ma mamut. Oras naan, naiꞌ Isak natua npaumaak oe haniꞌ Beer Lahai Roi.

Naiꞌ Ismaꞌel in sufan

12 Naiꞌ Ismaꞌel in reetn ii on nai. In reꞌ naan, naiꞌ Abraham nok in fee tnanaꞌ ain Hagar sin anah. Ain Hagar naan, ain Saraꞌ in ate naꞌko pah Masir. 13-16 Naiꞌ Ismaꞌel in aan moen ne tuaf boꞌes am nua. In aanh ein esan reꞌ ia, nmaktun-tuin ein naꞌko moen unu ntea aheit susu, esan reꞌ: naiꞌ Nebayot, naiꞌ Kedar, naiꞌ Atbeel, naiꞌ Mibsam, naiꞌ Misma, naiꞌ Duma, naiꞌ Masa, naiꞌ Hadat, naiꞌ Tema, naiꞌ Yetur, naiꞌ Nafis, ma naiꞌ Ketma. Riꞌaan monen reꞌ ia, sin njarin aam uuf neu too pah boꞌes am nua, es-es ate, nmuiꞌ kuun in pah. Sin nakanab sin pah, es-es ate natuin sin beꞌi-naꞌi sin kaank ein.

17 Naiꞌ Ismaꞌel anmaet oras in nmoin naan toon nautn es boꞌ tenu mhiut (137). 18 Mes in suufk ein naan, anmamusun es nok es. Rarit sin npeꞌen ma natuan nbaits ok nmurai naꞌko Habira tar antea Sur, reꞌ anmanaak nok pah Masir, nkono ntean pah Asur.✡

Retaꞌ naꞌko naiꞌ Esau ma naiꞌ Yakop

19 Naiꞌ Abraham in anah naiꞌ Isak in reetn ii, es reꞌ ia. 20 Oras naiꞌ Isak ansao bi Ripka, naiꞌ Isak nmoin naan toon boꞌ haa. Bi Ripka in aamf ee, es reꞌ naiꞌ Betuel. In naof ee, es reꞌ naiꞌ Laban. Sin reꞌ naan atoin Aramas, naꞌkon pah Padan Aram.*

21 Bi Ripka ka nahoniꞌ fa. Etun naiꞌ Isak anꞌonen ma ntoit UISNENO he nfei bi Ripka in apun. UISNENO nneen in onen naan, es naꞌ bi Ripka naꞌapuꞌ. 22 Bi Ripka nnaben ate, in naꞌapuꞌ riꞌaan koen. Riꞌaan ein naan anmasaapn ein piut nbin sin ainf ee apun. Onaim bi Ripka natenab am nak, “Nansaaꞌ am es riꞌaan nuaꞌ ein ia, on reꞌ ia?” Rarit in nataan neu UISNENO.

23 Ma UISNENO nataah ee mnak,

“Anbi ho aup maan, anmuiꞌ naan riꞌanaꞌ nua reꞌ of he njarin uuf nua reꞌ sin of anmamusun piut-piut.

Aan muin aan of naꞌbeꞌi nneis naꞌko aan uun aan.

Ma taatf aan of anjair ameput neu in orif.”

24 Oras in neon ne ntea te, bi Ripka nahoniꞌ riꞌaan koen. Monen okeꞌ. 25 Ahuunt ee meꞌ-meꞌe, ma in aon ee maꞌfunuꞌ. Es naꞌ sin nakaanb ee naiꞌ Esau (reꞌ he noi on reꞌ kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii ‘maꞌfunuꞌ’).

26 Rarit naꞌ in orif. Mes oras in npoi, in nnaaꞌ in taatf ee in haen tikan. Es naꞌ sin nakaanb ee naiꞌ Yakop (reꞌ he noi on reꞌ kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii ‘haen tikan’). Oras nahoniꞌ sin ite, naiꞌ Isak nmoin naan toon boꞌ nee jen (60).

Naiꞌ Esau nnonaꞌ in hak aan moen unu

27 Oras riꞌaan koen naan naꞌnaen ate, naiꞌ Esau njair asekot. In nroim he natua nbi nasi. Mes naiꞌ Yakop atoin ataꞌas. In nroim he nbi-bi haa umi. 28 Naiꞌ Isak biasa nroim he neuk siis fui. Es naan ate, in nneek nanes-nesib naiꞌ Esau. Mes bi Ripka nneek nanesib naiꞌ Yakop.

29 Neot es, oras naiꞌ Yakop nahaan oef aknaaꞌ, naiꞌ Esau nfain neem naꞌko sekot. In nhae nmaet ma namnaah anmate msaꞌ. 30 Onaim in naꞌuab neu naiꞌ Yakop am nak, “Ako! Ho msoon maan kau oef meꞌ-meꞌe reꞌ ho muhaan ee naan. Maski kreꞌ-reꞌo, he au ꞌhaꞌtain! Au umnaah ka ubeiꞌ fa heen.” (Etun sin nteek ee te Edom, reꞌ he noi on reꞌ kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘meꞌe’.)

31 Rarit naiꞌ Yakop nataah am nak, “Reko, taat honiꞌ. Mes karu ho mfee kau ho hak aan moen unu naan feꞌ!”†

32 Onaim naiꞌ Esau nataah am nak, “Ahh. Ma on saaꞌ naꞌ es reꞌ hak aan moen uun gui! Ho mpaar. Au umnaah ka ubeiꞌ fa heen. Ho msoon maan kau oef rabah he meik je neem. Au he ꞌuah een.”

33 Mes naiꞌ Yakop naꞌuab anteniꞌ mnak, “Airoo, taat honiꞌ. Ampao kreꞌ-kreꞌo. Ho msuup feꞌ mak, ho mnonaꞌ kau hak naan.” Onaim naiꞌ Esau nsuup on reꞌ naan. 34 Rarit naiꞌ Yakop ansono nfeen ee oef aknaaꞌ naan ma nfee ne nok utunuꞌ. Naiꞌ Esau nbukae nrari te, in nfeen annao kuun.

Nok ranan naan, naiꞌ Esau nnonaꞌ nain in hak aan moen unu.

26

Naiꞌ Isak ma usif Abimerek

1 Neot es, amnaahs ii ntaman pah naan, on reꞌ amnahas oras naiꞌ Abraham anmoin feꞌ. Onaim naiꞌ Isak antoit he karu reko te usif Abimerek, atoin Filistinas sin usif, anfee ne mainuan he in natuan nbi kuan Gerar. 2 In nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin UISNENO nakriir On neu ne mnak, “Ho kais amnao meu pah Masir. Au of ukriraꞌ ko bare ꞌtetaꞌ. 3-4 Karu ho mutua on reꞌ atoin anao-amnemat mbi bare naan, Au of ꞌok ko, ma ꞌfee ko teuts am athoen humaꞌ-humaꞌ. Au of aꞌmoeꞌ ho suufm ein amfau-rutu on reꞌ kfuun ein et neno. Ma Au ꞌfee ꞌeu ho sufam sin pah reꞌ ia ma in kuan ein okeꞌ. Naꞌko ho sufam-kauꞌm ein naan, of areꞌ uuf-uuf nbin pah-pinan ia napenin teuts am athoen. Nok ranan naan, Au uteabaꞌ Au rais manbaꞌan ꞌok ho amaꞌ naiꞌ Abraham.✡ 5 Au ꞌmoeꞌ on reꞌ ia, natuin ho amaꞌ natuin Au romik, Au prenat, ma Au atoran.” 6 Onaim naiꞌ Isak natua ntahan nbi kuan Gerar.

7 Bi Ripka naan mamasaꞌ. Onaim oras atoin ein reꞌ nbin bare naan niit ee, sin nmaktaan ein nok ne. Mes naiꞌ Isak nataah am nak, “Bi Ripka naan, au fetoꞌ.” In namtau karu in nmanakuꞌ nak in fee ja te, atoin ein naan of anroor goe ma ntoup neik bi Ripka. 8 Naiꞌ Isak natua suuk aꞌroo nbi naan. Neot es, uisf ee nasnekuꞌ niit naiꞌ Isak nok bi Ripka naꞌko in eno sneer. In niit sin anmahoon fee-mone. 9 Onaim in nreek tuaf he nnao noꞌen naiꞌ Isak, ma nakain ee mnak, “Isak! Au uhiin urek-rekoꞌ ꞌrair, bifee naan, ho fee ja! On nai te, neu saaꞌ am es ho mak ho fetoꞌ?”

Onaim naiꞌ Isak nataah am nak, “On nai, aam usi. Au umtau karu au utoon am ꞌak au fee ja te, kais-kaisaꞌ biak ein anroor niis kau.”

10 Rarit uisf ee nataah am nak, “Karu nmuiꞌ tuaf anbi reꞌ ia reꞌ ntuup nok ho fee, ho ro he musaan kai! Nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ on naan meu kai?”

11 Rarit naiꞌ Abimerek namnaub neik haan maꞌtaniꞌ neu in too ngguin am nak, “Hi arki mimnau mirek-rekoꞌ! Sekau-sekau reꞌ nmoeꞌ reꞌuf neu atoniꞌ ia aiꞌ in fee, au of aꞌhukun uꞌmate.”

Sin nmatoenaꞌ oe hain ein

12 Oras naan naiꞌ Isak narene nbi pah naan. In napein in reen ne aafk ein anfain no nautn es, natuin UISNENO nfee ne tetus-athoen. 13 In aꞌmuiꞌn ein naꞌbaab ok piut, tar antea in nfain atoin amuꞌit batuur-batuur. 14 In bijae, ꞌbibi, ma ꞌbib-kase nmaꞌbaab ein amfaun. In ameupt ein namfaun amsaꞌ. Tar antea atoin Filistinas sin seor natenab reꞌuf neu ne.

15 Unuꞌ te, naiꞌ Isak in amaf naiꞌ Abraham sin nhanin oe haniꞌ mfaun. Mes oras ia, atoin Filistinas sin nkuub nareuꞌ oe hain ein naan neikin afu.

16 Rarit usif Abimerek naꞌuab nok naiꞌ Isak am nak, “Isak! Reko nneis ho mnao musaitan hai pah ii nai. Hai mkis-kisu te, ho maꞌtainm ii, nneisi nrair kai.”

17 Rarit naiꞌ Isak nnao nasaitan kuan naan, ma nfain natua nbi karopu mneraꞌ Gerar. 18 Onaim in nhain nafaniꞌ oe hain ein reꞌ sin nkuub sin naan. Ma in nakanab oe hain ein naan, natuin kaanf ein reꞌ unuꞌ te in aamf ee nakanab anrair sin.

19 Oras naiꞌ Isak in ameupt ein anhanin oe nbin mneraꞌ Gerar naan te, sin nhain napein oe maat es, reꞌ nasfurak anpoi. 20 Mes atuuks ein naꞌkon Gerar anmatoen nok naiꞌ Isak in atuuks ein, natuin oe haniꞌ naan. Sin nak, “Ia hai oe!” Es naꞌ naiꞌ Isak nakanab oe haniꞌ naan Esek, reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘matoes’.

21 Rarit naiꞌ Isak iin na, nhain oe jes anteniꞌ. Mes sin nmatoen nteinꞌ ein, natuin oe haniꞌ naan. Es naꞌ naiꞌ Isak nakanab oe haniꞌ naan Sitna, reꞌ in aꞌmoufn ii ‘anmaraabn ein’.

22 Rarit in nasaitan bare naan, ma nhani ntein oe hain es. Neot reꞌ ia, sin ka nmatoen fa. Es naꞌ naiꞌ Isak nakanab oe haniꞌ naan Rehobot, reꞌ in aꞌmoufn ii ‘baer mainuan’. Ma in naꞌuab am nak, “Oras ia, Uisneno nfee kai bare he mitua mbi baer mainuan ia. Anbi ia te, naꞌ hai bisa mihoniꞌ ma mimsaiꞌ he miꞌbaab om.”

23 Naꞌko naan ate, naiꞌ Isak sin nnaon nꞌanin Beer Seba, he natuan nbin naan. 24 Mabeꞌ naan, UISNENO nakriir On neu ne, ma naꞌuab am nak, “Isak! Au reꞌ ia, ho amaꞌ naiꞌ Abraham in Uisneno. Onaim kais mumtau, natuin Au ꞌpao ma ꞌpanat ko. Au of aꞌfee ko teuts am athoen. Ma ho sufam-kauꞌm ein of naꞌbaab ok amfaun. Au ꞌmoeꞌ on reꞌ ia, natuin Au rais manbaꞌan ꞌok ho amaꞌ.”

25 Rarit naiꞌ Isak anbaik fatu he nafenaꞌ mei fuat anbi naan. Onaim in ntoit makasi neu UISNENO nbi bare naan. In natua nbi naan, ma in ameupt ein nmurai nhanin oe ntenin.

Usif Abimerek ma naiꞌ Isak nmaraem ok

26 Oras naan, usif Abimerek neem naꞌko kuan Gerar. In nok in soob reko naiꞌ Ahusat, ma in meo paꞌe naiꞌ Fikor, neman ma nateef nok naiꞌ Isak. 27 Onaim naiꞌ Isak nataan am nak, “Aam usiꞌ! Unuꞌ te hi mriuꞌ kai mpoi miꞌko hi pah. Onaim oras ia hi iim he minsaaꞌ amtein?”

28 Rarit sin natahan am nak, “On nai! Oras ia hai mihiin mak Uisneno npao ma npanat ko, anhao ma nfait ko. Natuin rasi naan, hai miten-tenab ate, reko nneis hit nua kit tahakeb rais manbaꞌan. Ho msuup am mak, 29 hi of ka mmoeꞌ fa rais reꞌuf meu kai, on reꞌ hai ka mmoeꞌ fa rais reꞌuf meu ki msaꞌ. Batuur hai neekm ein reko mok ki. Es naꞌ neon goes ii, hi misaitan hai pah ii nok mamut. Hai mihiin batuur-batuur, UISNENO es anfee ki tetus-athoen.”

30 Rarit naiꞌ Isak anmoeꞌ fesat neu sin. Sin nbukaen buꞌ-buaꞌ. 31 Anmeu nfiin on naan ate, sin nsupan. Onaim naiꞌ Isak nafetin sin he nfanin nok mamut.

32 Neno naan, naiꞌ Isak in ameupt ein neman ma natonan am nak, “Aam! Hai mipeni mrair oe.” 33 Rarit naiꞌ Isak nakanab oe haniꞌ naan Seba, reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘supat’. Onaim sin nakanab kota naan Beer Seba ntea oras ia.*

Naiꞌ Esau nsao bifee nua naꞌkon uuf aꞌtetaꞌ

34 Naiꞌ Esau nmatsao, oras in nmoin naan toon boꞌ haa. In nsao bifee nua naꞌko uuf atoin Hetes. Es kaan ee, bi Yudit, naiꞌ Beri in aan feto. Es antein, kaan ee bi Basmat, naiꞌ Eron in aan feto. 35 Bifee nuaꞌ ein naan nasusab naiꞌ Isak ma bi Ripka.

27

Bi Ripka napoi aam Isak he nfee tetus neu naiꞌ Yakop

1 Oras naiꞌ Isak namnais inrair, in maatk ein ankupu nmaten. Onaim in noꞌen in aan moen unu reꞌ in nneek niis ne ji mnak, “Esau! Ho uum feꞌ!”

Naiꞌ Esau nataah am nak, “On mee, tua?”

2 Naiꞌ Isak natoon ee mnak, “On nai! Au umnais jen. Au ka uhiin fa au neno ꞌmaten. 3 Onaim mait ho baer seokt ein naan, mnao nai he mseok maan kau muiꞌ fui jes. 4 Rarit ho muhaan maan kau mnaah amin-minat reꞌ au ꞌromi, rarit meik je neem. Au ꞌuah aꞌrari te, au ꞌfee ko tetus. Ma karu au ꞌfee ꞌrair ko tetus ate, au ꞌmate msaꞌ reko.”

5 Rarit naiꞌ Esau nnao nseok. Mes bi Ripka nneen niit naiꞌ Isak in uaban naan. 6 Rarit bi Ripka naꞌuab neu naiꞌ Yakop am nak, “Hoe, Ako! Amneen murek-rekoꞌ! Feꞌe na au ꞌneen ho amaꞌ naꞌuab nok ho tataꞌ naiꞌ Esau, mnak: 7 ‘Ho mnao mseok maan kau muiꞌ fui jes, he muhaan ee namin-miin neu kau. Karu au ꞌuah aꞌrari te, au ꞌfee ko tetus nbi UISNENO In matan.’ 8 Onaim ho mneen murek-rekoꞌ! Au uꞌuab saaꞌ ate, mutuin. 9 Oras ia, mnao nai meu hit aꞌbib-kaesn ee, mpiir maan aꞌbib tiup apokat nua. Amroor sin, ma mait meik sin siisk ein naan neman neu kau. Au of uhaan sin utuin ho amaꞌ in romin. 10 Karu au uhaan aꞌrari te, ho meik sin meu ho amaꞌ he in nbukae. Rarit in nfee ko tetus feꞌ, henaꞌ in nmaet. Nok ranan naan, ho es mupein teuts ee. Ka ho tataꞌ fa.”

11 Mes naiꞌ Yakop naꞌuab nok in ainf ee mnak, “Ain! Mes au tataꞌ naiꞌ Esau in aon ee maꞌfunuꞌ. Au aok ii kaah fa! 12 Kais-kaisaꞌ amaꞌ nreoꞌ au aok ii, ma in nahiin nain nak au upoi. Onaim in nkaas kau!”

13 Onaim in ainf ee nak, “Ako. Kais neek maan nabait. Anbain he au es aꞌator! Karu ho amaꞌ nkaas ko, maut he au es reꞌ usaah. Oras ia, mnao nai he mroro ꞌbibin naan.”

14 Rarit naiꞌ Yakop annao npiir naan aꞌbibin naan. Onaim in nroor sin, ma neik sin siisk ein neun in ainaf. Onaim bi Ripka nahaan sin namin-minan on reꞌ naiꞌ Isak in romin. 15 Rarit bi Ripka nnao nait naiꞌ Esau in baer paken reꞌ namasan, ma nfeen naiꞌ Yakop sin he npaek sin. 16 In nꞌaum naiꞌ Yakop in aꞌniimk ein ma in neon, npaek pasu ꞌbibi naan. 17 Rarit in nfee sisi mtaas ein naan nok utunuꞌ neu naiꞌ Yakop.

18 Rarit naiꞌ Yakop neik sisi mtaas ein naan neu in amaf. In naꞌuab am nak, “Aam! Au ꞌuum een.”

Naiꞌ Isak nataah am nak, “Hoe! Ho sekau ko?”

19 Onaim naiꞌ Yakop nataah am nak, “Au reꞌ ia, ho aan moen unuꞌ, naiꞌ Esau! Au ꞌtao utuin ho rekat. Amfeen nai he mbukae. Au uhaan sisi naꞌko muiꞌ fui reꞌ au ꞌheek ꞌaan. Ambukae nai, henaꞌ rari te muꞌuab amfee kau tetus, tua!”

20 Rarit naiꞌ Isak naꞌuab am nak, “Ho maꞌtain reꞌuf ko! Ho mseok rabah, oo!”

On nai te, naiꞌ Yakop nataah am nak, “Au upein raab aah, natuin UISNENO reꞌ amaꞌ ho muꞌbees meu Na ji, es reꞌ anturun ma nbaab kau.”

21 Onaim naiꞌ Isak anhaman naiꞌ Yakop am nak, “Ho mpaumaak kau feꞌ, he au ꞌreoꞌ ꞌiit ko! Naiꞌ Esau es reꞌ ho, oo?”

22 Rarit naiꞌ Yakop ansiriꞌ ntaam ma npaumak-maak in amaf. Onaim aꞌnaef ee nreoꞌ goe, ma naꞌuab am nak, “In haan ii, on reꞌ naiꞌ Yakop in hanan! Mes in aꞌniim ii, on reꞌ naiꞌ Esau in aꞌniman.” 23 Mes naiꞌ Isak ka nahiin fa naiꞌ Yakop natuin in aꞌniimn ein maꞌfunuꞌ on reꞌ naiꞌ Esau. Mes oras in he nfee tetus neu naiꞌ Yakop, 24 in nataan antein am nak, “Ho reꞌ ia, naiꞌ Esau batuur-batuur, aa oo?”

Onaim naiꞌ Yakop nataah am nak, “Batuur, tua!”

25 Rarit naiꞌ Isak naꞌuab am nak, “Ho mnonaꞌ sisi naan he au ꞌeuk. Rarit naꞌ au ꞌfee ko tetus.” Onaim naiꞌ Yakop ansoron sisi ma tua min-kase neu in aamf ee, ma in nbukae. 26 Rarit in aamf ee naꞌuab am nak, “Airoo. Ampaumaak uum he mhoo ma mneek maan kau.”

27 Oras naiꞌ Yakop anpaumaak he nhoo ma nneek in aamf ee te, naiꞌ Isak nafoi nahiin naiꞌ Esau in paekn ein fook ein. Rarit in nfee tetus neu naiꞌ Yakop am nak,

“Au aanh ii in foon ii, on reꞌ mneraꞌ huun reꞌ UISNENO nasanut tetus,

28 Maut he Uisneno nasanut pinis naꞌko neno,

he namriab ma nasnaub ho renen!

Maut he In nfee ko penaꞌ-makaꞌ nho-hoen,

ma ho pooꞌ anggur sin nafuan nho-hoen.

29 Uuf-uuf of anjarin ho aten sin,

Ma uuf-uuf naꞌko pah-pah of naꞌruriꞌ ma nhormaat ko.

Maut he ho muprenat ho aom-bian sin ok-okeꞌ,

ma sin arsin of anriꞌtuun nbin ho humam ma ho matam.

Sekau es reꞌ ankaas ko, sin of napenin kasat amsaꞌ.

Mes sekau es reꞌ anfee ko tetus, sin of napenin tetus amsaꞌ.”

Naiꞌ Esau nfain neem ma ntoit tetus naꞌko naiꞌ Isak

30 Oras naiꞌ Isak anfee nrair tetus, ma naiꞌ Yakop feꞌ anpoi nasaitan in aamf ee te, in tataf naiꞌ Esau nfain neem ma neik muiꞌ fui reꞌ in nheek naan ee. 31 Onaim in nnao nahaan ee, rarit in neik je neu in amaf. In naꞌuab am nak, “Aam! Amfeen he mbukae nai, tua. Au uhaan aꞌrair siis fui reꞌ au ꞌnao ꞌseok ꞌaan. Ambukae mrari te, amfee kau tetus.”

32 Naiꞌ Isak naskeek. In nataan am nak, “Hoe! Ho sekau ko mtein?”

Rarit naiꞌ Esau nataah am nak, “Au naiꞌ Esau kau! Au ho aan moen unu.”

33 Onaim naiꞌ Isak naꞌtaꞌi. Rarit aꞌnaef ee nataan am nak, “Karu on naan ate, feꞌe na sekau es reꞌ neik kau sisi ma au ꞌeuk? Au ꞌeku ꞌrair, ma ꞌfee ꞌrair tetus ꞌeu tuaf naan. Ma au ka ubeiꞌ fa he ꞌheer ufaniꞌ tetus reꞌ au ꞌfee je naan.”

34 Anneen in aamf ee naꞌuab on naan ate, naiꞌ Esau neekn ee nameen, ma nkae npin-pinus. Ma naꞌaub naher-heer am nak, “Koi, aam! Amfee kau tetus amsaꞌ, tua!”

35 Mes naiꞌ Isak nak, “Ho oriꞌ neem am napoi nrair kau, ma nabaak naan ho tetus.”

36 Rarit naiꞌ Esau naꞌuab am nak, “In napoi kau no nua goen. Nahunu te, in napoi kau ma ntoup naan au hak aan moen unu. Oras ia, in napoi kau ntein ma ntoup naan au tetus. Etun in kaan ee ‘Yakop’. Mes ho mmuiꞌ tetus bian antein he mfee kau, oo?” (Kanaf Yakop in oetn ii ‘nnaaꞌ haen ꞌtikan’. Mes in oten bian ‘apoit’.)

37 Rarit naiꞌ Isak nataah am nak, “Au uꞌratan aꞌrair ho oriꞌ njair ho usiꞌ. Ma in aok-bian sin okeꞌ njarin in ate sin. Au ꞌfee ne penaꞌ-makaꞌ nho-hoen, ma hau fua anggur nho-hoen amsaꞌ. Onaim Esau! Oras ia au he ꞌfee ko tetus saaꞌ aꞌtein?”

38 Anneen on naan ate, naiꞌ Esau noik aamf ee piut am nak, “Aam, ho mmuꞌi haa tetus meseꞌ, aa oo? Au ꞌtebes, ho of ammuꞌi mtein bian. Maski aanꞌ-anaꞌ msaꞌ, reko!” Onaim in nmurai nkae ntein.

39 Rarit naiꞌ Isak nataah in anah naiꞌ Esau mnak,

“Ho ꞌmoin maan of naꞌroo naꞌko reen amriat ein,

ka tiit fa pinis nsaun naꞌko neno he napeet ho afun.

40 Ho suin aan of es anfee ko he mmoin.

Mes maski on mee-mee msaꞌ, ho mjair ate meu ho oriꞌ.

Suma karu ho mraban mubeiꞌ je, of naꞌ ho mufetin maan om muꞌko in aꞌniman.”

Bi Ripka nreun naiꞌ Yakop he naen

41 Naiꞌ Esau natoꞌon naiꞌ Yakop reꞌ-reꞌuf, natuin naiꞌ Yakop nasiik naan in tetus. Mes in natenab am nak, “Ka ꞌroo fa te, amaꞌ nmaet. Onaim au ꞌpao. Beeꞌt ee okeꞌ te, au ꞌroro!”

42-43 Oras bi Ripka nneen naiꞌ Esau in sarit naan ate, in noꞌen naiꞌ Yakop am nak, “Ho mneen murek-rekoꞌ! Ho tataꞌ nareon anrair he nbaras in neek menas. In he nroor niis ko. Onaim ho maen nai meu ho babaꞌ naiꞌ Laban et Haran. 44 Amnao mutua mtahan ambi nee, tar antea ho tataꞌ in neekn ee nmuniꞌ. 45 Karu in nnikan nain saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho mmoeꞌ sin neu ne te, au of aꞌreek tuaf he neit naan ko. Natuin au ka ꞌroim fa he unekun au aanh ein nua sin no meseꞌ nain.”

46 Rarit bi Ripka naꞌuab nok naiꞌ Isak am nak, “Au ꞌrenan naiꞌ Esau in fee nuaꞌ ein reꞌ naꞌkon atoin Hetes sin ia! Karu naiꞌ Yakop ansao riꞌ feot munif Hetes, reko nneis au ꞌmaet nai.”

28

1 Rarit naiꞌ Isak noꞌen naiꞌ Yakop, ma nfee ne tetus ma fainekat am nak, “Amneen murek-rekoꞌ! Ho kaisaꞌ msao bifee munif naꞌko pah Kanaꞌan. 2 Mes ho mnao meu Padan Aram, meu ho naꞌi naiꞌ Betuel in umi. Ho mnao ma msao ho babaꞌ naiꞌ Laban in aan feot goes.* 3 Maut he Uisneno reꞌ Akuaas Reꞌuf naan, es anfee ko tetus, he ho anah-upuf sin namfaun, ma ho sufam-kauꞌm ein anjarin uuf-uuf amfaun reꞌ maꞌtain ein. 4 Maut he Uisneno In rais manbaꞌan neu naiꞌ Abraham naneet neu ko, ma neu ho sufam-kaꞌum sin. Maut he ho mpaar pah ia, reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair je neu naiꞌ Abraham.”✡ 5 Naꞌuab anrair on naan ate, nai Isak nafetin naiꞌ Yakop he nnao neu Padan Aram, neu in babaf naiꞌ Laban ma naꞌif naiꞌ Betuel sin umi.

Naiꞌ Esau nsao naiꞌ Ismaꞌel aan feot goes

6 Naiꞌ Esau nneen, nak naiꞌ Isak nfee nrair tetus neu naiꞌ Yakop, ma ntaar ee he kais ansao riꞌ feot munif naꞌko pah Kanaꞌan. In nneen amsaꞌ nak in aamf ee nreun goe he nnao nsao baabf ee aan feot goes et Padan Aram. 7 Rarit naiꞌ Yakop natuin in ainaf-amaf sin fainekat, onaim in nnao neu Padan Aram.

8 Naiꞌ Esau nahini msaꞌ nak, in aamf ee ka nroim fa in fee ngguin naꞌkon pah Kanaꞌan. 9 Onaim in nnao neu in aam kouf naiꞌ Ismaꞌel, rarit in nsao naiꞌ Ismaꞌel aan feto bi Maharat. Bi Maharat naan, naiꞌ Nebayot fetof.

Naiꞌ Yakop namnei nbi Betel

10 Rarit naiꞌ Yakop annao nasaitan Beer Seba neu kuan Haran. 11 Oras maans ee nmouf, in ntea baer jes, ma in ntuup anbi naan. Oras in he ntuup ate, in nait faut goes he nꞌakaꞌnunuꞌ.

12 Mabeꞌ naan in namnei. In niit eraꞌ fuaꞌ es, reꞌ in tuun ne nasnait on anbi neno. Rarit Uisneno In ameput neno tunan sin ansae-nsanun nbin erak naan. 13 Anbi mneit naan, naiꞌ Yakop niit UISNENO nhake nbi in abnapan, rarit In naꞌuab am nak, “Au reꞌ ia, UISNENO, ho naꞌi naiꞌ Abraham ma ho amaꞌ naiꞌ Isak sin Uisneno. Au of aꞌfee ko pah ia ꞌeu ko ma ꞌeu ho sufam-kaꞌum sin. 14 Ho sufam-kauꞌm ein of amfaun on reꞌ skukuꞌ. Ma sin of ansei jok ma nbaits ok neun bare-bare. Naꞌko ho sufam-kaꞌum, areꞌ uuf anbin pah-pinan of napenin tetus-athoen.✡ 15 Mumnau murek-rekoꞌ! Ho mnao meu mee-mee jah, Au ꞌok ko, ꞌpafaꞌ ma ꞌpanat ko. Au of ꞌeik ko mfain uum meu pah ia. Au ka ꞌkonan ko mmees fa. Ma Au of uteabaꞌ rais manbaaꞌn ein reꞌ Au ꞌfee ko sin.”

16 Oras naiꞌ Yakop anfeen naꞌko tupas naan, in naꞌuab am nak, “Au feꞌ uhiin ꞌak, UISNENO et bare reꞌ ia msaꞌ!” 17 Onaim in namtau. Ma in natenab am nak, “Bare ia nmoeꞌ kau mꞌau fuunk ein natoron. Namneo-namneo, Uisneno In uim ji et reꞌ ia! Ma enoꞌ he ttaam teu sonaf neno tunan, es reꞌ ia.”✡

18 Kik-kiku te, naiꞌ Yakop anfeen. Rarit in nait faut akaꞌnunuꞌ naan, ma nahaek ee njair tanar. Rarit in nꞌoop minaꞌ nbi fatu naan, ma nꞌonen neu Uisneno. 19 In nakanab bare naan Betel, reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘Umi Uisneno’. (Unuꞌ te bare naan, kaan ee, Lus).

20 Rarit naiꞌ Yakop ansuup am nak, “Karu Uisneno nok kau, npao ma npanat kau ꞌbi au ranan ia, ma nfee kau mnahat ma pake, 21 tar antea au ꞌfain ꞌuum ꞌbi mamut ma ao-minaꞌ, UISNENO of anjair au Uisneno. 22 Fatu reꞌ au uhaek ee ia, njair baer onen neu Uisneno. Ma saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nfee kau sin, au of aꞌfee ufaniꞌ sapaaf es naꞌko bait boꞌ.”

29

Naiꞌ Yakop antea in babaf naiꞌ Laban in umi

1 Rarit naiꞌ Yakop annao nkono nꞌain pasaꞌ neon-saet. 2 In nna-nao te, in niit oe hain es npaumaak kuan es. Anpaumaak oe haniꞌ naan, anmuꞌi ꞌbibi ma ꞌbib-kase, pukan teun, reꞌ anpaon he napenin oe mninuꞌ. Mes anmuiꞌ faut kouꞌ goes antoeb naan oe haniꞌ naan. 3 Natiꞌ te, karu muiꞌt ein naan nabua nrarin ate, naꞌ atuuks ein antitar naꞌroob fatu naan, rarit ankuin oe ma naꞌ naꞌinuꞌ sin. Ninu nrarin ate, sin ntoeb nafainꞌ ee.

4 Onaim naiꞌ Yakop annao nataan atuuks ein naan am nak, “Hoore, tua! Hi miꞌko mee, tua?”

Sin natahan am nak, “Hai miꞌko kuan Haran, tua.”

5 Rarit naiꞌ Yakop nataan antein am nak, “Hi mihiin au babaꞌ naiꞌ Laban, aa oo? In reꞌ naan, naiꞌ Nahor in anah.”

Onaim sin natahan am nak, “Hai mihiin je, tua.”

6 Naiꞌ Yakop nataan piut am nak, “In nꞌao-minaꞌ, oo?”

Sin natahan am nak, “Aꞌnaef ee et reꞌ nee. In reko. Amkius. In aan feto bi Rahel napooꞌ neik in muiꞌt ein neman he naꞌinuꞌ sin anbin reꞌ ia. Ho mpao mbi ia.”

7 Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab antein am nak, “Maans ee naꞌpuup feꞌ. Onaim reko nneis muiꞌt ein reꞌ neem nabuan nrarin ia, hi miꞌinuꞌ sin nai. Rarit hi mipooꞌ meik sin he sin nekun huun.”

8 Mes sin npenan mates, nak, “Hoe, ka on fa naan! Hai ro he mpao atuuks ein neman ok-okeꞌ neik sin muiꞌt ein ntean ia feꞌ. Henaꞌ hai mtitar fatu ne, he miꞌinuꞌ muiꞌt ein naan.” 9 Naiꞌ Yakop feꞌ naꞌub-uab nok atoin ein naan ate, bi Rahel neem antea nok in aamf ee muiꞌt ein. Natiꞌ te, in natuuk muiꞌt ein naan.

10 Oras naiꞌ Yakop niit bi Rahel nok in aꞌbibin ma ꞌbib-kasen naan ate, in nnao ntitar nain faut tobef naan. Rarit in naꞌinuꞌ in baabf ee in muiꞌt ein. 11 Rarit in nneek bi Rahel, ma nkae. 12 Rarit in naꞌaub neu bi Rahel am nak, “Au reꞌ ia, ho baab feto bi Ripka in anah.” Onaim bi Rahel naen anfain neu umi he natoon neu in amaf.

13 Oras naiꞌ Laban anneen haan tonas nak naiꞌ Yakop naan, in fetof bi Ripka anah, in naen anseun goe. Oras sin natefan ate, naiꞌ Laban nneek ma nhoo goe. Rarit in nok ne neu in umiꞌ. Onaim naiꞌ Yakop naretaꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ neu in babaf. 14a Onaim naiꞌ Laban naꞌuab am nak, “Batuur! Hit nua kit umi nanan!”

Naiꞌ Yakop ansao bi Lea ma bi Rahel

14b Oras naiꞌ Yakop natua nok sin fuun es, 15 naiꞌ Laban naꞌuab neu ne mnak, “Ako! Au ka ꞌroim fa he ho mmeup ruum-ruum meu kau, natuin hit nua kit umi nanan. Onaim ho mtoit fauk?”

16 Naiꞌ Laban anmuiꞌ aan feto nua. Ahuunt ee, in kaan ee bi Lea. Amuint ee, in kaan ee bi Rahel. 17 Bi Lea in maat firo.* Mes bi Rahel in huumn ee mamasaꞌ, ma in aon ee msaꞌ ro reko. 18 Naiꞌ Yakop in ntaam nekan bi Rahel. Onaim in nataah naiꞌ Laban am nak, “Au ꞌmepu ꞌfee ko toon hiut, asar ho mroim he au ꞌsao bi Rahel.”

19 Rarit naiꞌ Laban nataah am nak, “Reko! Naan es reꞌ reko nneis, natuin hit nua kit umi nanan. Maut he au anah bi Rahel kais ansao atoin sonaꞌ. Onaim ho mutua mbi ia, he mbiur meu kau.” 20 Rarit naiꞌ Yakop nmeup toon hiut, henatiꞌ in bisa nsao bi Rahel. In nneek niis bi Rahel. Etun toon hiut reꞌ naan, on reꞌ neno fauk aah.

21 Toon hiut namsopu te, naiꞌ Yakop namnaubaꞌ babaf naiꞌ Laban am nak, “Baab! Au ꞌmeup toon hiut goen. Oras ia, mnonaꞌ kau bi Rahel he au ꞌsao.”

22 Onaim naiꞌ Laban nahoeb ma narais neu kabin naan. In naskau too mfaun anbin kuan naan. 23-27 Mabeꞌ naan, naiꞌ Laban ka nfee fa bi Rahel, mes in nfee bi Lea he ntaam neu naiꞌ Yakop in tenar. Onaim naiꞌ Yakop antuup nok bi Lea. Kik-kiku te, naꞌ naiꞌ Yakop nahiin nak in ntuup nok bi Lea. Onaim naiꞌ Yakop anmatoe in aam babaf naiꞌ Laban am nak, “Au ꞌaetn ok toon hiut he ꞌsao bi Rahel! Te ho mseun ee nok bi Lea! Nansaaꞌ am es ho muꞌeꞌob kau on reꞌ ia?”

Rarit naiꞌ Laban nataah am nak, “Ho kais mutooꞌ! Tatuin hai harat anbi bare ia, feot muni ka nabeiꞌ fa he nsao nahunun feot unu. Onaim reko nneis on nai! Ho mpao he fesat neno hiut namsoup feꞌ, naꞌ ho mupein bi Rahel. Mes ho ro he mmepu mtein toon hiut meu kau.” Rarit naiꞌ Laban anfee in ate bi Silpa he njair bi Lea in ate.

28 Naiꞌ Yakop anroim natuin. Onaim fesat neno hiut namsopu te, naiꞌ Laban anfee bi Rahel he naiꞌ Yakop ansao. 29 Rarit naiꞌ Laban anfee in ate bi Bilha he njair bi Rahel in ate. 30 Onaim naiꞌ Yakop ansao bi Rahel amsaꞌ. In nneek nanesib bi Rahel. Onaim in nmepu ntein toon hiut neu in aam babaf.

Naiꞌ Yakop in aanh ein

31 Mes UISNENO nahiin nak naiꞌ Yakop anneek nanesib bi Rahel. Es naan ate, In nkonan bi Lea he nahoniꞌ. Mes bi Rahel kahaf. 32 Bi Lea naꞌapuꞌ, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Ruben (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘mkius, nmuiꞌ anah’),† natuin in naꞌuab am nak, “UISNENO nkius niit au susat. Etun es oras ia, au moen je he nkius kau.”

33 Rarit bi Lea naꞌapuꞌ ntein, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In nakaanb ee, naiꞌ Simeon (reꞌ in aꞌmoufn ii oniꞌ nak ‘atoniꞌ nneen anrair’), natuin in nak, “UISNENO nneen anrair nak au moen je ka nfairoir kau fa. Es naꞌ In nfee ntein kau riꞌanaꞌ ia.”

34 Rarit bi Lea naꞌapuꞌ ntein, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Lewi,‡ natuin in naꞌuab am nak, “Nok reꞌ riꞌanaꞌ ia, au rais ji, okeꞌ nrair. Namneo, au moen ji of naꞌkiiꞌ inbi kau, natuin au uhoniꞌ riꞌaan mone teun goen ma ꞌfee ne sin.”

35 Rarit bi Lea naꞌapuꞌ ntein, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Yahuda (reꞌ in aꞌmoufn ii oniꞌ nak ‘boꞌis’), natuin in naꞌuab am nak, “Neot reꞌ ia, au he ꞌboꞌis UISNENO!” Rarit bi Lea ka nahoniꞌ fa heen.

30

1 Mes bi Rahel ka nahoniꞌ fa feꞌ. Etun in sero nmuiꞌ tenab neu in tataf. Onaim in naꞌuab neu in moen je mnak, “Aam! On mee mꞌes au ka uhoniꞌ fa? Karu ka mfee kau fa anah ate, reko nneis au ꞌmaet nai.”

2 Onaim naiꞌ Yakop naskaar ee mnak, “Ho mak au Uisneno kau? Au ka ꞌmoeꞌ uhiin fa riꞌanaꞌ he ꞌfee ko.”

3 Rarit bi Rahel naꞌuab am nak, “On nai! Reko nneis ho mtuup mok au ate bi Bilha. Maut he on mee te, in nahoniꞌ riꞌanaꞌ nfee kau.”

4 Rarit in nnonaꞌ bi Bilha neu in mone. Onaim naiꞌ Yakop antuup nokan. 5 Rarit bi Bilha naꞌapuꞌ, ma in nahoniꞌ riꞌaan moen jes. 6 Onaim bi Rahel naꞌuab am nak, “Uisneno nneen au onen. Etun In nfee kau riꞌaan moen jes. Uisneno nafeek nataib ahaa au rasi.” Onaim in nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Dan (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘afeek rasi’).

7 Rarit bi Bilha naꞌapu ntein, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. 8 Onaim bi Rahel naꞌuab am nak, “Au ꞌok au tataꞌ mmariꞌun mahoint ii. Onaim au ꞌiis ꞌaan ee.” Etun in nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Naftali (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘anmariꞌun’).

9 Oras bi Lea nnaben nahiin neu in ka nahoniꞌ fa heen, in nnonaꞌ bi Silpa he naiꞌ Yakop ansao. 10 Rarit bi Silpa nahoniꞌ riꞌaan moen jes. 11 Rarit bi Lea naꞌuab am nak, “Au ua reko kau.” Onaim in nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Gat (reꞌ in aꞌmoufn ii, nak ‘ua reko’).

12 Rarit bi Silpa nahoniꞌ ntein riꞌaan moen jes. 13 Onaim bi Lea naꞌuab am nak, “Hoe! Oras ia, naꞌ au ꞌmariin! Amkius kiim, of bifeen guin naꞌuab ein am nak, au ꞌiis mainenuꞌ.” Etun in nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Aser (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘marinet’).

14 Neot es, nateef oras amnonut, naiꞌ Ruben annao nbi nasi. In napein hau reꞌu reꞌ nturun tuaf he karu reko te nahoniꞌ. Rarit in neik je neu in ainaf bi Lea. Ankius niit on naan ate, bi Rahel antoit bi Lea mnak, “Airoo, taat! Amfee maan kau reꞌu kreꞌo reꞌ naiꞌ Ruben neik je naan.”

15 Mes bi Lea nataah am nak, “Hoe! Ho bainesiꞌ ko! Ho musiik amrair au mone. Ma oras ia, he musiik amtein reꞌu naꞌko au anah. Ho ka mumaeb om fa, joo?”

Mes bi Rahel naꞌuab am nak, “On nai taat. Karu au upein reꞌu naan ate, mabeꞌ ia ho mok hit mone.” Bi Lea nroim on naan.

16 Maans ee nmaeb on naan ate, naiꞌ Yakop anfain neem naꞌko rene. Onaim bi Lea nnao nateef nok ne, ma naꞌuab ee mnak, “Aam! Ho ro he mtuup mok kau mabeꞌ ia! Natuin au ꞌbaen aꞌrair ko ꞌeik au aanh ee in reꞌu.” Rarit mabeꞌ naan, naiꞌ Yakop antuup nok bi Lea.

17 Rarit Uisneno nneen bi Lea in onen. Onaim in naꞌapuꞌ, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Neot ia, in nahoniꞌ no niim een. 18 Rarit bi Lea nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Isaskar (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘baenaꞌ haet’), natuin in naꞌuab am nak, “Uisneno nbaen anrair au haet, natuin au ꞌnonaꞌ ꞌrair bi Silpa he nsao au mone.”

19 Rarit bi Lea naꞌapuꞌ ntein, ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. Reꞌ ia, no nee jen. 20 In naꞌuab am nak, “Uisneno nꞌook-soun kau. Onaim oras ia, au moen je ro he nhormaat kau, natuin au uhoniꞌ ꞌrair riꞌaan mone nee jen.” Etun in nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Sebulon (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘nfee hormaat’).

21 Rarit bi Lea nahoniꞌ riꞌaan feot goes. Onaim in nakaanb ee, bi Dina.

22 Mes Uisneno namnau bi Rahel amsaꞌ, ma In nneen in onen totis. Etun In nfei bi Rahel in apun. 23 Onaim in naꞌapuꞌ ma nahoniꞌ riꞌaan moen jes. In naꞌuab am nak, “Uisneno nait inporin au rais mae.” 24 Onaim in nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Yusuf (reꞌ in aꞌmoufn ii oniꞌ nak ‘maut he in naꞌbabaꞌ’), natuin in naꞌuab am nak, “Au ꞌtoit he Uisneno naꞌbabaꞌ kau riꞌaan moen jes antein.”

Naiꞌ Yakop naim ranan he naꞌbabaꞌ in muiꞌt ein

25 Oras bi Rahel nahoniꞌ nrair naiꞌ Yusuf, naiꞌ Yakop naꞌuab nok naiꞌ Laban am nak, “Aam! Karu reko te, au ꞌfain ꞌeu au pah ee feꞌ. 26 Maut he au ꞌeik au fee ma au aanh ein amsaꞌ. Ho muhini mrair, au ꞌmeup maꞌtaniꞌ ꞌeu ko. Onaim au ꞌbaen ufeek sin een. Natuin rasi naan, oras ia sin nfanin au nggoa jen.”

27 Rarit in aam baabf ee nataah am nak, “Ako! Ho mneen feꞌ. Au uketiꞌ ma takseer aꞌsobaꞌ. Au ꞌiit aꞌrair, onaim au uhiin ꞌak Uisneno npaek ko he nfee kau tetus-athoen. 28 Onaim oras ia ho mtoit fak-fauk aah. Au ꞌbaen! Asar ho mutua mok kau mbi ia, ma mmepu mfee kau.”

29 Rarit naiꞌ Yakop nataah am nak, “Aam, ho miit kuum, au mepun. Nok ranan naan, ho muiꞌt ein naꞌbaab ok piut. 30 Oras au ka ꞌuum fa feꞌe te, ho ꞌmuiꞌm ein ka mfaun fa feꞌ. Mes oras ia, ho atoin amuꞌit. Uisneno nfee ko tetus, natuin au mepuk. Oras ia, ntea in oors aa goen he au ꞌmeup ꞌeu au fee-anah sin.”

31 Rarit naiꞌ Laban nataan am nak, “Reko. Onaim au he ꞌbaen on mee ꞌeu ko?”

Naiꞌ Yakop nataah am nak, “Aam, ho kais musuusb om he mfee kau saaꞌ-saaꞌ. Au of utuuk ukonob ho muiꞌt ein, mes asar au ꞌmoeꞌ ꞌaan taos es. 32 Amfee kau mainuan, he neno ia au ꞌnao ꞌeu ho muiꞌt ein. Au he ꞌpiir ꞌaan aꞌbibi ma ꞌbib-kase reꞌ ka maꞌkotoꞌ fa. Sin reꞌ naan, ho nggoa, tua. Mes reꞌ maꞌkoot ein ee, au ngguin. Ma au ꞌheit areꞌ ꞌbib-kaes metan amsaꞌ. Maut he sin ok-okeꞌ naan, anjarin baen neu au suus-haet.* 33 Anbi neon amuint ate, of naꞌ ho muhiin mak au neek ii kninuꞌ, aiꞌ kaah? Oras mee-mee jah, ho uum he muprikas au muiꞌt ein. Karu ho miit aꞌbibi reꞌ ka maꞌkotoꞌ fa, aiꞌ ꞌbib-kase reꞌ mutiꞌ te, ho muhiin mak au es reꞌ ubaak ꞌaan ho nggoan.”

34 Rarit naiꞌ Laban anroim natuin am nak, “On reꞌ naan ate, reko.” 35 Mes anbi neno naan, naiꞌ Laban anbatis aꞌbib-kasen reꞌ maꞌkotoꞌ, ma aꞌbib-kasen reꞌ metan. Rarit in nreun in aanh ein he natuuk muiꞌt ein naan. 36 Rarit sin neik muiꞌt ein naan annaon naꞌroon naꞌkon naiꞌ Yakop, neu baer jes reꞌ in aꞌroon ii tnao hae te neno teun feꞌe te naꞌ attea. Rarit naiꞌ Yakop natuuk in aam baabf ee in aꞌbibin ma ꞌbib-kaes aneist ein naan feꞌ.

37 Rarit naiꞌ Yakop ankeut naan hau-taef naꞌko hau humaꞌ teun. In nsapi ntui raan hau-taef ein naan. 38 In ntao hau-taef ein reꞌ in ntui raan sin naan, anbin aꞌbai oe. Muiꞌt ein naan natiꞌ te anmaꞌteinꞌ ein nbin bare naan. 39 Onaim oras muiꞌt ein naan anmaꞌteinꞌ ein npaumaak hau taef matui raanf ein naan ate, sin of nahoin ein anaꞌ ꞌkotoꞌ.

40 Rarit karu naiꞌ Laban in muiꞌt ein esan reꞌ he anmaꞌteinꞌ ein ate, naiꞌ Yakop naꞌekab sin neu aꞌbibi aiꞌ aꞌbib-kase reꞌ maꞌkotoꞌ. Rarit sin nahoin ein aan maꞌkotoꞌ msaꞌ. Nok ranan naan, in muiꞌt ein kuun naꞌbaab ok piut. Rarit in nbetis sin naꞌkon naiꞌ Laban iin ein. 41 Oras muꞌit mee reꞌ maꞌtaniꞌ naꞌteniꞌ te, naiꞌ Yakop antao hau taef reꞌ in nruun sin naan, antoom aꞌbai oe, reꞌ nhaumaak sin maatk ein. 42 Mes karu in nkisu ma muꞌit mee nꞌoer oras he naꞌteniꞌ te, in ka ntao fa hau taef ein naan. Onaim naiꞌ Laban in napein muiꞌ maknaꞌu ma aꞌoret. Mes naiꞌ Yakop iin na ok-okeꞌ esan reꞌ apokat ma maꞌtaniꞌ. 43 Nok ranan naan ate, naiꞌ Yakop anjair atoin amuꞌit. In nmuꞌi ꞌbibi, ꞌbib-kase, bikaes unta, bikaes keledai, ma ate, reꞌ mfaun ii kah een.

31

Naiꞌ Yakop naen nasaitan naiꞌ Laban

1 Neot es, naiꞌ Yakop anneen niit naiꞌ Laban in aanh ein naꞌuab ein am nak, “Oras ia, naiꞌ Yakop anmuiꞌ batuur-batuur oo! In naꞌsusuꞌ niis hit amaꞌ in aꞌmuꞌin.” 2 Onaim naiꞌ Yakop ankius in aam baabf ee huumn ee te namet-meot gon, ma ka on fa reꞌ natiꞌ he reko.

3 Rarit UISNENO naꞌuab nok naiꞌ Yakop am nak, “Antean in oors aa goen, es reꞌ ia. Onaim ho ro he mfain nai meu ho ainaꞌ-amaꞌ sin. Au of ꞌok ko.”

4 Rarit naiꞌ Yakop anreun noꞌen bi Rahel ma bi Lea, he neman ma nateef nok ne nbi mneraꞌ huun, reꞌ sin muiꞌt ein baark ein. 5 Rarit in naꞌuab neu sin am nak, “Muniꞌ ia, au ꞌkius hi amaꞌ te, huumn ee metoꞌ-metoꞌ neu kau. Ma in ka nkisu ntoom kau fa msaꞌ on reꞌ natiꞌ-natiꞌ. Mes Uisneno, reꞌ au amaꞌ naꞌbees neu Na ji, nok kau. 6 Hi nua ki mihiin, aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, au ꞌmeup maꞌtaniꞌ ꞌeu hi amaꞌ! 7 Mes maski on naan amsaꞌ, in napoi kau fani-fani. In naꞌbaniꞌ au baen sebaꞌ no boꞌes een. Maski on naan amsaꞌ, Uisneno npafaꞌ ma npanat kau. 8 Oras hi amaꞌ naꞌuab am nak, ‘Muiꞌ maꞌkotoꞌ sin anjarin ho baen puse-haet,’ muiꞌt ein nahoin ein aan maꞌkotoꞌ okeꞌ. In nmoeꞌ on naan neu kau fani-fani. 9 Uisneno nmoeꞌ on naan, he In nait hi amaꞌ in muiꞌt ein ma nfee kau sin.

10 Neot es, oras muiꞌt ein naan antotin he naꞌteinꞌ ein ate, au umnei mnak, areꞌ keosn ein okeꞌ reꞌ naꞌteinꞌ ein naan, nmuiꞌ maꞌkotoꞌ. 11 Rarit Uisneno In ameput naꞌko neno tunan, anhaman kau nbi mneit am nak, ‘Yakop!’

Rarit au utaah am ꞌak, ‘On mee, tua?’

12 Onaim in natoon kau mnak, ‘Amkius feꞌ! Areꞌ keson reꞌ naꞌteinꞌ ein ia, suma nmuꞌi haa maꞌkotoꞌ. Au ꞌator on naan, natuin Au ꞌiit areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ naiꞌ Laban anmoeꞌ sin neu ko. 13 Au reꞌ ia, Uisneno reꞌ nakriir On neu ko nbi Betel. Anbi nee, ho muhakeꞌ fatu, rarit amꞌoop minaꞌ, ma mꞌonen meu Kau. Rarit ho muhakeꞌ rais manbaꞌan mok Kau nbi nee. Oras ia, ho ro he mnao musaitan pah reꞌ ia, ma mfain meu ho ainaꞌ ma ho amaꞌ sin pah.’ ”

14 Rarit bi Rahel ma bi Lea natahan am nak, “Es reꞌ ho. Hai mituin aah! Hai ka mmuiꞌ fa paaꞌ ma namaꞌ mtein miꞌko hai amaꞌ. 15 Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, hai amaꞌ in naan kai on reꞌ atoin buti. In naꞌsosaꞌ nrair kai. Rarit in npaek nonin naan. 16 Areꞌ kanan aꞌmuꞌif reꞌ Uisneno nait sin naꞌko aam Laban naan, oras ia njair pusaak neu kit ma neu hit aanh ein. Onaim karu Uisneno nak on mee te, tatuin aah!”

17-18 Rarit naiꞌ Yakop nmurai nakbuaꞌ in baerꞌ ein. In nasaeb in fee-anah neu bikaes unta sin, ma napooꞌ neik in muiꞌt ein ok-okeꞌ, ma nasaeb neik baerꞌ ein reꞌ in napein sin anbin Padan Aram, he nnaon neun pah Kanaꞌan.

19 Oras naan, naiꞌ Laban annao nkateer in ꞌbib-kaesn ein sin fuunk ein. Onaim bi Rahel nabaak neik in aamf ee in faut-fuat marunaꞌ. 20 Naiꞌ Yakop sin nfeen annaon mninuꞌ-mninuꞌ. Sin ka natonan fa in aam babaf. 21 In neik nain in aꞌmuiꞌn ein ok-okeꞌ, rarit sin nnaon nok manapat ma nraak noe Efrat, onaim sin nnaon nꞌanin aꞌtoeꞌf ein Gireat.

Naiꞌ Laban anriuꞌ natuin naiꞌ Yakop

22 Ansoꞌop neno teun on nai te, naiꞌ Laban napein hanaf nak, naiꞌ Yakop anfeen naen anrair. 23 Rarit naiꞌ Laban noꞌen naꞌbuaꞌ iin na, ma sin nriuꞌ natuin in aan moen feuf naan. Sin anriuꞌ sin tar antea neno hiut, naꞌ napein sin nbin aꞌtoeꞌf ein Gireat.

24 Fain ite, Uisneno nakriir On neu naiꞌ Laban anbi mneit. In naꞌuab am nak, “Laban! Natiꞌ mpanat ho feef maan, oras ho muꞌuab mok naiꞌ Yakop.”

25 Mabeꞌ naan, naiꞌ Yakop nahakeꞌ nrair tenas nbi ꞌtoeꞌf ein Gireat. Naiꞌ Laban sin nahaek ein tenas amsaꞌ, ka naꞌroo fa naꞌko bare naan.

26 Rarit naiꞌ Laban neem nateef nok naiꞌ Yakop. Onaim in naꞌuab am nak, “Yakop! Anmoeꞌ on mee mꞌes ho maen meik au aan feotn ii mninuꞌ-mninuꞌ? Ho on reꞌ meik tuaf reꞌ ho mheek maan sin anbin makenat. 27 Airoo, ho maen amninuꞌ-mninuꞌ. Ho ka mpaek fa atoran aꞌkreꞌo he musee kau, go! Karu ho mutoon kau rek-reko te,* bait au ꞌfesat he useon ki eik marinet ma sakanat. 28 Ho saant es antein, ho ka mfee kau fa mainuan he au ꞌtaeb ma ꞌneek aan au anah-upuf sin henaꞌ au useon sin. Ho ꞌmoeꞌm ii on reꞌ amoont aan! 29 Au he ꞌsirakab ko te, rabah! Mes fini na, Uisneno, reꞌ ho amaꞌ naꞌbees neu Na ji, nakain kau mnak, karu au uꞌuab ꞌok ko, au ro he ꞌpanat au fefak. 30 Au uhiin ꞌak ho mumnau ho kuan ee, he mfain. Mes nansaaꞌ am es ho mubaak meik au faut-fuat reꞌ maruun ein?”

31 Rarit naiꞌ Yakop nataah am nak, “Aam, kais mutoꞌon kau! Au ꞌfena ꞌnao mninuꞌ-mninuꞌ natuin au utiun gok, karu ho ka mroim fa he mkonan kau riꞌaan ein he nok kau te, of on mee?” 32 Mes naiꞌ Yakop ka nahiin fa neu in fee bi Rahel es nabaak neik faut-fuat reꞌ maruun ein naan. Onaim in naꞌuab am nak, “Aam, reꞌ faut-fuat maruun ein naan ate, ho maim kuum! Karu ho mupein sin anbin sekau te, muꞌmate he. Ampukai hai bruaꞌ ein okeꞌ! Karu mupein ho baer pusaak bian amsaꞌ ate, mait mufaniꞌ sin. Maut he tuaf ein reꞌ ia njarin saksii.”

33 Rarit naiꞌ Laban anpoi ma ntaman sin teens ein meseꞌ-meseꞌ. Nahunun naiꞌ Yakop in tenas. Rarit bi Lea. Rarit neu bi Bilha ma bi Silpa sin imsaꞌ. Mes ka niit fa baerꞌ ein naan. Namuni te, in ntaam neu bi Rahel in tenas. 34 Mes bi Rahel ankonob naꞌkoroꞌ faut-fuat maruun ein naan anbin aꞌpein bikaes unta. Rarit in ntook natau ꞌpeniꞌ naan. Naiꞌ Laban nparikas bi Rahel in teens ee naan ne ok-okeꞌ, mes ka napein fa baerꞌ ein naan.

35 Onaim bi Rahel naꞌuab nok in aamf ee mnak, “Aam honiꞌ, kais mutooꞌ. Au ka ꞌfeen fa, tua, natuin au upein funan.” Onaim naiꞌ Laban naim piut, mes ka niit fa faut-fuat maruun ein naan.

36 Naiꞌ Yakop natooꞌ ma huumn ee npuut, onaim in naskarak in aam babaf naiꞌ Laban am nak, “Au ureuꞌ ho saaꞌ? Tar ho mriuꞌ mutuin kau, on reꞌ au atoin aburarut kau. 37 Ho mpukai murair areꞌ au baerꞌ ein ok-okeꞌ. Onaim ho mupein saaꞌ? Mait meik je neem meu matan ia he hit ttiit ok-okeꞌ. Maut he hit aok-bian sin reꞌ ia, nafeek nitan nak bareꞌ naan, sekau iin ja. 38 Toon boꞌ nua goen au ꞌaetn ok aꞌbi ko. Oras au utuuk ho muiꞌt ein naan, ka ti-tiit fa es he nropoꞌ. Au ka ꞌtuun he ꞌeuk ꞌiit fa meseꞌ msaꞌ. 39 Karu nmuiꞌ muiꞌ fui naꞌmaet ho muiꞌt ein, au ka utoon ko fa, mes au ꞌsekaꞌ sin, tua. Karu nmuiꞌ tuaf nabaak naan ho ngguin, ho mreun kau he ꞌsenuꞌ, maski au ka ꞌsaan fa. 40 Man-mana te, maans ee nraar kau. Fa-fai te, au ꞌmaniik tar uꞌtaꞌi ꞌmaet. Au ꞌbeeꞌ, ma ka ꞌtuup reko fa, natuin au ꞌpanat ho muiꞌt ein naan, tua. 41 Toon boꞌ nua naan namneo! Au ꞌmeup toon boꞌes am haa he ꞌsao ho aan feton. Rarit aꞌkuri ꞌtein toon nee, he ꞌheit. Au ꞌaetn ok aꞌroo-ꞌroo reꞌ naan, mes ho mubanit au baen sebaꞌ naan no boꞌes. 42 Ken-kenuꞌ te, anmuiꞌ Uisneno reꞌ au naꞌi naiꞌ Abraham ma au amaꞌ naiꞌ Isak naꞌbesan neu Ne. Karu In ka npanat kau fa te, ho mriꞌu mrair kau, ma au ꞌfeen aꞌnao ruum-ruum aah. Mes Uisneno ka nforon ma nkoson fa au susat. In niit kau neu au ꞌmeup maꞌtaniꞌ. Es naꞌ fini na, In neem ma nakain ko, tua.”

Naiꞌ Yakop ma naiꞌ Laban nahaekb ein rais manbaꞌan

43 Anneen naiꞌ Yakop naꞌuab on naan ate, naiꞌ Laban nataah am nak, “Henat on nai! Bifee nuaꞌ ein naan, au aanh ein. Riꞌaan ein reꞌ sin nahoniꞌ sin naan, sin au upuꞌ ok-okeꞌ. Muiꞌt ein reꞌ ia, batuur au nggoa. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho miit sin nbin ia, au nggoa. Mes au he unsaaꞌ? Au ka ubeiꞌ fa he ꞌtahan sin. 44 Onaim reko nneis hit nua kit tahakeb rais manbaꞌan. Ma hit nua kit ro he tmoin tatuin hit rais manbaꞌan naan.”

45 Rarit naiꞌ Yakop nait faut kouꞌ goes, ma nahaekb ee nbi naan, he njair tanar. 46 Rarit naiꞌ Yakop anreun in ameupt ein he nkaubuub ein fatu, ma ntupuꞌ sin. Onaim sin ntokon ma nbukaen buꞌ-buaꞌ mpaumaak fatun naan. 47 Onaim naiꞌ Laban nakanab faut tunab naan am nak, Yegar Sahaduta. Mes naiꞌ Yakop nakaanb ee, Galeet.†

48 Rarit naiꞌ Laban naꞌuab am nak, “Faut tunab ia, njair tanar reꞌ nsaksii hit rais manbaꞌan.” Es naan ate, bare naan, in kaan ee, Galeet. 49 Naiꞌ Laban nakanab bare naan amsaꞌ nak, Mispa (reꞌ he noi on reꞌ kata bian reꞌ in aꞌmoufn ii ‘baer paot reꞌ naꞌraat’), natuin in naꞌuab am nak, “UISNENO of neikn On ansuntiur kit, he maski hit nua kit atmakaꞌroon amsaꞌ, hit kais attanhai hit rais manbaꞌan ia. 50 Karu ho mmoeꞌ amreꞌut meu au aanh ein ii, aiꞌ amsao bifee sonaꞌ, au of ka uhiin fa. Mes mumnau! Uisneno njair saksii neu hit nua kit. 51-52 Amkius miit faut ahaket ia, ma faut tuunb ein ia. Mumnau! Fatun reꞌ ia amsaꞌ, njarin nakat. Ho ka mubeiꞌ fa he mtanhai fatun reꞌ ia, he mmoeꞌ amreꞌut meu kau. Ma au on naan amsaꞌ. 53 Hit tahakeꞌ rais manbaꞌan ia, tpaek hit beꞌi-naꞌi sin Uisneno. Esan reꞌ ho naꞌi naiꞌ Abraham, ma au naꞌi naiꞌ Nahor sin Uisneno. In of neikn On anjair Afeek Rasi neu hit rasin.”

Anneen anrair on naan ate, naiꞌ Yakop ansuup anpaek kanaf Uisneno reꞌ in amaf naiꞌ Isak naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Ne.

54 Rarit naiꞌ Yakop anroor muꞌit, in nait neik sin siisk ein ma nafuat sin neun Uisneno nbin aꞌtoeꞌf ein naan. Onaim in naskau tuaf ein reꞌ anbin naan, ma sin nbukaen buꞌ-buaꞌ, ma nbeꞌen tar anmeu nfiin.

55 Kik-kiuk anaꞌ on naan ate, naiꞌ Laban nhoo ma nneek in anah-upuf sin ok-okeꞌ. Rarit in naꞌuab anfeen sin tetus, ma ntebi nfain neu in pah.

32

Naiꞌ Yakop namtau neu he nateef nok in tataf naiꞌ Esau

1 Rarit naiꞌ Yakop sin nnaon nkonon. Onaim Uisneno In ameupt ein naꞌkon neno tunan neman ma nateef nok ne. 2 Oras niit sin on naan ate, in naꞌuab am nak, “Reꞌ bare ia, Uisneno In soraurs ein bare snasat!” Etun sin nakanab bare naan, Mahanaim, (reꞌ in aꞌmoufn ii nak ‘bare snasat manaꞌ nua’).

3 Rarit naiꞌ Yakop anreun in ameput tuaf fauk nnaon nahunun neun pah Edom (es reꞌ Seir), he nfee hanaf neu in tataf naiꞌ Esau, nak in he neem. 4 Naiꞌ Yakop naꞌuab neu in ameupt ein naan am nak, “Hi mnao meik hanaf meu au tataꞌ naiꞌ Esau mmak, ‘Aam Esau! Ho ate naiꞌ Yakop kau aꞌsonuꞌ haan buseet ma hormaat ꞌeu ko, tua. Naꞌko afi unuꞌ tar antea oras ia, ho ate kau, utua ꞌbi hit baab mone naiꞌ Laban in umi. 5 Oras ia, ho ate kau gui, aꞌmuiꞌ bijae, bikaes keledai, ꞌbibi, ma ꞌbib-kase. Au ꞌmuiꞌ ate msaꞌ, et atoniꞌ ma bifee. Au ꞌreek tuaf ein reꞌ ia, he neik ko hanaf, nak au he ꞌuum. Au ufnekan aꞌbi au nekak, henatiꞌ ho mtoup kau ꞌnimaꞌ nua, tua.’ ” Onaim tuaf ein naan annaon.

6 Oras sin nfain neman neun naiꞌ Yakop, sin neikin hanaf am nak, “Hai mnao miteef amrair mok ho tataꞌ naiꞌ Esau. Oras ia in neem ma nok tuaf natun haa, he nateef nok ko, tua.”

7 Anneen on naan ate, naiꞌ Yakop in ansaon ee tepo-tepo, ma in namtau nmaet. Rarit in nbait in ameupt ein ma muiꞌt ein ok-okeꞌ, anjarin pukan nua. 8 In natenab am nak, “Karu naiꞌ Esau neem ma nbaan pukan ahuunt ee, pukan amuint ee naenan he napenin fetin.”

9 Rarit naiꞌ Yakop anꞌonen am nak, “Koi, Uisneno! Usiꞌ reꞌ au naꞌi naiꞌ Abraham ma au amaꞌ naiꞌ Isak naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Ko! Amneen maan kau feꞌ, tua. Uisneno, neon goes ii, Ho es reꞌ amreek kau he ꞌfain ꞌuum ꞌeu au umi ma au nonot-asar, ꞌbi pah reꞌ ia. Ho es reꞌ ambaꞌan kau mmak, Ho of amꞌator he murekoꞌ sin ok-okeꞌ. 10 Au reꞌ ia, atoin ka masoꞌik fa, mes Ho manekam meu kau nabar-baar. Unuꞌ te, oras au ꞌraak noe Yarden reꞌ ia, au ꞌeiki haa teas. Mes oras ia, au ꞌfain ꞌuum ꞌeik tuaf pukan nua ma muꞌit amsaꞌ. 11 Au umtau, kais-kaisaꞌ au tataꞌ naiꞌ Esau neem ma nbaan niis kai. Onaim au ꞌtoit Ko Usiꞌ he mufetin maan kai naꞌko naiꞌ Esau in aꞌniman. Hai arkai es reꞌ: au, ma au fee-anah sin, ma au ate sin ok-okeꞌ. 12 Usiꞌ, Ho es ambaꞌan mak, Ho es reꞌ mfee kau tetus anho-hoen, ma mfee kau sufaꞌ-kaꞌuf on reꞌ snaen ein et tais je ninin, reꞌ biak ein ka nsoik nabeiꞌ sin fa, tua.”

13 Rarit naiꞌ Yakop antuup anbi bare naan. Nokaꞌ on naan ate, in nabarab muꞌit he nꞌook-soun sin neun in tataf. 14 In npiir naan aꞌbib ainaf natun nua, ꞌbib keso boꞌ nua, ꞌbib-kaes ainaf natun nua, ꞌbib-kaes keso boꞌ nua, 15 bikaes unta ainaf boꞌ teun reꞌ nasuus ein feꞌ, bijae ainaf boꞌ haa, bijae keso boꞌes, bikaes keledai ainaf boꞌ nua, ma bikaes keledai mone boꞌes. 16 Rarit, in nbait muiꞌt ein naan, huum es ate neu puukn es. In nfee pukan es ate nok in atukus. In natonan sin am nak, “Hi mnao mihuun. Au utuin ki ꞌbi hi kotim. Hi mnao, mes pukan es nok pukan es ate sero mmakaꞌroon.”

17 Rarit naiꞌ Yakop naprenat aꞌnakat neu pukan ahuunt ee mnak, “Karu au tataꞌ naiꞌ Esau nateef nok ko, ma in nataan am nak, ‘Ho he mnao on mee? Sekau in ameupt ee, es reꞌ ho? Muiꞌt ein reꞌ ia, sekau iin na?’ 18 Ho mutaah am mak, ‘Muiꞌt ein reꞌ ia, ho ate naiꞌ Yakop iin na, tua. In nsonuꞌ sin neu in tataf, aam usiꞌ naiꞌ Esau. In et reꞌ munin.’ ” 19-20 In naprenat on reꞌ naan amsaꞌ neu atukus pukan bian am nak, “Karu hi miteef mok au tataꞌ naiꞌ Esau, hi mnoon ee muiꞌt ein reꞌ ia. Rarit hi mitoon ee mak, au et reꞌ munin.” Naiꞌ Yakop natenab am nak, karu in nfee muiꞌt ein reꞌ naan ok-okeꞌ te, naiꞌ Esau of neekn ee nsesuum ma nmuniꞌ. 21 Onaim in nsonuꞌ muiꞌt ein naan nahunun. Mes mabeꞌ naan, in ntuup nabaar anbi naan.

Naiꞌ Yakop nok Uisneno anmaboon ein

22 Mabeꞌ naan, naiꞌ Yakop anfeen ma nꞌator in fee ngguin nua sin, in aten reꞌ in npanaꞌ sin, ma in aanh ein boꞌes am meseꞌ, he sin nnaon nrakan neun noe Yabok in panin. 23 Oras sin arsin antean noe naan in panin, in nsonuꞌ in pusaak ein ok-okeꞌ neun ne.

24 Mes naiꞌ Yakop namaik anmees anbi noe je panin. Rarit atoin es neem. Atoniꞌ naan nok naiꞌ Yakop anmaboon ein anbi naan, tar antea neis noi nmeu. 25 Oras atoniꞌ naan annaben nak, naiꞌ Yakop he niis ee jen ate, in ntuuf naiꞌ Yakop in aꞌbokon, tar antea in nuin pusun uun ne natposiꞌ npoi naꞌko in tarun. 26 Onaim atoniꞌ naan naꞌuab am nak, “Mufetiꞌ kau. Kreoꞌ goes te maans ee he npeeꞌ jen.”

Mes naiꞌ Yakop nataah am nak, “Ho muꞌuab amfee kau tetus feꞌ, naꞌ au ufetiꞌ ko.”

27 Onaim atoniꞌ naan, nataan ee mnak, “Ho kaan maan sekau?”

In nataah am nak, “Naiꞌ Yakop.”

28 Rarit atoniꞌ naan naꞌuab am nak, “Ho kanam naan, ka naiꞌ Yakop fa heen. Mes anmurai oras ia, atoniꞌ anteek ko nak, naiꞌ Israꞌel (reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘nmabonan nok Uisneno’), natuin ho mmabonan maꞌtaniꞌ mok mansian ma mok Uisneno, tar antea ho miis.”

29 Onaim naiꞌ Yakop nataan am nak, “Ho kaan maan sekau?”

Mes atoniꞌ naan nataah am nak, “Ho he mutaan au kaank ii he saaꞌ?” Rarit in naꞌuab anfee tetus neu naiꞌ Yakop anbi naan.

30 Onaim naiꞌ Yakop naꞌuab am nak, “Au ꞌiit aꞌrair Uisneno humaf nok humaf, mes au ꞌmoin feꞌ.” Natuin rasi naan ate, in nakanab bare naan, Peniꞌel (reꞌ in oetn ii, ‘Uisneno In human’).

31 Oras maans ee nsae nrari te, naiꞌ Yakop annao nkoon, nasaitan bare naan. Mes in nsereꞌ, natuin in pusun uun ee nasuir. 32 Etun antea oras ia, atoin Israelas sin ka nekun fa sisi naꞌko muiꞌt ein sin pusuk uuk ein, natuin Uisneno ntuuf nasurib sin aam uuf naiꞌ Yakop in nuin pusun uun.

33

Naiꞌ Yakop nateef in tataf naiꞌ Esau

1 Neno naan, naiꞌ Yakop niit naiꞌ Esau neem neik atoniꞌ tuaf natun haa. Rarit in nbait in aanh ein es-es ate nok sin ainaf. 2 In nahunub in aten reꞌ in panaꞌ sin naan nok sin aanh ein antoman maat. Rarit bi Lea nok in aanh ein, naꞌ nbi muin ii te, bi Rahel nok in anah naiꞌ Yusuf. 3 Mes naiꞌ Yakop annao nahun-hunu nbi maat. Oras he noi npaumaak in taatf ee te, in nriꞌtuu ma naꞌbees nafan-fain no hiut.

4 Mes oras naiꞌ Esau niit in orif naiꞌ Yakop, in nan-naen aah he nateef ee. Rarit in nhoo ma nneek ee suuk aꞌroo. Ma sin nua sin ankaen npin-piuns ein. 5 Oras naiꞌ Esau niit bifeen naan ma riꞌaan ein naan ate, in nataan am nak, “Tuaf amfa-faun ia, sekau ngguin aa?”

Onaim naiꞌ Yakop nataah am nak, “Sin reꞌ ia, tuaf ein reꞌ Uisneno nfee sin neu ho ate kau.”

6 Rarit in fee paan ein naan, ma sin aanh ein neman ma naꞌbesan neun naiꞌ Esau. 7 Rarit bi Lea nok in aanh ein neman ma naꞌbesan neun naiꞌ Esau. Namuni te, naiꞌ Yusuf nok in ainaf bi Rahel neman ma naꞌbesan neun naiꞌ Esau.

8 Rarit naiꞌ Esau nataan am nak, “Pukan ahuunt ein reꞌ ho mreek sin neun nahuun am neikin muꞌit naan, ho sairt ii saaꞌ?”

Rarit naiꞌ Yakop nataah am nak, “On nai, taat! Au ꞌfee ko sin ruum-ruum, henatiꞌ ho mtoup kau nok neek mainuan ma marine.”

9 Mes naiꞌ Esau nataah ee mnak, “Ako! Au ꞌmuiꞌk ein amfaun amsaꞌ. Onaim kais amfee kau saaꞌ-saaꞌ.”

10 Rarit naiꞌ Yakop nataah am nak, “Taat honiꞌ, kais mutenab on naan. Ho ro he mtoup sin, he njair tanar nak, ho mtoup kau nok ꞌnimaꞌ nua. Natuin oras au ꞌiit ko mkumain feꞌe na, on reꞌ au ꞌiit Uisneno nkumain. 11 Onaim au ꞌtoit ko taat honiꞌ, maut he ho mtoup au ꞌook-soun ein naan, natuin baerꞌ ein naan sin ka maꞌoos ein fa. Uisneno nneek niis kau, es naꞌ In nfee kau areꞌ saaꞌ-saaꞌ, natuin au ꞌperluut ein.” Naiꞌ Yakop anfuriꞌ in tataf naiꞌ Esau, tar antea in nroim. Onaim naiꞌ Esau ntoup ook-soun ein naan.

12 Rarit naiꞌ Esau naꞌuab am nak, “Karu on naan ate, hi mibarab he tnao nai! Au of aꞌnao ꞌaat ki.”

13 Mes naiꞌ Yakop nataah am nak, “Anbain kuun, taat. Amkius kuum. Riꞌaan ein feꞌ ba-baun ein. Onaim sin ka neu he nnaon fa rab-raab. Muꞌit bian feꞌ nahoin ein. Karu hit taksekeꞌ sin he nnaon rab-raab neno mees ahaa te, muiꞌt ein ia of anmaten okeꞌ. 14 Onaim reko nneis, ho muhuun. Hai mnao kreꞌo-kreꞌo ma mituin ki ambi hi kotim. Au of ꞌuum he ꞌmakius ko on Seir.”

15 Rarit naiꞌ Esau naꞌuab antein am nak, “Karu on naan ate, au umaikaꞌ au ameput bian he nok ko, he sin njarin maat ranan neu ki.”

Mes naiꞌ Yakop nataah am nak, “Kais muhaeb om! Asar au uhini ꞌrair ꞌak ho mtoup kau goen.”

16 Anneen on naan ate, naiꞌ Esau nnao nasaitan sin, he nfain neu Seir. 17 Mes naꞌko bare naan ate, naiꞌ Yakop annao neu Sukot. Anbi naan, in nmoeꞌ umi, ma nmoeꞌ oꞌof neu in muiꞌt ein ok-okeꞌ. Etun sin nakanab bare naan, Sukot (reꞌ in oetn ii nak, ‘umi reꞌ he natuan ntaah ein’).

18 Onaim naiꞌ Yakop sin ntean nok ao-minaꞌ neun kuan Sikem et pah Kanaꞌan, naꞌkon Padan Aram. Rarit sin paasn ein tenas, ma natuan npaumak-maak kuan naan. 19 Afu reꞌ sin natuan reꞌ naan, naiꞌ Yakop ansoos nafeek ee naꞌko naiꞌ Hemor, naiꞌ Sikem in amaf. In nbaen ee neik roi mutiꞌ fuaꞌ nautn es. 20 Anbi naan, in nbaik fatu he nmoeꞌ mei fuat. Rarit in nakanab bare naan, El-Elohe-Israꞌel (reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘Uisneno naan, Israꞌel in Uisneno’).

34

Naiꞌ Sikem ankoin bi Dina nok aꞌsekeꞌ

1 Neot es, bi Dina, reꞌ naiꞌ Yakop ma in fee bi Lea sin aan feto, annao nmakius nok riꞌ feot muinf ein bare naan. 2 Anbi pah naan, in uisf ee, kaan ee naiꞌ Hemor, naꞌko uuf Hebis. In aan moen je, kaan ee naiꞌ Sikem. Neot es, naiꞌ Sikem niit bi Dina. Onaim in nheek je, rarit in nkoin je nok aꞌsekeꞌ. 3 Naiꞌ Sikem antaam nekan bi Dina. Onaim naiꞌ Sikem ankopoꞌ bi Dina, he karu reko te, bi Dina nroim natuin. 4 Rarit naiꞌ Sikem naꞌuab neu in aamf ee mnak, “Aam! Reko te, ho mtaman mtoit bi Dina, he au ꞌsao.”

5 Oras Naiꞌ Yakop anneen nak anmuiꞌ atoin es ankoin in aan feto nok aꞌsekeꞌ, in ntaaꞌ-taaꞌ kuun, ma ka nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ. Natuin oras naan, in aan moen ein natukun muꞌit anbin amneraꞌ huun. Onaim in npao sin tar sin nfain neman ok-okeꞌ.

6 Oras naan, naiꞌ Sikem in amaf naiꞌ Hemor, neem neu naiꞌ Yakop, he ntaam antoit bi Dina. 7 Oras sin nua sin naꞌuab ein ate, naiꞌ Yakop in aan moen ein, anfain neman naꞌkon amneraꞌ huun. Onaim oras sin nnenan nak naiꞌ Sikem ankoin sin feotf ee nok aꞌsekeꞌ te, sin neek ein namenan, ma sin natoꞌon mates. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Rasi on reꞌ naan, ka nabeiꞌ fa he njari nbi pah Israꞌel! Onaim ka nabeiꞌ fa he hit tkonan moeꞌ reꞌuf on reꞌ naan.”

8 Onaim naiꞌ Hemor nfuriꞌ naiꞌ Yakop am nak, “Aam Ako! Batuur, au anah naiꞌ Sikem antaam nekan ho aan feto bi Dina. In nroim he nsao. Onaim au ꞌtoit ko henatiꞌ karu reko te, mfee kai ho anah bi Dina he au anah naiꞌ Sikem ansao. 9 Karu reko te, hit aanh ein anmatsaon. Hi aan moen ii, ansao hai aan feton. Ma hai aan moen ein, ansao hi aan feton. 10 Maut he hi mitua mibua mok kai msaꞌ ambi reꞌ ia. Hi mroim kiim he mitua mbi mee-mee jah. Rarit hi mrakan, ma mipeni ꞌmuꞌif ambi ia.”

11-12 Rarit naiꞌ Sikem naꞌuab nok bi Dina in amaf, ma in naof ein am nak, “Hi mtoit saaꞌ-saaꞌ aah, au utuin ki. Hi he mtoit roit he utai ufaniꞌ bi Dina, ma noni fak-fauk aah, au ꞌbaen! Asar hi mroim he au ꞌsao hi fetoꞌ.”

13 Mes naiꞌ Yakop in aan moen ein nahini nrarin nak naiꞌ Sikem nkoin bi Dina nok aꞌsekeꞌ. Onaim sin naꞌuab anroroꞌ naiꞌ Sikem ma in amaf naiꞌ Hemor. 14 Sin natahan am nak, “Ka nabeiꞌ fa he hai misaob hai fetoꞌ nok atoniꞌ reꞌ ka maꞌheriꞌ fa! Rasi naan, antao namaeb kai! 15 Mes in raan aꞌpoiꞌ ji on nai. Hi atoniꞌ bare ia, et anaꞌ-koꞌu, ro he miꞌheriꞌ on reꞌ hai. 16 Karu hi mmoeꞌ on naan ate, naꞌ hit matsao bian am bian. Ma hai of mitua mibua mok ki msaꞌ ambi ia, he hit arkit atjair on reꞌ pah meseꞌ. 17 Mes karu hi ka mmoeꞌ mituin fa hai roim ein, ma ka mroim fa he miꞌheriꞌ te, hai mtoup mifaniꞌ hai fetoꞌ, rarit hai mnao misaitan bare ia.”

18 Naiꞌ Hemor ma naiꞌ Sikem antoup sin uabk ein naan nok reko. 19 Mes naiꞌ Sikem ka nsabaar naan fa in tuan, natuin in ntaam nekan bi Dina. Amneon ii, abitan pah naan anhormaat naiꞌ Sikem. 20 Onaim naiꞌ Hemor ma naiꞌ Sikem annaon neun bare feek rasi kuan naan, et enoꞌ he ttaam teu kuan, ma nabuan am naꞌuab ein nok abitan pah naan. Sin naꞌuab ein am nak, 21 “Aok-bian arki! Atoin Israelas sin reꞌ ia anromin he nmonin nabu-buan nok kit anbin mamut. Onaim maut he sin natuan nok kit nbin hit pah reꞌ ia. Hit pah reꞌ ia seor mainuan neu kit ok-okeꞌ. Hit aan moen ein bisa nsao sin aan feton. Ma sin aan moen ein msaꞌ bisa nsao hit aan feton. 22 Sin suma ntotin rais aanꞌ-aanꞌ es naꞌko kit. Rasi naan es reꞌ, hit ar-arkit atoniꞌ et anaꞌ-koꞌu, mnasif-mainukiꞌ ro he taꞌheriꞌ on reꞌ sin. 23 Karu hit tmoin tabu-bua tok sin, sin muiꞌt ein, ma sin aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ anjarin hit pusaak ein amsaꞌ, aiꞌ? Onaim reko nneis hit ttoup sin haan totis naan. Iim he ar-arkit taꞌheriꞌ ok-okeꞌ! On mee? Hi mromi, oo?”

24 Rarit atoin ein reꞌ nabuan nbin naan, nroim natuin naiꞌ Hemor ma naiꞌ Sikem sin uabk ein naan. Onaim atoin ein bare reꞌ naan, sin naꞌheir ein ok-okeꞌ.

25 Neno tenu te, oras sin npaap ein feꞌ namenan, bi Dina in naof naiꞌ Simeon ma naiꞌ Lewi, nait neik sin suin ein ma ntaman amninuꞌ-mninuꞌ neu kuan naan. Onaim sin nroor niis atoin ein naan okeꞌ. 26 Naiꞌ Hemor ma naiꞌ Sikem amsaꞌ, sin nroor sin. Rarit sin nok nafaniꞌ sin fetof bi Dina naꞌko naiꞌ Sikem in umi, ma nfanin neun sin umi.

27 Rarit naiꞌ Yakop in anah bian sin, antaman neun pah naan, ma nasiik neik pah naan in afan. Sin natoꞌon, natuin anmuiꞌ tuaf ankoin sin feotf ee nok aꞌsekeꞌ nbi bare naan. 28 Sin nasiik neik biak ein sin baerꞌ ein okeꞌ naꞌkon sin uimn ein naank ein. Ma sin napooꞌ neik biak ein sin muiꞌt ein amsaꞌ naꞌkon amneraꞌ huun. 29 Sin nheek neik bifee ngguin, riꞌaan ein, ma nasiik pah naan in baer maꞌoos ein ok-okeꞌ.

30 Oras naiꞌ Yakop nahiin rasi naan ate, in naꞌuab neu naiꞌ Simeon am naiꞌ Lewi mnak, “Nansaaꞌ am es hi mtao maan kit rais reꞌuf ia? Hi misusab kau! Of abitan Kanaꞌan, abitan Peris, ma areꞌ abitan pah reꞌ ia, natoꞌon niis kau. Sin nmuꞌin tuaf amfaun. Hit suma fuaꞌ fauk aah. Karu sin neman nbaan kit ate, hit treꞌu tkoon.”

31 Mes sin natahan nok haan toꞌos am nak, “Aam! Ho mutenab ate, mak aiꞌ hai he mkonan sin he nmoeꞌ hai fetoꞌ on reꞌ bifee aꞌhakeꞌ, aa oo?”

35

Naiꞌ Yakop sin naenan neu Betel

1 Rarit Uisneno naꞌuab nok naiꞌ Yakop am nak, “Au reꞌ ia, Uisneno reꞌ nakriir On neu ko, oras ho maen muꞌko ho tataꞌ naiꞌ Esau. Oras ia, ho mfooꞌ nai muꞌko bare ia meu Betel. Amtea nee te, ambaik mei fuat ma mfee fuaꞌ-turuꞌ meu Kau. Rarit ho mutua mubaar ambi naan nai.”

2-3 Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab nok in uim je naan ee ok-okeꞌ mnak, “Oras ia, hit he tnao teu Betel. Unuꞌ te, oras au ꞌbi susat nanaꞌrenat, Uisneno nturun kau nbi nee. Au he ꞌmoeꞌ mei fuat aꞌbi bare naan. Onaim oras ia, hi mait imporin hi faut-fuat reꞌ maruun ein okeꞌ. Mikninuꞌ hi tuam, ma msekaꞌ hi baer paken, natuin hit he taꞌruriꞌ ma taꞌbees teu Uisneno.” 4 Onaim sin nnonaꞌ sin faut-fuat reꞌ maruun ein ma sin faorn ein amsaꞌ.* Rarit naiꞌ Yakop antoup sin ma nsuub sin nbi hau kouꞌ goes in uun, anpaumaak kuan Sikem. 5 Oras naiꞌ Yakop sin nnaon nasaitan Sikem, Uisneno nfee rasi mtaus neu too pah anfuun am nateef, tar antea sin ka nabranin fa he ntaon rais reꞌuf neu naiꞌ Yakop sin.

6 Onaim naiꞌ Yakop nok in too pukan naan, antean nok mamut anbin Betel et pah Kanaꞌan. (Betel naan, unuꞌ feꞌe te, in kaan ee, Lus.) 7 Anbi naan, naiꞌ Yakop anbaik fatu njair mei fuat. Rarit in nakanab bare naan nak El Betel (reꞌ in oetn ii nak, ‘Betel in Uisneno’), natuin unuꞌ te Uisneno nakriir On neu naiꞌ Yakop anbi naan, oras in naen nasaitan in tataf.

8 Anpaumaak kuan Betel, anmuiꞌ hau uuꞌ kouꞌ goes reꞌ atoniꞌ nakaanb ee, Aron Bakut. In aꞌmoufn ii nak, ‘hau meꞌ-meꞌur’. In napein kanaf naan, natuin oras bi Ripka in bifee atitus, es reꞌ bi Debora nmaet, sin nsuub ee nbi hau naan in uun.

9 Neon goes ii, oras naiꞌ Yakop anfain neem naꞌko Padan Aram, Uisneno nakriir On antein, ma nfee ne tetus-athoen. 10 Uisneno naꞌuab am nak, “Anmurai oras ia, ho kaan maan ka naiꞌ Yakop antein fa goen. Mes Au ukanab ko ꞌeik kaan feꞌu es, es reꞌ Israꞌel.† 11 Au reꞌ ia, Uisneno reꞌ Akuaas Reꞌuf. Onaim ho muhoniꞌ ma musuuf amfa-faun. Uuf-uuf ma pah-pah of anpoin ma nboran naꞌkon ho sufam ma ho kaꞌum sin. Ma ho of muhoniꞌ maan usif-usif amsaꞌ. 12 Pah reꞌ nahunu te Au ꞌfee je ꞌeu ho naꞌi naiꞌ Abraham ma ho amaꞌ naiꞌ Isak naan, oras ia Au ꞌfee ko goe, ma ho sufam-kaꞌum sin.”

13-14 Uisneno naꞌuab anrair on naan ate, naiꞌ Yakop nahakeꞌ fatu nbi naan, he njair tanar he namnau Uisneno In rais manbaꞌan. Rarit in nꞌoop tua min-kase, ma minaꞌ anbi fatu naan, ma nꞌonen neu Uisneno. 15 In nakanab bare naan, Betel.

Naiꞌ Yakop in fee bi Rahel anmaet oras nahoniꞌ

16 Rarit naiꞌ Yakop sin annaon nasaitan Betel. Oras sin he noi nhaumaak kuan Efrata (es reꞌ Betlehem), antea in oors aa goen he bi Rahel nahoniꞌ. Mes in nahoniꞌ nok susat. 17 Oras in nakes-kees feꞌ, bifee atuis ee natoon ee mnak, “Ain Rahel! Amhaꞌtain ho neek maan. Ho aanh ii mone!” 18 Oras bi Rahel he noi natfeek, in nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Ben-Oni (reꞌ in aꞌmoufn ii, ‘riꞌanaꞌ naꞌko au susat-nanaꞌrenat’). Rarit in natfeek. Mes naiꞌ Yakop nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Benjamin (reꞌ in oetn ii nak, ‘riꞌanaꞌ nbi au ꞌnimak aꞌneꞌu’).

19 Rarit sin nsuub bi Rahel nbi ranan reꞌ he tnao teu Efrata in ninin, (reꞌ oras ia in kaan ee, Betlehem). 20 Rarit naiꞌ Yakop nahakeꞌ faut natef es anbi naan. Bi Rahel in faut natef naan, et na feꞌ, tar antea oras ia.

Naiꞌ Yakop in aanh ein

21 Rarit naiꞌ Yakop‡ nananiꞌ bare piut-piut. Neot es, in nahakeꞌ tenas anbi tobe baik maꞌnopoꞌ Eder in aon bian. 22 Oras sin nbin naan ate, naiꞌ Ruben antuup nok in aamf ee in fee panaꞌ bi Bilha. Naiꞌ Yakop nahiin rasi naan.

Naiꞌ Yakop in aan moen ein, tuaf boꞌes am nua.

23 Bi Lea in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Ruben (naiꞌ Yakop in aan moen unu), naiꞌ Simeon, naiꞌ Lewi, naiꞌ Yahuda, naiꞌ Isaskar, ma naiꞌ Sebulon.

24 Bi Rahel in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Yusuf ma naiꞌ Benjamin.

25 Bi Rahel in ate bi Bilha in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Dan ma naiꞌ Naftali.

26 Rarit bi Lea in ate bi Silpa in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Gat ma naiꞌ Aser.

Nahonis riꞌaan ein naan anbin Padan Aram.

Naiꞌ Yakop in amaf naiꞌ Isak anmaet

27 Rarit naiꞌ Yakop nnao nmakius in amaf naiꞌ Isak anbi Mamre anpaumaak kuan Kiryat-Arba (kuan naan, oras ia, in kaan ee, Hebron). Unuꞌ te, in naꞌif naiꞌ Abraham natua nbi bare naan amsaꞌ. 28-29 Naiꞌ Isak anmoin naan toon nautn es boꞌ fanu te (180), naꞌ in nmaet. Rarit in anah naiꞌ Esau ma naiꞌ Yakop, ansuub ee.

36

Naiꞌ Esau in sufan-kaꞌun

1 Naiꞌ Esau in sufan-kauꞌn ein esan reꞌ ia. In kanan es antein, es reꞌ naiꞌ Edom. 2 Naiꞌ Esau nsao riꞌ feot munif nua naꞌkon pah Kanaꞌan. Tuaf es, bifee naꞌko atoin Hetes, kaan ee bi Ada, naiꞌ Eron in aan feto. Es anteniꞌ atoin Hebis. In kaan ee, bi Ohoribama. In aamf ee, kaan ee naiꞌ Anah, ma in naiꞌf ee, kaan ee naiꞌ Sibeon. 3 Naiꞌ Esau nsao naiꞌ Ismaꞌel in aan feot goes amsaꞌ, kaan ee bi Basmat. Bi Basmat in naof ee, es reꞌ naiꞌ Nebayot.

4 Naiꞌ Esau in fee unu, bi Ada, nahoniꞌ naiꞌ Elifas. Bi Basmat nahoniꞌ naiꞌ Rehuel. 5 Rarit bi Ohoribama nahoniꞌ naiꞌ Yeus, naiꞌ Yaram, ma naiꞌ Kora. Naiꞌ Esau in aanh ein ok-okeꞌ, nahoniꞌ sin anbin pah Kanaꞌan.

6 Neot es, naiꞌ Esau nfooꞌ neu pah es aꞌtetaꞌ, naꞌroo naꞌko naiꞌ Yakop. In neik in fee-anah, ameupt ein, muꞌit ma ꞌmuiꞌf ein ok-okeꞌ. 7 Naiꞌ Esau nbaits on nok in orif naiꞌ Yakop, natuin sin muiꞌt ein namfaun, ma sin aꞌmuꞌik bian, amfaun ii kah. Onaim sin naheun bare naan een. 8 Etun naiꞌ Esau (es reꞌ naiꞌ Edom), annao natua nbi baer maꞌtoeꞌf ein et Seir.

9 Naiꞌ Esau in sufan-kauꞌn ein, reꞌ sin nteek nain je mnak, ‘atoin Edomas’, esan reꞌ ia: sin natuan nbin baer maꞌtoeꞌf ein et Seir.

10-13 Naiꞌ Esau in fee bi Ada, nahoniꞌ riꞌaan moen jes, kaan ee naiꞌ Elifas. Naiꞌ Elifas in aan moen ein tuaf niim, esan reꞌ: naiꞌ Teman, naiꞌ Omar, naiꞌ Sefo, naiꞌ Gatam ma naiꞌ Kenas. Naiꞌ Elifas anmuiꞌ fee panaꞌ, kaan ee bi Timna. In nahoniꞌ riꞌaan moen jes, kaan ee naiꞌ Amalek.

Naiꞌ Esau in fee bi Basmat nahoniꞌ riꞌaan moen jes, kaan ee naiꞌ Rehuel. Naiꞌ Rehuel nahoniꞌ aan mone haa, esan reꞌ: naiꞌ Nahat, naiꞌ Sera, naiꞌ Sama, ma naiꞌ Misa.

14 Naiꞌ Esau in fee bi Ohoribama, reꞌ naiꞌ Anah in aan feto, ma reꞌ naiꞌ Sibeon in upuf naan, nahoniꞌ riꞌaan mone teun, esan reꞌ: naiꞌ Yeus, naiꞌ Yaram, ma naiꞌ Kora.

15-16 Naiꞌ Esau in sufan-kauꞌn ein anbaits ok amfaun ma njarin uuf-uuf. Es-es ate nok kuun sin aꞌnaak uuf. Naiꞌ Esau in aan moen unu naiꞌ Elifas aanh ein, njarin aꞌnakat neu uuf Teman, aꞌnakat neu uuf Omar, aꞌnakat neu uuf Sefo, aꞌnakat neu uuf Kenas, aꞌnakat neu uuf Kora, aꞌnakat neu uuf Gatam, ma aꞌnakat neu uuf Amalek. Sin arsin reꞌ naan, naiꞌ Esau nok in fee bi Ada sin suufk ein.

17 Naiꞌ Esau in anah naiꞌ Rehuel in aanh ein anjarin aꞌnakat neu uuf Nahat, aꞌnakat neu uuf Sera, aꞌnakat neu uuf Sama, ma aꞌnakat neu uuf Misa. Sin arsin reꞌ naan, naiꞌ Esau nok in fee bi Basmat sin suufk ein.

18 Naiꞌ Esau nok in fee bi Ohoribama sin aanh ein, anjarin aꞌnakat neu uuf Yeus, aꞌnakat neu uuf Yaram, ma aꞌnakat neu uuf Kora.

19 Uuf ein reꞌ naan ok-okeꞌ, naiꞌ Esau in sufan-kaꞌun sin.

Naiꞌ Seir in sufan-kaꞌun

20-21 Anbi bare naan amsaꞌ, anmuiꞌ naan atoin Horis es, in kaan ee naiꞌ Seir. In aanh ein anbaits ok anjarin uuf-uuf amfaun, es-es ate nok in aꞌnakat. Rarit in aanh ein anjarin aꞌnakat neu uuf Rotan, aꞌnakat neu uuf Sobar, aꞌnakat neu uuf Sibeon, aꞌnakat neu uuf Anah, aꞌnakat neu uuf Dison, aꞌnakat neu uuf Eser, ma aꞌnakat neu uuf Disan.

22 Naiꞌ Rotan in aanh ein, esan reꞌ naiꞌ Hori, ma naiꞌ Heman (naiꞌ Rotan in feotf ee es reꞌ bi Timna).

23 Naiꞌ Sobar in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Arwan, naiꞌ Manahat, naiꞌ Ebal, naiꞌ Sefo, ma naiꞌ Onam.

24 Naiꞌ Sibeon in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Aya, ma naiꞌ Anah. Naiꞌ Anah in es reꞌ niit oe maat maputuꞌ nbi baer ruman oras in natuuk in aamf ee bikaes keledai ngguin.

25-26 Naiꞌ Anah in aan feot goe, es reꞌ, bi Ohoribama. Ma in aan moen je, es reꞌ naiꞌ Dison. Naiꞌ Dison in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Hemdan, naiꞌ Esban, naiꞌ Yitran, ma naiꞌ Keran.

27 Naiꞌ Eser in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Birhan, naiꞌ Saꞌaban, ma naiꞌ Akan.

28 Naiꞌ Disan in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Us ma naiꞌ Aran.

29-30 Onaim aꞌnaak uuf ein atoin Horis sin, esan reꞌ: naiꞌ Rotan, naiꞌ Sobar, naiꞌ Sibeon, naiꞌ Anah, naiꞌ Dison, naiꞌ Eser, ma naiꞌ Disan. Sin arsin natuan nbin pah Seir.

Pah Edom in uisf ein

31 Oras pah Israꞌel ka nmuiꞌ fa usif fa feꞌe te, anbi pah Edom anmuꞌi nrair usif. Sin kaank ein anmaktun-tuin ein, esan reꞌ:

32 Sin nait naiꞌ Beor in anah naiꞌ Bera, njair usif nbi kota Dinhaba.

33 Oras naiꞌ Bera nmaet, naiꞌ Yobap anseun ee njair usif. In aamf ee, kaan ee naiꞌ Sera naꞌko kuan Bosra.

34 Oras naiꞌ Yobap anmaet, naiꞌ Husam anseun ee njair usif. Naiꞌ Husam naan, naꞌko atoin Temanas sin pah.

35 Oras naiꞌ Husam anmaet, naiꞌ Hadat anseun ee njair usif. In aamf ee, kaan ee naiꞌ Bedat naꞌko kuan Abit. (In reꞌ naan, es reꞌ niis atoin Midianas sin, oras sin nmakenan nbin pah Moap.)

36 Oras naiꞌ Hadat anmaet, naiꞌ Samra anseun ee njair usif. Naiꞌ Samra naan, naꞌko kuan Masreka.

37 Oras naiꞌ Samra nmaet, naiꞌ Saul anseun ee njair usif. Naiꞌ Saul naan naꞌko kuan Rehobot et noe je panin.

38 Oras naiꞌ Saul anmaet, naiꞌ Baꞌal-Hanan anseun ee njair usif. In aamf ee, kaan ee naiꞌ Akbor.

39 Oras naiꞌ Baꞌal-Hanan anmaet, naiꞌ Hadar anseun ee njair usif. Naiꞌ Hadar naan, naꞌko kuan Pau. In fee je, kaan ee bi Mehetabel. Bi Mehetabel in aamf ee, kaan ee naiꞌ Matret. Ma in naiꞌf ee, kaan ee naiꞌ Mesahap.

40-43 Onaim aꞌnaak uuf ein reꞌ npoin ma nboran naꞌkon naiꞌ Esau in suufk ein esan reꞌ: naiꞌ Timna, naiꞌ Arwa, naiꞌ Yetet, naiꞌ Ohoribama, naiꞌ Era, naiꞌ Pinon, naiꞌ Kenas, naiꞌ Teman, naiꞌ Mipsar, naiꞌ Magdiel, ma naiꞌ Iram. Sin es-es ate, nakanab sin pah anpaek kuuk sin kaank ein.

Onaim sin reꞌ naan ok-okeꞌ, naiꞌ Esau in sufan-kaꞌun. Naiꞌ Esau njair aam uuf neu atoin Edomas sin.

37

Naiꞌ Yakop anfain neem neu pah Kanaꞌan

1-2a Reꞌ ia, naiꞌ Yakop sin retaꞌ. Neon goes ii, naiꞌ Yakop anfani nteniꞌ, ma natuan nbin pah Kanaꞌan, reꞌ in amaf naiꞌ Isak natua nbi naan naꞌko unuꞌ.

Naiꞌ Yusuf nok in taatf ein

2b Oras naan, naiꞌ Yakop in aanh es naꞌko in fee bi Rahel, kaan ee naiꞌ Yusuf. Oras in nmoin naan toon boꞌes am hiut, in nok in taatf ein natiꞌ te sin nnaon ntiut sin aꞌbibin ma ꞌbib-kasen buꞌ-buaꞌ. In taatf ein, naiꞌ Yakop in fee bi Bilha ma bi Silpa sin aanh ein. Naiꞌ Yusuf reꞌ ia, in aktutaꞌ uab neu in amaf, anmatoon nok in taatf ein sin aꞌmoeꞌk ein.

3 Oras nahoniꞌ naiꞌ Yusuf, naiꞌ Yakop namnais jen. Etun in nneek nanesib naiꞌ Yusuf naꞌko in anah bian sin. Neot es naiꞌ Yakop ansoo baru mnaun es reokn ii kah,* ma nfee je neu naiꞌ Yusuf. 4 Oras in taatf ein nitan nak sin aamf ee nneek nanesib neu naiꞌ Yusuf ate, sin nsaken naiꞌ Yusuf, tar antea sin ka nromin fa he naꞌuab ein nok ne.

5-7 Fai jes, naiꞌ Yusuf namnei. Rarit in natoon amneit naan neu in taatf ein am nak, “Hae! Hi mneen feꞌ! Au umnei mnak hit tfuut hit maak-gandum sin atbi rene. Onaim au maak reif ein reꞌ mafuut ein naan, anfeen anhaken amneof aah. Mes hi maak ein anhaken nfuun naan au ngguin, rarit naꞌruir ein ma naꞌbesan neun au ngguin.” Annenan on naan ate, in taatf ein ansaken anteinꞌ ee.

8 Rarit sin nakainaꞌ naiꞌ Yusuf am nak, “Hoe! Ho mak oniꞌ ho he mjair usif he muprenat kai, oo?” Sin nsaekn ee maꞌtaniꞌ, natuin in natoon amneit naan neu sin.

9 Rarit naiꞌ Yusuf namnei ntein. Onaim in natoon neu in taatf ein am nak, “Hae! Au umnei ꞌtein. Au ꞌiit manas, funan, ma kfuun boꞌes am meseꞌ. Sin naꞌruir ein ma naꞌbesan kau rek-reko.” 10 Oras naiꞌ Yusuf natoon anrair mneit naan neu in amaf ma in taatf ein ate, in aamf ee napuun naiꞌ Yusuf ma nakain ee maꞌtaniꞌ mnak, “Mnei saaꞌ na es reꞌ naan! Ho mutenab mak, au ꞌok ho ainaꞌ ma sin ho tataꞌ sin neman he nneek ho haem ein naan, aa oo? Ho reokm ii!” 11 Onaim naiꞌ Yusuf in taatf ein nsaken batuur-batuur. Mes in aamf ee natenab mneit ein naan anbi in nekan.

Sin naꞌsosaꞌ naiꞌ Yusuf he njair ate nbi pah Masir

12 Neot es, naiꞌ Yusuf in taatf ein neik sin aamf ee in aꞌbibin ma ꞌbib-kasen annaon npaumak-maak kuan Sikem. 13 Ka ꞌroo fa te, in aamf ee nak, “Usu! Ho tataꞌ sin natukun muꞌit anpaumak-makan etan Sikem. Onaim ho mubarab he mnao mkius miit sin feꞌ.”

Naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Reko, tua.”

14 Onaim in aamf ee nak, “Ho mnao mkius miit sin ho tataꞌ nok muꞌit ein feꞌ. Sin on mee? Rekon aa oo, aiꞌ on mee? Rarit ho mfain uum he mutoon kau.”

Rarit naiꞌ Yusuf annao nasaitan amneraꞌ pah Hebron ma nkono ntea Sikem. 15 Antea nee te, in naim sin anfuun am nateef anbin amneraꞌ huun naan. Oras in nateef tuaf es, tuaf naan nataan ee mnak, “Ho maim saaꞌ?”

16 Naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Aam, au ꞌaim sin au tataꞌ. Sin napooꞌ neik hai muiꞌt ein he naꞌekuꞌ sin anpaumak-maak anbin bare ia. Aiꞌ ho miit sin, tua?”

17 Tuaf naan nataah ee mnak, “Sin ka etan fa ia ntenin. Mes sin nak am he nnaon nteinꞌ ein anpaumak-maak kuan Dotan.”

Rarit naiꞌ Yusuf annao natuin sin, tar in niit sin anbin Dotan. 18 Mes oras naiꞌ Yusuf feꞌe nbi ꞌroo, sin niit anrair je. Onaim sin nmaꞌakoran he nroor goe. 19 Rarit sin nmaꞌuab ein am nak, “Hi mkius miit. Amneit ee neem een! 20 Naa, iim nai he troor tisan. Rarit hit tait itpoirn ee neu koon hain es anbi ia.† Rarit hit tatonan hit amaꞌ mtak, muiꞌ fui ngguin anpius goe ma neku nrair je goen! Maut he hit tkius tiit in amneit ein on mee!”

21 Anneen on naan ate, in tataf naiꞌ Ruben naim raan aꞌpoꞌi he nafetin naan naiꞌ Yusuf. Onaim in nakainaꞌ in oirf ein am nak, “Hae! Hit kais atroor goe! 22 Reko nneis, hit tꞌokar tataam ee teu koon haniꞌ reꞌ ia. Bare ia, baer ruman. Onaim ka tiit fa tuaf reꞌ nahiin moꞌet ia. Asar hit kaisaꞌ tniimn ee he naaꞌ ii nsai.” In naꞌuab on naan, natuin in he nafetiꞌ naiꞌ Yusuf he nreun nggoe he nfain.

23 Oras naiꞌ Yusuf neem antea te, sin nheek je ma nhoroꞌ nain in baur reko naan. 24 Rarit sin nheer anfoont ee, ma nꞌokar nataam ee neu koon haniꞌ naan.

25 Rarit sin ntebi nfanin ma nbukaen. Sin feꞌe nbukaen on naan ate, nok askeken sin niit atoniꞌ puukn es neman. Pukan amneemt ein naan anpaken bikaes unta. Sin nasaeb ein abruaꞌ he nraakn ein. Baer raakn ein naan esan reꞌ: hau foo meniꞌ in oen, bumbu humaꞌ-humaꞌ, ma hau reꞌu humaꞌ-humaꞌ. Ankis-kisun ate, pukan amneemt ein naan, atoin Ismaelas sin reꞌ neman naꞌkon kuan Gireat. Sin he nnaon neu bare ꞌroo neun pah Masir.

26 Rarit naiꞌ Yahuda naꞌuab neu in orif-taatf ein am nak, “Hae! Reko nneis on nai. Hit kais atroor goe. Hit tapein saaꞌ? Maski on mee msaꞌ, hit ka neu he taꞌkoroꞌ taan fa in naaꞌ. 27 Reko nneis hit taꞌsoos ee teu atoin Ismaelas sin. Maski hit tmoeꞌ je on mee msaꞌ, hit oir hoin aa. Onaim hit kaisaꞌ tniim ne.” Rarit sin nmaktuinaꞌ rasi naan.

28 Onaim oras atoin araakn ein naan‡ he nkonon ate, naiꞌ Yusuf in taatf ein anheer napoitn ee naꞌko konaꞌ naan. Onaim sin naꞌsoos ee neu atoin Ismaelas sin. In oosn ii roi mutiꞌ fuaꞌ boꞌ nua. Rarit asoost ein naan neik naiꞌ Yusuf antean pah Masir.

29 Oras sin naꞌsosaꞌ naiꞌ Yusuf ate, naiꞌ Ruben ka nahiin fa. Onaim oras in nnao neu konaꞌ naan ate, in naskeek, natuin naiꞌ Yusuf ka et na fa heen. Rarit in npius nakratiꞌ in paken anbi in aon, natuin in nsuus anmaet. 30 Onaim in ntebi nfain neu in oirf ein am nak, “Airoo! Naiꞌ Usu ka et fa koon ee! Oras ia au he unsaaꞌ aꞌtein?”

31 Rarit sin nroro ꞌbiib jes. Sin nait naiꞌ Yusuf in baur reko naan, ma nateep ee neu naaꞌ naan. 32 Rarit sin nait baur manaaꞌ naan ma neik je neu sin amaf, ma natonan am nak, “Aam! Hai mait baru ia. Amkius miit ee. Kais-kaisaꞌ naiꞌ Usu in baru.”

33 Ankius baru naan ate, naiꞌ Yakop nahiin nain je neu in aanh ee baru. Onaim in nataah am nak, “Airoo! Batuur, au aanh ee in baur gui es reꞌ ia. Ka tahiin neu muiꞌ fui ngguin npius niis ne et mee. Airoo! Au aanh ee nmate nrair!”

34 Rarit naiꞌ Yakop anpius nakratiꞌ in baru, ma ntainuus aꞌkaor bijae maaꞌ, natuin in nsuus ma nnanaꞌreen.§ In nkae nmeꞌ-meꞌur aꞌroo neu in anah naan. 35 In aan mone ma aan feto neman ma nhaan mau goe, mes ka nabeiꞌ je fa. In naꞌuab am nak, “Kahaf! Au of aꞌsuus ma ꞌnanaꞌreen tar antea au ꞌmaet. Natuin au ka neu he ꞌnikaꞌ fa au anah reꞌ ia.” Onaim naiꞌ Yakop ansuus ma nnanaꞌreen piut, natuin in namnau in anah naiꞌ Yusuf.

36 Oras naiꞌ Yakop feꞌ ansuus on naan ate, araakn ein naan* antean nrarin pah Masir. Sin neik naiꞌ Yusuf ma naꞌsoos ee neu kaes kouꞌ goes, kaan ee naiꞌ Potifar. In reꞌ ia, usif pah Masir in aꞌnaak paot.

38

Naiꞌ Yahuda ma in aan nanef bi Tamar

1 Rarit naiꞌ Yahuda nnao nasaitan in orif-tataf sin, ma natua nok in soob reko naiꞌ Hira anbi kuan Aduram. 2 Anbi naan, anmuiꞌ aꞌnaef es, atoin Kananas, in kaan ee naiꞌ Sua. Naiꞌ Yahuda anroim in aan feot goes. Rarit in nsao goe. Onaim in nahoniꞌ riꞌaan mone nmaktun-tuin ein. 3 Aan moen unu, sin nakaanb ee naiꞌ Er. 4 Aan mone tnanaꞌ, sin nakaanb ee naiꞌ Onan. 5 Rarit aheit suus goe, kaan ee naiꞌ Sera. Oras nahoniꞌ naiꞌ Sera, sin nfoꞌon neu kuan es, in kaan ee, Kesip.

6 Oras aan moen unu naiꞌ Er naꞌnae te, naiꞌ Yahuda nnao neik ripaꞌ-okoꞌ ma ntoitn ee riꞌ feot munif es, in kaan ee bi Tamar. Rarit naiꞌ Er ansao bi Tamar. 7 Mes naiꞌ Er naan atoin maufinu. Es naan ate, Uisneno nhukun naꞌmate. Onaim naiꞌ Er nmaet, mes ka nmuiꞌ fa anah.

8 Rarit naiꞌ Yahuda nreun aan mone tnaan ee mnak, “Onan! Ho tataꞌ nmate nrair, mes in ka nmuiꞌ fa anah. Onaim oras ia, tatuin atoni mnais ein sin haart ii te, ho ro he msenuꞌ ho tataꞌ he msao in fee. Nok ranan naan ate, maut he ho muhoniꞌ riꞌanaꞌ neu ho tataꞌ in sapaan.”

9 Naiꞌ Onan nahiin harat naan. Mes in ka nroim fa he nahoniꞌ neu in tataf naiꞌ Er. Onaim karu in ntuup nok bi Tamar ate, in akmii oen ee nꞌoop ee npoi henatiꞌ bi Tamar kais naꞌapuꞌ he nahoniꞌ. 10 Naiꞌ Onan anmoeꞌ on naan, onaim natoꞌob niis Uisneno. Etun Uisneno nhukun niis ne msaꞌ.

11 Oras naiꞌ Yahuda nkisu te in aan moen nuaꞌ ein reꞌ ansao bi Tamar naan anmaten ate, in natiun gon. In natenab, kais-kaisaꞌ in aan moen aheit susu naiꞌ Sera nsao bi Tamar ate, of in nmate msaꞌ. Onaim in nnao natonan in nanef bi Tamar am nak, “Tamar! Reko nneis ho mfain meu ho mahoin ein. Karu au anah naiꞌ Sera naꞌnae te, naꞌ ho mfain uum he msao.” Rarit bi Tamar anfain.

12 Ka ꞌroo fa te, naiꞌ Yahuda in fee je nmaet. Onaim in nkae ma nsuus tar antea neon nuukt ein namsopun ate,* in noꞌen in partei naiꞌ Hira, he sin nua sin annaon neun kuan Timna. Anbi naan, atoin ein ankateer aꞌbib-kaesn ein sin fuunk ein, he naꞌsosaꞌ sin. Akateers ein namfa-faun ma sin feest ein amsaꞌ.

13 Onaim biak ein natonan bi Tamar am nak, “Ho aam babaꞌ annao et Timna, he nꞌurus tua akateer funu neu in aꞌbib-kaesn ein.”

14 Oras naan, naiꞌ Yahuda in aan moen aheit suus goe naꞌnae nrair. Mes bi Tamar nahini nrair nak in aam baabf ee ka nroim fa he naiꞌ Sera nsao goe. Onaim bi Tamar naim raan aꞌpoꞌi he naꞌtuiꞌ in sapaan. Onaim in nsenuꞌ nain in tai-baun ein, rarit in npaek tai-paek reko. In npaek poꞌuk ma nsakruub naan in human. Rarit in nnao ntoko nbi enoꞌ he ttaam teu kuan Enaim, nbi haa reꞌ ranan he tnao teu Timna. 15 Oras naiꞌ Yahuda nnao npeoꞌ kuan naan in rana ꞌtamas, in niit bifee jes. In natenab nak oniꞌ bifee aꞌhakeꞌ, natuin bi Tamar in paekn ee on reꞌ bifee aꞌhaek ein. Anneis-neis in nkuub naan in human. 16 Naiꞌ Yahuda ka nahiin naan fa nak, bifee naan in aan nanef. Onaim in nnao npaumaak bifee naan, ma nataan ee mnak, “Hae! Karu ho mromi te, au ꞌtuup ꞌok ko. Ho mtoit fauk?”

Mes bi Tamar nataah am nak, “Es reꞌ ho, tua. Ho roim maan on mee te, au utuin aah.”

17 Naiꞌ Yahuda ntaabr ee mnak, “On mee karu au ꞌfee ko ꞌbib jes ate, ho mromi, oo?”

Rarit bi Tamar nataah am nak, “Reko, tua. Asar ho mfee kau baer es feꞌ. Rekaꞌ-rekaꞌ ho msonuꞌ ꞌbibi naan, naꞌ ho mtoup mufaniꞌ ho baer tarun sin.”

18-19 Onaim naiꞌ Yahuda nataan anteinꞌ ee mnak, “Au he ꞌfee ko baer saaꞌ?”

Bi Tamar nataah am nak, “Ho mfee kau baer marunaꞌ reꞌ ho muꞌheek je naan nok nain in tanin. Rarit ho teas naan amsaꞌ.” Onaim naiꞌ Yahuda nfee baerꞌ ein naan.

Rarit sin nua sin nmakonin. Rarit bi Tamar anfain. In nhoroꞌ nain in tai-paek rekon naan ma in poꞌuk, rarit in npaek nafaniꞌ in tai-baun ein. Namuni te, bi Tamar annaben nak in naꞌapuꞌ nrair.

20 Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, naiꞌ Yahuda ntoit babat naꞌko in soob reko naiꞌ Hira mnak, “Ho meiki ꞌbibi ia meu bifee aꞌhakeꞌ reꞌ et Enaim, he mtoup maan kau au baerꞌ ein reꞌ in nnaaꞌ sin.” Naiꞌ Hira nnao ntea Enaim. In nataan neu-mneem, mes ka niit aiꞌ nateef fa bifee naan. 21 Onaim in nataan abitan bare naan am nak, “Au he utaan ꞌaan, tua. Hi miit bifee aꞌhakeꞌ es, reꞌ natiꞌ te antok-toko nbi kuan ee in enoꞌ ꞌtaamn ee, oo? In et mee?”

Mes sin natahan am nak, “Aam, ka tiit fa bifee aꞌhakeꞌ et ia.”

22 Onaim naiꞌ Hira nfain neem neu naiꞌ Yahuda. In natoon am nak, “Au ka uteef ꞌok ꞌaan fa bifee naan. Au ꞌaim ma ꞌhae ꞌmaet, mes abitan nee nak, ka tiit fa bifee aꞌhakeꞌ nbi naan.”

23 Naiꞌ Yahuda nataah am nak, “Maut he in paar baerꞌ ein naan! Asar biak ein kais namaebaꞌ kit. Natuin au he ꞌbaen, mes hit ka tateef fa bifee naan ate.”

24 Ankoon funan teun on naan ate, tuaf bian annaon ma natonan naiꞌ Yahuda mnak, “Ho aan nanef bi Tamar naan, anmoeꞌ jon on reꞌ bifee aꞌhakeꞌ. Oras ia in naꞌapuꞌ.”

Anneen on naan ate, naiꞌ Yahuda natoꞌo nmaet. Rarit in nreun tua atonas naan am nak, “Amnao mheer meik kau bifee naan neem neu ia, he ttout goe ꞌhon-honis!”

25 Rarit sin nnaon ma nheer neik bi Tamar. Mes in nait napoin baer mamarak ma teas naan. Onaim in nreek tuaf he nnao natoon neu in aam baabf ee mnak, “Aam. Amtae murek-rekoꞌ baerꞌ ein reꞌ ia feꞌ. Tuaf reꞌ nmuiꞌ baer mamarak ma teas reꞌ ia, in es reꞌ naꞌapub kau.”

26 Ankius niit baerꞌ ein naan ate, naiꞌ Yahuda nahiin nain nak baerꞌ ein naan, ro iin na. Rarit in naꞌuab am nak, “Batuur! Bifee naan ka nsaan fa. Au es reꞌ asanat. In ntoom. Amneon ii, au ro he usaob ee nok au anah naiꞌ Sera, mes au es reꞌ ka ꞌromif. Amnao mifeitn ee nai!” Rarit naiꞌ Yahuda ka ntuup nabua ntein fa nok bi Tamar.

27 Bi Tamar in oras he nahoin ii ntea goen. Onaim in nahoniꞌ riꞌaan koen. 28 Oras in nahoniꞌ, riꞌaan es napoit nahunun in aꞌniman. Bifee atuis mahoin ee nfutuꞌ aab meꞌe nbi in aꞌniman. In nak, “Reꞌ ia, es reꞌ ahunut.” 29 Mes riꞌanaꞌ naan anheer nataam in aꞌniimn ee nfain. Rarit akoet ee npoi nahuun. Onaim bifee atusis naan nak, “Hoe. Ho ro maꞌtain, oo! Etun ho muꞌsetiꞌ ma mpoi muhuun!” Rarit sin nakanab riꞌanaꞌ naan naiꞌ Peres (reꞌ in oetn ii nak, ‘naꞌsetiꞌ npoi’). 30 Rarit naꞌ in orif reꞌ mafuut aab meꞌe naan anpoi. Sin nakaanb ee naiꞌ Sera (in oetn ii nak ‘meeꞌ rare’).

39

Naiꞌ Yusuf, ma kaes koꞌu Potifar in fee

1-2 Neon goes ii, atoin Ismaelas sin neik naiꞌ Yusuf annao neu pah Masir. Anbi naan, anmuiꞌ kaes kouꞌ goes, kaan ee naiꞌ Potifar. In reꞌ naan, aꞌnakat neu areꞌ soraurs ein reꞌ npao usif pah Masir in sonaf. Naiꞌ Potifar ansoos naiꞌ Yusuf naꞌko araakn ein naan, he in nait je njair ate nbi in umi. Anbi naan, UISNENO anturun naiꞌ Yusuf. Es naan ate, in meupn ein ok-okeꞌ nanaob ok nok reko. 3 In aam uisf ee nkius naiꞌ Yusuf in meupn ein naan ro reko, in nahiin batuur-batuur nak UISNENO nturun ma nbaab naiꞌ Yusuf. 4 Es naan ate, aam usiꞌ naan anromi haa naiꞌ Yusuf, ma npirsai je. Onaim in nait naiꞌ Yusuf anjair mandoor neu in umi. In nnonaꞌ in uim je he naiꞌ Yusuf anꞌurus. In baer pusaak ein, naiꞌ Yusuf es anꞌurus sin amsaꞌ. 5 Natuin naiꞌ Yusuf natua nbi naan, es naꞌ Uisneno nfee tetus neu in aam usif, atoin Masir naan. In uim je nanan, in pusaak ein, in rene-poꞌon, ma in mepun naan nanaob ok nok reko. 6 Oras naiꞌ Potifar niit naiꞌ Yusuf in meupn ein reko ok-okeꞌ, in ka natenab fa saaꞌ-saaꞌ antein. In nahini haa he naah.

Oras naan, naiꞌ Yusuf in aon ma in human, reokn ii kah een. 7 In natua nbi nee feꞌ ka ꞌroo fa, mes naiꞌ Potifar in fee je, ntaam neek neu ne. Onaim in naꞌokiꞌ naiꞌ Yusuf he karu reko te sin nua sin antupan.

8 Mes naiꞌ Yusuf ka nroim fa. In nataah am nak, “Kais on naan, tua! Au aam usiꞌ Potifar anfee kau kuasa he ꞌurus in umi-moneꞌ. 9 Anbi umi ia, ka tiit fa tuaf reꞌ nnaaꞌ aprenat anneis kau. Aam usiꞌ nanaꞌat kau areꞌ saaꞌ-saaꞌ he ꞌurus sin. Mes in ka nanaꞌat ko fa neu kau. Nok ranan mee, au he ꞌmoeꞌ rais tafiꞌ reꞌ ia? Rasi naan, nasuir nok Uisneno In romin amsaꞌ!”

10 Maski on naan amsaꞌ, mes naiꞌ Potifar in fee je naꞌokiꞌ naiꞌ Yusuf piut. Mes naiꞌ Yusuf ka ntoe natuin ee fa.

11 Neot es, naiꞌ Yusuf antaam neu uim je he nkius mepu. Neno naan, ka tiit fa tuaf es anbi naan. 12 Onaim bifee naan neem ma nnaaꞌ naiꞌ Yusuf in baru, ma nheer ee mnak, “Uum nai! Hit nua kit atmes-mees. Uum he hit ttuup nai.”

Mes naiꞌ Yusuf ka nroim fa. Onaim in nfoerait, tar antea in baru naan natpuuꞌ nain. Onaim in naen anpoi. Mes bifee naan annaaꞌ namaikaꞌ naiꞌ Yusuf in baru.

13 Oras naiꞌ Potifar in fee je niit naiꞌ Yusuf naen nasaitan in baur goe te, 14-15 in noꞌen ameupt ein, ma natonan sin am nak, “Hae! Hi iim he mkius miit! Feꞌe na atoin Ibranis naan, antaam anbi au keꞌen. In he nmoeꞌ reꞌuf neu kau, mes au ꞌkoaꞌ uher-heer. Amkius miit, in naen anporin in baru. Au moen ji, in nait neik naan kuun atoin maufinu ia he ntao namab-maeb ahaa kit!”

16 Onaim naiꞌ Potifar in fee je, nnaaꞌ baru naan, tar antea in moen je nfain neem. 17 Oras in moen je nfain neem ate, in natoon ee mnak, “Amneen! Atoin Ibrani reꞌ ho mait meik je neem nok kit naan, feꞌe na in ntaam neu nbi au keꞌen. In he nkoin kau nok aꞌsekeꞌ! 18 Mes au ꞌkoaꞌ uher-heer ma ꞌoꞌen ameupt ein. Onaim in naen namneuk, namaikaꞌ nain in baru ia.”

19 Anneen in fee je natoon on naan ate, naiꞌ Potifar natooꞌ reꞌuf. 20 Onaim in nreek tuaf ma nnaon nheek naiꞌ Yusuf. Onaim sin nataam ee nbi uisf ee in bui.

21 Mes UISNENO ka nnikaꞌ fa naiꞌ Yusuf. Etun In ntuurn ee piut, tar antea aꞌnaak bui naan anneek aah ee. 22 Rarit in npirsai naiꞌ Yusuf. Onaim in nfee ne kuasa he nꞌurus atoin bui ngguin ma areꞌ kanan mepu nbi bui je nanan. 23 Es naan ate, aꞌnaak bui naan in ka natenab fa meup saaꞌ-saaꞌ nbi bui. UISNENO nturun ma nbaab naiꞌ Yusuf piut-piut, es naꞌ in mepun nbi bui je nanaob ok nok reko.

40

Atoin bui nua namnein, ma naiꞌ Yusuf natoon sin oetk ein

1-3 Anbi bui naan, anmuiꞌ naan aꞌnaak mepu tuaf nua reꞌ anmeup nitan anbin usif pah Masir in sonaf. Es naꞌnaak mepu barab roitan bukae-mninut neu usif; ma es antein naꞌnaak mepu barab roitan bukae-kokis neu usif. Sin nua sin anmoꞌen sanat neu usif. Es naꞌ uisf ee natooꞌ, ma nataam sin neun bui. Onaim sin nabuan bare meseꞌ nok naiꞌ Yusuf anbin bui naan. 4 Rarit aꞌnaak bui naan naprenat naiꞌ Yusuf he nꞌurus aꞌnakat tuaf nua reꞌ naan. Sin nabuan nbin bui naan, tar antea oniꞌ toon es-aꞌnua.

5 Fai jes ate, tua nuaꞌ ein naan namnein. Es-es ate, nok in amneit aa kuun. Ma mneit ein naan amsaꞌ sin oetk ein ka humaꞌ meseꞌ fa. 6 Nokaꞌ on naan ate, naiꞌ Yusuf neem ma niit atoin nuaꞌ ein naan, sin huum fousun. 7 Onaim in nataan sin am nak, “Nansaaꞌ am es neno ia hi mhuum fous on naan?”

8 Onaim sin natahan am nak, “Fini na, hai mimnei. Mes hai ka mihiin fa in oten.”

Rarit naiꞌ Yusuf nataah sin am nak, “Ka tiit fa mansian es, reꞌ he nahiin nain mneit ein sin aꞌmoufk ein naan, arahaa Uisneno es reꞌ nahiin sin. Mitoon miit kau hi mneit ein naan. Maut he au ꞌaim ꞌiit sin aꞌmoufk ein naꞌko Uisneno.”

9 Rarit aꞌnaak mepu barab roitan bukae-mninut neu uisf aan, natoon am nak, “On nai. Au umnei mnak, au ꞌiit hau anggur uuꞌ goes, 10 taef teun. Hau naan nanoo, nasuuf, ma nafua sanaꞌ mfa-faun tar namnatun. 11 Onaim au ꞌiit, au ꞌnaaꞌ uisf ee in aꞌkoom oe. Onaim au ꞌait hau naan in fuan amnatus, ma au ꞌaes ꞌeu ꞌkoom oe naan. Onaim au ꞌnoon ee ꞌeu uisf ee he nbukae.”

12 Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf natoon ee mnak, “Aam. Amneit naan in oetn ii on nai: taef teun reꞌ naan, in oetn ii neno teun. 13 Anbi neno teun amnemat reꞌ ia, uisf ee of napoitan ko naꞌko bui ia. Rarit in nasaeb nafani ꞌpiruꞌ-baru neu ko, he muꞌnaak amfain meu barab roitan bukae-mninut neu ne. 14 Karu ho uam aan reko on naan ate, kais amnikan kau, joo! Karu ho mneek kau te, mturun kau he mutoon meu uisf ee, he napoitan kau naꞌko bare ia. 15 Natuin, karu he tkius rais ji in amneon ii te, sin nait kau nok aꞌsekeꞌ naꞌko abitan Ibrani sin pah. Anbi bare ia msaꞌ, au ka ꞌmoeꞌ fa rais reꞌuf meseꞌ msaꞌ. Mes sin nheek kau ma nataam kau neu bui, on reꞌ atoin maufinu.”

16 Anneen niit amneit naan in oetn ii reokn ii kah, on naan ate, aꞌnaak barab roitan bukae-kokis neu uisf ee naꞌuab neu naiꞌ Yusuf am nak, “Baꞌe! Au umnei msaꞌ on nai: au ꞌsuu abaꞌ ktutaꞌ teun. 17 Abaꞌ ktutaꞌ faof ne, matuaꞌ nok kokis humaꞌ-humaꞌ neu usif. Mes koorn ein neman ma nabroor naan koiks ein reꞌ nbin au ꞌnakak.”

18 Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Aam! Ho mneit naan in aꞌmoufn ii on nai: aab teun ein naan, sin oetk ein neno tenu msaꞌ. 19 Neno teun amnemat reꞌ ia, uisf ee of anreek tuaf he neem ankeut nain ho ꞌnakam. Rarit sin nkaton ho aom aꞌnaen naan neu nii maꞌaikaꞌ. Onaim koorn ein neman, npisun ma nabroor naan ho siis maan okeꞌ.”

20 Neno tenu nkoon on naan ate, nateef nok uisf ee in neon manohin. Onaim in nmoeꞌ fesat neu in aꞌnaak meupn ein ok-okeꞌ. In naprenat he sin nnaon napoitan aꞌnaak mepu tua nuaꞌ ein reꞌ etan bui. 21 Rarit in nasaeb ꞌpiruꞌ-baru nfain neu aꞌnaak barab roitan bukae-mninut, he nanaob nafaniꞌ in mepu.

22 Mes aꞌnaak barab roitan bukae-kokis neu uisf aan, sin nkaton in aon ee, natai nok saaꞌ reꞌ naiꞌ Yusuf in uaban.

23 Mes aꞌnaak barab roitan bukae-mninut naan, annikan nain naiꞌ Yusuf.

41

Naiꞌ Yusuf naꞌoteb usif pah Masir in amneit ein

1 Toon nua namsoup on naan ate, usif pah Masir namnei. In namnei mnak, in nhake nbi noe Nil in panin. 2 Nok askeken ate, in niit bijae hiut anpook anmaten. Bijaen ia sin aok ein narim-riman. Sin npoin naꞌkon noe naan in nanan, ma nekun huun anbin naan.

3 Rarit anmuiꞌ naan bijae hitu ntein, anpoin naꞌkon noe naan. Sin aok ein, nmaknau bousen. Sin nhaken npaumaak bijae apookt ein naan. 4 Rarit bijae amaknaut ein naan, anꞌoor naan bijae apookt ein naan. Onaim uisf ee naskeek anfeen aah.

5 Oras in antuup ma nfini nfain, in namnei ntein. In niit makaꞌ puniꞌ hiut anpoin naꞌko makaꞌ uuꞌ goes reꞌ mrian ii kah een. Sin puink ein koꞌu ma maꞌafaꞌ. 6 Rarit in niit antein makaꞌ puniꞌ hiut. Mes ain mapuut ee nfuu sin ma namnenen. Onaim sin nꞌaap ein. 7 Onaim maak aap ein naan anꞌoor naan maak mapuin ein naan. Rarit uisf ee nfeen. Naꞌ in nahiin nak, in namnei ntein.

8 Anmeu nfiin on naan ate, uisf ee in teenb ee ka ntaininaꞌ fa. Onaim in naprenat he noꞌen areꞌ kanan meo ma ahinit anbi pah Masir. Rarit in natonan sin amneit ein naan, mes ka tiit fa tuaf es, reꞌ bisa naꞌoteb sin.

9 Rarit aꞌnaak barab roitan bukae-mninut neu uisf ee, naꞌ namnau niit naiꞌ Yusuf. Onaim in nnao nbaiseun uisf ee mnak, “Au ꞌbaiseun, tua! Ho ate kau gui ꞌsaan. 10 Unuꞌ te, oras usiꞌ ho museus kau ꞌok au aok-bian, ma mutaam kai mbi bui, 11 fai jes ate, hai nua kai mimnei. Es-es ate, nok in amneit aa kuun. Ma mneit ein naan amsaꞌ sin aꞌmoufk ein ka humaꞌ meseꞌ fa. 12 Anbi bui je, anmuiꞌ atoin Ibranis es, feꞌ munif. Aꞌnaak bui je nait je njair aꞌnaak mepu nbi bui. Hai mitoon ee hai mneit ein naan. Onaim in nbaan sin. 13 Naꞌko rasi naan, aam usiꞌ ho munaꞌat mufaniꞌ kau au mepu. Mes au aok-bian ee, ho mhukun muꞌmate. Rasin reꞌ naan, natai nok saaꞌ reꞌ atoin Ibranis naan naꞌoteb sin, tua!”

14 Anneen on naan ate, uisf ee nreek tuaf he naen rabah he neik naiꞌ Yusuf naꞌko bui. Rarit naiꞌ Yusuf nnao nkeu ma nsenuꞌ in paken, ma nnao he nateef nok usif. 15 In neem antea te, uisf ee naꞌuab neu ne mnak, “Anah! Au umnei, mes ka tiit fa tuaf es, reꞌ nabeiꞌ he nbaan amneit ein naan. Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ natoon kau nak ho bisa.”

16 Onaim naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Aam usiꞌ. Ho ate kau msaꞌ ka uhiin fa saaꞌ-saaꞌ, tua. Uisneno nmees kuun es anbaan areꞌ kanan amneit. In of oniꞌ anroim he natoon ko rais reko, tua.”

17 Rarit uisf ee natoon amneit ein naan. In nak, “Anbi au mneit ii naan, au ꞌhake ꞌbi noe Nil in panin. 18 Onaim anmuiꞌ bijae apokat hiut, sin aok ein narim-riman. Sin npoin naꞌkon noe naan, ma nnaon nekun huun nbin noe naan in panin. 19 Rarit anmuiꞌ bijae hitu ntein neman. Mes bijaen naan maknau-bousen. Au ka ꞌiit ꞌiit fa bijae human on reꞌ naan anbin pah Masir ia! 20 Mes au ꞌsanmaak! Natuin, nok askeken ate, bijae amaknau-bousen naan, anꞌoor naan bijae apookt ein naan. 21 Sin nꞌoro nrair sin on naan amsaꞌ, bijaen naan anmaknaun baar aah. Rarit au uskekeꞌ ꞌfeen aah.

22 Rarit au ꞌtuup ma ꞌfini ꞌfain. Onaim au umnei ꞌtein. Au ꞌiit makaꞌ puniꞌ hiut, npoin naꞌkon makaꞌ uuꞌ goes reꞌ mrian ii kah een. Sin puink ein koꞌu ma maꞌafaꞌ. 23 Rarit au ꞌiit aꞌtein, makaꞌ puniꞌ hiut. Mes ain mapuut ee nfuu sin ma namnenen. Onaim sin nꞌaap ein. 24 Onaim maak aap ein naan anꞌoor naan maak mapuin ein naan. Rarit au ꞌfeen. Onaim au utoon amneit ein ia ꞌeu ahiint ein. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ nabeiꞌ he nbaan amneit ein naan.”

25 Rarit naiꞌ Yusuf anbaisenu mnak, “Aam usiꞌ. Amneit ein naan, sin aꞌmoufk ein meesꞌ aah. Uisneno natoon nain ko, saaꞌ-saaꞌ reꞌ In he nmoeꞌ je, tua. 26 Amneit ein naan sin aꞌmoufk ein on nai: bijae hiut apookt ein naan, ma maak hiut mapuin ein naan, esan reꞌ oras amnaaht ein anho-hoen toon hiut. Sin aꞌmoufk ein meesꞌ aah. 27 Ma bijae hiut amaknaut ein naan, ma maak puin hiut aꞌaap ein naan, esan reꞌ oras amnahas toon hiut, tua.

28 Onaim Uisneno natoon nain saaꞌ reꞌ In he nmoeꞌ je, tua. On reꞌ feꞌe na au uꞌuab. 29 Hit of attean oras athoes toon hiut atbi pah Masir ok-okeꞌ. 30-31 Rarit naꞌ hit ttean oras amnahas toon hiut. Amnahas naan maꞌtaniꞌ, tar antea ka tiit tain fa mnahat tbi hit pah ia. Areꞌ pah ii namnaah ok-okeꞌ, tar antea sin ka namnau ntein fa oras mnaaht ein nhoen.

32 Onaim aam usiꞌ, ho mupein mneit no nua reꞌ naan, in aꞌmoufk ein nak, Uisneno nafeek anrair nak, ka ꞌroo fa ntein ate, saaꞌ reꞌ In nafeek sin naan, ro he njair.

33 Es naan ate, au ꞌpeint ii on nai, tua: reko nneis aam usiꞌ ho maim tua ahiint es, reꞌ anꞌurus nahiin nok reko. Rarit ho mait je he nꞌator ma naroitan rek-reko pah reꞌ ia. 34 Oras mnaah ahoet toon hiut naan, reko nneis aam usiꞌ ho mait tua ꞌteet es antein, he in nkaububuꞌ penaꞌ-makaꞌ naꞌko too gui sin renen. Penaꞌ-makaꞌ naan anbait sin paaꞌ niim, he natunuꞌ paaf es. 35 Sin ro he natuin aam usiꞌ ho prenat, he sin ntoupun penaꞌ-makaꞌ naꞌko kuan-kuan nbin pah Masir ia. Rarit sin ro he natunuꞌ sin nbin umin reꞌ he tatunuꞌ mnaaht ein. Rarit ro he npao sin rek-reko. 36 He karu toon hiut amnahas naan antea te, hit feꞌ atmuꞌi mnahat. Karu sin nꞌaotr ee on reꞌ naan ate, ka tiit fa tuaf he namnaah anmaet, tua.”

Usif pah Masir nasaeb ꞌpiruꞌ-baru neu naiꞌ Yusuf

37 Anneen naiꞌ Yusuf naꞌuab on naan ate, uisf ee ma in aꞌnaak koꞌun ein, anromin he natuin in uab ein naan. 38 Rarit uisf ee naꞌuab am nak, “Uisneno In Asmaan ee ankuaas naiꞌ Yusuf reꞌ ia. Es naan ate, hit ka neu he tapein fa tuaf es antein, reꞌ nneis naꞌko naiꞌ Yusuf.”

39 Rarit uisf ee naꞌuab nok naiꞌ Yusuf am nak, “Uisneno natoon ko areꞌ kanan rasin ia. Oras ia, hai feꞌ mihiin mak ho atoin ahinit ko. Ma ho mahiin maan nneis naꞌko too mfaun. 40 Onaim oras ia, au ꞌait ko mjair au atoin mapirsaꞌi. Ho mjair aꞌnakat ambi au sonaf. Au too ngguin ro he natuin ho preent ein. Mes arahaa au ꞌmees, naꞌ au ꞌneis ko.”

41-42 Rarit uisf ee nous in krein mamarak, ma napaekb ee neu naiꞌ Yusuf in akrurun. Ma in naꞌuab am nak, “Nok ranan ia, au usaeb ꞌpiruꞌ-baru ꞌeu ko mjair au atoin mapirsaꞌi nbi pah Masir ia.” Rarit in napakeb naiꞌ Yusuf baru mnaun maꞌoos es, ma naꞌheekb ee ꞌhekeꞌ mnaut es.

43 Rarit in nanaꞌat in akreet bikaes es anteniꞌ, he naiꞌ Yusuf ansae. Anmuiꞌ tuaf-tuaf naen anbi kreet naan in matan ma nkoaꞌan nafan-faink ein am nak, “Awoo! Misoit ranan! Amfee hormaat!* Aꞌnaet ii, he nkoen on ankoon!” Nok ranan naan, uisf ee nait naiꞌ Yusuf anjair in atoin mapirsaꞌi nbi pah Masir.

44 Rarit uisf ee naꞌuab nok naiꞌ Yusuf am nak, “On nai. Ho muhiin main, au reꞌ ia usif. Au utoon aꞌrair too pah Masir ꞌak, karu ho ka mkonan sin fa te, sin ka nabeꞌin fa he nmoꞌen saaꞌ-saaꞌ.”

45 Rarit uisf ee nakanab naiꞌ Yusuf am nak, Safnat Panea, natuin abitan Masir sin kaank ein. In nasaob naiꞌ Yusuf nok riꞌ feot muinf es, in kaan ee bi Asnat. Naiꞌ Yusuf in aam baabf ee, kaan ee naiꞌ Potifera. In es reꞌ naꞌnaak rais pirsait anbi kota On.† Nok ranan naan, naiꞌ Yusuf njair atoin makanaꞌ ma matekaꞌ nbi pah Masir.

46 Oras sin nasaeb naiꞌ Yusuf aꞌpiruꞌ-baru te, in nmoin naan toon boꞌ teun goen. Rarit in nnao nfuun am nateef kuan-kuan ma bare-bare nbi pah Masir. 47 Anbi oras athoes toon hiut naan, sekit ma mnonut anho-hoen. 48 Rarit naiꞌ Yusuf annao ma nkaububuꞌ sekit ma mnonut anneisi ntein, ma natunuꞌ sin nbin umin reꞌ he tatunuꞌ mnaaht ein. Sekit ma mnonut naꞌko bare-bare reꞌ npaumaak kota mee te, in natunuꞌ sin nbi uim ꞌtunuꞌ buaꞌ nbi kota naan. 49 Tar antea makaꞌ reꞌ in nkaububuꞌ ma natunuꞌ sin naan, mfau-rutu. On reꞌ snaen ee et tais je ninin, tar antea ka tiit fa tuaf es, reꞌ bisa nsoiꞌ naan sin.

50 Oras amnahas naan ka ntea fa feꞌ, naiꞌ Yusuf in fee bi Asnat nahoniꞌ riꞌaan mone nua. 51 Onaim naiꞌ Yusuf naꞌuab am nak, “Uisneno nmoeꞌ kau ma au ꞌnikaꞌ ain au susat oras au ꞌpoi uꞌko au amaꞌ in umi.” Es naꞌ in nakanab in aan moen unu, naiꞌ Manase (reꞌ he noi on reꞌ kata es antein, nak ‘nikan’).

52 Oras in napein riꞌaan moen muin je te, in naꞌuab antein am nak, “Au upein suust am nanaꞌrenat amfaun ꞌbi bare ia. Mes Uisneno nfee kau tetus, ma au uhoniꞌ ꞌbi ia.” Onaim in nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Efraim.‡

53 Rarit oras athoes toon hiut naan namsoup. 54 Onaim oras amnahas toon hiut naan anmurai ntaam, natai nok reꞌ naiꞌ Yusuf naꞌuab nain je. Anbi bare-bare, amnaahs ii ntaam een, mes anbi pah Masir, anmuꞌi mnahat. 55 ꞌRoo-ꞌroo on naan ate, abitan pah Masir anmurai namnahan. Rarit sin nnaon ma ntotin amnahat naꞌko usif. Onaim uisf ee nreek sin he nnaon neu naiꞌ Yusuf, he natuin in aprenat.

56 Mes amnahas naan maꞌtain reꞌuf. Bare-bare nbi pah Masir in nanan napenin amnahas ok-okeꞌ. Onaim naiꞌ Yusuf anmurai nasoit uim ꞌtunuꞌ mnaaht ein ma naꞌsosaꞌ penaꞌ-makaꞌ neu abitan Masir. 57 Rarit biak ein naꞌkon mee-mee neman ma nsosan amnahat naꞌkon naiꞌ Yusuf nbin pah Masir. Natuin oras amnahas naan batuur-batuur maꞌtaniꞌ.

42

Naiꞌ Yusuf in taatf ein nnaon neu pah Masir he nsosan amnahat

1 Oras naan, aam Yakop anneen biak ein naꞌuab ein am nak, anmuiꞌ penaꞌ-makaꞌ et pah Masir. Onaim in naꞌuab nok in aanh ein am nak, “Hae, riꞌaan ein! Hi mtook he mtakaꞌnanaꞌ on reꞌ naan, aa oo? 2 Au ꞌneen aꞌrair nak anmuꞌi mnahat et pah Masir. Reko nneis hi mnao he msoos kit. Maut he on naan ate, hit kaisaꞌ tamnaah atmaet.”

3 Rarit naiꞌ Yusuf in taatf ein reꞌ tuaf boꞌes naan, nabaarb ein he nnaon nsosan amnahat neun pah Masir. 4 Mes naiꞌ Yakop ka nkonan fa naiꞌ Yusuf in orif naiꞌ Benjamin he nok sin. In natenab am nak, “Kais-kaisaꞌ riꞌanaꞌ naan napein siraak amsaꞌ on reꞌ in tataf.” 5 Anbi mee-mee te, biak ein annenan nrarin nak anmuꞌi mnahat et pah Masir, es naan ate, too mfaun ii nnaon ma nsosan amnahat anbin naan. Amnahas naan, ro nanoon antean pah Kanaꞌan amsaꞌ. Rarit naiꞌ Yakop in aanh ein* annaon ma nsosan amnahat anbin nee msaꞌ.

6 Oras naan, naiꞌ Yusuf anjair tua pirsaꞌi neu usif pah Masir. Karu sekau-sekau neem naꞌko mee-mee he nsoos penaꞌ-makaꞌ te, naiꞌ Yusuf es naꞌsosaꞌ nfeen sin. Es naꞌ oras in taatf ein neman ntean ate, sin nriꞌtuun ma nhormaat ee, tar antea sin nneek afu. 7-8 Oras in niit sin on naan ate, in nahiin nain sin. Mes naiꞌ Yusuf nmoeꞌ jon on reꞌ atoin Masir, es naꞌ sin ka nahiin je fa. Rarit in nataan sin nok haan sesu mnak, “Hi reꞌ ia, miꞌko mee?”

Sin natahan am nak, “Ho aten kai miꞌko pah Kanaꞌan. Hai iim he msoos amnahat miꞌko ko, tua.”

9 Rarit naiꞌ Yusuf namnau in amneit ein unuꞌ feꞌ. In akaꞌtau sin am nak, “Au ka ꞌpirsai ki fa! Hi of asuntirus ki. Hi iim maim he mihiin pah Masir in maꞌniifk ein, rarit hi mtebi mfain he iim ma mbaan kai, aiꞌ?”

10 Mes sin natahan am nak, “Kaah, tua! Hai reꞌ ia suma ho aetn aa kai. Batuur-batuur hai suma iim he msosa haa mnahat. 11 Hai arkai reꞌ ia, hai amaꞌ meseꞌ. Hai ka asuntirus kai fa, tua! Hai atoin rekon kai, tua.”

12 Mes naiꞌ Yusuf naꞌuab naheer am nak, “Hoe! Hi mipoi. Kais amputa-kriu kau! Au uhiin ꞌain ꞌak hi asuntirus ki. Hi iim he maim pah reꞌ ia in maꞌniifk ein!”

13 Rarit sin npenan reꞌuf. Onaim sin natahan neun naiꞌ Yusuf am nak, “Kaah, tua! Hai reꞌ ia suma ho aetn aa kai. Hai iim miꞌko pah Kanaꞌan. Hai mmaꞌori-tatan boꞌes am nua. Hai arkai amaꞌ meseꞌ. Hai oriꞌ aheit suus goe namaikaꞌ nok hai amaꞌ. Ma hai oirf es anteniꞌ, annao namneuk.”

14 Naiꞌ Yusuf nataah sin am nak, “Kahaf! Batuur uab reꞌ feꞌe na au aaꞌ ee naan. Hi reꞌ ia ro asuntirus ki. 15 Onaim hi ro he mfee kau bukti feꞌ, he au uhiin ꞌak hi uab ein feꞌe na batuur, aiꞌ kaah. Au ꞌsuup! Karu hi oriꞌ aheit suus goe ka mok ne neem fa neu ia te, hi ka bisa fa he mnao misaitan pah reꞌ ia! 16 Onaim hi mpiir maan tuaf es he nnao naan hi oriꞌ neem neu ia. Biak ein, au ꞌtahan sin. Au he ꞌiit, hi uab ein naan batuur, aiꞌ kaah. Karu kaah fa te, namneo, hi reꞌ ia asuntirus ki.” 17 Rarit naiꞌ Yusuf anrenu ma nataam sin neu bui je nanan, neno teun.

18 Neno teun on naan ate, naiꞌ Yusuf annao ma naꞌuab nok sin anbin bui je mnak, “Au reꞌ ia, umtausan Uisneno. Ma au utuin In roimn ee piut-piut. Au ufetin ki he hi mmoin. Mes hi ro he minokab uab es. 19 Karu hi uab ein batuur-batuur namneo te, hi ro he mikriraꞌ kau bukti. In raan aꞌpoiꞌ ji on nai: au ꞌtahan tuaf es anbi bui reꞌ ia. Hi bian amfain meu hi pah ee, he meiki mnahat meu hi nonot-asar sin. Natuin sin npao ki he mekin sin amnahat. 20 Rarit hi iim meik hi oirf aan, he njair bukti es, nak hi atoin neek amneꞌo. On naan ate, hi ka mipoi kau fa. Maut he nok ranan naan ate, au kais aꞌhukun uꞌmaet ki.”

Sin nnenan on naan ate, sin nromin. 21 Rarit sin naꞌuab ein es nok es am nak, “Neu! Reok goen! Oras ia hit tapein hit aꞌmoꞌek neno naan in aafn ii jen. Hit tmoeꞌ reꞌuf neu hit oriꞌ. Hit tkius tiit ee neu in nsuus anmaet, in ntoit neik haan sakoit he hit ttuurn ee, mes hit ka tfairoir je fa. Etun oras ia, hit tsuus on reꞌ ia msaꞌ.”

22 Onaim naiꞌ Ruben namnaub sin am nak, “Hae, sin au oriꞌ arki. Neno naan au ꞌtaar ki, he kais minsaaꞌ-saaꞌ riꞌanaꞌ naan! Mes hi ka mko-kosen main fa au uabak naan. Onaim oras ia, hit tseu fuan ii jen. Naiꞌ Usu in naaꞌ ee nsaen kit een.” 23 Sin naꞌuab ein on reꞌ naan, mes sin ka nahinin fa neu naiꞌ Yusuf nahiin sin uab. Natuin oras naiꞌ Yusuf naꞌuab nok sin ite, in npaek uab Masir. Rarit naꞌ anmuiꞌ akoniꞌ uabaꞌ naꞌbain ee neu sin npaek uab Ibrani.

24 Anneen sin naꞌuab ein on naan ate, naiꞌ Yusuf annao nasaitan sin, ma nkae nmes-mees nbi bare reꞌ biak ein ka niit ee fa. Oras in nkae nrari te, in nfain neem neu sin. Rarit in nreek tuaf ma nfuut naiꞌ Simeon nbi in orif-tataf sin humak ma sin matak.

Naiꞌ Yusuf in taatf ein nfanin neun pah Kanaꞌan

25 Rarit naiꞌ Yusuf naprenat in ameupt ein he narain penaꞌ-makaꞌ neu in taatf ein sin aꞌkaor ein. Ma sin ro he ntao nafaniꞌ roit ein nbin aꞌkaor ein sin feefk ein. Rarit ansoo sin. In nrenu he nfeen sin betiꞌ msaꞌ. Ameupt ein naan anmoꞌen natuin naiꞌ Yusuf in aprenat. 26 Rarit naiꞌ Yusuf in taatf ein nasaeb aꞌkaor ein naan neun sin bikaes keledai ngguin. Rarit sin npoin ma nnaon nasaitan pah Masir.

27 Anbi raan atnanaꞌ, sin nasnasan. Oras tuaf es anfei in aꞌkaroꞌ he naꞌeku in bikaes keledai te, in niit in roit ein anbin aꞌkaor ee fefan. 28 In naskeek! Onaim in nhaman in orif-tataf sin am nak, “Hoi! Hi iim he mkius miit ia feꞌ! Hit tmate tkoon! Sin ntao nafaniꞌ au roit ein esan au ꞌkaroꞌ.”

Ankius nitan on naan ate, sin neek ein namnekun. Sin namtau nmaten. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Uisneno ntao saaꞌ antein es reꞌ ia neu kit?”

29 Rarit sin nnaon nkonon. Antean Kanaꞌan on naan ate, sin naretaꞌ neu sin aamf ee, saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nnaben niit ee, nmurai naꞌko sin nbin pah Masir, tar antea sin nfain neman. 30 Sin natonan am nak, “Aam honiꞌ! Usif pah Masir in tua pirsaiꞌ je, maꞌtain reꞌuf. In naꞌuab aah amsaꞌ, ka tiit fa haan maꞌnuraꞌ. In ntubin ma ntuꞌiran kai, mnak hai mnao msuntiur in pah. 31 Mes hai mitaah am mak, ‘Kaah fa, tua! Hai miꞌuab batuur namneo, tua. Hai arkai reꞌ ia, ka asuntirus fa, tua. 32 Hai atoin neek rekon kai, tua. Hai mmaꞌori-tatan tuaf boꞌes am nua. Hai amaꞌ meseꞌ. Mes tuaf es naꞌko kai, nnao namneuk, ma aheit suus goe namaik nok hai amaꞌ et pah Kanaꞌan.’

33 Rarit kaes kouꞌ goe nak, ‘Au he ꞌsobaꞌ ki. Hi atoin amneot, aiꞌ kaah. Hi tuaf es ro he nabaar anbi ia. Hi bian amfain, meiki mnahat meu hi nonot-asar sin, he sin kaisaꞌ namnaah anmaten. 34 Hi ro he meik hi oriꞌ neem neu ia feꞌ. Nok ranan naan ate, naꞌ au uhiin ꞌak hi ka asuntirus ki fa, mes batuur-batuur hi atoin neek amneꞌo. Onaim au of ufetiꞌ ki hi benuꞌ reꞌ au ꞌtaahn ee reꞌ naan. Ma au ꞌkonan ki he mnao meu mee-mee jah, ambi pah reꞌ ia.’ ”

35 Anpeo nrarin on naan ate, sin npukai sin aꞌkaor ein. Sin naskeken, natuin sin es-es ate, niit sin roit ein nbin sin aꞌkaor ein. Ankius on naan ate, naiꞌ Yakop nok in aanh ein namtau nmaten.

36 Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab nok sin am nak, “Hi ꞌmoeꞌm ein, es naꞌ au aanh ein namnekun. Naiꞌ Usu namneuk goen. Amteniꞌ naiꞌ Meon. Oras ia hi he meiki mtein naiꞌ Min? Batuur-batuur hi he mhaꞌmuiꞌ kau, es reꞌ ia!”

37 Onaim naiꞌ Ruben naꞌuab neu in aamf ee mnak, “Aam honiꞌ! Amfee kau naiꞌ Min. Au utaah. Au ꞌbaꞌan ꞌain, au ro he ꞌuum ꞌeik je nfain neem ꞌeu ko, aam honiꞌ. Mes karu kaah fa te, aam honiꞌ, ho mroor au aan moen nuaꞌ ein naan.”

38 Mes naiꞌ Yakop naꞌuab am nak, “Kahaf! Ka nabeiꞌ fa he hi meik naiꞌ Min. In tataf naiꞌ Usu nmate nrair. Oras ia, aar in nmees. Karu in napein siraak anbi raan atnanaꞌ te, hi misusab miis kau, au atoni mnasiꞌ ia, tar antea au ꞌtaam ꞌeu nopu ꞌmaten.”†

43

Naiꞌ Yusuf in taatf ein anfanin neun pah Masir, nok sin orif naiꞌ Benjamin

1 Oras naan, amnahas anbi pah Kanaꞌan maꞌtain besi ntein. 2 Naiꞌ Yakop in uim je naan ee, nararin nrair amnaaht ein reꞌ neon goes ii, in aanh ein annaon nsoos sin naꞌkon pah Masir. Rarit in nak sin am nak, “Riꞌaan ein! Reko nneis hi mfain meu pah Masir, he msoos amtein kit amnahat feꞌ!”

3 Mes naiꞌ Yahuda nataah am nak, “Aam honiꞌ! Neon goes ii, usif pah Masir in tua pirsaiꞌ je namnaub kai maꞌtaniꞌ nak, hai ka mibeiꞌ fa he mikriraꞌ hai huum ein meu ne, karu hai ka mok fa ho aan aheit susu naiꞌ Min! 4 Onaim aam honiꞌ. Ho ro he mkonan kai naiꞌ Min, he nok kai, henaꞌ hai mfain he msoos kit amnahat. 5 Mes karu ho ka mkonan kai fa naiꞌ Min ate, hai ka neu he mnao fa. Atoin Masir naan naꞌuab anrair on naan ate.”

6 On nai te naiꞌ Yakop nakain sin am nak, “Nansaaꞌ am es hi mitonan atoniꞌ naan mak hi feꞌ ammuiꞌ oir muni es antein! Hi mami haa kau susat antein!”

7 Rarit sin nfuriꞌ naiꞌ Yakop am nak, “Aam honiꞌ! Atoniꞌ ne nataan piut, he nahiin kit nok nain hit uim je naan ee ok-okeꞌ. In nataan am nak, ‘On mee? Hi amaꞌ nmoin feꞌe, oo? Hi mmuiꞌ orif et hi umiꞌ feꞌe, oo?’ Onaim hai he mak saaꞌ antein! Onaim ro hai mitoon namneo goah. On nai te, sekau nahiin nain nak, in he nreun kai he hai mok naiꞌ Min on nee?”

8-9 Naiꞌ Yahuda naꞌuab antein am nak, “Aam honiꞌ! Mufetin kai naiꞌ Min he nok kai. Au ꞌbaꞌan ain, karu npoi saaꞌ-saaꞌ neu ne te, au utaah he ꞌsenuꞌ. Karu au ka ꞌeik je nfain neem fa nok ao-minaꞌ neu ko te, maut he ho musaan kau tar antea au ꞌmaet. Onaim ho mkonan kai naiꞌ Min, fin hai he mna-nao goa heen. Reko nneis hai mnao nai rabah, he hit kais tamnaah atmaet. 10 Bait hai kais ampao ꞌroo-ꞌroo te, hai mnao ma mfain iim no nua goen.”

11 Rarit sin aamf ee nak, “Karu on naan ate, hi mmoeꞌ on nai: hi mnao mait meik hau fuaꞌ ma fuboon reko naꞌko hit pah. Esan reꞌ: bumbu sin, hau oef reꞌ foo meniꞌ, reꞌu he ttuis, oin hau, kanari,* ma knaaꞌ bian. Rarit meik sin meu usif pah Masir in tua pirsaꞌi naan, ma mitoon am mak hai baerꞌ ein reꞌ ia njarin ook-sonun neu ko. 12 Hi msaꞌ meiki mtein roit amsaꞌ anfain no nua naꞌko oras neon goes ii hi mnao. Natuin hi ro he mnonaꞌ mifaniꞌ roit ein reꞌ hi miit sin anbin hi ꞌkaor ein neon goes ii. Kais-kaisaꞌ sin es reꞌ antaon nsaan sin. 13 Hi mok hi oriꞌ, mes natiꞌ mfain iim rabah, oo! 14 Au ꞌon-ꞌonen, karu Uisneno reꞌ Akuasat Maꞌtaniꞌ, nabanit usif pah Masir in tua pirsaꞌi naan he nkasian ki. He karu reko te, in nnonaꞌ nafaniꞌ ki au anah naiꞌ Min am naiꞌ Meon, he hi mfain iim buꞌ-buaꞌ. Mes karu au aanh ein namnekun okeꞌ te, maut he au usaah susat ia nkoon piut.”

15 Rarit sin nnaon ma nakbuaꞌ ein baer ook-soun ein am roit, he neikin nnaon neun pah Masir. Sin nok naiꞌ Benjamin amsaꞌ. Antean nee te, sin nnaon nbaiseun naiꞌ Yusuf. 16 Oras naiꞌ Yusuf niit naiꞌ Benjamin nok in taatf ein ate, in nreek aꞌnaak mepu nbi in umi mnak, “Hoe! Meik atoin ein reꞌ ia ntaman neun au umi! Rarit amroor bijae jes, mihaan ee rek-reko. Sin ro he nbukaen nok kau oras maans ee naꞌpuup.”

17 Rarit aꞌnakat naan nmoeꞌ natuin naiꞌ Yusuf in aprenat. Onaim in nnao naat sin neu naiꞌ Yusuf in umi.

18 Oras sin nnaon neun naiꞌ Yusuf in umi, in taatf ein namtaun nmaten. Anbin raan ee te, sin naꞌuab ein am nak, “Amoo! Nansaaꞌ am es in nreun he neik kit teu ia? Kais-kaisaꞌ in he nasusab kit, natuin roit ein reꞌ sin nfee nafaniꞌ kit sin anbin hit iꞌkaor ein neon goes ii. Sin nmoeꞌ napo-poi kit he neem naat kit teu ia, he nok askeken ate, sin nheek kit, ma nmoeꞌ kit atjair sin aten. Rarit sin nasiik naan hit bikaes keledai ngguin okeꞌ.”

19 Etun oras sin npaumaak naiꞌ Yusuf in uim je te, sin nataan aꞌnakat naan am nak, 20 “Aam, kais mutoꞌ-toꞌon kai. Neon goes ii, hai iim amsoos miit amnahat ambi ia. 21-22 Rarit oras hai mfain meu hai kuan, hai misnaas ambi raan ee he mtuup. Onaim hai mfei ꞌkaor ein he miꞌekuꞌ muiꞌt ein. Heꞌe! Hai mtae miit hai roit ein, ntao nafaniꞌ kai sin inbin hai kaor maak ein sin feefk ein. Hai ka mihiin he sekau es reꞌ antao sin naan. Mes oras ia, hai meik mifaniꞌ sin okeꞌ. Onaim aam, kais mutooꞌ goo! Maut he ho muhiin, oras ia hai meik roit bian anteniꞌ he msoos amnaah amtein.”

23 Rarit aꞌnakat naan nataah sin am nak, “Hi mtaꞌ-taaꞌ kiim. Kais mimtau! Of oniꞌ hi Uisneon nggoe es anfee tetus neu ki nbi hi ꞌkaor ein naan. Neon goes ii, au ꞌtoup urair hi roit ein naan okeꞌ. Hi ka mmuiꞌ fa tusaꞌ!” Rarit in napoit naiꞌ Simeon naꞌko bui je he nabua nok sin.

24 Onaim sin ntaman okeꞌ neu naiꞌ Yusuf in umi. Rarit aꞌnakat naan anfeen sin oe ma nafaun sin haek ein. In naꞌekuꞌ sin bikaes keledai ngguin amsaꞌ. 25 Rarit in natoon am nak, “Hi of ambukae mok hai aam usiꞌ oras maans ii naꞌpuup.” Oras sin npao naiꞌ Yusuf he neem nateef nok sin ite, sin nꞌator ook-soun ein naan.

26 Oras naiꞌ Yusuf neem antea te, sin nriꞌtuun ok-okeꞌ nbin in human ma in matan. Rarit sin nnonaꞌ ook-soun ein neu na. 27 Rarit naiꞌ Yusuf nataan sin am nak, “On mee? Hi arki mꞌao-minaꞌ, oo? Hi ama mnasiꞌ on mee? In nꞌao-minaꞌ msaꞌ, aa oo?”

28 Sin natahan am nak, “Ho ate mnais ee, reꞌ hai aam honiꞌ, et reꞌ nee. In nꞌao-miin, tua.” Onaim sin naꞌruir ein ma nhormaat anteinꞌ ee.

29 Rarit naiꞌ Yusuf nait matan am ankius niit in orif naiꞌ Benjamin. Sin nua sin, ainaf ma amaf meseꞌ. Onaim in nak, “Ooo! Hi oriꞌ aheit susu reꞌ neon goes ii hi miton-toon ee ji, es reꞌ ia!”

Rarit in naꞌuab neu naiꞌ Benjamin am nak, “Baꞌe! Au ꞌon-ꞌonen he Uisneno nfee ko tetus kouꞌ-koꞌu.”

30 Ankius naiꞌ Benjamin on naan ate, naiꞌ Yusuf in rasi mnaut neu in oirf ee he noi npeꞌ-peeꞌ jah een. Natuin in nneek niis in orif naiꞌ Benjamin. In ka bisa ntahan naan fa in nekan naan antein. Onaim in nnao ntaam neu in keeꞌn ee rabah. Rarit in nkae nmeꞌ-meꞌur anbi naan. 31 Ankae nrari te, in nnao nameu in human. In nafaniꞌ in nekan, rait in nnao nateef nok sin. Onaim in nreun in ameupt ein uim je naan ee, he nabaarb ein bukaet neun mei.

32 Sin nabarab bukaet neu naiꞌ Yusuf anbi mei jes in nmees kuun. In orif-tataf sin nbukaen nbin mei jes aꞌtetaꞌ. In ameupt ein, nbukaen nbin mei jes kuuk. Natuin atoin Masir sin nnaben ate sin nhaiꞌniis sin tuak ein karu sin nbukaen buꞌ-buaꞌ nok atoin Ibranis sin.† 33 Aꞌnakat naan anꞌator anrair he naiꞌ Yusuf in orif-tataf sin antokon nmabain ein nok naiꞌ Yusuf. In nꞌator sin he ntokon nmaktun-tuin ein nmurai naꞌko atoin kouꞌ goe ntea aheit susu. Oras sin ankius niit reꞌ moꞌet reꞌ ia te, sin nsanmakan. 34 Rarit naiꞌ Yusuf anꞌator he in ameupt ein naan naitin bukaet naꞌkon in mei je neun in orif-tataf sin. Sin ntoupun humaꞌ meseꞌ. Mes naiꞌ Benjamin antoupu mfaun anneis no niim naꞌko in taatf ein naan. Rarit sin nbukaen tar antea sin namsenan batuur-batuur.

44

Naiꞌ Yusuf in aꞌkoom noin muit ee namneuk

1 Sin nbukaen nrarin ate, naiꞌ Yusuf naꞌseꞌ-seꞌo aꞌnaak mepu nbi in uim je mnak, “Hoe! Ho mnao murai penaꞌ-makaꞌ meu atoin ein ia sin aꞌkaor ein naan, nahen-henun. Rarit ho mtao mufaniꞌ sin roit ein es-es ate meu sin aꞌkaor ein naan. 2 Rarit ho mait au ꞌkoom noin muit ee, ma mtao goe meu aheit suus goe in aꞌkaor aan.” Onaim in nmoeꞌ natuin naiꞌ Yusuf in aprenat.

3 Maan reꞌ snaat ee nsae te, naiꞌ Yusuf nafetin sin nok sin bikaes keledai ngguin he nnaon nfanin ma neikin amnahat. 4 Sin nnaon ka ꞌroo fa feꞌ naꞌkon kota naan ate, naiꞌ Yusuf natoon neu aꞌnakat naan am nak, “Ho mnao mriuꞌ mutuin atoin ein naan rabah. Karu mupein sin ite, ho mak sin am mak, ‘Nansaaꞌ am es hi mmoeꞌ maufinu meu ꞌnaef ee? Hi mbaras in neek reok goe nok moeꞌ reꞌuf on naan! 5 On mee mꞌes hi mibaak meik hai aꞌnaak te in aꞌkoom noin muit ee? Hi ka mihiin fa, oo? Naan ka npaek je fa he nbukae oe nmees jah. Anpaek je he naim atoniꞌ in uan, natuin aꞌkomaꞌ naan matuaꞌ ate! Hi moeꞌm ein ia, ro reuꞌ besi!’ ”

6 Rarit aꞌnakat naan nriuꞌ natuin sin tar antea napein sin. Onaim in natoon neu sin natuin ahaa naiꞌ Yusuf in uaban feꞌe na.

7 Rarit sin npenan mates am nak, “Aam, ho sairt ii, on mee? Hai msuup. Hai ka neu he mibeiꞌ fa he mmoeꞌ reꞌuf on naan! 8 Ho muhiim kuum. Roit ein reꞌ neon goes ii nbin hai ꞌkaor ein naan, hai mfee sin nfanin neu ko. Onaim hai ka mibeiꞌ fa he mibaak hi aꞌnaak te in aꞌkomaꞌ naan naꞌko in umi. Hai ka neu he mibaak fa, tua! 9 Aam, ho mpukai ma mtae kuum. Mupein aꞌkomaꞌ naan anbi sekau in aꞌkaor ate, amhukun misan! Maut he hai bian ii, mjair ate meu ko.”

10 Rarit aꞌnakat naan naꞌuab am nak, “Kahaf! On nai. Karu au ꞌiit ee nbi sekau te, in reꞌ naan anjair au ate. Hi bian ii, mnao mkoon.”

11 Onaim sin nasanut aꞌkaor ein naan, rabah. Rarit sin npukai nain sin. 12 Onaim aꞌnakat naan anparikas aꞌkaor ein naan barisi, nmurai naꞌko atoin kouꞌ goe iin je, ntea aheit suus goe iin je. Onaim in niit aꞌkoom noin mutiꞌ naan, anbi naiꞌ Benjamin in aꞌkaroꞌ.

13 Ankius nitan on naan ate, naiꞌ Benjamin in taatf ein sin neek ein akratiꞌ-krait ein. Rarit sin nasaeb nafaniꞌ sin aꞌkaor ein neun sin bikaes keledai ngguin, he ntaman nfanin neun kota.

14 Oras sin ntean naiꞌ Yusuf in uim je te, in nbi naan feꞌ. Onaim sin nriꞌtuun anbin naiꞌ Yusuf in human ma in matan. 15 Rarit naiꞌ Yusuf naskarak sin am nak, “Hoe! Nansaaꞌ am es hi mmoeꞌ kau on reꞌ ia? Hi ka mihiin fa? Aꞌnaet on reꞌ au, anpaek reꞌu reꞌ he naim atoniꞌ in uan.”

16 Rarit naiꞌ Yahuda nataah am nak, “Airoo! Uisneno npukai napoitan hit saant ein. Rarit hai he mak saaꞌ ntein, tua? Hai he mimneob hai tuam ein on mee, tua! Karu ho mtahan hai oriꞌ te, reko nneis ho mtahan kai okeꞌ. Mait kai mjair ho aten.”

17 Mes naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Kahaf! Niit aꞌkomaꞌ naan anbi sekau te, in es reꞌ he njair au ate! Hi bian ii, mifrei. Amfain nai meu hi amaꞌ!”

Naiꞌ Yahuda ntoit he nsenuꞌ naiꞌ Benjamin

18 Rarit naiꞌ Yahuda nnao npaumak-maak naiꞌ Yusuf, ma naꞌuab am nak, “Au ꞌbaiseun, tua. Au uhiin ꞌak ho kuasam naan natai nok uisf ee in kuasan kuun. Natuin rasi naan, kais mutoꞌon kau, tua. Au ꞌtoit mainuan he au uꞌsitiꞌ aan aꞌkreꞌo, tua. 19 Neon goes ii, ho mutaan kai mmak, ‘Hi amaꞌ nok hi oriꞌ tuaf es etan naa feꞌe, oo?’

20 Rarit hai mitaah am mak, ‘Hai amaꞌ namnasi nrair. Hai oriꞌ aheit suus goe meseꞌ. Oras nahoins ee te, hai amaꞌ namnais jen. Aheet suus goe in taatf ee, nmate nrair, tua. Sin nua sin, sin ainf ee nmate nrair. Onaim oras ia, hai oriꞌ aheit susu naan, in nmees. Es naꞌ hai amaꞌ nneek niis ne.’

21 Rarit ho mreun kai he hai meik hai oriꞌ, he ho miit ee. 22 Onaim hai mitaah am mak, ‘Riꞌanaꞌ reꞌ ne, ka neu he nnao nporiꞌ fa hai amaꞌ. Karu in nnao npoirn ee te, hai amaꞌ ro he nmaet kuun nai, es reꞌ naan.’

23 On nai te, ho mutaah am mak, ‘Karu hi ka meik fa hi oriꞌ naan ate, hi ka neu he miit amtein kau fa heen.’

24 Rarit hai mfain. Hai mtean hai amaꞌ ne te, hai mitoon main rasin reꞌ ho muꞌuab sin meu kai. 25 Aꞌroo-ꞌroo te, hai mnaaht ein oekꞌ ein. Rarit hai amaꞌ anreek kai he mfain iim amtein meu pah Masir he msoos amnahat. 26 Mes hai mitaah am mak, ‘Aam honiꞌ! Hai ka neu he mnao fa meu ne ntein. Natuin uisf ee in tua pirsaiꞌ je, naꞌuab nain nak, karu hai ka mok fa hai oriꞌ te, hai ka neu he miit amtein fa in human. Onaim hai ro he meik hai oriꞌ aheit susu naan feꞌ, henaꞌ hai mnao.’

27 Rarit hai amaꞌ naꞌuab am nak, ‘Hi mihiin main. Au fee bi Rahel in aanh ein, tuaf nua goah. 28 Ahuunt ee nnao namneuk. Oniꞌ muiꞌ fui ngguin npius goe ma neku nrair je. Es naꞌ ntea oras ia, au ka ꞌiit aꞌteinꞌ ee fa. 29 Karu hi mait meik aheit suus gui ntein miꞌko kau, ma in napein siraak ate, hi mtao mtein kau susat meu au atoni mnasiꞌ kau gui, he ꞌmaet nai.’

30-31 Es naan ate, usiꞌ. Au ꞌbaiseun, tua. Karu au ꞌfain ꞌeu au amaꞌ, mes au ka ꞌok fa aheit susu reꞌ ia te, ro hai amaꞌ nmaet kuun een. Natuin in asmaan ee, nmafuut nok riꞌanaꞌ ia te. On nai te, in namnais reꞌ-reuꞌf een. Onaim karu hai mtao mteinꞌ ee susat, in nmaet nai. 32 Saaꞌ antein, au ꞌbaꞌan urair ꞌeu au amaꞌ ꞌak, au utaah riꞌanaꞌ ia. Au ꞌbaꞌan ꞌeu au amaꞌ, karu au ka ꞌeik ufaniꞌ fa riꞌanaꞌ ia ꞌeu ne, maut he au utaah kuuk sanat naan, tar antea au ꞌmaet.

33 Onaim au ꞌbaiseun, tua. Maut he au umaik aꞌbi ia he ꞌseun ee, henatiꞌ au es reꞌ aꞌjair ho ate. Maut he in nfain nok in taatf ein. 34 Karu riꞌanaꞌ ia ka nok fa te, au ka neu he ꞌfain fa. Au ka neu he ꞌtahan aan fa au tuak, karu au ꞌiit au amaꞌ ansuus tar anmaet.”

45

Naiꞌ Yusuf natoon in tuan, ma ntoit in aamf ee he nfooꞌ neem neu pah Masir

1 Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf in neekn ee kratiꞌ-kratiꞌ, tar antea in ka ntahan naan fa in tuan ii ntein nbi in ameupt ein sin maatk ein. Etun in nreun sin he npoin, he in bisa nmees nok in orif-tataf sin. Nok ranan naan ate, in bisa natoon in tuan ee neu sin. 2 Rarit ameupt ein npoin okeꞌ. Onaim naiꞌ Yusuf ankae nmeꞌ-meꞌur ma npin-pinus. In ameupt ein, atoin Masir, reꞌ nhaken nbin moen ee, anneen amsaꞌ. Ma abitan uisf ee in soonf ee nnenan amsaꞌ.

3 Rarit naiꞌ Yusuf natoon namneo goah neu in orif-tataf sin am nak, “Airoo, tua. Au reꞌ ia, naiꞌ Usu kau. Hi oriꞌ. Hit arkit atmaꞌori-tatan. Hit amaꞌ feꞌ nmoni, oo?”

Annenan on naan ate, in orif-tataf sin namtau nmaten, tar antea sin ka fefaꞌ meseꞌ fa.

4 Rarit naiꞌ Yusuf nak sin am nak, “Hae! Amsiriꞌ iim he mpaumaak kau feꞌ!”

Onaim sin nsiir ein antaman ma npaumaak naiꞌ Yusuf. Onaim in naꞌuab nafanik am nak, “Au reꞌ ia, naiꞌ Yusuf, reꞌ neon goes ii, hi miꞌsosaꞌ mpoirn ee meu pah Masir ia. 5 Amneon ii, hi miꞌsosaꞌ kau goen. Mes kais mimtau, ma kais ammatoe ma mmasanan es nok es. Natuin Uisneno es neik kau ꞌuum aꞌtea ia, he ꞌjair ahunut ꞌeu ki. Nok ranan naan, In npaek kau he In nafetin naan too mfaun ii, he sin kaisaꞌ namnaah anmaten.

6 Oras ia, amnaahs ii feꞌ nnao naan toon nua. Aar toon niim feꞌ. Oras naan, ka tiit tain fa tuaf es he ntoof aiꞌ nkaun, nseen, ma ka tiit fa reen jes reꞌ he nmuiꞌ penaꞌ-makaꞌ. 7 Nok ranan reꞌ hit ka tahiin tain je fa reꞌ ia, Uisneno neik kau ꞌuum uhuun uꞌko ki. Henatiꞌ naꞌko hi arki, ma hi anah-upuf sin napenin aꞌhonis.

8 Onaim in batuurn ii, ka hi es ammoeꞌ kau fa he au ꞌuum aꞌtea ia, mes Uisneno In aꞌmoꞌen. In es nait kau ꞌjair uisf ee in tua pirsaꞌi ꞌbi pah Masir ia. Onaim au ꞌjair aꞌnakat aꞌbi uisf ee in sonaf. Ka tiit tain fa es he nneis naꞌko kau.

9 Onaim oras ia, hi mfain rabah nai, he mitoon au uabak reꞌ ia meu hit amaꞌ, mak on nai: ‘Aam honiꞌ, ho anah naiꞌ Yusuf anmoin feꞌ! In njair kaes koꞌu et pah Masir. In naskau ko aam honiꞌ, he mnao meu pah Masir rabah nai, tua. 10 Aam honiꞌ of ho mupein mainuan he mutua mbi pah Gosen mpaumaak ee. Bare naan mainuan. Onaim hi bisa mituuk ma miꞌekuꞌ hi ꞌbib-kasen, aꞌbibin, ma bijae ngguin ok-okeꞌ. In ntoit ko msaꞌ, he uum meik ho anah-upuf sin, nok nain sin uim je naan ee, ma sin baer pusaak ein ok-okeꞌ he mitua mibaar ambi nee, tua. 11 Karu aam honiꞌ mutua mbi Gosen ate, in bisa npairoir ko nbi nee. Natuin amnaahs ii aar toon niim antein feꞌ. Onaim in of anꞌator he aam honiꞌ mok ho nonot-asar sin, ma ho muiꞌt ein ok-okeꞌ ka nkuran ma nrabuꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, tua.’ ”

12 Naiꞌ Yusuf natoon anrair on naan ate, in naꞌuab antein am nak, “Oras ia, hi miit meik hi matam, aa oo? Ho msaꞌ, Min. Au reꞌ ia, ho tataꞌ naiꞌ Yusuf teb-tebe. 13 Onaim mitoon meu hit amaꞌ mak, au kuasat aꞌbi pah Masir reꞌ ia, kouꞌ reꞌuf. Ma miretaꞌ meu hit amaꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi miit sin. Rarit hi meik je neem rabah nai meu ia!”

14 Rarit in nhoo ma nneek in orif naiꞌ Benjamin, ma sin nua sin ankaen. 15 In anhoo ma nneek in taatf ein meseꞌ-meseꞌ msaꞌ. Rarit naꞌ sin nmurai naꞌuab ein nok ne.

Usif pah Masir antoup naiꞌ Yusuf in orif-tataf sin

16 Rarit, oras uisf ee nok in aꞌnaak meupn ein annenan nak naiꞌ Yusuf in orif-tataf sin neman, sin nmariin anmaten. 17 Onaim uisf ee naꞌuab neu naiꞌ Yusuf am nak, “Yusuf! Mutoon meu sin ho benuꞌ, he sin nasaeb ein penaꞌ-makaꞌ neu sin bikaes keledai ngguin, he neikin nnaon neun pah Kanaꞌan. 18 Rarit amreun sin he neik ho amaꞌ ma nonot-asar sin neman okeꞌ, he sin nfooꞌ neman neun ia nai. Au of aꞌfeen sin afu ma bare reꞌ reko nneis nbi pah Masir ia, he sin natuan ma nmonin nbin naan, ma sin napenin amnahat naꞌko bare naan. 19 Amreun sin he sin neik nanin akreet bikaseꞌ fauk naꞌko ia, he sin nasaeb riꞌaan ein, ma ho amaꞌ. 20 Kais sin natenab baer pusaak ein reꞌ sin ka bisa neik sin fa. Natuin pah Masir ia, naheun nok bareꞌ reꞌ arekot. Sin of anpaar sin.”

21 Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf anfee kreet bikaseꞌ fauk, ma betiꞌ nbi ranan, natuin uisf ee in kabin. Ma in orif-tataf sin* nabaarb ein he nfanin natuin uisf ee in kabin. 22 Naiꞌ Yusuf anfeen sin tai feꞌu msaꞌ, es ate paasn es. Mes in nfeen naiꞌ Benjamin roi mutiꞌ fuaꞌ natun teun, ma tai feꞌu pasan niim. 23 In nsonuꞌ neu in aam hoin fe baer saaꞌ-saaꞌ reꞌ nareok naꞌko pah Masir, ma nasaeb sin nbi bikaes keledai mone boꞌes. In nfee naꞌbabaꞌ ntein penaꞌ-makaꞌ, utunuꞌ, ma mnahat humaꞌ-humaꞌ, nasaeb sin neun bikaes keledai ainaf boꞌes. In nꞌook-beit sin neu oras sin ntebi nfain neman neun pah Masir. 24 Rarit in nnao naseonaꞌ sin, ma namnaub sin am nak, “Natiꞌ hi kaisaꞌ mmatoe mbi raan ee, joo!”

Naiꞌ Yakop anneen nak naiꞌ Yusuf anmoin feꞌ

25 Rarit sin nnaon nfanin neun sin aamf ee et pah Kanaꞌan. 26 Antean ne te, sin natonan sin aamf ee mnak, “Aam honiꞌ! Ho anah naiꞌ Yusuf anmoin feꞌ. In kaes koꞌu et pah Masir! In nnaaꞌ aprenat.”

Oras naiꞌ Yakop anneen ate, in ntakaꞌnanaꞌ ma ka npirsai fa sin uabk ein naan. 27 Mes oras sin natonan nrair naiꞌ Yusuf in uab ein naan, ma in niit akreet bikaseꞌ reꞌ naiꞌ Yusuf ansoun ee he nasaeb neik je neu pah Masir te, naꞌ in npirsai. 28 Onaim in naꞌuab am nak, “Airoo! Au aanh ee nmoin feꞌ! On reꞌ naan ate, naꞌ au ꞌmariin. Au ro he ꞌnao ꞌkius ꞌaan ee feꞌ, naꞌ au ꞌmate msaꞌ, reko.”

46

Naiꞌ Yakop sin nabaarb ein he nfoꞌon neun pah Masir

1 Rarit naiꞌ Yakop* nakbuaꞌ in aꞌbruaꞌ ein, ma nnao nasaitan pah Kanaꞌan. Sin ntean kuan Barseba te, in nroor muꞌit ma nafuat sin neu Uisneno, reꞌ in amaf naiꞌ Isak naꞌbees neu Ne naꞌko unuꞌ.

2 Fai jes ate, naiꞌ Yakop namnei. Anbi mneit naan, in nneen Uisneno noeꞌn ee mnak, “Hoe! Yakop! Ho mfeen he mneen feꞌ!”

Onaim in nataah am nak, “Tua!”

3 Ma Uisneno nak, “Au reꞌ ia, Uisneno reꞌ ho amaꞌ naꞌbees neu Na naꞌko unuꞌ. Ho kais mumtau he mnao meu pah Masir. Au of aꞌmoeꞌ ho sufam-kauꞌm ein anjarin too reꞌ masoꞌik anbin bare naan. 4 Au of ꞌok ko tnao teu pah Masir. Ma Au of ꞌok ufaniꞌ ho sufam-kauꞌm ein nfanin neun pah Kanaꞌan amsaꞌ. Oras ho mmate te, of ho anah naiꞌ Yusuf anhake nbi ho bnapam.”

5 Rarit naiꞌ Yakop nok in aanh ein,† nnaon nasaitan kuan Barseba. Onaim sin nasaeb ee, ma sin fee-anah sin anbin kreet bikaes ein reꞌ usif pah Masir ansonuꞌ sin. 6-7 Sin nait neik sin baer pusaak ein ma muiꞌt ein ok-okeꞌ reꞌ sin nmuiꞌ sin, oras sin nbin pah Kanaꞌan. Rarit naiꞌ Yakop ma in aan feto-aan mone sin, ma in uupf ein ok-okeꞌ, nnaon neun pah Masir.

Naiꞌ Yakop nok in noont ein reꞌ nokan nnaon neun pah Masir

8 Naiꞌ Yakop in nonot-asar reꞌ nok anfoꞌon neun pah Masir, esan reꞌ ia:‡

Naiꞌ Ruben, aan moen unu. 9 In aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Henok, naiꞌ Paru, naiꞌ Hesron, ma naiꞌ Karmi.

10 Naiꞌ Simeon nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Yemuel, naiꞌ Yamin, naiꞌ Ohat, naiꞌ Yakin, ma naiꞌ Sohar. Ma naiꞌ Saul amsaꞌ, reꞌ nahoins ee naꞌko bifee Kananas.

11 Naiꞌ Lewi nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Gerson, naiꞌ Kehat, ma naiꞌ Merari.

12 Naiꞌ Yahuda nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Sela, naiꞌ Peres, ma naiꞌ Sera. Naiꞌ Yahuda in anah bian, naiꞌ Er ma naiꞌ Onan, nmate nrarin nbin Kanaꞌan. In neik naiꞌ Peres in aanh ein amsaꞌ, esan reꞌ: naiꞌ Hesron ma naiꞌ Hamur.

13 Naiꞌ Isaskar nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Tora, naiꞌ Pua, naiꞌ Ayup, ma naiꞌ Simron.

14 Naiꞌ Sebulon nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Seret, naiꞌ Eron, ma naiꞌ Yahreel.

15 Sin ok-okeꞌ reꞌ naan, naiꞌ Yakop nok in fee bi Lea sin aan hoin ein, oras sin natuan nbin Mesopotamia. Anmuꞌi ntein sin aan feto, kaan ee bi Dina. Onaim naiꞌ Yakop nok in mahoin ii, tuaf boꞌ tenu mteun.

16 Onaim anmuiꞌ in anah naꞌko in fee bian es reꞌ: naiꞌ Gat, nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Sifion, naiꞌ Hagi, naiꞌ Suni, naiꞌ Esbon, naiꞌ Eri, naiꞌ Arodi, ma naiꞌ Areli.

17 Naiꞌ Aser, nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Yimna, naiꞌ Yiswa, naiꞌ Yiswi, naiꞌ Beria, nok sin feotf es, kaan ee bi Sera.

Anmuꞌi msaꞌ naiꞌ Beria in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Heber ma naiꞌ Markiel.

18 Sin arsin reꞌ naan, tuaf boꞌes am nee. Esan reꞌ naiꞌ Yakop ma in fee bi Silpa in anah-upuf sin. Bi Silpa naan, ate reꞌ naiꞌ Laban anfee je neu in aan feto bi Lea, naiꞌ Yakop in fee mnasiꞌ.

19 Naiꞌ Yakop in fee jes antein, kaan ee bi Rahel. In nahoniꞌ riꞌanaꞌ nua, esan reꞌ: naiꞌ Yusuf ma naiꞌ Benjamin. 20 Oras naan, naiꞌ Yusuf ansao nrair bi Asnat nbi pah Masir. In aam baabf ee, aꞌnaak rais pirsait anbi kota On, kaan ee naiꞌ Potifera. Naiꞌ Yusuf ma bi Asnat sin aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Efraim ma naiꞌ Manase.

21 Naiꞌ Benjamin nok amsaꞌ neu pah Masir. In nok in aanh ein, esan reꞌ: naiꞌ Bera, naiꞌ Beker, naiꞌ Asibel, naiꞌ Gera, naiꞌ Naꞌaman, naiꞌ Ehi, naiꞌ Ros, naiꞌ Mupim, naiꞌ Hupim, ma naiꞌ Aret.

22 Rarit naiꞌ Yakop ma in fee bi Rahel sin mahoink ein tuaf boꞌes am haa.

23 Naiꞌ Yakop in nmuꞌi ntein fee jes, kaan ee bi Bilha. Sin aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Dan ma naiꞌ Naftali.

Naiꞌ Dan in aanh ee, naiꞌ Husim.

24 Naiꞌ Naftali nok in aanh ein esan reꞌ: naiꞌ Yaser, naiꞌ Guni, naiꞌ Yeser ma naiꞌ Sirem.

25 Naiꞌ Yakop nok in fee bi Bilha sin mahoink ein tuaf hiut. Bi Bilha naan, es reꞌ bi Rahel in ate, reꞌ in napein je naꞌko in amaf naiꞌ Laban.

26 Onaim naiꞌ Yakop in mahoin ein reꞌ nnaon neun pah Masir naan, tuaf boꞌ nee mnee. In aan naenf ein ka nsoiꞌ sin fa feꞌ. 27 Sin nmaꞌbaab ein nok naiꞌ Yusuf in aanh ein reꞌ nahoniꞌ sin anbin pah Masir, sin tuaf nua. Onaim naiꞌ Yakop in nonot-asar reꞌ natuan nbin Masir, sin ar-arsin tuaf boꞌ hiut.

Naiꞌ Yakop nateef in anah naiꞌ Yusuf

28 Oras sin he noi ntean pah Masir ate, naiꞌ Yakop anreun in anah naiꞌ Yahuda he nnao nahuun, he noꞌen naiꞌ Yusuf, he neem nateef nok in aamf ee nbi pah Gosen. Oras sin ntean nrarin nbin Gosen, 29 on naan ate, naiꞌ Yusuf ansae neu in aꞌkreet, he nnao nateef in aamf ee nbi naan. Oras sin natefan, naiꞌ Yusuf anhoo in aamf ee, ma nkae ꞌroo reꞌuf.

30 Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab nok naiꞌ Yusuf am nak, “Usu! Oras ia, au ꞌiit ko goen. Onaim au uhiin ꞌak ho mmoin feꞌ. Maski oras ia au ꞌmate msaꞌ, reko.”

31 Rarit naiꞌ Yusuf natoon neu in orif-tataf sin am nak, “Au ro he ꞌnao ꞌbaiseun uisf ee, he utoon ꞌak au nonot-asar sin naꞌkon pah Kanaꞌan neman ntean nggoen. 32 Onaim au of utoon ꞌak hi reꞌ ia, atuuk muꞌit. Etun hi meik hi muiꞌt ein ma hi pusaak ein naꞌkon Kanaꞌan. 33 Karu uisf ee noꞌen ki, ma nataan hi meupm ein saaꞌ, 34 hi mitaah am mak, hi arki reꞌ ia, atuuk muꞌit ammurai miꞌko hi aanꞌ-anaꞌ feꞌ, on reꞌ hi beꞌi-naꞌi sin. Nok ranan naan, in of anreun ki he mitua mbi Gosen.” Naiꞌ Yusuf natoon on naan, natuin abitan pah Masir anmaiꞌnisin karu sin natua nabuan nok atuuk muiꞌt ein.

47

Naiꞌ Yusuf in uim je nanan napenin afu naꞌko usif pah Masir

1-2 Rarit naiꞌ Yusuf nok in tataf tuaf niim, annaon he nbaiseun usif. Naiꞌ Yusuf naꞌekub ma natefab sin nok usif. In naꞌuab am nak, “Aam usiꞌ! Au amaꞌ ma au oriꞌ-tataꞌ sin neman nrarin naꞌkon pah Kanaꞌan. Sin neman neik sin muiꞌt ein ma sin baerꞌ ein ok-okeꞌ. Oras ia sin etan pah Gosen.”

3 Rarit uisf ee nataan am nak, “Hi meupn ein es reꞌ saaꞌ?”

On nai te, sin natahan am nak, “Hai reꞌ ia atukus, on reꞌ sin hai beꞌi-naꞌi. 4 Oras ia, pah Kanaꞌan nafauk-nai koꞌu, tar antea ka tiit fa mnahat ma huun antein. Etun hai iim meu pah reꞌ ia he mitua mtahan. Hai meik hai muiꞌt ein amsaꞌ. Onaim oras ia, hai mbaiseun ko usiꞌ, mkonan kai he hai mitua mbi pah Gosen, he hai mituuk hai muiꞌt ein anbin naan.”

5 Rarit uisf ee natoon in roimn ee neu naiꞌ Yusuf am nak, “Oras ia, ho amaꞌ ma sin ho benuꞌ etan ia. 6 Onaim sin napenin mainuan he sin natuan nbin ia on reꞌ sin pah akuuk. Au mahiink ii te, pah Gosen naan, bare reꞌ reko nneis nbi pah reꞌ ia. Onaim reko nneis sin natuan nbin reꞌ naan. Ma karu sin natuuk muꞌit am reko te, maut he sin natuuk au ngguin anbin naan amsaꞌ.”

7 Rarit naiꞌ Yusuf naꞌekub ma natefab in aamf ee nok usif. Onaim naiꞌ Yakop anꞌonen he Uisneno nfee tetus neu usif naan.

8 Onaim uisf ee nataan am nak, “Aam, ho toon fauk een?”

9 Naiꞌ Yakop nataah am nak, “Au ꞌmoin ꞌaan toon nautn es boꞌ teun, mes au ka utua ubaar ꞌiit fa feꞌ ꞌbi baer jes. Au beꞌi-naꞌi sin on naan amsaꞌ. Karu au he utaib ok, ꞌok sin ite, au toon aꞌmoin ji, feꞌ ka mfaun fa feꞌ. Mes naheun nok suust am nanaꞌrenat.” 10 Onaim naiꞌ Yakop antoti ntein Uisneno he nfee tetus-athoen neu usif pah Masir naan. Rarit sin nbaisenun ma nheer ok naꞌko uisf ee in matan, ma ntebi nfanin.

11 Rarit naiꞌ Yusuf natuin uisf ee in kabin, onaim in nruur bare neu sin nbi pah Gosen. Afu bare naan, mrian ii kah een. (Sin nakanab bare naan nbi neon amunit nak, ‘Rameses’.) Onaim naiꞌ Yusuf in amaf ma in orif-tataf sin natua nabaran nbin bare naan. 12 Rarit naiꞌ Yusuf nataah ma nasaah mnahat neu in amaf, ma in orif-tataf sin, sin fee-anah sin, naꞌko aꞌnaet tar antea aꞌbaut ein.

Amnaahs ee mainenuꞌ ntein anbi pah Masir

13 Anbi oras naan, ka tiit tain fa mnahat anbi mee-mee. Amnaahs ii ntaman kuan-bare, kota mpah. Naꞌko pah Masir ntea pah Kanaꞌan mansian ein nꞌore nmaten. Sin ka nabeꞌin fa he nmoꞌen saaꞌ-saaꞌ, natuin sin namnahan nmaten. 14 Rarit biak ein neman naꞌkon bare-bare neun pah Masir, ma areꞌ bare-bare nbi pah Kanaꞌan, he nsosan amnahat naꞌkon naiꞌ Yusuf. Onaim in naꞌbuaꞌ roit ein naan ok-okeꞌ, rarit in nnao natunuꞌ sin anbin uisf ee in sonaf. 15 Oras naan, abitan pah Masir ma pah Kanaꞌan sin nararin roit. Onaim sin ka nsoos nabeꞌin fa mnahat. Rarit sin neman neun naiꞌ Yusuf he ntotin. Sin naꞌuab ein am nak, “Usiꞌ! Hai mbaiseun ko, tua. Amfee kai mnahat, he hai kaisaꞌ mimnaah ammaet. Natuin hai mirair roit, tua.”

16 Rarit naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Karu batuur-batuur hi mirair roit ate, hi mmoeꞌ on nai: mtuki mnahat nok hi muiꞌt ein naan. Au of aꞌfee ki mnahat.” 17 Rarit sin nnonaꞌ sin muiꞌt ein neun naiꞌ Yusuf he ntukin amnahat. Muiꞌt ein esan reꞌ: sin bijae ngguin, bikaseꞌ, bikaes keledai, ꞌbibi, ma sin ꞌbib-kasen. Natuin toon naan, naiꞌ Yusuf anꞌator on reꞌ naan.

18 Toon amneemt ii te, sin nfain neman neun naiꞌ Yusuf. Sin nbaisenun am nak, “Usiꞌ! Hai ro mbaiseun namneo goah, tua. Hai roit ma muꞌit, ho mtuik maan kuum sin een, tua. Oras ia, hai he mait saaꞌ antein. Hai ruman ankon-koon. Arahaa hai tuam ein anmes-mesen, nok hai afu ꞌteets ein. 19 Kais amkonan kai he hai mmaet. Karu hai mmate te, sekau es reꞌ he npairoir hai afun naan!? Reko nneis, ho mait kai mjair ho aten. Ho mtoup hai afun naan, he ho mpaar kuum sin. Rarit ho mfee kai fini he hai mseen sin meu ko, tua. Onaim ho mfee kai mnahat natuin hai mihaeb om ambi ho renen. Asar hai kaisaꞌ mmaet!”

20 Natuin oras amnahas naan maꞌtain besi, etun abitan pah Masir sin naꞌsosaꞌ nain sin aufn ein ok-okeꞌ. Onaim naiꞌ Yusuf ansoos nain afun naan he njair usif pah Masir in auf pusaak ein. 21 Nok ranan naan, abitan pah Masir sin njarin ate neun usif pah Masir.* 22 Mes naiꞌ Yusuf ka nsoos fa aꞌnaak pirsait ein sin afun, natuin uisf ee nfeen sin mnahat piut. Etun sin ka naꞌsosaꞌ fa sin afun.

23 Oras naan, naiꞌ Yusuf naꞌuab neu too gui mnak, “Oras ia, hi mfain ate meu usif pah Masir. Au ꞌsoos aꞌrair hi aufn ee neu usif. Onaim hi mait finin reꞌ ia nai, he mnao mseen sin neun renen naan. 24 Oras sekit ma mnonut ate, hi mbait batis niim. Baits es neu usif. Neisk ein paaꞌ haa, bian hi mait fini, ma bian hi mait sin ntaam amnahat neu ki ok-okeꞌ.”

25 Rarit sin natahan am nak, “Koe aam. Ho msoi maan kai naꞌko amnahas ia, tua. Onaim hai mtoit makasi, tua. Maut he hai mjair ate meu hit usiꞌ, tua.”

26 Rarit naiꞌ Yusuf anpaek atoran naan anjair prenat anbi pah Masir. Etun sin nbatin batis niim naꞌko areꞌ penaꞌ-makaꞌ reꞌ sin nseik ma noun sin naan. Sapaaf es neu usif. Haaꞌ ein neun sin kuuk. Suma aꞌnaak pirsait ein sin aufn ee, uisf ee ka nsoos ein fa. Prenat naan, sin feꞌ anpaek je nnao nkoon.

Naiꞌ Yusuf anmoeꞌ manbaꞌan nak in he nsuub in aamf ee nbi sin beif-naꞌif sin nopu

27 Anmurai oras naan, atoin Israelas sin natuan nabaran nbin pah Gosen, et pah koꞌu Masir. Sin anjarin atoin amuꞌit. Ma sin nahoin ein ma nmaꞌbaab ok piut-piut.

28 Anbi pah Masir naan, naiꞌ Yakop anmoin naan toon boꞌes am hiut, tar antea in nmoin naan nabu-bua toon nautn es boꞌ haa mhiut. 29 Oras in neno ꞌmaetn ee npaumak-maak een ate, in noꞌen naiꞌ Yusuf ma natoon ee mnak, “Usu! Au ꞌnaben, ka ꞌroo fa heen ate, Uisneno noꞌen nafaniꞌ kau goen. Onaim au ꞌtoit ko, karu ho mneek kau te, ho msuup mak ho ka msuub kau fa mbi pah Masir ia. 30 Ho ro he meik mufaniꞌ au aok-taꞌuk ia he msuub ee meu hit beꞌi-naꞌi sin nopun, ma msuub kau ꞌbi nee. Ho amaꞌ kau gui, au roimk ii on reꞌ naan.”

Onaim naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Reko, tua! Karu ho mroim maan on reꞌ naan ate, au utuin aah, tua.”

31 Onaim naiꞌ Yakop naꞌuab am nak, “Karu ho mroim mutuin kau on naan ate, oras ia ho msuup, mak ho mroim mutuin ho amaꞌ in romin.”

Rarit naiꞌ Yusuf ansuup natuin naiꞌ Yakop in uab ein naan. Onaim naiꞌ Yakop nabaniꞌ ma nriꞌtuu nꞌain koi je ꞌnakan, ma nꞌonen he nasaeb sukuur neu Uisneno.

48

Naiꞌ Yakop antoit tetus-athoen neu naiꞌ Yusuf in aanh ein

1 Ka ꞌroo fa naꞌko oras naan ate, naiꞌ Yusuf napein hanaf nak, in aamf ee nameen maꞌfenaꞌ. Onaim in nok in aan moen nuaꞌ ein naan, esan reꞌ naiꞌ Manase ma naiꞌ Efraim, ma sin nnaon nkius sin naꞌif naiꞌ Yakop. 2 Oras naiꞌ Yakop nahiin nak naiꞌ Yusuf neem anrari te, in nareen on he ntoko nbi haraꞌ tupaꞌ.

3 Onaim in naꞌuab neu naiꞌ Yusuf am nak, “Usu! Neon goes ii, Uisneno reꞌ Akuaas Maꞌtaniꞌ naan, nakriir On neu kau nbi kuan Lus, et pah Kanaꞌan. Anbi naan, In nbaꞌan neu kau, 4 mnak, ‘Au of umfaubaꞌ ho anah-upuf sin he njarin too mfau-rutu. Au of aꞌfeen sin bare reꞌ ia msaꞌ, he njair sin auf pusaak tar antea nabar-baar.’

5 Onaim oras ia ho anah naiꞌ Efraim ma naiꞌ Manase, sin sapaak ein es reꞌ ia: au ꞌuum ꞌeu pah Masir ia te, sin nua sin anbi nanin ia. Maski on naan amsaꞌ, oras ia, au ꞌaan sin on reꞌ au aanh ein goa kuuk, on reꞌ naiꞌ Ruben ma naiꞌ Simeon. 6 Mes karu ho muhoniꞌ mteniꞌ te, naꞌ ho anah. Au ka ꞌaan sin fa neu au aanh ein nu. Onaim maut he sin ntoup sin pusaak ein naꞌkon sin taatf ein, naiꞌ Efraim ma naiꞌ Manase. 7 Au ꞌmoeꞌ on reꞌ naan, he umnau ho ainaꞌ bi Rahel. Oras hit tfain teem taꞌko pah Mesopotamia he teu pah Kanaꞌan ate, ho ainaꞌ nmate nbi raan atnanaꞌ nbi ranan reꞌ npaumaak kuan Efrata et pah Kanaꞌan. Oras naan, au ꞌsuus aꞌmaet! Onaim au ꞌsuub ee et raan ee ninen reꞌ he ttaam teu kuan Efrata naan.” (Oras ia, kuan reꞌ naan, sin nakaanb ee Betlehem.)

8 Naiꞌ Yakop* naꞌuab anrair on naan ate, in nait matan ma nkius niit naiꞌ Yusuf in aan monen naan. Onaim in nataan naiꞌ Yusuf am nak, “Hoe, sekau aanh ein esan reꞌ ia?”

9 Onaim naiꞌ Yusuf nataah am nak, “Riꞌaan ein reꞌ ia, Uisneno es anfee sin neu kau nbi pah Masir ia.”

Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab am nak, “Karu on naan ate, mpaumakab kau sin, he au ꞌonen ma ꞌtoit Uisneno he nfeen sin tetus.” 10 Naiꞌ Yakop namnasi nrair. In maatk ein ankupun. Etun in ka niit fa reko. Onaim naiꞌ Yusuf nok in aanh ein naan anpaumaak naiꞌ Yakop. Onaim naiꞌ Yakop anhoo ma nneek sin. 11 Rarit in naꞌuab neu naiꞌ Yusuf am nak, “Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, au uten-teenb aah, ꞌak au ka neu he uteef ꞌok ko fa heen. Mes oras ia, Uisneno nmoꞌe nneisi ntein, tar antea au ubeiꞌ feꞌ he ꞌiit ho aanh ein.”

12 Rarit naiꞌ Yusuf naꞌrobaꞌ in aanh ein naꞌko naiꞌ Yakop.† In nriꞌtuu ma in naꞌruriꞌ tar antea in nneek afu nbi in aamf ee in human ma in matan. 13 Rarit naiꞌ Yusuf anfeen. Onaim in nahakeꞌ in aanh ein anpaumak-maak in amaf. In nahakeꞌ in aan moen unu nbi naiꞌ Yakop in aꞌniman aꞌneꞌu. On nai te, aan moen muin je nbi naiꞌ Yakop in aꞌniman aꞌrii. 14 Mes oras naiꞌ Yakop he ntao in aꞌniimk ein he ntoit Uisneno he nfeen sin tetus-athoen neu sin nua sin, in nkaisurib in aꞌniimk ein. In ntao in aꞌniman aꞌneuꞌ goe neu aan muni naiꞌ Efraim in aꞌnakan, ma in ntao in aꞌniman aꞌrii je neu aan unu naiꞌ Manase in aꞌnakan. 15 Rarit in nꞌonen ma ntoit Uisneno he nfeen naiꞌ Yusuf tetus-athoen am nak,

“Ho naꞌi kaꞌo Abraham,

ma ho naꞌi naiꞌ Isak,

sin nua sin natuin Uisneno In roimn ee piut-piut.

Uisneno kuun es reꞌ anpairoir ma npijaar kau anmurai naꞌko oras au munif tar antea oras ia.

16 In kuun es reꞌ nsoi naan kau naꞌko siraak humaꞌ-humaꞌ.‡

Onaim au ꞌtoit Je msaꞌ he In nfee tetus-athoen neu riꞌaan ein reꞌ ia ma sin suufk ein.

Onaim karu sin nꞌoen ein neun Uisneno,

sin ka nnikan fa he nteek kaꞌo naiꞌ Abraham, naꞌi naiꞌ Isak, ma au kanak.

Maut he sin mahoink ein nasufan piut,

he njarin too mfau-rutu nbin pah-pinan ia.”

17 Mes oras naiꞌ Yusuf niit in aamf ee ntao in aꞌniman aꞌneuꞌ goe nbi aan muni naiꞌ Efraim in aꞌnakan naan ate, in nait nananiꞌ in aamf ee ꞌniman naan, ma ntao goe neu aan unu naiꞌ Manase in aꞌnakan. 18 In naꞌuab neu in aamf ee mnak, “Aam honiꞌ, kais on naan. Naiꞌ Efraim in aan moen muni. In ka atoin kouꞌ goa fa. Ho ro he mtao ho ꞌnimam naan meu aan unu naiꞌ Manase in aꞌnakan. Natuin atoin kouꞌ goe in sapaa naan, es reꞌ naan.”

19 Mes amaf naiꞌ Yakop ka nroim fa. In nak, “Usu. Au uhiin ꞌain. Naiꞌ Manase of anjair atoin maꞌtaniꞌ, ma in suufk ein amsaꞌ of anjarin too pah kouꞌ goes. Mes in orif naiꞌ Efraim naan, of maꞌtaniꞌ nneis naꞌko na. In suufk ein of amfau reꞌuf, tar antea sin njarin too pah amfaun reꞌ maꞌtain besi.”

20 Rarit in natoon neu riꞌaan nuaꞌ ein naan am nak, “Of karu atoin Israelas sin antotin neun Uisneno he nfeen sin tetus neu tuaf-tuaf ate, sin of anteek hi nua ki hi kaanm ein naan. Sin of antotin am nak, ‘Karu reko te, Uisneno nfee tetus neu ko, nahuum on reꞌ In nfee tetus neu naiꞌ Efraim ma naiꞌ Manase.’ ”

Nok ranan naan, naiꞌ Yakop amsaꞌ anteek nahunun naiꞌ Efraim in kaan ee, naꞌko naiꞌ Manase in kanan.

21 Rarit naiꞌ Yakop naꞌuab neu naiꞌ Yusuf am nak, “Usu! Ka ꞌroo fa te, au he ꞌmaet jen. Mes Uisneno of anturun ma nbaab ki, onaim In ro he neik ki mfain meu hi beꞌi-naꞌi sin pah. 22 Mes oras ia, au ꞌfee ko mneis muꞌko sin ho benuꞌ. Au ꞌfee uꞌbabaꞌ ko ꞌtoꞌef et pah Kanaꞌan reꞌ unuꞌ te au usiik ꞌaan ee ꞌeik au suniꞌ-kenat uꞌko atoin Amoris sin.”

49

Naiꞌ Yakop natoon neu in aanh ein, es-es ate nok in aꞌmonin anbi neon amnemat

1 Rarit naiꞌ Yakop anreun noꞌen in aanh ein ok-okeꞌ. Sin neman ntean on naan ate, in naꞌuab am nak, “Hi iim ampaumak-maak kau feꞌ. Au he utoon ki es-es ate hi ꞌmonim anbi neon amnemat.” 2 Rarit naiꞌ Yakop anmurai naꞌuab ma natoon nain neu in aanh ein am nak,

“Naiꞌ Yakop in aanh ein ki! Hi mkoen om iim nai ma mhake mfuun maan kau.

Amtakan hi ruikm ein he mneen am mitniin hi amaꞌ Israꞌel in uaban ma in aꞌan.

3 Neu ko, aam Ruben. Ho reꞌ ia, aan moen unu, asoit enoꞌ. Ho mjair on reꞌ au teas ma au ꞌnimak aꞌneꞌu. Areꞌ tuaf anhormaat ko. 4 Mes feꞌ-feꞌ ete ho neek maan naꞌoniꞌ. Ho roim ii ka nhake nkiꞌif, on reꞌ noe sakoꞌ reꞌ ka tꞌeek taan ee fa. Nok askeken, ho mnao mtuup mok au fee bi Bilha, ma mhaiꞌniis ho amaꞌ in haraꞌ tupaꞌ. Es naan ate, ho sapaam reꞌ amjair on atoin koꞌu ma mone ꞌnaek ka matekaꞌ fa heen!

5 Naiꞌ Simeon ma naiꞌ Lewi! Hi nua ki taos meseꞌ. Atteek ahaa besi-benas ate, hi nua ki manoem ein kah een. Etun hi mhaꞌmuiꞌ ma misusab too mfaun. 6 Hi mmariin ammaet, karu hi mꞌoet mifeek bijae ngguin sin pii oetk ein, tar antea sin nfukaꞌ nenuꞌ nabaar ahaa sin baark ein. Hi ꞌmoeꞌm ein maufinu batuur-batuur. Karu hi meek-meuk nisim, hi mroor miis atoniꞌ. Au kaꞌ roim fa he ꞌok aꞌseor hi rasim. 7 Onaim oras ia, au ꞌkaas hi neek mapuut ein naan, natuin hi mapuut besin ki! Ma hi tooꞌs ein naan ka mpaek fa rais kasian akreꞌo msaꞌ. Hi of ro he misaah kiim hi ꞌmoeꞌ reuꞌf ein. Uisneno of anporin nsiksakan hi sufam-kauꞌm ein. Sin of natuan nbin bare-bare nbin pah Israꞌel.

8 Neu ko, aam Yahuda. Ho kanam naan, in aꞌmoufn ii ‘pures-boꞌis’. Ho oriꞌ ma ho tataꞌ sin of anboꞌis ko ma nhormaat ko. Ho of miis ho muusn ein, tar antea sin ka bisa nait fa sin aꞌnaak ein. 9 Ho reꞌ ia, on reꞌ singa muin maꞌtain es, reꞌ naim kuun amnahat. Ho on reꞌ singa keso reꞌ nbiun ma nakoo in aon ee he ntuup. Ka tiit fa es, reꞌ nabrain he noik ko. Ho on reꞌ singa ainaf amsaꞌ reꞌ npao in anah; ka tiit fa es nabrain he nakꞌaun ee. Ho on naan msaꞌ. Atoin ein of anmasahun ko, ma ka nabeiꞌ ein fa he nmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ. 10 Ho of es amnaaꞌ aprenat. Ho sufam-kauꞌm ein of annaaꞌ aprenat anmaktun-tuin ein, tar antea tuaf es, reꞌ in nmuiꞌ sapaaf anneis-neis. In of es antook ma nnaaꞌ aprenat naan. Rarit too naꞌkon uuf-uuf sin of naꞌruir ein ma naꞌbesan neu ne.✡ 11 Ho of ammoin nok neek marine. Ho mroim saaꞌ-saaꞌ aah ate, of anmuiꞌ. Ho he mmoeꞌ saaꞌ amsaꞌ, of anjair! Onaim ho muiꞌt ein, nok ho reen ee aafk ein of amfaun ma nho-hoen. 12 Ho bukaem ii ro namiin ka natfeek fa.

13 Neu ko, aam Sebulon. Ho auf pusaak ee of mainua feko ma npaumaak tasi, tar antea nmanaak nok kota Sidon. Abnao ngguin neman naꞌkon mee-mee ma nasanut sin boint ein nbin ho tais je in ninen nok mamut.

14-15 Neu ko, aam Isaskar. Ho reꞌ ia on reꞌ bikaes es, reꞌ nteek ee te, keledai maꞌtaniꞌ. Mes ho ꞌnaak fautm ii kah een. Karu ho mtuup ambi raan atnanaꞌ,* sekau es reꞌ he npooꞌ ko he mnao mkoon. Mes karu ho miit kuan es in areokn ii et panin ne, es ka nreun ko fa msaꞌ ate, ho mait ho bruaꞌ ma mroi sin ma mnao meu nee. Ho on reꞌ nana nai!

16 Neu ko, aam Dan. Ho kanam naan, in aꞌmoufn ii, ‘afeek rasi’. Ho mok ho sufam-kauꞌm ein of amjair afeek rasi meu hi pah Israꞌel sin sin rasin. Hi mifeek rasi te, natai ma ka mpiir fa humaf. 17 Ho mahiinm ii on reꞌ kaun araut reꞌ antuup anpao nbi raan ee ninen. Karu atoniꞌ nsae bikaseꞌ ma npeoꞌ naan ate, nok askeken, ho mrau mrair bikaseꞌ naan in haen tikan, tar antea in tuan naan anmouf.

18 Koi, UISNENO! Au ꞌon-ꞌonen he Ho mfee ꞌhonis meu kai ok-okeꞌ.

19 Neu ko, aam Gat. Ho kaan maan atneen ete, in haan ii on reꞌ ‘mbaan musu’. Pukan apaikaurt ein of anbaan ko, mes ho of mbaan ambaras sin, ma miis sin.

20 Neu ko, aam Aser. Ho rene ma poꞌon sin aafk ein esan reꞌ reko nnes-nesin. Ho of ammoeꞌ kokis aminat humaꞌ-humaꞌ reꞌ maꞌosaꞌ, he uisf ein neman nsosan naꞌkon ko.

21 Neu ko, aam Naftali. Ho on reꞌ ruu ainaf, reꞌ naen ma nfui nmaet. Es ka nabeiꞌ fa he nꞌator ko. Ho muhoniꞌ maan ho aanh ein, namasan rek-reko.

22 Neu ko, aam Yusuf. Ho on reꞌ fae reꞌ nmoni npaumaak oe mataꞌ. In taen ein of annoonk ein nsaen neun rame mnanuꞌ,† on reꞌ ho sufam-kauꞌm ein annaon neun bare-bare. 23 Anmuiꞌ tuaf bian reꞌ nasaeb sin neek meens ein neu ko, on reꞌ musu reꞌ nakrao ko. 24 Mes Uisneno reꞌ au uꞌbees ꞌeu Na ji, anturun ma nbaab ko. Es naan ate, In nmoeꞌ ho ꞌnimam naan naꞌbeiꞌ, tar antea ho mubeiꞌ ma mukrao mbaras meu ho musun naan, maski naꞌroo. Ho of miis sin, natuin Uisneno es anturun ma nbaab ko. Batuur In kuasn ee maꞌtaniꞌ! Etun au uꞌpeis ok ꞌeu Ne. Natuin In es anpao ma npanat kau. 25 In of anpanat ko msaꞌ, ma nfee ko tetus-athoen humaꞌ-humaꞌ. Esan reꞌ: tetus naꞌko neno tunan, ma naꞌko pah-pinan, ma ho aan hoin ein amfaun ma nꞌao-minan. 26 Aꞌtoeꞌf ein ka namnekun fa. Tetus reꞌ au ꞌfee je ꞌeu ko reꞌ ia, anneis naꞌko ꞌtoeꞌf ein ok-okeꞌ! Maut he teuts ein reꞌ ia nasai piut neu ko, natuin ho mneis muꞌko ho oriꞌ-tataꞌ sin ok-okeꞌ.

27 Neu ko, aam Benjamin. Ho brainm ii on reꞌ aus fui koꞌu reꞌ namnaah. Feꞌ kik-kiku msaꞌ, in nheek enrair in amnahat. Mes karu nfai te, in nnao ma nbati mnaah nesif naan neu in aanh ein. Ho sufam-kauꞌm ein of maꞌtaink ein on reꞌ naan amsaꞌ!”

28 Uab ein ia, naiꞌ Yakop in uab sin neu in aanh ein. In natoon nain sin, es-es ate in aꞌmonin, nok in sufan-kauꞌn ein anbi neno-neno amnemat. Sin arsin reꞌ naan, esan reꞌ anjarin aam uuf neun uuf boꞌes am nua nbin pah Israꞌel.

Naiꞌ Yakop anmaet

29-30 Rarit naiꞌ Yakop antoit in aanh ein he nmoꞌen rais manbaꞌan. In naꞌuab am nak, “Ka ꞌroo fa heen ate, au he ꞌmaet een. Karu au ꞌmaet, hi ro he mnao msuub kau meu naiꞌ-kaꞌo Abraham in nopu. Nopu naan et nuat reꞌ npaumaak kuan Makpera ma kuan Mamre et pah Kanaꞌan. Unuꞌ te, naiꞌ-kaꞌo Abraham ansoos nuat naan nok rene ma poꞌon naan he njair in baer subat. In nsoos nafeek ee naꞌko atoin Hetes es, kaan ee naiꞌ Efron. 31 Anbi naan, sin nsuub hit naiꞌ-kaꞌo Abraham, ma hit beiꞌ-kaꞌo bi Saraꞌ, au amaꞌ naiꞌ Isak, ma au ainaꞌ bi Ripka. Onaim hi ro he msuub kau mbi naan, ꞌbi au fee bi Lea in abnapan. 32 Mimnau! Hi kais amnikan he msuub kau mbi nuat reꞌ naiꞌ-kaꞌo Abraham ansoos naan ee reꞌ naan.”

33 Naiꞌ Yakop naꞌuab anrair on naan ate, in ntuup anfain neu haraꞌ tuup ee, ma in nmaet.

50

1 Onaim naiꞌ Yusuf anhoo in aamf ee, ma nkae nmeꞌ-meꞌur. Ma in nneek nafan-fainꞌ ee. 2 Rarit naiꞌ Yusuf naprenat tua aꞌurus uis-minaꞌ he npairoir naiꞌ Yakop in aon-taꞌun he kais anpuun. 3 Onaim tua aꞌurus uis-miin ein naan, anpairoir naiꞌ Yakop in aon-taꞌun naan neno boꞌ haa, on reꞌ natiꞌ te, sin nmoeꞌ nani. Onaim abitan Masir ankaen amsaꞌ oras naiꞌ Yakop anmaet. Sin nkaenaꞌ naiꞌ Yakop tar antea neno boꞌ hiut (70), on reꞌ sin aꞌnaet es anmaet.

4 Neno boꞌ hiut namsopu te, naiꞌ Yusuf natoon neu in aꞌnaak meupn ee mnak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Au ꞌtoit ki he meik au hanak ia meu uisf ee. Hi mak on nai: 5 ‘Oras au amaꞌ he noi nmate te, in ntoit kau he ꞌnao ꞌsuub in aon-taꞌun ia ꞌeu pah Kanaꞌan. Onaim au ꞌbaiseun ko usiꞌ he mfee kau mainuan, he au ꞌeik au amaꞌ in aon-taꞌun ma ꞌnao ꞌsuub ee ꞌeu pah Kanaꞌan. Rarit, naꞌ au ꞌfain ꞌuum.’ ”

6 Oras uisf ee nneen hanaf naan ate, in nataah am nak, “Karu ho msuup amrair meu ho amaꞌ on naan ate, maut he mnao ma msuub ee.”

7 Onaim naiꞌ Yusuf annao he nsuub in amaf. Too mfaun ein nokan amsaꞌ. Sin esan reꞌ uisf ee in aꞌnaak meupn ein ok-okeꞌ, ma kaes koꞌun naꞌkon pah Masir. 8 Naiꞌ Yusuf in orif-tataf sin, ma sin ameupt ein ok-okeꞌ msaꞌ nokan nbin subat naan. Amaikaꞌ nbi Gosen, arahaa sin feek ein, riꞌaan ein, ma muiꞌt ein. 9 Soraurs ein nokan namfa-faun. Bian ansaen akreet bikaseꞌ, bian ansaen bikaseꞌ. Natuin amnokat sin namfaun, es naꞌ pukan anaot neu subat naan, naraor gok pirore mnanuꞌ.

10 Rarit sin arsin nnaon ma nraak noe Yarden, nbi baer jes in kaan ee, Atat. Natiꞌ te, abitan naan neman ma nterin makaꞌ nbin bare naan. Anbi naan, naiꞌ Yusuf sin nkaenaꞌ sin amaf. Sin nbeꞌen nteinꞌ ein fai hiut.

11 Oras abitan Kanaꞌan niit sin nsusan on naan ate, sin naꞌuab ein am nak, “Hae! Hi mkius miit. Atoin Masiras sin nbeꞌen amates ate, nuuꞌ gui ka aanꞌ-anaꞌ fa. Sin ankaen ate, on reꞌ ne joo!” Etun sin nakanab bare naan Abel-Misraim. In aꞌmoufn ii, nak ‘atoin Masiras sin nukat’.

12 Rarit naiꞌ Yakop in aanh ein nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ sin nbaꞌan anrari. 13 Onaim sin nroi neik naiꞌ Yakop in aon-taꞌun naan, ma nnaon nsuub ee nbi nuat reꞌ npaumaak kuan Makpera ma kuan Mamre. Naiꞌ Abraham ansoos nafeek bare naan naꞌko atoin es naꞌko uuf Hetes, kaan ee naiꞌ Efron; he nmoeꞌ je njair sin baer subat.

Naiꞌ Yusuf anhaan mau in taatf ein

14 Oras ansuub anrair sin amaf naiꞌ Yakop ate, naiꞌ Yusuf nok in orif-tataf sin, annaon nfanin neun pah Masir. Too mfaun reꞌ nokan nbin subat naan amsaꞌ on naan.

15 Oras sin ntean pah Masir ate, naiꞌ Yusuf in taatf ein nmurai namtaun, natuin sin aamf ee nmate nrair. Onaim sin naꞌuab ein es nok es am nak, “Hae! Hit tatenab tarek-rekoꞌ tiit feꞌ! Kais-kaisaꞌ naiꞌ Yusuf natenab kit feꞌ. Karu in he nmoeꞌ rais reꞌuf neu kit ate, on mee?” 16 Rarit sin nꞌakoran ma nsoun ein hanaf neu naiꞌ Yusuf am nak, “Usiꞌ. Hai mimnau feꞌ, oras hit amaꞌ anmoin feꞌ, in nreun kai 17 he mitoon ko, tua, mak, ‘Naiꞌ Usu ro he nnikan nain in taatf ein sin saant ein. Natuin sin nmoꞌe nrarin rais reꞌuf neu ne.’ Hai mimnau msaꞌ am mak, hit amaꞌ in naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Uisneno naꞌko afi unuꞌ. Hai mfain Uisneno naan In aten amsaꞌ. Onaim oras ia hai iim amtoit saok sanat, natuin hai mmoꞌe mrair sanat meu ko, tua.”

Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf ankae.

18 Rarit in taatf ein neikn ok neman ma nriꞌtuun nbin in matan, ma naꞌuab ein am nak, “Mait kai mjair ho aten, tua.”

19 Mes naiꞌ Yusuf nak neu sin am nak, “Sin au tataꞌ arki! Hi kais mimtau mtein! Uisneno nmees kuun es reꞌ anmuiꞌ hak he nhukun tuaf. Mes au reꞌ ia, ka ꞌmuiꞌ fa hak, tua. 20 Unuꞌ te, batuur hi mꞌakoor he mmoeꞌ reꞌuf meu kau. Mes Uisneno nabanit hi sair amreꞌut naan, he nmoeꞌ je njair reko. Etun In nait kau ꞌjair aꞌnaet aꞌbi pah ia, henatiꞌ too mfaun ein napenin aꞌhonis. 21 Onaim oras ia, au utoon ki, he kais mimtau mten-teniꞌ. Au ufeek kuuk am ꞌak, au of aꞌkius ki, ma hi aanh ein ok-okeꞌ.”

Nok uab naan ate, naiꞌ Yusuf nhaan mau in taatf ein.

Naiꞌ Yusuf in aꞌmaten

22 Rarit naiꞌ Yusuf natua nabaar anbi pah Masir nok in orif-tataf sin ok-okeꞌ. In nmoin naan toon nautn es toon boꞌes. 23 In niit naiꞌ Efraim in anah-upuf sin feꞌ. Ma in nkauh naiꞌ Manase in upuf, es reꞌ naiꞌ Makir in aanh ein.

24 Naiꞌ Yusuf naꞌuab neu in taatf ein am nak, “Sin au tataꞌ arki! Au ꞌnaben ate, au neno ꞌmaet ki he ntea goen. Mes au ꞌpirsai ꞌak Uisneno of anpairoir ki. In of neik ki mpoi miꞌko pah reꞌ ia. In of naꞌnaak neu ki he mfain meu pah reꞌ In nfee je neu hit naiꞌ-kaꞌo Abraham, naꞌi naiꞌ Isak, ma hit amaꞌ naiꞌ Yakop. In nfee bare naan neik rais supat.” 25 Onaim naiꞌ Yusuf antoit in orif-tataf sin he nsupan am nak, “Hi ro he mbaꞌan meu kau. Karu ntea oras reꞌ Uisneno neik ki mfain on hit pah ee te, hi ro he meik au aok-taꞌuk ia.”

26 Rarit naiꞌ Yusuf anmate nbi pah Masir, ma in nmoin naan toon nautn es toon boꞌes (110). Rarit sin npairoir in aon-taꞌun. Onaim sin natunuꞌ in aon-taꞌun naan nbi in noup paran.

* 1:2 Uab Ibrani nbi reꞌ ia, in oetn ii humaꞌ-humaꞌ, esan reꞌ ‘Uisneno In Asmanan’, aiꞌ ‘anin naꞌko Uisneno’, aiꞌ ‘kuasat naꞌko Uisneno’.

† 1:26 Krei ji nanoniꞌ kit nak, ‘Hit’ reꞌ ia, es reꞌ kanaf tenu ma ꞌbonif teun.

✡ 1:26 Kolose 1:16

* 2:13 Unuꞌ te, bare reꞌ ia in kaan ee ‘Kus’. Muniꞌ ia, in ntaam et pah Etiopia ma pah Sudan. Pah ein reꞌ ia, etan Afrika ntoom maans ee ꞌsaen.

† 2:14 Asur naan, pah es, reꞌ oras ia nteek ee te nak ‘Irak’.

‡ 2:23 Anbi Uab Ibrani te, atoniꞌ te nak ‘ish’. Ma bifee tnak, ‘isha’. Onaim anbi reꞌ ia, sin npaek uab nak “isha (bifee) njair naꞌko ish (atoniꞌ).”

* 3:15 Ahiin Suur Akniunꞌ ein nak, sufaꞌ reꞌ ia, es reꞌ Usif Yesus.

† 3:20 Nbi uab Ibrani, ‘adam’ in aꞌmoufn ii ‘mansian’.

‡ 3:22 Krei ji nanoniꞌ kit nak, ‘Hit’ reꞌ ia, es reꞌ kanaf tenu ma ꞌbonif teun.

§ 3:24 Uab Ibrani nak, Uisneno In ameput reꞌ maniniꞌ naꞌko sonaf neno tunan naan, ‘kerubim’.

* 4:8 Anmuiꞌ tuis un-unuꞌ bian, reꞌ npaek naiꞌ Kain in uaban, mes uab ein naan ka matuꞌi fa et tuis uab Ibrani.

* 5:32 Tatuin Retaꞌ Ahun-hunut 9:24-25, naiꞌ Ham naan, aheit susu.

* 6:2 ‘Uisneno In aan monen’ naan, ka mahiniꞌ reko fa. Ahinit bian nak uisf ein sin aanh ein. Bian nak sin reꞌ naan, ka mansian aa fa. Bian natenab nak, sin reꞌ naan, Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ nahiin sin namneo-namneo.

† 6:3 Uab Ibrani nbi eraꞌ reꞌ ia ka mahiniꞌ reko fa.

‡ 6:4 Uab Ibrani te nak ‘atoin Nefir sin’. Atoin ahinit bian nak atoin Nefir sin atoin hae-brako on reꞌ naiꞌ Moꞌhituꞌ. Mes in sairt ee ka mahiniꞌ fa.

* 10:2-5 Tuis un-unuꞌ bian ntui nak ‘Rodanim’.

† 10:6 Naiꞌ Kus naan, es reꞌ ‘Etiopia’. Misraim, es reꞌ ‘Masir’.

‡ 10:10 Sinear naan, in kanan es, es reꞌ Babel. Oras ia bare naan, et pah Iran ma pah Irak.

§ 10:21 Anmuiꞌ atoin ahinit bian nak Eber naan, es reꞌ ‘Ibrani’.

* 10:23 Mas in kanan bian anteniꞌ, ‘Mesek’.

* 11:2 ‘Neun pasaꞌ neon-saet’ nbi uab Ibrani, in oetn ii msaꞌ ate nak ‘naꞌko maans ee ꞌsaen’. Sinear naan, anteek ee msaꞌ ate, ‘Babel’.

* 14:18 Anmuiꞌ atoin ahinit bian nak, kota Salem ma kota Yerusalem naan, humaꞌ meseꞌ.

* 15:18 Noe Masir naan, of oniꞌ noe Misraim et Sinai, aiꞌ of oniꞌ noe Nil in aꞌsaif es ntoom pasaꞌ maans ee ꞌsaen.

* 18:6 Uab Ibrani ntui nak ‘mait uut seah teun’. Seah teun naan, humaꞌ meseꞌ on reꞌ sauk goes (kiru 20 ntea 25).

* 19:1 Un-unuꞌ te, enoꞌ reꞌ he ttaam teu kota, njair baer tokos neu too mfaun; nneis naꞌko naan anjair bare he atoni mnais haart ein ntokon nꞌaꞌan, ma nafekan rasi.

† 19:38 Namuni te, atoin Moapas ma atoin Amonas sin nasusab atoin Israelas sin piut-piut.

* 20:2 Uab reꞌ ia, naꞌko eraꞌ 18.

† 20:17-18 Eraꞌ 18 matuꞌi es eraꞌ nua.

* 21:14 Oras naan, naiꞌ Ismaꞌel nmoin naan toon boꞌes am haa nneis. Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 16:16; 21:5, 8.

† 21:31 Anbi uab Ibrani, Beer Seba in aꞌmoufn ii humaꞌ-humaꞌ. Esan reꞌ ‘oe hain neek minaꞌ’, ‘oe hain neek meseꞌ’, ‘oe hain ua reko’, ‘oe hain hituꞌ’, aiꞌ ‘oe hain supat’.

‡ 21:33 Hau tamareska ka nmuiꞌ fa et hit pah metoꞌ (Timor) ia. Hau naan anmoin et auf metoꞌ, mes in noon ein nmaroben piut. In aꞌbaaꞌk ein antaman rek-reko ntean auf gui ꞌpinan. Aꞌbiibn ee neuk in noon.

* 24:2-3 Uab Ibrani ntui nak “Amtao ho ꞌnimam meu au srakek uun.” In aꞌmoufn ii nak, karu traak sae supat reꞌ ia te, ro he tmaet.

† 24:10 Anbi uab Ibrani, bare naan in kaan ee Aram-Naharaim. Oras ia, bare naan et pah Siria ntoom pasaꞌ ponain.

‡ 24:22 Uab Ibrani nak ‘kreni mnaut panaf naan in maꞌfeen ii, sekel steen es (es reꞌ gram nee)’. Rarit niti mnaut nuaꞌ ein naan sin maꞌfeenk ein ‘sekel boꞌes (natai nok gram nautn es boꞌes am haa)’.

✡ 25:18 Retaꞌ Ahun-hunut 16:12

* 25:20 Padan Aram naan, es reꞌ pah Mesopotamia, et pah Siria aon-bian pasaꞌ ponain.

† 25:31 Tatuin sin harat, aan moen unu, anfani nsenuꞌ in amaf, ma in es reꞌ anpaar pusaak anneis naꞌko in oirf ein ok-okeꞌ.

✡ 26:3-4 Haef ein sin Retaꞌ 3:25, Galatia 3:8

* 26:33 Anbi uab Ibrani, Seba in aꞌmoufn ii nak ‘supat’, aiꞌ ‘hiut’, aiꞌ ‘ua reko’. Anbi uab Ibrani Beer in aꞌmoufn ii nak ‘oe haniꞌ’.

* 28:2 Padan Aram naan, es reꞌ Mesopotamia, et pah Siria ntoom pasaꞌ ponain, npaumak-maak pah Irak. Haran naan, kota et Padan Aram.

✡ 28:4 Haef ein sin Retaꞌ 3:25, Galatia 3:8

✡ 28:14 Haef ein sin Retaꞌ 3:25, Galatia 3:8

✡ 28:17 Naiꞌ Yohanis 1:51

* 29:17 Uab Ibrani nbi eraꞌ reꞌ ia, ka mahiniꞌ reko fa.

† 29:32 Anbi uab Ibrani Ruben in aꞌmoufn ii nak ‘mkius, anmuiꞌ anah’. Ma in haan ii he noi humaꞌ meseꞌ nok kata es, reꞌ in aꞌmoufn ii ‘in nkisu nrair au susat’.

‡ 29:34 ‘Lewi’ in aꞌmoufn ii oniꞌ nak ‘naꞌkiiꞌ’, aiꞌ ‘nhoo naher-heer’.

* 30:32 Unuꞌ te, atoniꞌ natenab am nak, ꞌbib-kase reꞌ mutiꞌ naan, es reꞌ reko. Sin reꞌ naan, amfaun. Ma ꞌbib-kaes meetn ein, ka rekon fa. Aꞌbib-kaes meetn ein, fauk aah. Aꞌbibi ma ꞌbib-kase reꞌ maꞌkoot ein, fauk aah. Nok ranan naan, naiꞌ Laban napeni mfaun ma rekon, mes naiꞌ Yakop napein fauk aah reꞌ reꞌ-reꞌuf.

* 31:27 Uab Ibrani ntui mnak, ‘ansiin ma nrekun ꞌtuuf anaꞌ ma baer musiik reꞌ anpaek tain sanar’.

† 31:47 Anbi uab Aram, Yegar Sahaduta in oetn ii ‘faut saksii’. Anbi uab Ibrani, Galeet, in oetn ii ‘faut saksii’ msaꞌ.

* 35:4 Unuꞌ te, nbi faron naan, marunaꞌ uis fuat.

† 35:10 Israꞌel in oetn ii nak, ‘in nmabonan nok Uisneno’.

‡ 35:21 Tuis uab Ibrani nak ‘Israꞌel’. Israꞌel ma Yakop naan, kanaf nua, tuaf meseꞌ.

* 37:3 Suur Akninuꞌ uab Ibrani in kata bian bisa in aꞌmoufn ii ‘baru mnanuꞌ reꞌ in asnaan ee namaas humaꞌ-humaꞌ’, aiꞌ ‘baru mnanuꞌ amasat’, es reꞌ baru mnanuꞌ nok in aꞌniimk ein amnaun ein.

† 37:20 a: Koon hain ein reꞌ ia, natiꞌ te sin npaek sin he ntoroꞌ oe uran. Tuis uab Ibrani amfaun antuin am nak, ‘atoniꞌ naꞌkon pah Midian’. Ahinit bian nak, atoin Midianas ma atoin Ismaelas, kanaf nua neu pah meseꞌ. Sin reꞌ naan naꞌkon naiꞌ Ismaꞌel in suufk ein, ma sin natuan nbin pah Midian. (Amrees Afeek Rasi sin 8:22-24). Ahinit bian anteniꞌ nak, atoin Midianas ma atoin Ismaelas pah nua, mes sin arsin araakn ein.

‡ 37:28 b: Atoin ahiint ein natonan am nak, oras naan sin naꞌsosaꞌ aet munif es ate, roi mutiꞌ fuaꞌ boꞌ nua.

§ 37:34 Naiꞌ Yakop anpius in baru, onaim in nseun ee anpaek tai maꞌfafaꞌ naꞌko ꞌkaor bijae maaꞌ, on reꞌ atoin Yahudi sin natiꞌ te anpaek je oras sin ne nmaten.

* 37:36 Suur Akninuꞌ uab Ibrani ntui nak atoin araakn ein naan ‘atoin Midianas’.

* 38:12 Tatuin sin harat, karu atoin es in fee je nmaet, sin ka nnaon fa neun mee, ma sin npaken tai-nukat. Antea funan fauk feꞌe te naꞌ namsoup.

* 41:43 Uab Ibrani ahun-hunut anbi eraꞌ reꞌ ia bisa in aꞌmoufn ii ‘naꞌbees’, ai ‘naꞌruriꞌ’ msaꞌ.

† 41:45 Kota On in kanan es antein neik uab Yunani, nak ‘Heliopolis’.

‡ 41:52 Anbi uab Ibrani, Efraim in oetn ii bisa nak ‘napein anah’, aiꞌ ‘auf maꞌafaꞌ’, aiꞌ ‘naꞌbaab ok piut’.

* 42:5 Uab Ibrani in tuis ee nak, ‘Israꞌel in aanh ein’. Mes Israꞌel ma Yakop naan tuaf meseꞌ, kanaf nua.

† 42:38 Suur Akninuꞌ uab Ibrani ntui nak “tar antea au ꞌsaun ꞌeu Sheol (naan, bare neu amaets ein)”.

* 43:11 Suur Akninuꞌ uab Ibrani ntui nak ‘shaqed’. In aafn ee on reꞌ kanari.

† 43:32 Atoin Masir sin nmaiꞌnisin atoin Israelas sin, natuin atoin Israelas sin atuku ꞌbibi ma ꞌbib-kase.

* 45:21 Tuis uab Ibrani nak “Israꞌel in aanh ein natuin uisf ee in kabin.” Naiꞌ Yakop in kanan es, es reꞌ Israꞌel.

* 46:1 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nak, “Israꞌel nakbuaꞌ ma nnao”.

† 46:5 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nak, “Israꞌel in aanh ein nait neik sin amaf naiꞌ Yakop.”

‡ 46:8 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nak “Israꞌel in nonot-asar”.

* 47:21 Anmuiꞌ tuis uab Ibrani bian nak, “Naiꞌ Yusuf anfooꞌ nain too mfaun ii neu koat ee in nanan.”

* 48:8 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nak “Israꞌel”.

† 48:12 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nak, “Naiꞌ Yusuf naꞌrobaꞌ in aanh ein naꞌko naiꞌ Yakop in pusun konan.”

‡ 48:16 Tuis uab Ibrani nak, “Au ꞌtoit henatiꞌ Uisneno in ameput neno tunan nafetin kau naꞌko areꞌ kanan siraak.” Mes atoin ahinit bian nak, nok ranan ia, Uisneno nreek kuun In tuan ii oras In npaek In ameput neno tunan he nafetin naiꞌ Yakop naꞌko siraak humaꞌ-humaꞌ. Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 16:7; 21:17; 22:11,15.

✡ 49:10 Naiꞌ Mateos 1:3

* 49:14-15 Anbi uab Ibrani bisa npaek sarit nua. Es, es reꞌ, “ntuup anbi bare nua sin sonak”, ma es anteniꞌ “ntuup anbi ꞌkaroꞌ nua sin sonak”.

† 49:22 Suur Akninuꞌ uab Ibrani nbi reꞌ eraꞌ ia, ka mahiniꞌ reko fa. Anmuiꞌ atoin ahinit bian nak in oetn ii, ‘fae’; bian nak ‘bikaes keledai’.

Naiꞌ Mateos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Usif Yesus In Rais Reko

natuin

Naiꞌ Mateos in tuis

1

Usif Yesus In beif-naiꞌf ein

(Naiꞌ Lukas 3:23-38)

1-2 Surat reꞌ ia, naretaꞌ anmatoom nok Yesus Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain je naꞌko afi unuꞌ he nsoun Ee neem. In reꞌ naan, usif naiꞌ Daut in sufan, ma kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun.

Anmurai naꞌko kaꞌo Abraham tar antea usif naiꞌ Daut, anmuiꞌ naan batan boꞌes am haa. Naꞌko batan neu batan sin, on nai:

Naiꞌ Abraham nahonis naiꞌ Isak,

naiꞌ Isak nahonis naiꞌ Yakop,

naiꞌ Yakop nahonis naiꞌ Yahuda nok in orif-tataf sin,

3 naiꞌ Yahuda nahonis naiꞌ Peres ma naiꞌ Sera (sin nua sin, sin ainf ee, kaan ee bi Tamar),

naiꞌ Peres nahonis naiꞌ Herson,

naiꞌ Herson nahonis naiꞌ Ram,

4 naiꞌ Ram nahonis naiꞌ Aminadap,

naiꞌ Aminadap nahonis naiꞌ Nahason,

naiꞌ Nahason nahonis naiꞌ Soleman,

5 naiꞌ Soleman nahonis naiꞌ Boꞌas (in ainf ee, kaan ee bi Rahap),

naiꞌ Boꞌas nahonis naiꞌ Obet (in ainf ee, kaan ee bi Rut),

naiꞌ Obet nahonis naiꞌ Isai,

6a naiꞌ Isai nahonis naiꞌ Daut.

6b-11 Naꞌko naiꞌ Daut tar antea too Israꞌel nmoufun nbin Babel, sin ar-arsin naan, batan boꞌes am haa ntein. Sin esan reꞌ:

naiꞌ Daut nahonis naiꞌ Soleman (in ainf ee, nahunu te, naiꞌ Uria in fee).

Naiꞌ Soleman nahonis naiꞌ Rahabeam,

naiꞌ Rahabeam nahonis naiꞌ Abia,

naiꞌ Abia nahonis naiꞌ Asaf,*

naiꞌ Asaf nahonis naiꞌ Yosafat,

naiꞌ Yosafat nahonis naiꞌ Yoram,

naiꞌ Yoram nahonis naiꞌ Usia,

naiꞌ Usia nahonis naiꞌ Yotam,

naiꞌ Yotam nahonis naiꞌ Ahas,

naiꞌ Ahas nahonis naiꞌ Heskia,

naiꞌ Heskia nahonis naiꞌ Manase,

naiꞌ Manase nahonis naiꞌ Amos,†

naiꞌ Amos nahonis naiꞌ Yosias,

naiꞌ Yosias nahonis naiꞌ Yekonya ma in oirf ein oras sin nmoufun nbin Babel.✡

12-16 Naꞌko oras sin nmoufun nbin Babel antean naiꞌ Yesus, sin ar-arsin batan boꞌes am haa. Sin esan reꞌ:

Naiꞌ Yekonya nahonis naiꞌ Saltiel,

naiꞌ Saltiel nahonis naiꞌ Serubabel,

naiꞌ Serubabel nahonis naiꞌ Abihut,

naiꞌ Abihut nahonis naiꞌ Elyakim,

naiꞌ Elyakim nahonis naiꞌ Asor,

naiꞌ Asor nahonis naiꞌ Sadok,

naiꞌ Sadok nahonis naiꞌ Akim,

naiꞌ Akim nahonis naiꞌ Eliut,

naiꞌ Eliut nahonis naiꞌ Eliaser,

naiꞌ Eliaser nahonis naiꞌ Matan,

naiꞌ Matan nahonis naiꞌ Yakop,

rarit naiꞌ Yakop nahonis naiꞌ Yusuf.

Naiꞌ Yusuf ansao bi Maria. Bi Maria reꞌ naan, es reꞌ nahonis Yesus Kristus.

17 Onaim anmurai naꞌko naiꞌ Abraham antean naiꞌ Daut batan boꞌes am haa; naꞌko naiꞌ Daut antean oras sin nmoufun nbin Babel, batan boꞌes am haa; ma naꞌko Babel antean oras nahonis Kristus, batan boꞌes am haa msaꞌ.

Bi Maria nahonis Usif Yesus

(Naiꞌ Lukas 2:1-7)

18 Oras bi Maria nahonis Naiꞌ Yesus naan, in reetn ii on nai:

Bi Maria anmanaꞌan nok naiꞌ Yusuf. Sin nua sin ka ntuup-tuup nitan fa feꞌ on reꞌ fee-mone. Mes bi Maria naꞌapuꞌ naꞌko Uisneno In Asmaan Akninuꞌ.✡ 19 Oras naiꞌ Yusuf nahiin on naan ate, in he nafetin bi Maria. Mes in ka nroim fa he ntao namaeb ee nbi too mfaun ein sin maatk ein, natuin naiꞌ Yusuf in neekn ee kninuꞌ ma namnoon. Es naan ate, in he nafeitn ee mninuꞌ-mninuꞌ.

20 Onaim in natenab he naim ranan neu-mneem. Fai jes, in namnei. Anbi mneit naan, in niit Uisneno In ameput es neem naꞌko sonaf neno tunan, ma natoon ne mnak, “Yusuf! Ho reꞌ ia usif naiꞌ Daut in sufan. Ho neek maan kais naꞌoniꞌ he ho msao bi Maria. Fin riꞌanaꞌ reꞌ et bi Maria in apun, naan Uisneno In Asmaan Akninuꞌ es antao. 21 Bi Maria of nahonis naan riꞌaan moen jes. Rarit ho ro he mukaanb ee, Naiꞌ Yesus, fin In es reꞌ of ansoi nafetin Uisneno Iin na naꞌkon sin sanat ma penu sin.”‡ ✡

22 Rasi reꞌ ia of anjair on naan, natuin Uisneno natoon nain naꞌko afi unuꞌ. In npaek niit In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya he ntui mnak,

23 “Hi mneen, oo! Of anmuiꞌ bi non ao-ꞌtemef es, reꞌ ka ntuup-tuup niit fa feꞌ nok atoniꞌ,

mes nok askeken ate, in naꞌapuꞌ.

Rarit in nahonis Riꞌaan moen jes.

Sin nakaanb ee, Imanuel.”

(Anbi uab Ibrani, ‘Imanuel’ in oetn ii:

Uisneno nok kit.)✡

24 Naiꞌ Yusuf namnei nrair on naan ate, in nfeen. Onaim in natuin nain Uisneno In uaban naan. In nait bi Maria njair in fee, 25 mes in ka ntuup nabua nok ne fa on reꞌ fee-mone, tar antea bi Maria nahonis Riꞌanaꞌ naan. Rarit naiꞌ Yusuf nakanab Riꞌanaꞌ naan, Naiꞌ Yesus.✡

2

Akius ahini kfuun, neem ankius Naiꞌ Yesus

1 Oras nahonis Naiꞌ Yesus anbi kuan Betlehem et propinsi Yudea, usif Herodes annaaꞌ aprenat. Oras naan, anmuiꞌ tuaf fauk neman nbin kota Yerusalem. Sin naꞌkon pasaꞌ neon-saet, kuan am bare reꞌ naꞌroo. Sin arsin reꞌ naan, atoin akius ahini kfuun ein. 2 Oras sin ntaman ntean kota Yerusalem, sin natanan neu-mneman am nak, “Atoin Yahudis sin usif reꞌ feꞌ nahoins Ee ji, et mee? Hai miit amrair kfuu goes mbi pasaꞌ neon-saet, reꞌ neik tanar nak, nahonis anrair Je. Es naan ate, hai iim he miꞌbees meu Ne.” 3 Oras usif Herodes anneen niit sin naꞌuab ein on naan ate, in nseor natenab. Onaim abitan kota Yerusalem sin ok-okeꞌ annaben nitan on naan amsaꞌ.

4 Rarit usif Herodes naꞌbuaꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein ok-okeꞌ he nataan sin. In nataan sin im nak, “Hi mitoon miit kau feꞌ! Kristus reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair Je naan, karu nahoins Ee te nbi bare mee?”

5 On nai te sin natahan am nak, “Anbi kuan Betlehem, et propinsi Yudea, tua. Fin Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Mika ntui nrair je naꞌko afi unuꞌ nak on nai:

6 ‘Abitan Betlehem, et propinsi Yudea.

Hi kais mitenab am mak, hi kuan naan,

suma kuan an-aan es, reꞌ ka matekaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ.

Fin of anmuiꞌ naan aꞌnaet es neem naꞌko bare naan.

In of anjair atukus neu Au too Israelas sin.’ ”✡

7 Anneen anrair on naan ate, usif Herodes noꞌen atoin ahiint ein naan. In noꞌen sin amninuꞌ-mninuꞌ. Onaim in nataan sin anmatoom nok oras reꞌ sin nitan akfuu reꞌ anboor anbi neon goe tnanan. Onaim sin natonan neun usif naan, saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nahiin sin. 8 Rarit in nfeen sin mainuan he nkonon neun Betlehem. In natoon neu sin im nak, “Hi mnao maim Riꞌanaꞌ naan meu nee. Karu hi miit ma miteef mok Ne te, mtebi mfain iim he mitoon kau. Fin au he ꞌnao uꞌruriꞌ ma uꞌbees ꞌeu Ne msaꞌ.”

9 Anneen anrair uisf ee in uaban naan ate, sin nnaon nkonon. Onaim sin niit akfuu reꞌ sin nkius niit ee afi unuꞌ nbi pasaꞌ neon-saet. Akfuu naan anboor anbi sin maatk ein, rarit in nnao tar nasnaas nataib on anbi Riꞌanaꞌ naan In bare ꞌtua-haꞌ.

10 Ankius nitan on naan ate, sin nmarinan nmaten. 11 Rarit sin ntaman neun umi naan. Sin nitan kuuk Riꞌanaꞌ naan nok In ainaf bi Maria. Onaim sin nriꞌtuun he naꞌbesan neun Ne. Rarit sin nfei sin ook-soun ein reꞌ mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ, ma annonaꞌ sin neun Riꞌanaꞌ naan. Sin nfeen noni mnatuꞌ, kemenyaan, ma hau oef foo meniꞌ.

12 Rarit, oras sin ntupan ate, Uisneno nfeen sin amneit am nak, “Hi kais amtebi mfain meu usif Herodes amtein.” Etun sin nfanin neun sin pah ee, nnaon npeꞌon raan aꞌtetaꞌ.

Naiꞌ Yusuf sin naenan neun pah Masir

13 Oras atoin akius ahini kfuun ein nfanin nrarin on naan ate, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan tuaf es neem. In natoon neu naiꞌ Yusuf anbi mneit am nak, “Yusuf! Amfeen nai! Maen meik Riꞌanaꞌ naan ma In ainaf meu pah Masir. Mitua mibaar ambi naan, tar antea Au utoon ꞌeu ki oras reꞌ hi he mfain iim, fin usif Herodes naim Riꞌanaꞌ naan he naꞌmate!”

14 Rarit naiꞌ Yusuf naskeek ma nfeen. Onaim in neik in fee ma Riꞌanaꞌ naan annaon oras fai he sin naenan neun pah Masir 15 Sin natuan nbin pah Masir tar antea usif Herodes anmaet. Nok ranan naan Uisneno In kabin ro njair, natai nok Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Hosea, reꞌ natoon nain nbi afi unuꞌ am nak,

“Au ꞌoꞌen ufaniꞌ Au Anah, he npoin nfain neem naꞌko pah Masir.”✡

Usif Herodes anroor niis areꞌ kanan riꞌana kruꞌuf anbi kuan Betlehem

16 Oras usif Herodes nahiin nak, atoin akius ahini kfuun ein napniub anrair je on naan ate, in natooꞌ maꞌtaniꞌ. In naprenat in soraurs ein am nak, “Amnao meu kuan Betlehem ma kuan-kuan bian reꞌ anmapaumaakn ein anbin bare naan. Amroor miis areꞌ kanan riꞌaan mone reꞌ feꞌ anmoin naan toon nua neiki nsaun.” Naiꞌ Herodes naprenat on naan, natuin in namnau niit uab naꞌko ahiint ein. In nsoiꞌ nmurai naꞌko oras akfuun aan anboor nbi neon goe tnanan.

17 Rasin reꞌ ia, anjarin natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yermias antui nain je afi unuꞌ am nak,

18 “Anmuiꞌ haan kurut-kaet anpin-pinus anbi kota Rama.*

Bi Rahel ankae npin-pinus,

natuin in aanh ein ok-okeꞌ anmaten nrarin.

In ka nroim fa he tuaf anfuir ma nhaan mau goe,

natuin in aanh ein ka tiit fa nteinꞌ een.”✡

Naiꞌ Yusuf sin anfain neman naꞌkon pah Masir

19 Aꞌroo-ꞌroo te, usif Herodes anmaet. Oras naan naiꞌ Yusuf sin anbin pah Masir feꞌ. Uisneno In ameupt es neem naꞌko sonaf neno tunan, nakriir on neu naiꞌ Yusuf anbi mneit. 20 Ameput naan naꞌuab am nak, “Yusuf! Amfeen nai! Mait meik Riꞌanaꞌ naan nok In ainaf, amfain nai meu pah Israꞌel. Fin tuaf reꞌ he nroor Riꞌanaꞌ naan, anmate nrair.” 21 Anneen on naan ate, naiꞌ Yusuf anfeen. Rarit in neik sin nfanin neun pah Israꞌel.

22 Mes oras in nneen niit nak, usif Herodes in anah naiꞌ Arkilaus oras ia annaaꞌ aprenat et propinsi Yudea, in namtau he nfain on naan. Rarit Uisneno napreent ee anbi mneit antein am nak, “Yusuf, ho kais mutua mbi pah Yudea.” Es naan ate, in nnao ma natua nbi propinsi Galilea, 23 anbi kuan es, kaan ee, Nasaret. Nok ranan naan, Uisneno In kabin, njair natai on reꞌ saaꞌ reꞌ In mafefa kninuꞌ sin antui nain sin im nak, “Sin of anteek Ee te, Atoin Nasaretas.”✡

3

Naiꞌ Yohanis Asranit nanoniꞌ tuaf amfaun

(Naiꞌ Markus 1:1-8, Naiꞌ Lukas 3:1-18, Naiꞌ Yohanis 1:19-28)

1 Oras Naiꞌ Yesus naꞌnae nrair on naan ate, naiꞌ Yohanis Asranit anmurai nanoniꞌ tuaf amfaun anbi baer ruman naꞌroo naꞌko kuan anbi propinsi Yudea. 2 In natoon am nak, “Aok-bian manekat arki! Hi ro he mmanakuꞌ ma misaitan hi sanat ma penu sin, he mtebi mfain meu Uisneno nai. Fin oras ia, ansuun tuaf bisa mtaam amjair Uisneno Iin Na.”✡

3 Afi unuꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Yesaya, antui nmatoom nok naiꞌ Yohanis am nak,

“Of anmuiꞌ tuaf reꞌ annao neu bare reꞌ ka matuaꞌ fa, anhunun ma nkoaꞌ am nak,

‘Hi ar-arki ro he mibarab ma miroitan ranan,

he mseun ma mtoup Uisneno In amneman!

Mineo ma minoon ranan he mseun Goe!’ ”✡

4 Naiꞌ Yohanis in aꞌmoin ii, on reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein afi unuꞌ sin. In paek ein, anmoeꞌ sin naꞌkon paus unta. In pasu ꞌfutuꞌ, anmoeꞌ je naꞌko pasu. In amnaaht ein, aknamat ma oin hau.✡

5 Oras naan too mfaun ein neman he niit ma nateef nok naiꞌ Yohanis. Sin neman naꞌkon kota Yerusalem, ma propinsi Yudea in afan nanan sin ok-okeꞌ. Sin neman naꞌkon kuan ein reꞌ anpaumakan noe Yarden amsaꞌ. 6 Sin nfei sin neek ein, ma nmanakuꞌ kuuk sin sanat ma penu sin ok-okeꞌ. Rarit naiꞌ Yohanis nasrain sin anbin noe Yarden.

7 Oras naan, tuaf naꞌkon partei pirsait Farisi ma partei pirsait Saduki msaꞌ neman ma ntoit naiꞌ Yohanis he nasrain sin. Mes oras in niit sin on naan ate, in naskarak sin im nak, “Hoe! Hi arki on reꞌ kaun aputa-kriut! Uisneno of anhukun ki natuin hi ꞌmoꞌem maufinu sin. Hi kais mitenab am mak, hi of maen ampoi ma ka mipein fa In hukun.✡ 8 Onaim reko nneis hi misaitan hi sanat ma penu sin ok-okeꞌ, ma mtebi mfain nai meu Uisneno. Rarit ammoeꞌ reko, nahuum on reꞌ hau roet reꞌ nafua fua reko. 9 Kais mitenab am mak, hi reko ki goen, natuin hi arki reꞌ ia, kaꞌo Abraham in sufan. Ampirsai kau! Fin Uisneno bisa nmoeꞌ fatun reꞌ ia njarin kaꞌo Abraham in sufan amsaꞌ.✡ 10 Ampaant om! Fin anmuiꞌ Tuaf reꞌ annaaꞌ fani, nabarab anrair he nnooꞌ areꞌ kanan roet reꞌ sin fuak ein ka reko fa. Annoꞌo nrair sin on naan ate, In nait inporin sin neun ai.✡

11 Oras ia, au usrain ki ꞌpaek oe, he njair tanar nak, hi mkoit ma misaitan hi sanat ma penu sin. Mes of anmuiꞌ Tuaf es he neem. In reꞌ naan, maꞌtani nneis naꞌko kau. Maski au ꞌjari haa in aan renuꞌ-aan rekaꞌ msaꞌ, au ka umnees ꞌok Ne fa. In of naheun hi neekm ein nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. In nakninuꞌ ki msaꞌ, nahuum on reꞌ tuaf anpaek ai he nout makrafuꞌ.* 12 Fin In nnaaꞌ aꞌtupaꞌ reꞌ matuaꞌ maak aꞌtaum he nakrai ma nakpesaꞌ nain maak apaꞌ anbi naan. Rarit In nasaeb maak akniunꞌ ein neun poꞌof. Mes maak aap ein naan, In nait inporin nataam sin neun ai mapinaꞌ abar-barat.”

Naiꞌ Yohanis nasrain Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 1:9-11, Naiꞌ Lukas 3:21-22)

13 Oras naan, Naiꞌ Yesus ansaun neem naꞌko Galilea neu noe Yarden. In neem antoit naiꞌ Yohanis he nasrain Je, 14 mes naiꞌ Yohanis ka nroim fa. In nprotees am nak, “On mee mꞌes au usrain Ko, Usiꞌ? Ka nsaan fa, oo? Usiꞌ, Ho es reꞌ he musrain kau, tua. Naan, es reꞌ au ꞌperluu!”

15 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko, baꞌe. Mes oras ia, ho es reꞌ he musrain Kau. Nok ranan naan, hit tatuin Uisneno In romin.”

Anneen on naan ate, naiꞌ Yohanis nataah am nak, “Reko, tua.” Onaim in nasrain Naiꞌ Yesus.

16 Nasrani nrair Je on naan ate, Naiꞌ Yesus anpoi naꞌko noe. Mes nok askeken ate, neon goe tnanan natfeꞌi. Rarit In niit Uisneno In Asmanan ansaun neem neu Na, nahuum on reꞌ kor-kefi, ma antoko nbi Na. 17 Rarit sin nnenan Uisneno In hanan naꞌko neon goe tnanan naan am nak,✡

“In reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ.

In nmoeꞌ Au neek ii nmariin piut-piut.”

4

Nitu ꞌnakaf noik Usif Yesus

(Naiꞌ Lukas 4:1-13, Naiꞌ Markus 1:12-13)

1 Rarit Uisneno In Asmaan Akninuꞌ neik Naiꞌ Yesus neu baer ruman naꞌroo naꞌko kuan, he nitu ꞌnaak kouꞌ goe noik ma nfuir Ee.✡ 2 Onaim in nanaah On fai boꞌ haa ma neno boꞌ haa nbi bare naan. Rarit In namnaah anmaet. 3 Oras In namnaah on naan ate, niutn ein sin aꞌnaak kouꞌ goe neem noik ma nfuir Ee mnak, “Batuur, aa oo? Ho reꞌ ia, batuur-batuur Uisneno In Anah? Karu batuur on naan ate, muprenat fatun reꞌ ia he njarin amnahat nai.”

4 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak:

‘Mansian ii ka nmoin fa naꞌko mnaaht ahaa.

Mes sin ro he nneen ma natniin Uisneno In Kabin ma Prenat amsaꞌ,

ma nmoeꞌ natuin In romin.’ ”✡

5 Onaim nitu ꞌnakaf naan neik Naiꞌ Yesus neu kota Yerusalem, es reꞌ Uisneno In kota kninuꞌ. Rarit In nasaeb Naiꞌ Yesus neu Uim Onen Uuf ee In aꞌpupun. 6 Onaim nitu ꞌnakaf naan nak, “Karu Ho batuur-batuur Uisneno In Aanh ate, amꞌokar miit Ho tuam aan meu ꞌpinan ee nai. Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akniunꞌ ee msaꞌ, mnak:

‘Uisneno of naprenat In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan,

he npafaꞌ ma npanat Ko.’

Anbi Uisneno In Suur Akniunꞌ ee msaꞌ, matuꞌi mnak,

‘Sin of natnaat Ko npaek sin aꞌniimk ein,

maut he Ho aom naan kais nameen, ma Ho kais musbeut fatu msaꞌ.’ ”✡

7 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Matuꞌi et Suur Akniunꞌ ee msaꞌ mnak,

‘Uisneno naan, ho Usiꞌ.

Onaim ho kais amsoob Ee.’ ”✡

8 Rarit nitu ꞌnakaf naan neik Naiꞌ Yesus neu ꞌtoeꞌf es, reꞌ aꞌraat reꞌuf. Onaim in nakriraꞌ areꞌ kanan pah anbin pah-pinan, ma sin pinaꞌ ma krahaꞌ sin ok-okeꞌ. 9 Nakriraꞌ nrair sin on naan ate, nitu ꞌnakaf naan naꞌuab am nak, “Asar Ho muꞌruriꞌ ma muꞌbesan kau, au of aꞌfee sin ok-okeꞌ ꞌeu Ko.”

10 Mes Naiꞌ Yesus anpaes ee mnak, “Hoe nitu! Ho muꞌroo nai muꞌko ia. Fin Suur Akniunꞌ ee ntui mnak,

‘Ho ro he muꞌruriꞌ ma muꞌbesan Uisneno,

ma ho ro he mmeup meu Ne nmees jah.’ ”✡

11 Anneen on naan ate, nitu ꞌnakaf naan annao nasaitan Naiꞌ Yesus. Mes Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan, neman ma nꞌurus Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus anmurai nanoniꞌ nbi Galilea

(Naiꞌ Markus 1:14-15, Naiꞌ Lukas 4:14-15)

12 Oras naan, usif Herodes nataam naiꞌ Yohanis Asranit anbi bui. Oras Naiꞌ Yesus anneen niit on naan ate, In ntebi nfain neu Galilea.✡ 13 In nfain neu In kuan Nasaret, rarit In nkoon natua nbi kuan Kapernaum. Kuan naan et nefo Galilea in panin, et uuf naiꞌ Sebulon ma naiꞌ Naftali sin auf pusaak.✡ 14 Nok ranan naan, In nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya antui nain je mnak,

15 “Naiꞌ Sebulon in afu, ma naiꞌ Naftali in afu,

reꞌ anpaumaak nefo Galilea, et noe Yarden in panin.

Atoin sonaꞌ ka atoin Yahudis fa natua etan naan amsaꞌ.

16 Sin nmonin nbin meisꞌokan,

mes oras ia sin niit anrair Meꞌu.

Fin oras ia, Meꞌu naan anmeuꞌ-siin,

neu sekau-sekau reꞌ ka nahiin fa Uisneno fa feꞌ.”✡

17 Anmurai naꞌko oras naan, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ tuaf mnak, “Hi ro he maikoit ma misaitan main hi saant ein, he mmoni kninuꞌ nai. Fin oras ia, sekau-sekau goah bisa mtaam amjair Uisneno Iin na.”✡

Usif Yesus noꞌen akiif kai ikaꞌ tuaf haa he natuin Ee

(Naiꞌ Markus 1:16-20, Naiꞌ Lukas 5:1-11)

18 Neon goes, Naiꞌ Yesus annao npeoꞌ nefo Galilea in ninin. In nateef atoniꞌ tuaf nua, sin nmaꞌori-tatan. Es kaan ee, naiꞌ Simon, mes biasa sin nteek ee mnak, naiꞌ Petrus. Ma in oirf ee, kaan ee naiꞌ Anderias. Sin nkiif kain ikaꞌ nbin nefo, natuin sin nua sin naan, akiif kai ikaꞌ. 19 Onaim Naiꞌ Yesus noꞌen sin im nak, “Hae, baꞌe sin. Iim he mituin Kau nai! Hi biasa maim ikaꞌ, mes oras ia, Au he unoniꞌ ki he hi mjair tuaf amnaim tuaf he njarin Uisneno Iin na.” 20 Anneen anrarin on naan ate, sin nua sin nasaitan sin jala, ma nnaon natuin nain Naiꞌ Yesus.

21 Rarit Naiꞌ Yesus ankono kreꞌo. Onaim In niit naiꞌ Sebedius in aanh ein. Ahuunt ee, kaan ee naiꞌ Yakobus, ma in oirf ee, kaan ee naiꞌ Yohanis. Sin nua sin nabarab pukat anbi kofaꞌ nok sin amaf. Onaim Naiꞌ Yesus noꞌen sin nua sin he natuin Ee. 22 Anneen anrarin on naan ate, sin nasaitan sin amaf ma sin kofaꞌ naan, ma natuin nain Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus nanoniꞌ tuaf ma narekoꞌ ameent ein

(Naiꞌ Lukas 6:17-19)

23 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nfuun am nateef anbin propinsi Galilea, he In nanoniꞌ tuaf anbin atoin Yahudis sin uim onen sin. In nanoniꞌ sin anmatoom nok Uisneno In Rais Reko, ma natoon ranan he atoniꞌ bisa natuin Uisneno In aprenat. Ma In narekoꞌ too mfaun ein amsaꞌ naꞌkon sin menas humaꞌ-humaꞌ.✡ 24 Ka ꞌroo fa te, rasi anmatoom nok Naiꞌ Yesus In aꞌmoꞌen sin naan, masinaꞌ ma mabenoꞌ anfuun am natefan propinsi Siria. Rarit too mfaun ein neman ma neik ameent ein reꞌ namenan humaꞌ-humaꞌ neun Ee. Sin neikin tuaf amsaꞌ reꞌ anniut saen, reꞌ namaunun aꞌbibi, ma abuat ein. In narekoꞌ sin ok-okeꞌ. 25 Oras naan, too mfaun ein neman ma natuin Ee. Sin neman naꞌkon propinsi Galilea, ma naꞌkon pah Kota Boꞌes, reꞌ sin nteek ee mnak, Dekapolis. Bian anteniꞌ neman naꞌkon kota Yerusalem, naꞌkon propinsi Yudea, ma naꞌkon noe Yarden in pasaꞌ neon-saet.

5

Usif Yesus nanoniꞌ too mfaun anbi ꞌtoeꞌf es

1 Oras Naiꞌ Yesus niit too mfaun ein neman ma natuin Ee te, In nsae neu ꞌtoeꞌ aan es, ma antoko nbi naan. In atoup noinꞌ ein reꞌ In npiir naan sin naan, neman npaumak-maak Ee, he nnenan ma natninan. 2 Rarit In nmurai nanoniꞌ sin im nak,

Tuaf reꞌ napein upan ma paꞌe arekot batuur-batuur

(Naiꞌ Lukas 6:20-23)

3 “Atoin kasian sin napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin Uisneno In kuun, sin Usif arekot.

4 Atoin akurut ma akaet napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin Uisneno kuun es reꞌ anhaan mau sin.✡

5 Atoin ba-baun sin napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin sin of antoupun areꞌ tetus-athoen reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair sin.✡

6 Atoniꞌ reꞌ namnau Uisneno In raan amneot ma amnonot reꞌ-reꞌuf napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin In of naseen sin.✡

7 Atoniꞌ reꞌ nakriraꞌ ma naruruꞌ rais kasian sin napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin Uisneno of ankasian ma nneek-amnau sin.

8 Atoniꞌ reꞌ neek akninuꞌ sin napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin sin kuuk of niit Uisneno.✡

9 Atoniꞌ reꞌ biasa narameꞌ tuaf, napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin Uisneno of nak, ‘Sin reꞌ naan, Au aanh ein na.’

10 Atoniꞌ reꞌ napenin haꞌmuꞌit maꞌtaniꞌ natuin sin natuin Uisneno, sin napenin upan ma paꞌe arekot,

natuin Uisneno kuun, sin Usif arekot.✡

11 Karu tuaf bian anhaꞌmuiꞌ ki natuin hi mituin Kau, hi mipein upan ma paꞌe arekot amsaꞌ. Karu sin naꞌmunuꞌ ki nok rais puta-kriut reꞌ naꞌreꞌuf ma nkanaꞌpaar hi kaanm ein, hi mipein upan ma paꞌe arekot amsaꞌ.✡ 12 Maski on naan amsaꞌ, hi ro he mmoeꞌ hi tuam ein ammariin, ma hi neekm ein anmarinan amsaꞌ, natuin Uisneno nabarab ma naroitan anrair he nbaras neu ki nathoe nbi hi sapaam et sonaf neno tunan. Mes mimnau! Ka hi mmees fa reꞌ mipein haꞌmuꞌit on naan. Un-unuꞌ te, tuaf-tuaf sin anmoꞌen maufinu neun Uisneno In mafefa kniunꞌ ein on naan amsaꞌ.”✡

Tuaf reꞌ natuin Usif Yesus, on reꞌ masik ma meꞌu

(Naiꞌ Markus 9:50, Naiꞌ Lukas 14:34-35)

13 “Karu hit he tmoꞌe mnaaht ii he namiin ate, hit ro he ttao masik feꞌ. On naan amsaꞌ tuaf-tuaf reꞌ anmoni nbin pah-pinan ia, sin nperluu ki. Mes karu maisk ii miin ruman ate, he tpaek je neu saaꞌ? Suma tait itporin ma tteri.✡

14 Hi ro he mmoin ma mpiin on reꞌ paku msaꞌ, he too mfaun ein nitan rek-reko. Hi ro he masnaa meꞌu, on reꞌ kota nbi ꞌtoeꞌf ee tunan, reꞌ too mfaun ein nitan ok-okeꞌ.✡ 15 Atoniꞌ nout pauk anaꞌ, ka nateek je fa ma ka napaan ee fa nbi ꞌnai-konat. Mes sin nateek paku naan naꞌraat, he bisa ntanaꞌ umi naan in naan ee ok-okeꞌ.✡ 16 Hi ro he mmoin on naan amsaꞌ. Hi ro he masnaa meꞌu he tuaf bian sin nitan nak, hi ꞌmonim naan arekot. Sin nitan on naan ate, sin of anpures ma nboꞌis Uisneno mnak, ‘Hi Amaꞌ et sonaf neno tunan naan, mapinaꞌ-makrahaꞌ!’ ”✡

Usif Yesus ankoen On neem he nanokab Uisneno In atoran

17 “Hi kais mitenab am mak, Au ꞌtaam ꞌuum ꞌeu pah-pinan ia he ꞌnoes ꞌain Uisneno In atoran reꞌ In nfee sin neu kaꞌo Musa. Ma kais mitenab mak, oniꞌ Au ka ꞌrae utuin fa saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno sin natoon sin naꞌko afi unuꞌ. Natuin Au ꞌtaam ꞌuum reꞌ ia, he ꞌmoeꞌ sin ok-okeꞌ njarin natai-tain on reꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin naꞌuab nain sin naan ok-okeꞌ. 18 Nok ranan naan, hi arki amneen mirek-rekoꞌ! Pah-pinan ma neno tunan of ka namreꞌun fa feꞌ, karu ka njair natuin fa Uisneno In atoorn ein. Maski titik an-aan es, ka tiit tain fa tuaf es he nnoes nain je.✡ 19 Naꞌko Uisneno Iin na ok-okeꞌ, karu anmuiꞌ tuaf reꞌ antanhai Uisneno In atoran, natuin in natenab am nak, ‘Hae, atoran ia an-aan aah, in ka maꞌosaꞌ ma maꞌupan fa saaꞌ-saaꞌ!’ Rarit in nanoniꞌ on reꞌ naan neu tuaf bian, Uisneno et sonaf neno tunan of anmoeꞌ je njair aꞌbaut. Mes tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin Uisneno In atoorn ein ok-okeꞌ, rarit in nanoniꞌ sin on naan amsaꞌ neu tuaf bian, Uisneno of anmoeꞌ je njair tuaf reꞌ maꞌosaꞌ ma maꞌupan. 20 Ampirsai meu Kau! Karu hi ka mmoin mimnoon ma mimneo fa reko nneis naꞌko tunggur agaam ein ma atoin partei Farisi sin on naan ate, hi ka bisa fa he mtaam amjair Uisneno Iin na.”

Usif Yesus nanoniꞌ nak, kais ammaktoꞌon

(Naiꞌ Lukas 12:57-59)

21 “Hi mihini mrair kaꞌo Musa in atoran reꞌ in natoon anrair sin neu hit beꞌi-naꞌi sin nak, ‘Kaisaꞌ miꞌmaet atoniꞌ, natuin sekau naꞌmaet atoniꞌ, in of napein hukun.’✡ 22 Mes Au he utoon ki on nai: kais ammaktoꞌon, natuin sekau-sekau reꞌ anmaktoꞌon nok in aok-bian, in of napein hukun. Tuaf reꞌ natoꞌon in aok-bian nak, ‘Ho roen masak nareꞌ!’ tuaf reꞌ naan of anbaiseun neu afeek rais pirsait ein. Ma tuaf-tuaf reꞌ naskarak in aok-bian, nak ‘Amonot!’ in of napein hukun anbi ai pinaꞌ abar-barat.

23 Onaim karu ho meik fuaꞌ-turuꞌ meu Uisneno, mes ho mumnau mmak, ho aom-bian anmuiꞌ rais jes nok ko, 24 kais amnonaꞌ ma mfee fuaꞌ-turuꞌ naan feꞌ. Ho mfain he muraem om mok ho aom-bian naan feꞌ, rarit naꞌ ho mfain uum he mnonaꞌ ma mfee fuaꞌ-turuꞌ naan meu Uisneno.

25 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nmakaꞌrasiꞌ nok ko te, reko nneis muraem om rabah mok ne feꞌ. Karu kaah fa te, tuaf reꞌ naan of neik ko neu afeek rasi. Rarit afeek rasi nnonaꞌ ko neu porisi, onaim sin nataam ko neu bui. 26 Au uꞌuab batuur! Ho of mutua mbi bui naan piut tar antea ho mbaen mufeek ho tuus ein ok-okeꞌ.”

Usif Yesus nanoniꞌ tuaf am nak, kais ammakaek

27 “Hi mihini mrair kaꞌo Musa in atoran reꞌ nak, ‘Kais ammakaek.’✡ 28 Mes Au he utoon ki ꞌak on nai: atoniꞌ reꞌ naꞌaitiꞌ matan ma nkius bifee jes, rarit in neekn ee nsinmaak he ntuup nabua nok bifee naan ate, atoniꞌ naan anmakake nrair nok bifee naan anbi in nekan. 29 Karu ho mmoꞌe msaan meik ho matam aꞌneꞌu te, mroꞌi mporin. Reko nneis ho mtaam meu sonaf neno tunan meiki haa mataf fuaꞌ meseꞌ, he kais sin nporin nataam ko neu ai abar-barat nok ho matam sin fuaꞌ nua.✡ 30 Ma karu ho mmoꞌe msaan meik ho ꞌniman aꞌneꞌu te, mketu mporin. Reko nneis ho mtaam meu sonaf neno tunan meiki haa ꞌnimaꞌ meseꞌ, he kais sin nporin nataam ko neu ai abar-barat nok ho ꞌnimam sin nua sin.”✡

Usif Yesus nanoniꞌ he kais atmanporin fee-mone

(Naiꞌ Mateos 19:9, Naiꞌ Markus 10:11-12, Naiꞌ Lukas 16:18)

31 “Hi mihini mrair kaꞌo Musa in atoran nak, ‘Atoniꞌ reꞌ nporin in fee je te, in ro he nfee surat manporin neu in fee naan.’✡ 32 Mes Au utoon ki on nai: atoniꞌ reꞌ nporin in fee, mes in fee je ka nbeon on niit fa, rarit bifee naan ansao ntein, naan on reꞌ in moen je anmakakeb. Ma karu anmuiꞌ atoniꞌ reꞌ ansao bifee reꞌ in moen je nporin, naan sin nua sin anmakaken nrarin amsaꞌ.”✡

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok rais manbaꞌan

33 “Hi mihini mrair kaꞌo Musa in atoran reꞌ natoon ee neu hit beꞌi-naꞌi sin, nak, ‘Karu ho muhakeꞌ rais manbaꞌan ambi supat ampaek Uisneno In kanan on naan ate, ho mmafutu mrair mok rais manbaꞌan naan.’✡ 34 Mes Au utoon ki on nai: karu ho muhakeꞌ rais manbaꞌan ate, kais ampaek supat. Kais amsuup ampaek sonaf neno tunan in kanan, natuin sonaf neno tunan naan, Uisneno In sonaf.✡ 35 Kais amsuup ampaek pah-pinan ia in kanan, natuin pah-pinan ia, Uisneno In bareꞌ ꞌteriꞌ. Ma kais amsuup ampaek kanaf Yerusalem, natuin Yerusalem naan, Uis Kouꞌ goe In kota.✡ 36 Kais amsuup ampaek hi ꞌnakam. Fin hi ka mmuiꞌ fa kuasa he miprenat aꞌnaak funuꞌ noon es he njair metan aiꞌ mutiꞌ. 37 Onaim karu hi he mihakeꞌ rais manbaꞌan ate, karu mak, ‘tua’, mitoon mak, ‘Tua’ goah. Mes karu kaah fa te, mak, ‘Kaah fa, tua’. Karu hi miꞌuab aꞌtetaꞌ naꞌko naan ate, naan naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko niut reꞌuf.”

Usif Yesus nanoniꞌ he kais atbaras maufinu nok maufinu, mes ro he ttuthae tarek-rekoꞌ

(Naiꞌ Lukas 6:29-30)

38 “Hi mihini mrair kaꞌo Musa in atoran nak, ‘Karu anmuiꞌ tuaf nareuꞌ ho matam ate, ambaras on naan amsaꞌ. Ma karu anmuiꞌ tuaf antuut namouf ho nisim ate, amtuut mumouf goe msaꞌ.’✡ 39 Mes Au utoon ki on nai: kais ambaras maufinu nok maufinu. Karu anmuiꞌ tuaf anpaas ho ꞌkinom es ate, amkonan he npaas bian naan antein. 40 Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ anmakaꞌrasiꞌ nok ko, he nait ho baru te, amfee mtein ne ho baur manikin. 41 Karu anmuiꞌ soraurs es naꞌsekeꞌ ko he mroi meik in baerꞌ ein mnao kiur goes ate, amroi meiki mtein sin mtean kiru nua. 42 Karu anmuiꞌ tuaf antoit ho baer saaꞌ-saaꞌ ate, amfee ne. Ma karu anmuiꞌ tuaf anpinjam ho baer saaꞌ-saaꞌ ate, amfee ne.”

Usif Yesus nanoniꞌ he tneek tuaf reꞌ natooꞌ ma nmusun kit

(Naiꞌ Lukas 6:27-28,32-36)

43 “Hi mneen amrair tuaf nak, ‘Amneek ho aom-bian, ma mutoꞌon tuaf reꞌ natoꞌon ko.’✡ 44 Mes Au utoon ki on nai: ho ro he mneek tuaf reꞌ natoꞌon ko. Ma mtoit he Uisneno nfee tetus neu tuaf reꞌ anhaꞌmuiꞌ ko. 45 Karu ho mmoeꞌ on naan ate, ho mukriir am mak, ho reꞌ ia Ama abit sonaf neno tunan In anah. Natuin In nmoeꞌ manas he ntanaꞌ neu atoin reko, ma In nmoeꞌ manas he ntanaꞌ atoin maufinu msaꞌ. In nasanut uran amsaꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin In aprenat nabu-buan nok tuaf-tuaf reꞌ nraban In aprenat. 46 Onaim karu ho suma mneek maan ahaa tuaf-tuaf reꞌ nneek ko te, ho mak aiꞌ Uisneno of anbaras anfee ko tetus? Kaah fa, tua! Atoin maufinu msaꞌ anneek sin aok-biak ein reꞌ anneek sin. 47 Onaim karu ho suma musee ma mtaeb ho aom-bian ate, in areokn ii saaꞌ? Fin tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno anmoeꞌ on naan amsaꞌ. 48 Onaim mimnau! Hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan, anneek nain mansian pah-pinan. Onaim hi ro he mmoeꞌ on naan amsaꞌ!”✡

6

Usif Yesus nanoniꞌ he tturun ma tbaab atoin asusat

1 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nkoon om nak, “Mimnau! Kais ammoeꞌ mitun-tuin ahaa rais pirsait ii in atoran henatiꞌ hi mipein boꞌis. Fin karu hi mmoeꞌ on naan ate, hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan of ka nfee ki fa upan ma paꞌe saaꞌ-saaꞌ.✡

2 Karu hi mroim he mturun atoin kasian sin ite, kais mibenoꞌ rasi naan. Fin karu hi mmoeꞌ on naan ate, hi on reꞌ tuaf reꞌ naꞌuab aꞌtetaꞌ, ma anmoꞌe ꞌtetaꞌ. Sin nromin he nnaon neu-mneman neun uim onen henatiꞌ biak ein anboꞌis sin im nak, ‘Hoe, atoniꞌ reꞌ ia maꞌtain besi, joo!’ Amneen mirek-rekoꞌ, fin Au uꞌuab batuur! Nok ranan reꞌ sin napenin boꞌis on naan ate, sin ntoupu nrarin sin upan ma sin paꞌen. 3 Onaim karu hi mroim he mturun ma mbaab atoin kasian sin ite, kais mibenoꞌ rasi naan meu sekau-sekau. 4 Nok ranan naan, tuaf-tuaf anbin pah-pinan ia ka nahiin je fa. Mes hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan es reꞌ nahiin saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ je mninuꞌ-mninuꞌ naan. In of anbaras neu ki tetus-athoen.”

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok rais onen

(Naiꞌ Lukas 11:2-4)

5 “Oras hi mꞌonen ate, kais ammoeꞌ hi tuam ein on reꞌ tuaf reꞌ naꞌuab aꞌtetaꞌ, ma nmoꞌe ꞌtetaꞌ. Sin nroimk ein esan reꞌ he nnaon neu-mneman nbin raan opat, ma nhaken nbin uim onen, henatiꞌ too mfaun ein sin nitan ma nboꞌis sin im nak, ‘Sin atoni kniunꞌ ein, joo!’ Mes amneen mirek-rekoꞌ! Nok ranan reꞌ sin napenin boꞌis on naan, sin napenin nrair sin upan ma sin paꞌen.✡ 6 Mes hi kais on reꞌ naan amsaꞌ. Karu hi mꞌonen ate, amtaam meu keꞌen, rarit miꞌeek enoꞌ. Rarit amꞌonen mirek-rekoꞌ meu hi Amaꞌ. Maski biak ein ka nitan fa, mes hi Amaꞌ niit. In of anbaras neu ki tetus nathoen.

7 Karu hi mꞌonen ate, kais miꞌuab amnanu-mnanuꞌ meu-mꞌiim. Fin tuaf-tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno nmoeꞌ on naan amsaꞌ. Sin nateenb ein nak, Uisneno nneen ma natniin sin onen reꞌ mnanu-mnanuꞌ naan. 8 Kais ammoeꞌ mituin sin! Fin hi ka mtoit fa saaꞌ-saaꞌ fa feꞌ meu hi Amaꞌ et sonaf neno tunan, mes In nahini nrair saaꞌ reꞌ hi mperluu. 9 Onaim karu amꞌonen ate, mak on nai:

‘Amaꞌ abit sonaf neno tunan! Ho kanam naan nakninuꞌ teeb.

Maut he areꞌ mansian ein ok-okeꞌ nbin pah-pinan ia ntunaꞌ ma naꞌratan Ho kanam maꞌtaniꞌ naan, tua.

10 Maut he Ho mjair Usif meu mansian ein okeꞌ, tua!

Maut he bifee-atoniꞌ sin arsin anmoꞌen natuin Ho preent ein anbin pah-pinan ia,

nahuum on reꞌ Ho ameupt ein anmoeꞌ natuin Ho preent ein etan sonaf neno tunan, tua.

11 Amturun ma mbaab maan kai nok bukaet reꞌ nanokab ansuun neno, tua.

12 Hai mtoit Ko he Ho msaok main hai sanat ma penu sin,

nahuum on reꞌ hai mnikan ma mniahan main tuaf-tuaf reꞌ anmoꞌen sanan neu kai, tua.

13 Ampafaꞌ ma mpanat kai he hai kais ammoeꞌ rais amreꞌut ma maufinu.

Ma msoi mufetin kai naꞌko niut reuꞌf ee in kuasan, tua.

[Natuin Ho kuum, Usif reꞌ ammuiꞌ kuasa maꞌtaniꞌ ma mapinaꞌ-makraah reꞌuf.

Ho kuum es reꞌ anaaꞌ aprenat nabar-baar, tua.

Hai onen ma baisenut naꞌtuuk ma naꞌpaar on reꞌ naan, tua. Amin.]’*

14 Mes amneen! Karu hi mnikan main biak ein sin saant ein neu ki, hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan of ansaok nain hi sanat ma penu sin imsaꞌ. 15 Mes karu hi ka mroim fa he mnikan main biak ein sin saant ein neu ki, hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan of ka nnikan nain fa hi sanat ma penu sin imsaꞌ.”✡

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok rasi reꞌ he tanaah ok

16 “Karu hi mꞌonen ma minaah om, kais amrisan hi humam on reꞌ tuaf reꞌ naꞌuab aꞌtetaꞌ, ma nmoꞌe ꞌtetaꞌ. Fin sin nmoꞌen on naan henatiꞌ atoniꞌ nboꞌis sin im nak, ‘Hoe! Sin reꞌ ia atoni kninuꞌ, joo!’ Mes amneen! Nok ranan naan, sin napein inrair sin upan ma sin paꞌen. 17 Mes karu hi minaah om, mimeu kninuꞌ-kninuꞌ, msoiꞌ hi ꞌnaak fuun ein rek-reko! 18 Onaim tuaf ankius ki on naan ate, sin ka nahinin fa nak, hi minaah om. Mes hi Amaꞌ nahiin. In of anbaras neu ki nok tetus-athoen.”

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok rasi tbubun aꞌmuꞌif sonaf neno tunan

(Naiꞌ Lukas 12:33-34)

19 “Kais ammeup maꞌtaniꞌ henatiꞌ mbubun aꞌmuꞌif pah-pinan. Fin etas, ꞌfufuꞌ ma nutus of nareuꞌ sin. Ma abakat of neem ma npukai rarit nabaak neik sin imsaꞌ.✡ 20 Mes reko nneis hi mmeup maꞌtaniꞌ he mbubun aꞌmuꞌif amfa-faun et sonaf neno tunan. Fin anbi bare naan, etas, ꞌfufuꞌ, ma nutus ka bisa nareuꞌ sin fa. Ma abakat ka bisa neem ma npukai he nabaak neik sin fa msaꞌ. 21 Hi mitunuꞌ hi ꞌmuiꞌm ein anbin mee te, hi neekm ein naꞌkiiꞌ naher-heran anbi naan.”

Usif Yesus nanoniꞌ rasi anmatoom nok monit anbi meuꞌ-sineꞌ

(Naiꞌ Lukas 11:34-36)

22 “Maat mansian ii, nahuum on reꞌ paku reꞌ ntanaꞌ nbi in nekan. Karu in maatn ein nakniunꞌ ein, in nnao natuin raan aꞌhonis arekot, nahuum on reꞌ atoniꞌ nnao nbi meꞌu. 23 Mes karu in maatn ein ankupun, in ka nnao natuin fa raan reko, on reꞌ tuaf reꞌ annao nbi meisꞌokan, nabre-reo goah. Onaim karu meuꞌ-sineꞌ reꞌ et hi neekm ein naan nameisꞌook, hi ammoni mbi meisꞌokan amsaꞌ.”

Usif Yesus nanoniꞌ nak kais neekm ein naꞌoin ein anmatoom nok monit

(Naiꞌ Lukas 16:13, 12:22-31)

24 “Atoniꞌ ka bisa fa he nmeup rek-reko neu aam usif tuaf nua, natuin in of anroim aam usif es anneis naꞌko aam usif es antein. In of natuin aam usif es, mes in of ka ntoe natuin fa aam usif es antein. Nok ranan naan, ho ka bisa fa he mak, ‘Uisneno naan, au usiꞌ,’ karu ho mpaek roit ii njair ho usif.

25 Es naan ate, Au utoon ꞌeu ki on nai: kais mitenab humaꞌ-humaꞌ, mak au he ꞌmoin on mee, au he ꞌuah saaꞌ, ꞌiun saaꞌ, ma ꞌpaek saaꞌ? Hi mak aiꞌ moint ii es reꞌ he taah am tinu haa, oo? Ma aof ii es reꞌ tpake haa baru? Ka on fa naan, tua. 26 Amkius miit koron reꞌ natpenen et neon goe tnanan. Sin ka nsenan fa, rarit nsekin aiꞌ nonun fa he natuun ein amnahat anbin poꞌof. Mes hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan anpijaar ma npairoir sin piut. In bisa npijaar ma npairoir ki msaꞌ, anneis naꞌko sin. Onaim mitenab mirek-rekoꞌ feꞌ. In nnilei ki nneis naꞌko koron naan. 27 Karu atoniꞌ ntae in human anbi nino, rarit in ntaisiub nok in tuan, in bisa naꞌbabaꞌ in asratan, aa oo? Ka bisa fa, tua! 28 Karu kaah fa te, nansaaꞌ am es hi mtaisibub hi tuam ein he mitenab rasi anmatoom nok pake-nohas? Amnao mkius miit fuboon bakung et mneraꞌ huun. Sin ka nasuun ma ntenun fa.

29 Mes amneen mirek-rekoꞌ, joo! Usif Soleman in tai paken sin reꞌ maꞌosaꞌ nneis ji, ka namnees fa nok fuboon ein naan.✡ 30 Fin Uisneno ntao In nekan neu fubonaꞌ reꞌ anmoin neno ia, rarit nokaꞌ on naan ate anmaet, onaim nait inporin neu ai. Karu In nmoeꞌ on naan, In ro tebes, nfee ki pake-nohas anneis naꞌko fuboon ein naan amsaꞌ. Onaim nansaaꞌ am es hi ka mpirsai Je fa batuur-batuur? 31 Onaim kais hi teenb ein antaisibun am mak, ‘Hit he taah aiꞌ tiun saaꞌ?’ ai ‘Hit he tpaek saaꞌ?’ 32 Tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno, sin nmeup maꞌtain-tain ein he nsobaꞌ niit rasin reꞌ naan ok-okeꞌ. Mes hi kais on naan! Fin hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan nahini nrair saaꞌ reꞌ hi mperluu sin. 33 Mes hi ro he minaob mihunun In meup goe feꞌ, ma mituin mihunun In apreent ein feꞌ, rarit In naꞌbabaꞌ areꞌ kanan rasi reꞌ hi mperluu sin. 34 Onaim kais amtaisibub hi teenb ein anmatoom nok saaꞌ reꞌ hi mperluu sin nokaꞌ-nmeu. Fin nokaꞌ-nmeu on naan ate, in nmuiꞌ in rais taisibu ntein. Susat neno ia, in nanookb on neno ia.”

7

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok rasi he kais atmatuꞌiran es nok es

(Naiꞌ Lukas 6:37-38,41-42)

1 “Hi kais amtuꞌiran ma mikuu tuaf, he Uisneno kais antuꞌiran ma nakuu ki. 2 Hi mnilei tuaf on mee te, Uisneno of annilei ki on naan amsaꞌ. Hi mruuk ma mꞌukur es in sanat on mee te, Uisneno of anruuk ma nꞌukur ki on naan amsaꞌ.✡ 3 Fin ho mroim he mtanar tuaf in sanat aanꞌ-anaꞌ, mes ho sanat reꞌ koꞌu, ho mak ho ka mmuiꞌ fa, tua. Naan on reꞌ ho mkisu skukuꞌ kboeꞌ aan es et ho aom-bian in matan. Te kaah, hau tuuk kouꞌ goes antoeb naan ho matam. Amneon ii, ho ka mnaben fa. 4 On nai te, nansaaꞌ am es ho mak, ‘Baꞌe! Uum he au ꞌfuu upoit makrafuꞌ et ho matam naan feꞌ.’ Te kaah, ho ka mkius miit fa saaꞌ-saaꞌ, fin anmuiꞌ naan hau tuuk kouꞌ goes antoeb naan ho matam. 5 Koeh! Ho reꞌ naan, tebes ro apoit! Mait imporin hau tuuk koꞌu naan naꞌko ho matam feꞌ, naꞌ ho bisa miit, he mfuu mupoitan makrafuꞌ naꞌko ho aom-bian in matan naan.

6 Kais minoniꞌ rasi kninuꞌ meu tuaf-tuaf reꞌ akreꞌet ma aratin. Natuin sin reꞌ naan on reꞌ aus araut reꞌ antebi nfain neem ma nrau ki. Sin nmonon on reꞌ fafi. Karu tuaf anfee ne ꞌhekeꞌ naꞌko mutiara, in ka ntoe je fa! Fin in suma nteir ee he.”

Usif Yesus nanoniꞌ he tꞌonen piut-piut

(Naiꞌ Lukas 11:9-13)

7 “Karu hi mꞌonen,

amtoit piut-piut meu Uisneno;

In of anfee ma nnonaꞌ ki.

Karu hi maim piut-piut;

In of nakriraꞌ ma naruruꞌ ranan neu ki.

Karu mhaman piut-piut;

In of nasoit ma nfei enoꞌ neu ki.

8 Fin tuaf-tuaf reꞌ ntoit piut-piut neu Uisneno,

of ansium ma antoup goe.

Tuaf-tuaf reꞌ naim piut-piut,

of niit ma napein je.

Tuaf-tuaf reꞌ nhaman piut-piut,

In of nasoit ma nfei ne enoꞌ.

9 Hi mitenab miit! Karu anmuiꞌ riꞌanaꞌ reꞌ antoit utunuꞌ, in aamf ee ka nfee ne fa fatu. 10 Karu riꞌaan ii ntoit ikaꞌ te, in aamf ee ka nfee ne fa kaunaꞌ. 11 Hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan, In reok reꞌuf. Onaim karu mansian amaufinut on reꞌ hi, amroim he mfee baer reko meu hi aanh ein, saaꞌ antein hi Amaꞌ! In of anfee ma nnonaꞌ saaꞌ reꞌ hi mtoit sin.

12 Onaim saaꞌ reꞌ ho mroim he tuaf anmoeꞌ je neu ko, hena te, ho ro he mmoeꞌ je meu ne on naan amsaꞌ. Natuin rasi reꞌ ia, njariꞌ ꞌsukif naꞌko saaꞌ-saaꞌ reꞌ kaꞌo Musa nok mafefa kninuꞌ Uisneno bian sin, nanoniꞌ sin naꞌko afi unuꞌ.”✡

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok eon maꞌrenat

(Naiꞌ Lukas 13:24)

13 “Karu tuaf anroim he ntaam neu sonaf neno tunan, in ro he nnao npeoꞌ raan maꞌrenat. Fin anmuꞌi ranan reꞌ in eonꞌ ee mainuan amsaꞌ, ma tuaf amfaun anromin he npeꞌon naan. Mes ampaant om! Fin ranan naan neik tuaf-tuaf antaam neun ai mararaꞌ abar-barat, he sin nbeits ok naꞌkon Uisneno. 14 Tuaf reꞌ nroim he ntaam neu sonaf neno tunan, ro he nnao npeoꞌ ranan reꞌ naheun nok susat ma ntaam anpeoꞌ eon maꞌrenat. Maski suma tuaf fuꞌ-fuaꞌ ahaa reꞌ annaon npeꞌon naan, mes raan maꞌrenat naan es reꞌ neik tuaf anꞌain Uisneno.”

Usif Yesus nanoniꞌ he kais tatuin aputa-kriut

(Naiꞌ Lukas 6:43-44)

15 “Ampaant om miꞌko apoit ein reꞌ naiks ok am nak, sin reꞌ naan mafefa kninuꞌ Uisneno. Fin sin nmoeꞌ jok rek-reko on reꞌ ꞌbib-kase. Te kaah, amneon ii, sin reꞌ naan anmaufinun on reꞌ aus fui reꞌ anheke ꞌbib-kase, anpius goe ma neuk goe. 16 Ammoeꞌ on meeꞌ he hi mihiin tuaf on reꞌ naan? Amkius miꞌko saaꞌ reꞌ sin nmoꞌe. Nahuum on reꞌ tuaf ankius hau fua-roet, nahiin hau fua-roet naan in uun. Hau fua-roet arekot, ka neu fa he naꞌko hau reꞌ ka reko fa. 17 Fin roet arekot, nafua fuaf arekot. Mes hau reꞌ ka reko fa nafua fua reꞌuf. 18 Ka tiit tain fa hau roet arekot, nafua fua reꞌuf. Ma ka tiit tain fa hau reꞌ ka reko fa nafua hau fua-roet arekot. 19 Hau reꞌ nafua fua reꞌuf, tuaf of annooꞌ nain je, rarit nout nakratiꞌ.✡ 20 On naan amsaꞌ tuaf reꞌ anmoeꞌ jok anfanin mafefa kniun apoit ein. Hi bisa mihiin sin miꞌko saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin.”✡

Usif Yesus natoon rasi anmatoom nok tuaf reꞌ suma nteek Uisneno nbi haa in rurun

(Naiꞌ Lukas 13:25-27)

21 “Of anmuiꞌ tuaf anteek Kau mnak, ‘Usiꞌ!’ Mes suma nbi haa sin ruruk. Uisneno abit sonaf neno tunan of antitar napoitan sin. Fin suma neu tuaf-tuaf reꞌ natuin batuur-batuur In romin, In of antoup nain sin anjarin Iin na. 22 Of antea neon amsoput, tuaf amfaun of anmanauk ein am nak, Au reꞌ ia sin Usif. Sin of anpaumaak ma nhaman Kau, mnak, ‘Usiꞌ ee! Hai mnao mitoon ma mibenoꞌ mrair Ho noinꞌ ein. Hai mriuꞌ niutn ein ampaek Ho kanam. Ma hai mmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ mpaek Ho kuasam.’

23 Maski sin naꞌuab ein on naan neun Kau msaꞌ, mes of Au utaan ꞌeu sin im ꞌak, ‘Hi reꞌ ia, sekau? Au ka uhiin ki fa, fin hi ka mmoin mituin fa Uisneno In romin. Onaim ampoi nai miꞌko bare ia!’ ”✡

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok ahinit ma amonot

(Naiꞌ Lukas 6:47-49)

24 “Tuaf reꞌ neem ma nneen Kau, rarit anmoeꞌ natuin Au uabk ein, in reꞌ naan on reꞌ tuaf ahinit, reꞌ nafenaꞌ umiꞌ nbi faut fanderen. 25 Aꞌroo-ꞌroo te, uur kouꞌ gui neem ma noe saok gui nsae. Ain kouꞌ gui ankataas umiꞌ naan amsaꞌ. Mes umiꞌ naan ka ntaikoib fa, natuin in nhaek et faut fanderen maꞌtaniꞌ.

26 Tuaf reꞌ neem ma nneen Kau, mes ka nmoeꞌ natuin fa Au uabk ein, in reꞌ naan on reꞌ tuaf amonot reꞌ nafenaꞌ umi nbi snaen ee fafon. 27 Aꞌroo-ꞌroo te, uur kouꞌ gui neem tar antea noe saok gui nsae. Ain kouꞌ gui nkataas umi naan amsaꞌ. Onaim umi naan ntaikobi kratiꞌ-kratiꞌ.”

Sin nsanmakan oras annenan Usif Yesus In noinꞌ ein reꞌ maꞌtain ein naan

28 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, sin ar-arsin ansanmakan nok In noinꞌ ein naan, 29 fin In nahiin batuur-batuur noinꞌ ein naan in afan. Cara reꞌ In npaek je gui, ka on fa tunggur agaam ein.✡

8

Usif Yesus narekoꞌ ameen meen nui-atrokiꞌ tuaf es

(Naiꞌ Markus 1:40-45, Naiꞌ Lukas 5:12-16)

1 Naiꞌ Yesus ansaun neem naꞌko ꞌtoꞌef, onaim too mfaun ein neman buꞌ-buaꞌ ma natuin Ee. 2 Nok askeken ate, tuaf es neem anpaumaak Ee. Tuaf reꞌ ia nameen meen nui-atrokiꞌ. In nriꞌtuu ma nbaiseun Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ! Amturun maan kau, tua! Karu Usiꞌ Ho mromi te, Ho muneuk main au menas ia, maut he biak ein kais anmaiꞌnisin kau ntein, onaim au bisa ꞌonen aꞌbi uim onen.”

3 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus annonaꞌ In aꞌniman, rarit anreoꞌ amenat naan, ma naꞌuab am nak, “Au ꞌroim! Ho mureok nai!” Nok askeken ate, menas naan namneuk nain. 4 Rarit Naiꞌ Yesus natoon neu ne mnak, “Mumnau! Ho mureok goen, mes kais mutoon ee meu sekau-sekau. Ho ro he mnao mmoeꞌ mutuin kaꞌo Musa in atoran afi unuꞌ. Onaim mnao nai meu aꞌnaak pirsait, maut he in nparikas ho aom, maut he in nahiin nak ho menas ia namneku, oo, aiꞌ kahaf? Rarit ho ro he meik fuaꞌ-turuꞌ njair tanar nak ho mfee makasi. Nok ranan naan, maut he too mfaun ein nahinin nak, ho mureko mrair.”✡

Usif Yesus narekoꞌ aꞌnaak sorarus Roma es in ameput

(Naiꞌ Lukas 7:1-10)

5 Rarit Naiꞌ Yesus antaam neu kuan Kapernaum. Anbi naan, anmuiꞌ aꞌnaak sorarus Roma es neem he ntoit turun-babat. In nak, 6 “Usiꞌ! Au ameput tuaf es nmouf menas maꞌfenaꞌ et umi. In ka nfeen naan fa goen naꞌko harak, fin in nmakaar een, onaim he noi nmaet jen, tua.”

7 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko! Au of ꞌeit urekoꞌ.”

8 Mes aꞌnaak sorarus naan nak, “Usiꞌ! Ho kais muhaeb Om he uum meu au umi. Fin au ka pantas fa he ꞌtoup Ko ꞌbi au umi. Asar Ho muꞌuab ambi bare ia te, ro tebes au ameput naan of nareok nain. 9 Au uhiin rasi ia, natuin au aꞌnaakt ein anmuꞌin kuasa he naprenat kau. Ma au aꞌmuiꞌ kuasa msaꞌ he uprenat au soraurs ein. Karu au uprenat au soraur aan ein ꞌak, ‘Meu nee!’ Tebes! In ro he nnao. Karu au ꞌak, ‘Meu ia!’ Tebes! In ro he neem. On naan amsaꞌ, karu au ꞌreun au ameupt ein ꞌak, ‘Ammeup ia!’ Tebes! In ro he nmeup on naan. Onaim asar Usiꞌ Ho muꞌuab aah, ro tebes au ameput naan, nareok nain.”

10 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus ansanmaak. In naꞌuab neu too mfaun ein reꞌ natuin Ee naan am nak, “Ia rais sanmakat es! Aꞌroo-ꞌroo goen, mes Au ka ꞌiit ma uteef ꞌiit fa atoin Yahudis es, reꞌ in npirsai ne maꞌtaniꞌ on reꞌ atoin Romas ia! 11 Amneen mirek-rekoꞌ! Fin of anmuiꞌ kase mfaun on reꞌ atoin Romas ia reꞌ neman naꞌkon pasaꞌ maans ee ꞌsaen ma pasaꞌ maans ee ꞌmoufun, reꞌ ntokon ma nbukaen buꞌ-buaꞌ nok kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop anbin Uisneno In baran et sonaf neno tunan. 12 Maski Uisneno npiir inrair atoin Yahudis he njarin Iin na, mes tuaf amfaun naꞌko sin ka ntoe natuin Ee fa. In of antitar napoitan sin neun baer meisꞌook tape. Anbi bare naan kurut-kaet ma haꞌmuꞌit maꞌtain besi.”✡

13 Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus natoon neu aꞌnakat naan am nak, “Aam! Amfain nai. Fin ho ameput naan, nareko nrair, natuin ho rais pirsait.” Oras naan, ameput naan nareok nain.✡

Usif Yesus narekoꞌ amenat amfa-faun

(Naiꞌ Markus 1:29-34, Naiꞌ Lukas 4:38-41)

14 Neot es, Naiꞌ Yesus antaam anbi naiꞌ Petrus in umi. In niit naiꞌ Petrus in ain babaf antuup anbi harak. Bifee mnasiꞌ naan anmainiin. 15 Naiꞌ Yesus annaaꞌ in aꞌniman, onaim bifee mnasiꞌ naan in maininit, namneuk nain. Rarit in nfeen ma ntuthae Naiꞌ Yesus sin.

16 Oras maans ee nmouf, tuaf amfau neman. Sin nok tuaf-tuaf reꞌ anniut saen. Rarit Naiꞌ Yesus naprenat nitun naan am nak, “Hoe nitu! Ampoi nai miꞌko tuaf ein reꞌ ia!” Onaim nitun naan anpoi nanin oras naan. In narekoꞌ ameent ein ok-okeꞌ msaꞌ. 17 In nmoeꞌ rasin reꞌ ia, he natuin saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno naiꞌ Yesaya antui nain je mnak,

“In narekoꞌ hit menas.

Ma In nasaah hit haꞌmuꞌit.”✡

Tuaf reꞌ he natuin Usif Yesus ro he natuin batuur-batuur

(Naiꞌ Lukas 9:57-62)

18 Rarit Naiꞌ Yesus niit too mfaun ein neman ma naub naan Ee. Onaim In nreun In atoup noinꞌ ein am nak, “Iim he hit tsae kofaꞌ ma tatnain teu neof gui panin.”

19 Onaim tunggur agaam es naꞌuab am nak, “Aam Tungguru! Ho mꞌain mee-mee jah, au ꞌroim he utuin Ko piut, tua!”

20 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko msaꞌ! Mes mumnau. Mansian ma muꞌit anmuꞌin bare ꞌtua-haꞌ. Aus fui ji nfain neu in nuat. Koor gui nfain neu in kunaꞌ. Mes Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ka ꞌmuiꞌ kuuk fa umi he ꞌfain ꞌeu naa. Akaꞌnunuꞌ msaꞌ, ka ꞌmuꞌif.”

21 Rarit tuaf es anteniꞌ reꞌ natun-tuin Ee, neem ma ntoti mnak, “Usiꞌ! Au he utuin Ko Usiꞌ, mes maut he au ꞌfain he ꞌkius ꞌaan au mahoint ein feꞌ. Karu au amaꞌ nmate nrair feꞌe te, naꞌ au ꞌuum he utuin Ko, tua.”

22 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “On nai! Anbain he biak ein reꞌ ka npirsain fa neun Uisneno sin ansuub amaets ein. Fin karu ho mroim he mutuin Kau te, ho ro he mutuin batuur-batuur!”

Usif Yesus nasnasab ain koꞌu

(Naiꞌ Markus 4:35-41, Naiꞌ Lukas 8:22-25)

23 Rarit Naiꞌ Yesus ansae nbi kofaꞌ naan, nok In atoup noinꞌ ein. 24 Oras sin nnaon neu neof goe panin, In ntuup. Ka ꞌroo fa te, ain kouꞌ gui neem. Oikn ein anpesan, onaim oe ji ntaam anbi kofaꞌ naan. 25 Ankisun on naan ate, atoup noinꞌ ein anpooꞌ Goe mnak, “Usiꞌ! Usiꞌ, ee! Amfeen he mturun maan kit feꞌ. Hit he treem atmaet jen, oo!”

26 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hae, nansaaꞌ am es hi mimtau on nai!? Hi ka mpirsai Kau fa, oo?” Onaim In nfeen. Rarit In nakain anin ma okin naan am nak, “Misnaas nai!” Onaim okin ma anin nasnaas nanin.

27 Onaim Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein ansanmakan. Sin naꞌuab ein am nak, “Hae! In reꞌ ia, sekau? On mee mꞌes In bisa naprenat anin ma okin he natuin In romin?”

Usif Yesus narekoꞌ tuaf nua reꞌ anniut saen

(Naiꞌ Markus 5:1-20, Naiꞌ Lukas 8:26-39)

28 Ka ꞌroo fa te, sin ntean neof goe panin, anbi atoin Gadaras* sin pah. Anbi bare naan, anmuiꞌ tuaf nua anniut saen. Sin natuan etan nuat baer subat. Sin reꞌ naan maufiunk ein kah een, tar antea ka tiit fa tuaf nabrain he nnao npeoꞌ bare naan. Sin nkius niit Naiꞌ Yesus neem on naan ate, 29 sin nkoaꞌ ein am nak, “Hoi Aan Uisneno! Nansaaꞌ am es Ho uum moik kai? In oras he nhukun kai ka ntea fa feꞌ, mes Ho he mhaꞌmuiꞌ kai.”

30 Anbi bare naan, anmuiꞌ naan fafi pukan es amfaun ii kah. Sin oobn ein amnahat. 31 Onaim niut ne nbaisenun ma ntotin neu Naiꞌ Yesus am nak, “Karu mroim he mriuꞌ kai te, amreun kai he mtaam meu fafin reꞌ nee, tua!”

32 Onaim Naiꞌ Yesus naprenat sin im nak, “Amnao nai!” Rarit nitun naan anpoin naꞌko tua nuaꞌ ein naan, onaim sin ntaman neun fafin naan. Onaim fafin naan naenan nsiksakn ok nsanun naꞌkon aꞌtoꞌef naan ma nmoufun neun nefo. Onaim sin nreem anmaten.

33 Ankius nitan on naan ate, atiut fafin naan naen anfanin neun kuan, onaim sin natonan abitan kuan ee nanan. 34 Annenan on naan ate, too mfaun ein anpoin neun bare naan. Sin niit Naiꞌ Yesus, onaim sin nak Ee he nasaitan sin kuan ma bare naan.

9

Usif Yesus narekoꞌ ameen buaꞌ es

(Naiꞌ Markus 2:1-12, Naiꞌ Lukas 5:17-26)

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin ansaen nfanin neun kofaꞌ naan, ma annaon nfanin neun neof goe panin, ma ntean In kota. 2 Anbi bare naan, anmuiꞌ naan tuaf naꞌtaeb neik sin aok-bian reꞌ nameen buaꞌ neu Ne. Ankius niit sin on naan ate, Naiꞌ Yesus nahiin nak sin npirsai Je nak, In bisa narekoꞌ sin aok-bian amenat naan. Onaim In naꞌuab neu amenat naan am nak, “Anah! Amhaꞌtain ho nekam naan feꞌ! Fin Au ꞌsako ꞌrair ho saant ein.”

3 Mes anbi bare naan, anmuiꞌ tunggur agama Yahudi tuaf fauk anhaek nokan. Sin nneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan. Onaim sin ruik ein anbesin. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia nabrain bainesiꞌ he naꞌuab on naan, oo! Suma Uisneno kuun es reꞌ bisa nsaok sanat. Mes atoniꞌ reꞌ ia in uaban naan, anmoeꞌ jon on reꞌ Uisneno. Ia rais manꞌakan neu Uisneno goen!”

4 Mes Naiꞌ Yesus nahini ntea sin nekak naank ein. Rarit In naꞌuab am nak, “Nansaaꞌ am es hi mitenab am mak, Au uꞌakan Uisneno? 5 Mee es maꞌkafaꞌ nneis? Karu Au ꞌak ꞌeu abuat reꞌ ia mꞌak, ‘Ho saant ein masakoꞌ nrairn een,’ aiꞌ Au ꞌak, ‘Amfeen nai, ma mfain nai.’ 6 Karu in nfeen nain oras naan, naꞌ hi miit bukti, mmak, Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Fin Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌsaok sanat.”

Onaim Naiꞌ Yesus naprenat ameen buaꞌ naan am nak, “Amfeen nai! Mait ho baerꞌ ein ma mfain nai!”

7 Onaim ameen buaꞌ naan anfeen, ma ntebi nfain. 8 Ankisun on naan ate, too mfaun ein ansanmakan. Rarit sin naikas ma npures naꞌrat-ratan Uisneno In kanan am nak, “Uisneno mapinaꞌ-makrahaꞌ! In nfee kuasa maꞌtaniꞌ on naan neu mansian.”

Usif Yesus noꞌen naiꞌ Mateos he natuin Ee

(Naiꞌ Markus 2:13-17, Naiꞌ Lukas 5:27-32)

9 Rarit Naiꞌ Yesus annao nkoon naꞌko bare naan, onaim In niit atoin ahoik beo tuaf es anmepu nbi kantoor pajak. Atoniꞌ naan kaan ee, naiꞌ Mateos. Rarit Naiꞌ Yesus nak ee mnak, “Uum mutuin Kau!” Anneen on naan ate, naiꞌ Mateos anfeen ma natuin nain Je oras naan.

10 Rarit naiꞌ Mateos naskau Naiꞌ Yesus sin neman neun in umi he nbukaen. In nfee haan askaut amsaꞌ neu in aok-bian ahoik beo ngguin, ma tamu bian sin, he neman ma nbukaen buꞌ-buaꞌ nok sin.

11 Mes tuaf fauk naꞌkon partei Farisi neman ma naꞌmuaꞌ ein anbin Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein. Sin naꞌuab ein am nak, “Nansaaꞌ am es hi tunggur goe naah-niun nok atoni krafun sin, on reꞌ ahoik beo, ma in aok-bian atoin maufiun ein?”✡

12 Mes Naiꞌ Yesus natoon neu sin im nak, “Ameent ii nperluu apairorit on reꞌ dokter. Mes ao-miin ii, ka nperluu goe fa. 13 Reko nneis hi mfain ma mparikas mirek-rekoꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ mafefa kninuꞌ naiꞌ Hosea ntui je mnak,

‘Au roimk ii, es reꞌ,

Au ngguin anmanekan es nok es, ma nakriraꞌ rais kasian.

Karu sin ka nmoꞌen fa on naan ate,

sin muꞌi-ꞌturuꞌ reꞌ sin neik sin neun Kau naan,

ka maꞌupan ma mapaꞌen fa saaꞌ-saaꞌ.’

Uisneno es reꞌ naꞌuab on naan. Nok ranan naan, Au ka ꞌuum fa he ꞌurus tuaf-tuaf reꞌ naan in tuan ee nak in reko nrair, mes Au ꞌuum he ꞌurus tuaf-tuaf reꞌ amreuꞌt ein.”✡

Atoniꞌ nataan, nansaaꞌ am es Usif Yesus In atoup noinꞌ ein ka nanaah ok fa

(Naiꞌ Markus 2:18-22, Naiꞌ Lukas 5:33-39)

14 Rarit naiꞌ Yohanis Asranit in atoup noinꞌ ein neman ma nateef nok Naiꞌ Yesus. Sin nataan Ee mnak, “Hai atuinaꞌ naiꞌ Yohanis biasa minaah om. Atoin Farisis sin nanaah ok amsaꞌ. Mes nansaaꞌ am es Ho atoup noinꞌ ein naah-ninun piut? Sin ka nanaah ok fa, oo?”

15 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin anpaek uab manporin am nak, “On nai: karu anmuiꞌ fesat kabin, taumn ein ka nanaah ok fa, mes sin ro he nbukaen tar namsenan. Karu baroit atoin ee nbi nana feꞌe te, sin of anbukaen buꞌ-buaꞌ. Mes of anbi oors es, karu tuaf bian anheek baroit atoin aan on naan ate, naꞌ in aok-biak ein ansusan. Oras naan sin nanaah ok.

16 Atoniꞌ ka nait fa tai tuuk feꞌu, ma npaap ee neu baru kroef atpisuꞌ. Fin karu nsaef baru naan ate, tai tuuk feꞌu naan of annuun nggon. Nok ranan naan, baru kroef naan natpisuꞌ ma natkai nteniꞌ.

17 On naan amsaꞌ, atoniꞌ ka narai fa tua miin feꞌu neu ꞌsaap arapuꞌ. Fin aꞌsaap arapuꞌ naan of anpeeꞌ, onaim tua minaꞌ naan nroni ma nasai npoi. Onaim tua miin feꞌu ro he tarai je neu ꞌsaap feꞌu he nua sin ntaah ein rek-reko!”* [Nok ranan naan Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin im nak, In noniꞌ naan, feꞌu. Onaim kais maseroꞌ nok noniꞌ amnaaꞌ.]

Usif Yesus narekoꞌ bifee jes, reꞌ nameen naa asait, ma namonib nafaniꞌ riꞌ feot goes

(Naiꞌ Markus 5:21-43, Naiꞌ Lukas 8:40-56)

18 Oras Naiꞌ Yesus feꞌ naꞌuab nok naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein on naan ate, aꞌnaak uim onen es neem ma nateef nok Ne. Atoniꞌ naan anriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In human ma In matan, ma nbaisenu mnak, “Aam honiꞌ! Amturun maan kau, tua! Au aan feot goe, feꞌ nmaet. Au uskau Ko, tua, he mkoen Om uum, ma mtao Ho ꞌnimam meu ne, he reko te in nmoni nfain.”

19 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein, natuin atoniꞌ naan.

20-21 Anbin raan atnanaꞌ on naan ate, anmuiꞌ naan bifee jes natuin sin. In meen funan ka nasnaas niit fa toon boꞌes am nua goen. In natenab anbi in nekan am nak, “Asar au ꞌreoꞌ ꞌaan Naiꞌ Yesus in baru, au of ureok.” Onaim in npaumaak ma nreoꞌ Naiꞌ Yesus In baru.

22 Naiꞌ Yesus annaben niit, onaim In nbaniꞌ nꞌain bifee naan. Onaim In naꞌuab am nak, “Ain! Amhaꞌtain ho nekam naan. Natuin ho mpirsai batuur-batuur meu Kau, es naꞌ ho mureok.” Bifee naan nareok nain oras naan.

23 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnao nkonon neun aꞌnaak uim onen naan in umi. Antean nee te, In ntaam ankius niit areuk nuukt ein, ma too mfaun ein ankaen npin-piuns ein. 24 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Misnasab hi kaet ein naan, ma mfain nai! Fin riꞌanaꞌ ia in ka nmaet fa. In suma ntuup kuun.” Mes sin nmani nfaer Ee.

25 Rarit too mfaun ein naan anpoin ok-okeꞌ. Onaim Naiꞌ Yesus antaam neu riꞌanaꞌ naan in keꞌen, ma annaaꞌ in aꞌniman. Onaim riꞌanaꞌ naan anmoni nfain nain. 26 Ankisun on naan ate, too mfaun ein nmurai nareet ein buꞌ-buaꞌ nfuun am nateef sin pah naan, anmatoom nok saaꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ je naan.

Usif Yesus narekoꞌ aforot nua

27 Rarit Naiꞌ Yesus annao nkoon. Anbi raan atnanaꞌ, anmuiꞌ naan aforot tuaf nua natun-tuin Ee. Sin nkoaꞌ ein am nak, “Usif naiꞌ Daut in sufan. Amkasian maan kai, tua!”

28 Naiꞌ Yesus antaam neu umiꞌ, onaim atoin nua afoort ein naan neman neu Ne. Rarit In nataan sin im nak, “Hi mpirsai batuur-batuur, mak Au ꞌmuiꞌ kuasa he urekoꞌ ki he hi bisa miit ma mkisu, oo?”

Onaim sin natahan am nak, “Airoo, Aam! Kais mutaan amtein on naan, natuin hai mpirsai batuur-batuur meu Ko, tua!”

29 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus anreoꞌ sin maatk ein, ma naꞌuab am nak, “Karu on naan ate, maut nai he njair natuin hi pirsait naan!” 30 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, sin niit nanin oras naan. Mes Naiꞌ Yesus namnaub sin maꞌtaniꞌ mnak, “Mimnau goo! Kais mitoon meu tuaf meseꞌ msaꞌ anmatoom nok rasi reꞌ njair oras ia!”

31 Mes sin ka bisa ntahan naan fa sin tuak ein. Rarit sin nnaon nfuun am nateef sin pah naan, he nasinaꞌ ma nabenoꞌ rasi anmatoon nok Naiꞌ Yesus In mepun naan.

Usif Yesus narekoꞌ amuut es

32 Atoin aforot tuaf nuaꞌ ein naan anpoin nrarin on naan ate, anmuiꞌ tuaf antaam neman neik tuaf es anteniꞌ neu Naiꞌ Yesus. Tuaf naan anmuu, onaim in ka naꞌuab nahiin fa, natuin niut goe natua et in tuan. 33 Ankius niit on naan ate, Naiꞌ Yesus naprenat nitu naan anpoi naꞌko tuaf naan. Nitu naan anpoi nain, onaim tuaf naan bisa naꞌuab nain oras naan. Rarit too mfaun ein reꞌ anbin bare naan ansanmakan. Sin naꞌuab ein am nak, “Hae! Hit atoin Yahudis ka tiit tiit fa rasi nahuum on reꞌ ia!”

34 Mes atoin Farisis sin ka nmarinan fa. Sin naꞌuab ein am nak, “Hoe! Nitu ꞌnakaf es reꞌ anfee Ne kuasa he In bisa nriuꞌ napoitan nitu.”✡

Usif Yesus ankasian too mfaun

35 Rarit Naiꞌ Yesus annao nfuun am nateef kota ma kuan, he nanoniꞌ anbi uim oen ein. In nanoniꞌ anmatoom nok Uisneno In Rais Reko, ma anmoꞌen on mee he sin bisa anjarin Iin na. In narekoꞌ areꞌ ameent ein, ma tuaf-tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ sin aok ein anmuiꞌ in akuran ma arabuꞌ amsaꞌ.✡ 36 Ankius too mfaun ein on naan ate, Naiꞌ Yesus ankasian sin, natuin sin ka nahinin fa he nmoꞌen on mee. Fin sin ar-arsin reꞌ naan, nahuum on reꞌ ꞌbib-kase reꞌ ka nmuiꞌ fa atukus.✡ 37 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok In atoup noinꞌ ein am nak, “Too mfaun ein reꞌ ia, nahuum on reꞌ sekit ma mnonut naꞌko rene ma etu. Maski sekit ma mnonut naan koꞌu, mes ameupt ein ka mfaun fa he nsekin ma nonun, ma natuun ee nbi poꞌof. 38 Nok ranan naan, hi ro he mꞌonen ma mtoit rene ma etu naan in Tuan, he nsonuꞌ ameput, maut he sin nbubun naan In rene ma etu sin aafk ein.”✡

10

Usif Yesus anpiir naan In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua

(Naiꞌ Markus 3:13-19, Naiꞌ Lukas 6:12-16)

1 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen In atoup noinꞌ ein he neem nabuan. Onaim In nfeen sin kuasa he nriꞌun nitu ma narekoꞌ amenat humaꞌ-humaꞌ. 2 Atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua reꞌ In nreek haefan sin naan, esan reꞌ:

Ahunut, in kaan ee naiꞌ Simon (reꞌ biasa sin nteek ee nak, ‘Petrus’),

rarit in orif, kaan ee naiꞌ Anderias,

rarit naiꞌ Yakobus,

ma in orif, kaan ee naiꞌ Yohanis (sin nua sin naan, aam Sebedius in aanh ein).

3 Naiꞌ Felipus,

naiꞌ Bertolomeos,

naiꞌ Tomas,

naiꞌ Mateos (ahoik beo),

naiꞌ Yakobus (aam Alfius in anah),

naiꞌ Tadius,

4 naiꞌ Simon (atuinaꞌ partei purtik Selot),*

ma naiꞌ Judas Iskariot (reꞌ of naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus).

Usif Yesus anreek haefan In atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Markus 6:7-13, Naiꞌ Lukas 9:1-6)

5-6 Rarit Naiꞌ Yesus anreek haefan In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua, ma In naprenat sin im nak, “Au ꞌreek haefan ki mnao meu hit atoin Yahudis sin, natuin tuaf amfaun naꞌko hit ni, ka natuin fa batuur anbi Uisneno In ranan. Sin reꞌ naan, on reꞌ ꞌbib-kase reꞌ anseek. Es naan ate, hi kais amnao meu tuaf reꞌ ka Yahudi sin fa, nahuum on reꞌ atoin Samarias sin. 7 Amnao mitoon meu hit atoin Israelas sin im mak, ‘Antea in oors aa goen he areꞌ tuaf ein arsin bisa njarin Uisneno Iin na.’ 8 Amnao mirekoꞌ amenat, mimonib mifaniꞌ amates, mirekoꞌ ameen nui-atrokiꞌ, ma mriuꞌ mipoitan nitu. Uisneno nathoeb anfee ki, mes In ka ntoit fa saaꞌ-saaꞌ he njair seun baran. Onaim oras ia, hi ro he mnao mithoeb meu biak ein, mes hi kais amtoit mifaniꞌ saaꞌ-saaꞌ naꞌko sin. 9 Amnao nai ruum-ruum aah, joo. Kais meik roit, 10 oe-betiꞌ, pake-nose, aꞌpein haef, aiꞌ teas. Fin atoniꞌ ro he nfee neu ameput, saaꞌ reꞌ natai nok saaꞌ reꞌ he sin bisa nmonin.✡

11 Karu hi mtaam meu kota es, aiꞌ kuan es ate, hi maim tuaf reꞌ he ntoup ki. Rarit mitua mbi naan, tar antea hi misaitan bare naan. 12 Karu hi mtaam meu tuaf es in umi te, miꞌuab am mak, ‘Hoore tua! Saloom! Tetus ma ao-minaꞌ naꞌko Uisneno neu ki.’ 13 Karu uim tuaf aan antoup ki nok rek-reko, hi mtoit he Uisneno nfee tetus-athoen neu sin. Mes karu sin ka ntoup ki fa te, Uisneno ka nfee fa tetus-athoen neu sin imsaꞌ. 14 Karu atoniꞌ ka nroim fa he nneen ma natniin ki te, mpoi miꞌko umi naan, aiꞌ kota naan, rarit mtekar askukuꞌ naꞌko hi haem ein, he njair tanar nak, sin ka nromin fa he nnenan ma natninan ki te, sin nasahan ma natahan kuuk.✡ 15 Nokaꞌ-nmeu te, oras Uisneno he nfee hukun neu mansian pah-pinan ia, In of nasanut hukun maꞌfenaꞌ neu atoin Sodom ma Gomoras reꞌ unuꞌ feꞌe te maufiun reꞌuf. Mes mimnau, joo! Fin In of anfee hukun maꞌfenaꞌ nneisi nteniꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he ntoup ki!”✡

Usif Yesus natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, sin of napenin susat ma haꞌmuꞌit

(Naiꞌ Markus 13:9-13, Naiꞌ Lukas 21:12-17)

16 “Mimnau! Au ꞌreek haefan ki nahuum on reꞌ Au ꞌsonuꞌ ꞌbib-kase ntaam neu aus fui apisut sin baark ein. Etun hi ro he mpaek ronef on reꞌ kaun anonok. Ma hi neekm ein ro he namnonon on reꞌ koor kefi reꞌ ka naim nahiin fa rasi msaꞌ.✡ 17 Mes ampaant om! Atoniꞌ of anhaꞌmuiꞌ ki nahuum on reꞌ asu anrau ma npius naꞌmaet ꞌbib-kase. Sin of anheer neik ki meu bare reꞌ he nafekan rais pirsait. Ma sin of anbeos ki anbi sin uim oen ein. 18 Sin of anheer neik ki mnao meu gubernur aiꞌ usif, natuin hi mituin Kau. Mes hi ro he mpaek oras reꞌ naan he mitoon Au Rais Reko meu sin. Nok ranan naan, atoniꞌ reꞌ ka nahiin fa Uisneno, anneen rasi nmatoom nok Kau. 19 Mes karu sin nheer neik ki on naan ate, hi kais mimtau mmak, ‘Au he uꞌuab ꞌak saaꞌ?’ aiꞌ ‘Au he utaah ꞌak saaꞌ?’ Kais mitenab on naan, fin antea in oras on naan ate, hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan natoon neu ki saaꞌ reꞌ hi ro he miꞌuab. 20 Oras naan, saaꞌ reꞌ hi miꞌuab ee jaan ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa naꞌko hi tuam ein kiim, fin In Asmaan Akniunꞌ ee es reꞌ nanoniꞌ ki he hi miꞌuab saaꞌ-saaꞌ.✡

21 Hi mkius kiim, fin anbi uim jes in nanan, karu anmuiꞌ tuaf anpirsai Kau, of in aok-bian aa kuun es reꞌ naim ranan he naꞌmaet ee. Rarit karu in aanh ee es reꞌ apirsait, in aamf ee of es reꞌ naꞌmaet ee. Karu ainaf-amaf es reꞌ apirsait, of sin aanh ein esan reꞌ naꞌmaet sin.✡ 22 Amkius kiim, of tuaf amfaun sin ok-okeꞌ nsaken mates neu ki, natuin hi mituin Kau. Mes tuaf reꞌ naran ma ntahan tar antea namsoup, Uisneno of ansoi nafetin naan ee.✡ 23 Karu atoniꞌ anhaꞌmuiꞌ ki anbi kota es ate, mfeen maen meu kota bian. Ro tebes! Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Hi of ka mnao misoup maan fa kota anbi Israꞌel sin ok-okeꞌ, mes Au ꞌtebi ꞌfain ꞌuum een.

24 Mansian ein biasa nhormaat neun tungguru tuaf es, anneis naꞌko in atoup noinꞌ ein. Ma sin anhormaat aam usiꞌ es, anneis naꞌko in ameupt ein.✡ 25 Karu atoup noin ii nanoniꞌ ma nahiin on reꞌ in tungguru, in nnaben ate, nanokab. Ma karu ameput nanoniꞌ ma nahiin on reꞌ in usin ate, in nnaben ate, nanokab amsaꞌ.

Onaim mimnau! Karu tuaf noꞌen uim tuaf am nak, ‘Ho reꞌ ia Balsebul, es reꞌ nitu ꞌnakaf’ te, in uim je naan ee msaꞌ napein kanaf reꞌ ka reko fa ntein.”✡

Kais mimtausan mansian, fin Uisneno npafaꞌ ma npanat ki

(Naiꞌ Lukas 12:2-7)

26 “Onaim hi kais mimtausan tuaf-tuaf reꞌ anraban ki. Fin saaꞌ reꞌ atoniꞌ nmoeꞌ je nbi baer maꞌnifaꞌ-maꞌkoroꞌ, of mamnitaꞌ.✡ 27 Saaꞌ reꞌ au unoniꞌ ki sin ammees-mees, hi ro he mnao mitoon meu too mfaun. Ma saaꞌ reꞌ Au utoon ee mninuꞌ-mninuꞌ ro he mnao mitoon ee nfuun am nateef meu areꞌ bare-bare. 28 Kais mimtausan mansian, fin sin suma naꞌmate haa mansian ii in aon, mes sin ka bisa fa he nareꞌu tuaf in asmanan. Onaim hi ro he mimtausan meu Uisneno, fin In kuun es reꞌ anmuiꞌ kuasa he nporin nataam aof-taꞌuf ma smanaf neu ai abar-barat. 29 Onaim amhaꞌtain hi neekm ein naan. Atoniꞌ naꞌsosaꞌ koor makaꞌ anbi ꞌmasaꞌ oosn ii maꞌkaaf aah. Mes ka tiit tain fa es he nmoufun nmaet, karu hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan ka nfee fa mainuan. 30 Hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan antae niit ki tar antea saaꞌ reꞌ aanꞌ-anaꞌ krisiꞌ. Hi ꞌnaak fuun ein amfauk ein amsaꞌ, In nahiin sin. 31 Onaim hi kais mimtau! Natuin Uisneno naan ki maꞌosaꞌ nneis naꞌko koor maak ein ok-okeꞌ.”

Ammanakuꞌ Usif Yesus ate, kais mimaeb om

(Naiꞌ Lukas 12:8-9)

32 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ mnak, “Tuaf reꞌ nabrain he nmanakuꞌ Kau nbi too mfaun ein sin humak ma sin maatk ein anbi pah-pinan ia, Au of aꞌmanakuꞌ ma uhiin je msaꞌ ꞌbi Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan am ꞌak, ‘Tuaf reꞌ ia, Au Iin ja, tua.’ 33 Mes tuaf reꞌ nasuan ma natotan kau nbi too mfaun ein sin humak ma sin maatk ein am nak, in ka nahiin Kau fa, Au msaꞌ of utoon ꞌeu Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan am ꞌak, ‘Au ka uhiin fa tuaf ia, tua.’ ”✡

Usif Yesus antaam neem ma nmoeꞌ mansian ein anmaraabn ein, ka naraem ok fa

(Naiꞌ Lukas 12:51-53, 14:26-27)

34 “Hi kais mitenab am mak, Au ꞌuum he ꞌeik rais rameꞌ ꞌeu pah-pinan ia. Fin Au ꞌuum he ꞌmoeꞌ mansian ein anmaraban es nok es. 35 Au ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia, utuin saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno naꞌuab anrari mnak,

‘Aan mone of anraban in amaf,

aan feto of anraban in ainaf,

ma aan nanef of anraban in ain babaf,

36 fin uim jes in nanan anmamusun es nok es.’✡

37 Onaim tuaf reꞌ batuur-batuur anroim he natuin Kau, in ro he nneek Kau nneis naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ, anneis naꞌko in ainaf-amaf, ma anneis naꞌko in aanh ein. Fin karu kaah fa te, tuaf reꞌ naan ka pantas fa he njair Au ngguin. 38 Fin tuaf reꞌ anroim he natuin Kau, mes ka nroim fa he nasaah haꞌmuꞌit, in ka pantas fa he njair Au ngguin.✡ 39 Tuaf reꞌ nabarab ma naroitan in tuan he nmaet, natuin in natuin Kau, in of napeni ꞌhonis piut-piut nok Uisneno. Mes tuaf-tuaf reꞌ suma nroim he nmoin arahaa neu in tuan aa kuun, of in aꞌmonin naan, namneuk on ahaa reꞌ naan!”✡

Uisneno of anbaras saaꞌ reꞌ atoniꞌ anmoꞌe

(Naiꞌ Markus 9:41)

40 “Tuaf reꞌ antoup ki nok rek-reko, in ntoup Kau msaꞌ. Ma tuaf reꞌ ntoup Kau, in antoup Uisneno msaꞌ reꞌ anreek haefan Kau.✡ 41 Tuaf reꞌ ntoup mafefa kninuꞌ Uisneno, natuin mafefa kninuꞌ naan naꞌuab rasi nmatoom nok Uisneno, Uisneno of anbaras neu ne on reꞌ Uisneno nbaras neu mafefa kninuꞌ es. Ma tuaf reꞌ ntoup tuaf es, reꞌ neek amneꞌo, natuin tuaf reꞌ naan batuur-batuur natuin Uisneno In romin, Uisneno of anbaras neu ne on reꞌ Uisneno nbaras neu tuaf es, reꞌ in neekn ee mneꞌo. 42 Tuaf reꞌ antoup tuaf es, reꞌ aan ba-baun reꞌ-reꞌuf, natuin in natuin Kau, ro tebes Uisneno of anbaras neu ne. Maski suma atoniꞌ anfee oe ruum-ruum, Uisneno of ka nnikan ma niahan fa tuaf naan.”

11

Naiꞌ Yohanis Asranit anreek haef he nnaon neun Usif Yesus

(Naiꞌ Lukas 7:18-35)

1 Oras Naiꞌ Yesus anfee nrair rais manbaꞌan neu In atoup noniꞌ boꞌes am nua on naan ate, In nnao neu kuan-kuan anbin pah reꞌ naan, he nanoniꞌ ma natoon Uisneno In Rais Reko.

2 Oras naan, naiꞌ Yohanis anbi bui. Oras in nneen areꞌ rasin reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin naan, in nreek haefan in atoup noinꞌ ein he nnao nataan Naiꞌ Yesus am nak, 3 “Uisneno nbaꞌan nain naꞌko afi unuꞌ mnak, In he nsonuꞌ Kristus antaam neem he nsoi nafetin kit atoin Yahudis. Onaim au he utaan ꞌak, Ho reꞌ ia, Kristus, aa oo? Aiꞌ hai ro he mpao tuaf es antein?” Onaim sin nnaon ma nataan Naiꞌ Yesus.

4 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hi mneen amrair ma miit kiim. Onaim amfain nai ma meu te mitonan naiꞌ Yohanis am mak, areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii njari nrarin, natuin saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno naiꞌ Yesaya antui nain je mnak,

5 Aforot, ankius ma niit een.

Abuat, anbibaꞌ-tuiꞌ, nfeen ma nnao goen.

Ameen nui-atrokiꞌ, nareok ma nakniun een.

Akosot, anneen anrair kuun een.

Amates, anfeen ma nmoni mfain jen.

Atoin kasian, anneen kuun Rais Reko.✡

6 Onaim on nai: amnao nai, meu te mitonan naiꞌ Yohanis, in of napein in upan ma paꞌe karu in npirsai piut neu Kau. Natuin Uisneno of anfee tetus-athoen neu tuaf-tuaf reꞌ in pirsait ee neu Kau gui, naꞌkiiꞌ!”

7 Oras naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein antebi nfanin on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu too mfaun ein anmatoom nok naiꞌ Yohanis am nak, “Oras hi mnao maim naiꞌ Yohanis anbi baer ruman naꞌroo naꞌko kuan on naan ate, hi mitenab mak, hi he miteef mok atoniꞌ human on reꞌ mee? Ka neu fa he hi mnao miteef mok atoin per-pero, on reꞌ aijooꞌ goan reꞌ ain ee nabeob ee natun-tuin aah! 8 Ma ka neu fa he hi mnao mkius atoniꞌ reꞌ anpaek paek maꞌosaꞌ, fin tuaf on reꞌ naan, suma natua et sonaf! 9 Onaim hi mnao mkius atoniꞌ human on reꞌ mee anbi bare naan? Hi mitenab am mak, hi mnao miteef mok mafefa kninuꞌ Uisneno? Batuur! Mes in reꞌ naan, mafefa kninuꞌ reꞌ maꞌtain reꞌuf. 10 Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ anmatoom nok naiꞌ Yohanis am nak,

‘Amneen! Au ꞌreek haef Au tuaf,

he nnao nahuun ma nasoit enoꞌ ranan neu Ko.’✡

11 Amneen mirek-rekoꞌ! Anbi pah-pinan ia, ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naiꞌ Yohanis. Mes naꞌko areꞌ mansian ein ok-okeꞌ reꞌ anmanakuꞌ Uisneno njair sin Usif, amunit baineis-neis ii msaꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naiꞌ Yohanis. 12 Anmurai naꞌko naiꞌ Yohanis nait in mepu tar antea oras ia, tuaf amfaun een antaam anjarin Uisneno Iin na. Mes anmuiꞌ bian natenab ansaan nak, sin ro he nmakenan he naꞌsekeꞌ biak ein he njarin Uisneno Iin na. 13 Antea oras naiꞌ Yohanis Asranit in amneman, hit nonot atoniꞌ Yahudis biasa atmoin tatuin kaꞌo Musa ma mafefa kninuꞌ Uisneno sin atoorn ein.✡ 14 Onaim ampirsai meu Kau goah. Naiꞌ Yohanis naan, es reꞌ kaꞌo Elia reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno sin natoon nain in amneman.✡ 15 Onaim karu mroim he mihini te, mneen mirek-rekoꞌ!

16 Au he uꞌuab retaꞌ he hi bisa mihini mmak, mansian oras ia, mansian human on reꞌ mee. Fin sin reꞌ naan, nahuum on reꞌ riꞌaan ein reꞌ antok-tokon etan aꞌmasaꞌ. Sin anmahaamn ein es nok es am nak,

17 ‘Hoe! Hai arkai amfuu bobe buꞌ-buaꞌ,

mes hi ka mibsooꞌ ma mmarin-riin fa.

Hai arkai amsii, siit kurut-kaet buꞌ-bua,

mes hi ka msuus ma mkae fa.’

18 Hi on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ka nreen nahiin fa. Oras naiꞌ Yohanis neem, in nanaah on, ma ka nbukae fa tua min-kase. Mes atoniꞌ naꞌaakn ee mnak, ‘In nniut sae!’ 19 Mes oras ia, Au Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, Au ꞌuum aꞌrair. Au ka unaah Ok fa, ma Au ꞌiun tua min-kase. Mes atoniꞌ naꞌakan Kau mnak, ‘In reꞌ naan, mansian akomat ma aparuꞌ! Amauf raru! In nnao nkuaꞌnoon nok ahoik beo ngguin! Ankuaꞌnoon nok tuaf-tuaf reꞌ ka mapakeꞌ fa! Ka ntae nahiin fa in tuan!’ Mes hi mtanar kiim Au uabak reꞌ ia, hee! Uisneno In mahiin ee mamnitaꞌ anbi Iin na sin aꞌmoink ein.”

Anmatoom nok tuaf reꞌ ka nromin fa he ntoup Usif Yesus

(Naiꞌ Lukas 10:13-15)

20 Rarit Usif Yesus anmurai nakain kuan fauk sin too ngguin. In nmoꞌe nrair rais sanmakat maꞌtaniꞌ anbi baren reꞌ naan, mes sin ka nromin fa he nasaitan sin ꞌmoeꞌ saant ein, he ntebi nfanin ma natuin Uisneno In raan aꞌhonis amneot. 21 Naiꞌ Yesus nakain sin im nak, “Abitan Korasin ma Betsaidas sin! Ampaant om! Hi of mipein siraak! Au ꞌmoꞌe ꞌrair rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ ꞌbi hi humam ma hi matam, mes hi ka mroim fa he mpirsai Uisneno. Te kaah, hi atoin Yahudis ki reꞌ ammanakuꞌ mak hi mihiin Uisneno. Mes karu rais sanmaakt ein reꞌ Au ꞌmoeꞌ sin aꞌbi hi kuan ein naan anjari nrarin anbin kota Tirus ma Sidon, onaim aꞌroo-ꞌroo te reꞌ ia abitan reꞌ nee, sin naꞌpisan nrarin, ma nasaitan sin saant am penu sin, rarit natuin Uisneno. Ma sin of anpaken tai-nukat amsaꞌ, ma antaon askukuꞌ anbi sin aꞌnaak ein he njarin tanar am nak, sin nmeiꞌ jok nok sin saant am penu sin. Te kaah, abitan Tirus ma Sidon naan, ka atoin Yahudis fa reꞌ anmanauk ein nak sin nahiin Uisneno.✡ 22 Batuur! Hi of miit kiim! Karu Uisneno nafeek areꞌ kanan mansian ein sin rasin, abitan Tirus ma Sidon sin napenin hukun maꞌkafaꞌ nneis naꞌko ki!

23 Hi abit Kapernaum! Ampaant om! Hi kais mitenab am mak, Uisneno naꞌratan ki mtaam meu sonaf neno tunan. Kaah fa, tua! Uisneno of nait inporin ki mtaam meu ai abar-barat! Bait rais sanmaakt ein reꞌ Au ꞌmoeꞌ sin aꞌbi hi kuan ein, anjair nahunun anbin kota Sodom, bait Uisneno ka nperluu fa he nareuꞌ niis kot maufinu naan. Fin karu abitan Sodom niit rais sanmaakt ein naan, bait sin nasaitan sin moeꞌ maufiun ein.✡ 24 Batuur! Hi of miit kiim! Karu Uisneno nafeek areꞌ kanan mansian ein sin rasin, abitan Sodom sin napenin hukun maꞌkafaꞌ nneis naꞌko ki!”✡

Usif Yesus nfee haan askaut he tatuin Ee, nok ranan naan maut he hit taꞌbeꞌi tfain

(Naiꞌ Lukas 10:21-22)

25 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In nꞌonen am nak, “Amaꞌ Aꞌnaet et neno tunan ma pah-pinan. Au ꞌbaiseun ma usaeb makasi kouꞌ-koꞌu, natuin Ho mꞌekaꞌ rais huukn ein naan muꞌko Ho tuam aan meu tuaf-tuaf reꞌ annaben sin tuak ein ahiint ein, ma abeoꞌt ein. Mes Ho mꞌeut ma mutoon areꞌ kanan rasin naan meu atoin aꞌbaut ma atoin neek aꞌpaarn ein. 26 Namneo, Aam! Fin rasin reꞌ naan anmoeꞌ Ho nekam naan anmariin, tua!”

27 Anꞌonen anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu abitan reꞌ naan am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan, anfee nrair kuasa sin ok-okeꞌ neu Kau. Tuaf reꞌ nahiin Kau batuur-batuur ii, suma meseꞌ, es reꞌ Au Amaꞌ. Ma Tuaf reꞌ nahiin batuur-batuur Au Amaꞌ, suma Amaꞌ In Anah, es reꞌ Au reꞌ ia. Ma Au ꞌpiir tuaf bian sin he ꞌeut ma utoon ꞌeu sin, he sin nahiin narek-reokꞌ Ee.✡

28 Hi ar-arki reꞌ ammeup maꞌtaniꞌ ma mhae mmaet, iim nai he mituin Kau! Hi ar-arki reꞌ mroi ma misaah rais maꞌfenaꞌ, iim amꞌain Kau! 29 Karu hi mtoup Au noniꞌ sin ma iim mituin Kau te, hit on reꞌ bijae luku nua reꞌ anheer hau luku noon es. Fin Au reꞌ ia, Au neek reko Kau, ma neek aꞌparan Kau. Karu hi mituin Kau te, hi miꞌbeꞌi mfain.✡ 30 Natuin Au noniꞌ naan, ka maꞌnukaꞌ ma susa fa. Ma Au prenat naan, ka maꞌfenaꞌ fa.”

12

Atoniꞌ nakritik Usif Yesus anmatoom nok neno snasat

(Naiꞌ Markus 2:23-28, Naiꞌ Lukas 6:1-5)

1 Neot es, nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon npeꞌon biak ein sin rene. In atoup noinꞌ ein namnahan, es naan ate sin nhetun maak-gandum in punin ma nahan oras sin nnaon.✡ 2 Anbi naan, anmuiꞌ naan tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Farisi reꞌ annaaꞌ naher-heran harat Yahudi. Ankius nitan Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anmoꞌen on naan ate, sin nakain Ee mnak, “Ho atoup noinꞌ ein anhetun maak-gandum nateef nok neno snasat! Kais on naan! Fin reꞌ naan antanhai nrair hit atoran.”

3-4 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On mee? Hi ka mimnau fa kaꞌo Daut in retaꞌ? Kaꞌo Daut nok iin na sin taik ein naꞌroton natuin sin namnahan nmaten. Onaim in ntaam neu Uisneno In Tenar Onen. Rarit in nait utunuꞌ reꞌ aꞌnaak pirsait ein anfee nrair sin neun Uisneno he sin nbukaen. Te kaah, utuun ein reꞌ naan suma aꞌnaak pirsait ein esan reꞌ nmuꞌin hak he nbukae sin. Aꞌtetaꞌ naꞌko naan ate, ka bole fa. Rarit kaꞌo Daut sin anbukaen, mes ka tiit fa tuaf es he nasaan sin. Hi on reꞌ ka mrees mihiin fa Uisneno In Suur Akninuꞌ!✡ 5 Fin anbi Suur Akninuꞌ naan, matuꞌi nmatoom nok aꞌnaak rais pirsait ein sin mepu, es reꞌ he ntuthaen anbin uim onen nateef nok neno snasat. Mes sin ka nsanan fa saaꞌ-saaꞌ.✡ 6 Amneen! Unuꞌ feꞌ, uim onen ro pentiing, mes oras ia rais jes pentiing anneis. Es reꞌ Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. 7 Anbi Suur Akninuꞌ, Uisneno naꞌuab am nak, ‘Au roimk ii on nai: Au ngguin ro he nakriraꞌ rais kasian, es nok es. Karu sin ka nmoꞌen fa on naan ate, sin muꞌi-ꞌturuꞌ reꞌ sin neik sin ma naꞌturuꞌ sin neun Kau naan, ka maꞌupan fa saaꞌ-saaꞌ.’ Onaim karu hi mihiin mirek-rekoꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat naan ate, bait hi ka mikuu fa Au atoup noinꞌ ein mak sin nsanan. On nai te sin ka nsanan fa te!✡ 8 Fin Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Au ꞌmuiꞌ hak he ufeek ꞌak, mansian ii bole nmeup saaꞌ nateef nok neno snasat.”

Usif Yesus narekoꞌ tuaf nateef nok neno snasat

(Naiꞌ Markus 3:1-6, Naiꞌ Lukas 6:6-11)

9 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan bare naan, he ntaam neu sin uim onen. 10 Anbi bare naan, atoin es in aꞌniman anmaet ao-biaf. Atoin Farisis sin namin ranan he nasaan Naiꞌ Yesus, kar-karu In narekoꞌ atoniꞌ naan nateef nok neno snasat. Rarit sin nataan Ee mnak, “Tatuin hit atoran rais pirsait, atoniꞌ bole narekoꞌ tuaf nateef nok neno snasat, aiꞌ kaah?”

11 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu tuaf es in aꞌbib-kase es anmoufu ntaam anbi konaꞌ nateef nok neno snasat, ꞌbib-kase naan in tuan ee ro he napoitn ee, aiꞌ kaah?✡ 12 Onaim Uisneno anneek mansian, anneis naꞌko tuaf reꞌ anneek in aꞌbib-kase naan. Nok ranan naan, atoniꞌ bole nmoeꞌ rais reko nateef nok neno snasat.”

13 Onaim In naꞌuab neu atoniꞌ reꞌ in aꞌniman bian ee nmaet naan am nak, “Baꞌe! Amnonaꞌ ho ꞌnimam naan neem!” Rarit in nnonaꞌ in aꞌniman amates naan, onaim nareok nain oras naan, on reꞌ in aꞌniman bian.

14 Ankius nitan on naan ate, atoin Farisis sin nek-neuk nisik. Onaim sin nfeen annaon nasaitan uim onen naan. Sin nnao nmaꞌakoran am nak, “Hit ro he taim ranan he taꞌmaet Ee!”

Uisneno es reꞌ anpiir naan Naiꞌ Yesus he nmeup neu Ne

15 Mes Naiꞌ Yesus nahiin sin reon maufinu naan, es naan ate, In nnao neu bare bian. Too mfaun ii natuin Ee, rarit In narekoꞌ ameent ein ok-okeꞌ. 16 Mes In ntaar sin im nak, “Hi kais mitoon meu tuaf bian anmatoom nok Kau.” 17 In nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin saaꞌ reꞌ Uisneno natoon nain neu In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya mnak,

18 “Amkius miit! In reꞌ ia, Au tua renuꞌ tua rekaꞌ reꞌ Au ꞌpiir ꞌain Je.

Au ꞌneek Ee,

ma Au neek ii nmariin piut neu Ne.

Au of aꞌfee ma ꞌnonaꞌ Au Smanak ꞌeu Ne,

he In nnao nanoniꞌ mansian am tuaf et uuf am pah,

anmatoom nok Au raan aꞌhonis amneot am amnonot.

19 In ka npaas fa In aꞌbasan.

In ka naikas ma naꞌratan fa In tuan.

20 In neekn ee reko.

In ka nasusab fa es.

Hau reꞌ he noi natꞌiup ma natriiꞌ, In ka nꞌiup goe fa.

Pauk piin marak aanꞌ-anaꞌ, In ka nfukar niis ne fa.

In nanoniꞌ piut, tar uuf am pah sin nahinin he natuin Uisneno In raan aꞌhonis amneot ma amnonot.

21 Mansian naꞌko uuf am pah of anpirsai Je, natuin sin nahinin nak, In reꞌ naan, sekau.”✡

Tunggur agaam ein nakuu Usif Yesus am nak, nitu ꞌnakaf es reꞌ anfee Ne kuasa

(Naiꞌ Markus 3:20-30, Naiꞌ Lukas 11:14-23)

22 Neot es, anmuiꞌ tuaf neik neu Naiꞌ Yesus tuaf es, reꞌ anniut sae tar antea in nfoor ma nmuu nmaet. Onaim Naiꞌ Yesus nriuꞌ napoitan nitu naan, ma nareokꞌ ee. Rarit atoniꞌ naan bisa niit ma bisa naꞌuab oras naan amsaꞌ. 23 Ankius nitan on naan ate, too mfaun ein ansanmakan. Sin naꞌuab ein am nak, “Of oniꞌ In reꞌ ia, naiꞌ Daut in sufan, reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno sin antui nain je naꞌko afi unuꞌ. In reꞌ ia, oniꞌ Tuaf reꞌ hit tpa-pao!”

24 Mes oras atoin Farisis sin annenan on naan ate, sin ka ntoupun reko fa. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Hoe! Atoniꞌ reꞌ ia bisa nriuꞌ nitu, natuin nitu ꞌnakaf Balsebul es reꞌ anfee Ne kuasa.”✡

25 Mes Naiꞌ Yesus nahiin atoin Farisis sin uab ein naan. Onaim In natoon neu sin im nak, “Hi uab ein naan, tateenb ee te, ka nnao fa! Karu anbi pah es, in too gui anmabanan nmafan-faink ein, ka neu fa he pah reꞌ naan bisa nhaek nabar-baar. On naan amsaꞌ anbi kota es in nanan, aiꞌ anbi uim jes in nanan, es ankataas es, sin ro of anpeꞌen ma nbaits ok. 26 Onaim karu niutn ein anmamusun ma anmariꞌun es nok es ate, sin aꞌnaakt ee ka bisa nnaaꞌ fa prenat naan aꞌroo. 27 Mimnau! Hi ngguin anriuꞌ nahinin nitu msaꞌ. Sin npaek kuasa naꞌko nitu, oo? Kahaf! Onaim hi kais miꞌuab tafiꞌ-tafiꞌ mmak, Au ꞌpaek nitu he ꞌriuꞌ kuasa naꞌko nitu. Hi ngguin kiim of esan reꞌ nafekan am nak, saaꞌ reꞌ hi mikukuꞌ sin meu Kau naan, ansaan. 28 Mes karu Au ꞌriuꞌ nitu ꞌpaek Uisneno In Asmaan ee In kuasan, naan nakriraꞌ nak, Uisneno naan, batuur-batuur Usif reꞌ anhake nrair et hi humam ma hi matam.

29 Karu abaakt ii he ntaam nabaak anbi atoin maꞌtain es in umi, in ro he nfuut nahunun uim tuaf naan mates feꞌ. Rarit naꞌ in nait neik bareꞌ naꞌko umi naan.*

30 Mimnau mirek-rekoꞌ. Tuaf reꞌ ka nkuaꞌnoon fa nok Kau, in reꞌ naan anmamuus nok Kau. Ma tuaf reꞌ ka nturun ma nbaab Kau fa nbi Au mepu, in reꞌ naan suma nareuꞌ goah.✡ 31 Onaim amneen mirek-rekoꞌ Au uabak reꞌ ia! Uisneno nabarab he nnoes nain mansian ein sin sanat. Ma karu atoniꞌ naꞌuab ka reko fa neu biak ein, Uisneno nabarab he nfee saok sanat neu ne. Mes karu anmuiꞌ tuaf nabrain he naꞌuab naꞌreꞌuf Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, Uisneno ka nsaok nain fa in sanat naan. 32 Karu atoniꞌ naꞌuab reꞌuf neu Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, Uisneno nabarab he nsaok nain in sanat. Mes karu atoniꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf ma nraban Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, Uisneno ka nsaok nain fa sanat naan tar antea nabar-baar amsaꞌ!”✡

Hau roet ma in fuan

(Naiꞌ Lukas 6:43-45)

33 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab piut neu atoin Farisis sin im nak, “Mitenab mirek-rekoꞌ! Hau roet arekot, nafua fua reko. Mes hau reꞌuf, nafua fua reꞌuf. Fin, naꞌko roet ii in fuan, atoniꞌ bisa nahini mnak, hau roet naan reko, aiꞌ kaah.✡ 34 Mes hi on reꞌ kaun aputa-kriut! Hi ka bisa miꞌuab fa rais reko. Natuin saaꞌ reꞌ et atoniꞌ in nekan, naan es reꞌ of anpoi npeoꞌ in fefan.✡ 35 Atoin neek arekot, in of naꞌuab reko, natuin anmuiꞌ rais reko ma tenab reko et in nekan. Mes amaufinut, ro tebes naꞌuab maufinu, natuin anmuiꞌ rais maufinu et in nekan.

36 Ampirsai Kau! Oras pah-pinan ia namsoup, Uisneno anparikas mansian ein ok-okeꞌ sin rasin. Oras naan, es-es ate ro he nataah kuun in uaban reꞌ ka maꞌupan fa. 37 Onaim ampaant om! Fin Uisneno of antai hi uab ein, ma nafeek am nak, hi mipein hukun, aiꞌ kaah.”

Atoniꞌ ntoit he Usif Yesus nakriraꞌ bukti

(Naiꞌ Markus 8:11-12, Naiꞌ Lukas 11:29-32)

38 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, tunggur agama fauk ma atoin Farisis sin ntoit Je mnak, “Aam Tungguru! Hai mtoit he hai miit Ko mmoeꞌ rais sanmakat, he njair bukti mnak, Ho kuasam naan batuur-batuur amneemn ii naꞌko Uisneno.”✡

39 Mes Naiꞌ Yesus naskarak sin im nak, “Hoe! Mansian oras ia ka nroim fa he nneen ma natniin Uisneno! Suma nahini haa he nmoꞌen kuuk maufinu! Maski hi mtoit rais sanmakat, mes Au ka ꞌmoeꞌ utuin ki fa. Natuin unuꞌ te, Uisneno nfee nrair rais sanmakat anpaek In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yunus. Naan nanokab anrair!✡ 40 Naiꞌ Yunus natua neno teun ma fai teun anbi iik kouꞌ goes in tain. On naan amsaꞌ Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Au of utua neno teun ma fai tenu ꞌbi nua fatu, bare ꞌmaten.✡ 41 Oras neon amsoput, Uisneno njair afeek rasi, abitan Niniwe sin nhaken njarin saksii he nakuu ki mnak, ‘Hi arki reꞌ ia, amonot!’ Unuꞌ te, abitan Niniwe sin nnenan ma natniin Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yunus, onaim sin naꞌpisan ma nasaitan sin saant am penu sin. Mes hi te, kahaf! Te kaah, oras ia, Tuaf reꞌ et hi tnaanm ein, maꞌtani nneis naꞌko naiꞌ Yunus. Tuaf reꞌ naan, es reꞌ Au reꞌ ia. Mes hi ka mroim fa he mfairoir Kau kreꞌo msaꞌ.✡ 42 Oras neon amsoput, Uisneno njair afeek rasi, uis bifee bi Seba naꞌko pasaꞌ haaꞌ-nua, anhake njair saksii. In nakuu ki ar-arki reꞌ amonit oras ia mnak, ‘Hi ar-arki reꞌ ia, amonot!’ Unuꞌ te, uis bifee naan neem naꞌko bare ꞌroo-ꞌroo he niit nok in matan usif Soleman in mahinin. Te kaah, oras ia Tuaf reꞌ et hi tnaanm ein, maꞌtani nneis naꞌko usif Soleman. Tuaf reꞌ naan, es reꞌ Au reꞌ ia. Mes hi ka mroim fa he mfairoir Kau kreꞌo msaꞌ.”✡

Nitu reꞌ anfani nteniꞌ neu tuaf reꞌ in natua niit anbi naa

(Naiꞌ Lukas 11:24-26)

43 “Karu niut gui nriuꞌ napoitn ee naꞌko tuaf es, nitu naan annao neu baer ruman he nasnaas. Mes in ka napein fa bare he natua. 44 Onaim in natenab am nak, ‘Ahh! Au ka upein fa bare on nai te, reko nneis au ꞌfain he utua ꞌbi tuaf reꞌ neno na au utua gui.’ Rarit in ntebi nfain, onaim in niit bare naan nakninuꞌ nrair, ma ankikin narek-rekoꞌ nrair bare naan. 45 Rarit nitu naan annao nhaman in partei ngguin tuaf hiut reꞌ maufinu nneis naꞌko ne. Onaim sin nnaon natuan nbin atoniꞌ naan, onaim sin nauban naan ee. Onaim oras ia, atoniꞌ naan in aꞌmoin ii nreꞌu nneis. On naan amsaꞌ anmatoom nok mansian oras ia.”†

Usif Yesus In nonot-asar reꞌ batuur-batuur ein

(Naiꞌ Markus 3:31-35, Naiꞌ Lukas 8:19-21)

46 Oras naan, Naiꞌ Yesus naꞌuab nok too mfaun ein feꞌ. Onaim In ainaf ma In oirf ein neman he nateef nok Ne. Sin nhaken nbin moneꞌ, ma nreun tuaf he noꞌen. 47 Onaim anmuiꞌ tuaf neem natoon Ee mnak, “Aam! Ho ainaꞌ ma sin Ho oriꞌ etan moneꞌ. Sin he nateef nok Ko, tua.”‡

48 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au ainaꞌ reꞌ batuur ii, sekau? Ma au orif-tataf reꞌ batuur ii, sekau?” 49 Onaim In nruur neu too mfaun ein reꞌ natuin Ee, ma naꞌuab am nak, “Amkius kiim, sin ar-arsin reꞌ ia, Au ainaꞌ ma Au orif-tataf sin. 50 Fin tuaf reꞌ nmoeꞌ natuin Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan In romin, naan sin Au nonot-asar sin reꞌ batuur.”

13

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok akaniꞌ fini nbi afu humaꞌ-humaꞌ

(Naiꞌ Markus 4:1-9, Naiꞌ Lukas 8:4-8)

1 Neno naan, Naiꞌ Yesus anpoi nnao naꞌko umi naan he nnao ntoko nbi nefo Galilea in ninin. 2 Onaim too mfaun ein neman ma naub naan Ee. Rarit In nsae ntoko nbi kofaꞌ es, reꞌ nhake nbi naan, he nanoniꞌ too mfaun. Abitan auf meot ee nnenan ma natniin Ee.✡ 3 Onaim In nanoniꞌ rasi mfaun neu sin, npaek retaꞌ. In naretaꞌ am nak, “Anmuiꞌ naan atoin tani es annao nꞌain in rene he nkaniꞌ fini. 4 Oras in nkaniꞌ fini on naan ate, fini bian anmoufun nbin ranan. Onaim koorn ein neman ma nteon-nsiun nain finin naan okeꞌ.

5 Mes fini bian anmoufun nbin auf mafatuꞌ. Finin naan natoron rabah, natuin afu naan mainihas. 6 Mes oras maans ee nsae on naan ate, fiin atoors ein naan namnenen ma nmeto nmaten. Fin sin aꞌbaaꞌk ein ka ntaman fa ntean auf goe ꞌpinan.

7 Fini bian anmoufun nbin huu maꞌaikaꞌ. Onaim huu maꞌaikaꞌ naan nakhapiꞌ naan sin tar antea finin naan anmaten.

8 Mes fini bian anmoufun nbin auf afaꞌ. Finin naan natoron, rarit anmonin, nasufan ma napunin. Bian nafuan no boꞌ teun, bian no boꞌ nee, ma bian no nautn es.

9 Sekau marukiꞌ, maut he nneen narek-rekoꞌ!”

Usif Yesus natoon neu saaꞌ am es In nanoniꞌ te npaek retaꞌ

(Naiꞌ Markus 4:10-12, Naiꞌ Lukas 8:9-10)

10 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein neman ma nataan Ee mnak, “Nansaaꞌ am es Ho munoniꞌ too mfaun ein ate, ampaek retaꞌ?”

11 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Natuin hi mroim he mihiin batuur-batuur Uisneno In aprenat, es naan ate Au utoon ki retaꞌ naan in aꞌmoufun. Mes karu bian ate, Au unoniꞌ sin aꞌpaek retaꞌ. 12 Fin atoniꞌ reꞌ he naim batuur-batuur neu Uisneno In romin, Uisneno of anmoeꞌ je nahini ntein. Mes atoniꞌ reꞌ ka ntoe natuin fa Uisneno In romin, Uisneno of anmoeꞌ je nmono nkoon.✡ 13 Au unoniꞌ sin aꞌpaek retaꞌ, natuin:

‘Sin nkisun ma nitan nrarin,

mes sin ka nromin fa he nahinin.

Sin nnenan ma natninan nrarin,

mes sin ka nromin fa he nahinin.’

14 Sin reꞌ naan on reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno naiꞌ Yesaya antui nain je mnak,

‘Hi of amneen ma mitniin,

mes hi ka mroim fa he mihiin.

Hi of amkius ma miit,

mes hi ka mroim he mihiin fa saaꞌ reꞌ njair naan.

15 Natuin tuaf ein reꞌ ia sin neek ein on fatu,

sin nmoeꞌ sin ruik ein ankoson,

sin nmoeꞌ sin maatk ein anforon.

Onaim maut he sin on reꞌ naan, he sin ruik ein ankoson on reꞌ naan,

mbain he on reꞌ naan, he sin maatk ein anforon on reꞌ naan.

Maut he Au kais urekoꞌ sin,

natuin sin ka nromin he ntoe natuin Kau fa.’✡

16 Mes hi reꞌ ia, ro mipein paꞌe, joo! Fin hi miit kiim meik hi matam, ma mneen kiim meik hi rukim. 17 Ampirsai Kau! Afi unuꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno, ma atoin neek amneoꞌn ein, anromin mat-maten he sin bisa niit saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi miit sin, mes ka bisa fa. Sin anromin mat-maten amsaꞌ he nneen saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mneen sin, mes ka bisa fa.”✡

Usif Yesus anfei oten naꞌko retaꞌ anmatoom nok fini

(Naiꞌ Markus 4:13-20, Naiꞌ Lukas 8:11-15)

18 Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus nak sin im nak, “Oras ia hi mneen retaꞌ naan in oten. 19 Fini reꞌ anmoufun nbin ranan naan, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ anneen Kabin ma Prenat anmatoom nok Uisneno In aprenat, mes in ka nahiin fa batuur-batuur. Rarit nitu ꞌnaakf ee neem ma nbakat naan Kabin ma Prenat naꞌko tuaf naan in nekan.

20 Fini reꞌ anmoufun nbin auf mafatuꞌ naan, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ anneen Uisneno In Kabin ma Prenat, onaim in ntoup Goe nok neek marine. 21 Mes Uisneno In Kabin ma Prenat ka naꞌbaaꞌ fa. Es naan ate, ka mahikiꞌ-matunuꞌ ꞌroo fa nbi in nekan. Biak ein nasusab sin natuin sin ntoup Uisneno In Kabin ma Prenat on naan ate, in nafetin nain sin.

22 Ma fini reꞌ anmoufun nbin huu maꞌaikaꞌ naan, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ anneen Uisneno In Kabin ma Prenat. Mes in ntaisiub humaꞌ-humaꞌ nok in urusan he bisa nmoin nok ao-minaꞌ ma mamut. Onaim uruusn ein naan nsiuꞌ napoitan Uisneno In Kabin ma Prenat naꞌko in nekan, tar antea ka maꞌupan fa ntein.

23 Mes fini reꞌ anmoufun nbin auf afaꞌ, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ ntakan in rukin he nneen ma natniin Uisneno In Kabin ma Prenat, ma natuin Uisneno In romin. Rarit in nmoeꞌ rais reko, nahuum on reꞌ fini reꞌ nasuuf ma nafua naan. Bian nafuan no boꞌ teun, bian no boꞌ nee, ma bian no nautn es.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok huun anbi reen je tnanan

24 Naiꞌ Yesus natoon antein retaꞌ es am nak, “Uisneno In aprenat nahuum on reꞌ atoin es ankaniꞌ fini nbi in rene. 25 Oras fai meisꞌokan on naan ate, pah ii ntupan nber-beran. Onaim amaufinut antaam, ma nkaniꞌ huu sufaꞌ anbi rene naan. 26 Oras maak ee he napuin on naan ate, ameupt ein niit huun anmoin buꞌ-buaꞌ nok maak-gandum anbi naan. 27 Rarit sin nnao natonan neu reen tuaf naan am nak, ‘Usiꞌ! Neon goes ii hit tkaniꞌ fiin reko tbi ho rene. Nansaaꞌ am es oras ia nmuiꞌ huun et reen je nanan?’

28 Usif naan nataah am nak, ‘Amaufiunt ee, in aꞌmoꞌen es reꞌ naan.’

Onaim in ameupt ein anfeen penit am nak, ‘Usiꞌ, hai mnao mtoof main huun ee, oo?’

29 Mes in nataah am nak, ‘Kaisaꞌ! Natuin oras hi mtoof huun naan ate, hit maak ein of amfaik meik sin imsaꞌ. 30 Anbain he sin nmonin nabu-buan tar antea oras he toun. Oras naan, naꞌ au utoon ꞌeu ameupt ein am ꞌak, “Hi mbubun mihunun huun naan. Rarit amfuut sin futu mes-meseꞌ, he mout sin. Namuni te, naꞌ ambubun maak-gandum arekot naꞌko rene naan, ma mait meik sin ma mitaam sin meu poꞌof.” ’ ”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok fua musiꞌ aanꞌ-anaꞌ

(Naiꞌ Markus 4:30-32, Naiꞌ Lukas 13:18-19)

31 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Au uꞌuab aꞌteniꞌ retaꞌ es, he hi bisa mihiin, on mee mꞌes Uisneno njair Usif neu too mfaun. Iin na, nahunu te on reꞌ fua muis aan es, reꞌ atoniꞌ nseen ee nbi in poꞌon. 32 Maski fua musiꞌ naan aanꞌ-anaꞌ, mes karu nmoni te, in njair hau kouꞌ reuꞌf es anbi poꞌon naan in nanan. Tar antea areꞌ koro neman ma nakuun ein anbin in taek ein.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok raur haef

(Naiꞌ Lukas 13:20-21)

33 Naiꞌ Yesus naretaꞌ nteniꞌ mnak, “Uisneno Iin na, nahuum on reꞌ raur haef, reꞌ bifee jes nait je ma nseor goe nok uut sauk goes.* Onaim uut maseroꞌ naan ansae, natuin raur haef aanꞌ-anaꞌ naan.”

Usif Yesus anpaek retaꞌ, he nanoniꞌ rais feꞌu reꞌ atoniꞌ ka nneen niit sin fa feꞌ

(Naiꞌ Markus 4:33-34)

34 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ too mfaun ein anpaek retaꞌ huma mfa-faun on naan. In uab ein ok-okeꞌ naan, suma npake haa retaꞌ. 35 In nanoniꞌ on naan he natuin saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno antui nain sin im nak,

“Au of unoniꞌ too mfaun ein aꞌpaek retaꞌ.

Au of utoon areꞌ kanan rasi reꞌ atoniꞌ ka nneen niit sin fa,

anmurai naꞌko oras Uisneno nmoeꞌ pah-pinan tar antea oras ia.”✡

Usif Yesus natoon oten naꞌko retaꞌ anmatoom nok huun anbi reen je nanan

36 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan too mfaun ein, ma ntebi nfain neu umi. Onaim In atoup noinꞌ ein neman he ntotin turun-babat neu Ne mnak, “Usiꞌ! Mutoon kai oten naꞌko retaꞌ anmatoom nok huun anbi reen je nanan feꞌ?”

37 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Atoniꞌ reꞌ nkaniꞌ fiin rekon naan, es reꞌ Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. 38 Ma etu aiꞌ rene naan es reꞌ pah-pinan reꞌ ia. Fiin reok gui, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ antaman njarin Uisneno In nonot-asar sin. Ma huun naan, es reꞌ nitu ꞌnakaf nok iin na. 39 Rarit amaufinut reꞌ neem ma nkaniꞌ huu sufaꞌ naan, es reꞌ nitu ꞌnakaf naan in neikn on. Oras amnonut naan, es reꞌ neon amsoput. Ameput reꞌ nonun naan, es reꞌ Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan. 40 Oras neon amsoput, sin naꞌbuaꞌ naan huun ein naan ma nout niis sin. 41 On nai te Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, Au of aꞌsonuꞌ ameput naꞌko sonaf neno tunan. Sin of annaon ma nbubun naan tuaf-tuaf reꞌ ka natuin fa Uisneno In aprenat. Ma sin nbubun naan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anfuriꞌ biak ein amsaꞌ, he sin kais natuin Uisneno In aprenat. 42 Sin of nait inporin amaufiunt ein ok-okeꞌ nꞌanin ai abar-barat, nahuum on reꞌ huun reꞌ npuut naan. Anbi bare naan, naꞌ sin nnaben niit susat ma nanaꞌrenat, ma kurut-kaet ka natfeek niit fa. 43 Mes tuaf-tuaf reꞌ anmoin nok amnonot ma amneot natuin Uisneno In romin, sin of natuan nok sin Aam Usif anbin sonaf neno tunan. Anbi bare naan, sin maask ein anpinan on reꞌ manas. Onaim tuaf-tuaf reꞌ he nahiin Kau, amtakan hi ruikm ein, ma mneen mirek-rekoꞌ!”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok baer maꞌosaꞌ ꞌmaten

44 Naiꞌ Yesus anfee ntein retaꞌ es am nak, “Tuaf reꞌ nroim he nahiin Uisneno In aprenat naan, nahuum on reꞌ atoniꞌ reꞌ nroim he napein kuun baer maꞌosaꞌ ꞌmaten, reꞌ atoniꞌ naꞌkoroꞌ nbi konaꞌ. Atoniꞌ naan neem ma nhain, onaim in napein bareꞌ naan, es naan ate, in nmariin anmaet. Rarit in nkuub nafaniꞌ bareꞌ naan. Onaim in ntebi nfain rabah, ma nnao naꞌsosaꞌ in aꞌmuiꞌn ein ok-okeꞌ. Rarit in nsoos afu pisaꞌ naan, he in npaar nain baer maꞌosaꞌ naan.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok mutiara reꞌ maꞌosaꞌ

45 Naiꞌ Yesus naretaꞌ ntein am nak, “Tuaf reꞌ he nahiin Uisneno In aprenat naan, nahuum on reꞌ atoin arakan es, reꞌ anroim he nmuiꞌ mutiara reꞌ maꞌosaꞌ ꞌmaten. Rarit in naim mutiara naan he nsoos. 46 Oras in niit mutiara reꞌ reok reꞌuf on naan ate, in ntebi nfain rabah he naꞌsosaꞌ in aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ. Rarit in nnao nsoos mutiara naan, maut he in npaar nain kuun mutiara naan.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok kninuꞌ pukat

47 Naiꞌ Yesus naretaꞌ ntein am nak, “Uisneno In aprenat, nahuum on reꞌ pukat es, reꞌ akiif kai ikaꞌ sin nasaunt ee neu nefo. Rarit pukat naan, naan ikaꞌ humaꞌ-humaꞌ. 48 Oras pukat naan naheun nok ikaꞌ te, akiif kai ikaꞌ sin neman ma nheer napoitn ee, ma neik je neu niniꞌ. Rarit sin ntokon ma nsiun iikꞌ ein nbin pukat naan. Ikaꞌ mee reko te, sin nataam ee neu ꞌkoraꞌ. Mes ikaꞌ mee reꞌ ka reko fa te, sin nait inporin.

49 On naan amsaꞌ neon amsoput. Uisneno In ameupt ein of neman naꞌkon sonaf neno tunan, he nbetis amaufinut naꞌko atoin neek amneꞌo ma amnonot. 50 Sin of nait inporin amaufiunt ein ok-okeꞌ neun ai abar-barat. Anbi bare naan, naꞌ sin nnaben niit susat ma nanaꞌrenat maꞌtaniꞌ, ma kurut-kaet abar-barat.”

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok noniꞌ-taruꞌ amnaaꞌ, ma noniꞌ-taruꞌ feꞌu

51 Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus nataan sin im nak, “Hi mihiin areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ feꞌe na Au uꞌuab sin, aiꞌ kaah?”

Sin natahan am nak, “Hai mihiin sin, tua!”

52 Rarit Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Reko! Fin ansuun tuaf naꞌko tunggur agaam ein reꞌ batuur-batuur antoup noinꞌ ein naꞌkon Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ matuꞌi nain naꞌko afi unuꞌ, rarit in annaaꞌ naher-heran Au noniꞌ-taruꞌ sin amsaꞌ oras ia te, in nahuum on reꞌ uim tuaf es, reꞌ nasoit in poꞌof he nakriraꞌ in aꞌmuꞌin amnaaꞌ, nabu-bua nok in aꞌmuꞌin feꞌu.”

Abitan Nasaret ka ntoup fa Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 6:1-6, Naiꞌ Lukas 4:16-30)

53 Oras Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nrair too mfaun ein anpaek retaꞌ on naan ate, In nnao nasaitan bare naan, 54 he nfain on In kuan Nasaret. Anbi naan, In ntaam anbi uim onen he nanoniꞌ too mfaun. Abitan uim onen sin ok-okeꞌ reꞌ anneen Ee, ansanmakan nmaten. Sin naꞌuab ein am nak, “Aih! Atoniꞌ ia In mahiin ii! In naskoor anbi mee? Anmoeꞌ on mee mꞌes in nmoeꞌ rais sanmaakt ein? 55 Te kaah, In reꞌ ia atukan hau goe in anah. Hit tahiin tarek-rekoꞌ In ainaf bi Maria ma In oirf ein, esan reꞌ, nai Yakobus, naiꞌ Yusuf, naiꞌ Judas, ma naiꞌ Simon. 56 Hit tahiin In feotf ein imsaꞌ, te hit arkit tatua kuan meseꞌ. Onaim In napein In mahiin ii naꞌko mee ntein? Ma In napein In kuasa maꞌtaniꞌ naan naꞌko sekau ntein?” 57 Es naan ate, sin nsaken ma ka nromi nteinꞌ ein fa he nneen ma natniin Ee.

Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Batuur! Anbi bare bian ate, biak ein anromin he nhormaat mafefa kninuꞌ Uisneno. Mes anbi in kuan aa kuun, ma in nonot-asar sin, atoniꞌ ka nromin fa he nhormaat ee.”✡ 58 In ka nmoeꞌ fa rais sanmakat amfaun anbi bare naan, natuin sin neek ein on reꞌ fatu tar antea sin ka nromin fa he npirsain neun Naiꞌ Yesus.

14

Sin naꞌmaet naiꞌ Yohanis Asranit

(Naiꞌ Markus 6:14-29, Naiꞌ Lukas 9:7-9)

1 Oras naan, usif Herodes annaaꞌ aprenat anbi propinsi Galilea. In neen beno humaꞌ-humaꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus. 2 In naꞌuab neu in haef-nimaf mapirsaꞌi sin im nak, “Naiꞌ Yesus naan, of oniꞌ naiꞌ Yohanis Asranit reꞌ neon goes ii au ꞌreek he nkeut naan in aꞌnakan. Oras ia, in nmoni nfani, oo? Es naan ate, in nmuiꞌ kuasa he nmoeꞌ rais sanmaakt ein on reꞌ naan.”

3 Usif Herodes naꞌuab on naan, natuin unuꞌ te in nmakaꞌrasiꞌ nok naiꞌ Yohanis, tar antea in nheek naiꞌ Yohanis ma nataam ee neu bui. Rasi naan naꞌuu on nai: usif Herodes ansao naan in orif naiꞌ Felipus in fee, kaan ee bi Herodias. Te kaah, naiꞌ Felipus ma bi Herodias ka nmanpoirn ein fa. 4 Etun naiꞌ Yohanis nakain usif Herodes fani-fani mnak, “Usiꞌ, ka nabeiꞌ fa he ho msao ho oriꞌ in fee. Natuin naan antanhai hit atoran harat Yahudi!”✡

5 Mes naiꞌ Herodes ka ntoe ma nrae natuin ee fa, onaim in nsao bi Herodias. Maski naiꞌ Herodes nroim he naꞌmaet naiꞌ Yohanis Asranit, mes in natiun gon nok too mfaun ein, natuin sin anpirsain am nak, naiꞌ Yohanis naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ. Etun in nreun iin na he nataam naiꞌ Yohanis neu bui.

6 Mes aꞌroo-ꞌroo on naan ate, sin anmoꞌen fesat neu naiꞌ Herodes in neon mahonin. Oras naan, ain usif bi Herodias in aan feto, nabsooꞌ neu taumn ein. In nabsooꞌn ii reokn ii kah, tar antea naiꞌ Herodes in nekan naan anmariin anmaet. 7 Nabsoꞌo nrair on naan ate, naiꞌ Herodes noꞌen aan feto naan am nak, “Ho mtoit saaꞌ ate, mutoon! Au of aꞌfee ko. Au ꞌnaa au rais manbaꞌan reꞌ ia. Ma au ꞌsuup aꞌpaek Uisneno In kanan.”

8 Anneen uisf ee naꞌuab on naan ate, aan feto naan in ainf ee naꞌseoꞌ goe. Onaim in ntoti mnak, “Usiꞌ! Au ꞌtoit naiꞌ Yohanis Asranit in aꞌnakan. Amtao maan ee neu dulang es, ma meik kau goe.”

9 Anneen riꞌ feto naan antoit on naan ate, naiꞌ Herodes in teenb ee naen namneuk. Mes in ka bisa nheer nafaniꞌ fa in rais supat, fin taumn ein ok-okeꞌ annenan nrarin ate. Etun in natuin riꞌ feto naan in haan totis. 10 Onaim in naprenat tuaf he nnao nkeut naiꞌ Yohanis in aꞌnakan anbi bui. 11 Sin nkeut naan naiꞌ Yohanis in aꞌnakan, rarit antao goe nbi dulang ma neik je neu riꞌ feto naan. In ntoup naan dulang naan, ma neik je neu in ainaf.

12 Oras naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein annenan nak sin nketu nrair in aꞌnakan on naan ate, sin neman ma nait in aon amates, ma nnaon nsuub ee. Rarit sin nnao natonan Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus antuthae bukaet neu tuaf nifun niim anneis

(Naiꞌ Markus 6:30-44, Naiꞌ Lukas 9:10-17, Naiꞌ Yohanis 6:1-14)

13 Oras Naiꞌ Yesus anneen beno anmatoom nok naiꞌ Yohanis in aꞌmaten on naan ate, In nok In atoup noinꞌ ein nasaitan bare naan. Onaim sin nsaen kofaꞌ he nnaon neun baer ruman naꞌroo naꞌko kuan he sin bisa nasnasan. Mes oras too mfaun ein nitan Naiꞌ Yesus sin kofaꞌ, sin natun-tuin ein npeꞌon neof goe ninin. Rarit sin npoi neman naꞌkon kuan-kuan ein, ma nnaon rabah anpeꞌon raan metoꞌ. Etun sin ntean nahunun Naiꞌ Yesus sin. 14 Oras In nsaun naꞌko kofaꞌ naan, In niit too mfaun ein anpa-pao nain Je. Rarit In nkasian sin. Onaim In narekoꞌ areꞌ ameent ein.

15 Oras maans ee he noi nmouf on naan ate, In atoup noinꞌ ein neman ma naꞌuab neu Ne mnak, “Usiꞌ! Reko nneis Ho mreun too mfaun ein ia he sin nfanin nsosan amnahat neun areꞌ kua paumaak ein. Fin maans ee he noi nmouf goen! Anbi bare ia ka tiit fa mnahat.”

16 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Kaisaꞌ! Ro hi es reꞌ amtuthae sin.”

17 Mes sin natahan am nak, “Koeh Usiꞌ! Hai ka mmuiꞌ fa saaꞌ-saaꞌ he mtuthae too mfa-faun ein reꞌ ia. Hai he mmoeꞌ on mee? Hit muꞌi haa utunuꞌ fuaꞌ niim ma ikaꞌ fuaꞌ nua!”

18 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Reko. Meik sin neman!” 19 Onaim In nreun too mfaun ein naan ntokon pukan-pukan anbin huun. Rarit In nait utunuꞌ fuaꞌ niim, ma ikaꞌ fuaꞌ nua. Onaim In nbaiseun neon goe ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib utuun ein naan ma nbatin nfeen In atoup noinꞌ ein, ma sin nnaon ntuthae too mfaun ein ok-okeꞌ. 20 Rarit sin nbukaen buꞌ-buaꞌ tar namsenan. Anbukae nrarin on naan ate, sin nbubun nafaniꞌ amnaah neisf ein, naheun aꞌkoraꞌ boꞌes am nua. 21 Too mfaun ein reꞌ nbukaen reꞌ naan, sin of oniꞌ nifun niim. Naan ansoiꞌ naan ahaa atoin ein nmesen. Bifee ma riꞌanaꞌ ka nsoiꞌ naan sin fa.

Usif Yesus annao nbi oe je fafon

(Naiꞌ Markus 6:45-52, Naiꞌ Yohanis 6:16-21)

22 Sin arsin anbukaen nrarin on naan ate, Naiꞌ Yesus anreun In atoup noinꞌ ein nsaen kofaꞌ ma nnao nahunun neun neof goe panin. Mes In namaikaꞌ nbi bare naan feꞌ, he nreun too mfaun ein anfanin. 23 Oras too mfaun ein anfanin on naan ate, Naiꞌ Yesus neiki nsae nbi ꞌtoeꞌf es he nꞌonen. Antea oras fai ji msaꞌ, In nbi naan anmees feꞌ. 24 Oras naan, In atoup noinꞌ ein reꞌ anbin kofaꞌ antea nrarin neof goe tnanan. Sin nhae nmaten nok he nfoeꞌ kofaꞌ naan, natuin kofaꞌ naan nnao nbaniꞌ nꞌain anin, ma oik kouꞌ gui anbeson sin. 25 Neis noi nmeu on naan ate, Naiꞌ Yesus natuin sin. In nnao nbi oe je fafon. 26 Ankius nitan on naan ate, In atoup noinꞌ ein naskeken ma naꞌtaiꞌ jein. Sin naꞌuab ein nok amtaus am nak, “Hoe! Akaꞌtaus ee natuin kit!”

27 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Hae! Hi kais mimtau. Au es reꞌ ia. Au naiꞌ Yesus Kau! Amhaꞌtain jom!”

28 Anneen on naan ate, naiꞌ Petrus nataah am nak, “Usiꞌ! Karu batuur on naan ate, amreun kau ꞌnao ꞌbi oe ji fafon, he ꞌeit iꞌain Ko, tua.”

29 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko! Uum nai!” Onaim naiꞌ Petrus anpoi naꞌko kofaꞌ he nnao nꞌain Naiꞌ Yesus. Naiꞌ Petrus annao nbi oe je fafon. 30 Mes oras naiꞌ Petrus annaben ain koꞌu on naan ate, in namtau nmaet. Onaim in nmurai nreem antaam on naan ate, in nkoaꞌ naheer am nak, “Koe Usiꞌ! Amturun maan kau, tua!”

31 Naiꞌ Yesus annonaꞌ In aꞌniman rabah ma nnaaꞌ naiꞌ Petrus. In naꞌuab am nak, “Peꞌu, Peꞌu! Nansaaꞌ am es ho neek maan nabait? Ho ka mpirsai fa meu Kau batuur-batuur, aa oo?”

32 Rarit sin nua sin antaman neun kofaꞌ naan. Onaim anin naan nasnaas nain. 33 Ankius nitan on naan ate, In atoup noinꞌ ein naiks Ee mnak, “Usiꞌ! Ho ro batuur-batuur Uisneno In Anah!”

Usif Yesus narekoꞌ ameent ein anbin Genesaret

(Naiꞌ Markus 6:53-56)

34 Oras sin ntean neof goe panin, sin nsanun nbin neof goe ninin, nbin kuan Genesaret. 35 Oras sin nsaun neman on naan ate, too mfaun ein nahiin nain sin. Onaim sin nkoaꞌ ein am nak, “Hoe, Naiꞌ Yesus neem!” Sin naen anfuun kuan on naan ma nmaktoon ein. Sin neem neikin ameent ein ok-okeꞌ. 36 Sin ntotin he reko te, sin nreoꞌ naan ahaa In baru. Fin sin nateenb ein am nak, “Asar ameent ein anreoꞌ naan ahaa Naiꞌ Yesus In baur goe, sin of nareok nanin.” Onaim ameent ein ok-okeꞌ reꞌ anreoꞌ naan ahaa In baru, sin nareok nanin oras naan.

15

Mansian ii nmoeꞌ atoran he nsenuꞌ Uisneno In aprenat

(Naiꞌ Markus 7:1-13)

1 Neot es, pukan atoin Farisis sin nok tunggur agaam ein neman naꞌkon Yerusalem he nateef nok Naiꞌ Yesus. 2 Atoin Farisis sin annaaꞌ naher-heran atoran harat Yahudi. Oras sin nnenan am nak, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nbukaen mes ka nafaun fa sin aꞌniimk ein natuin sin haart ii in roim naan on naan ate, sin nsaken. Rarit sin neman he nasaan Naiꞌ Yesus am nak, “Nansaaꞌ am es Ho atoup noinꞌ ein nahan ate, ka nafaun fa sin aꞌniimk ein feꞌ natuin haart ii in romin? Naan antanhai hit atoran beꞌi-naꞌi sin harat!”

3 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Hi arki reꞌ ia, ro tuaf reꞌ naꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, ma nmoꞌe te, aꞌtetaꞌ. Hi mraban mihiin Uisneno In aprenat, he mituin hi beꞌi-naꞌi sin haart aa kuuk. 4 Fin Uisneno naprenat anrari mnak, ‘Amhormaat hi ainaꞌ-amaꞌ sin.’ Antuta ntein am nak, ‘Karu tuaf es nasekuꞌ in ainaf aiꞌ in amaf, ro he napein hukun aꞌmaten.’✡ 5-6 Uisneno nanoniꞌ on naan, mes hi minoniꞌ ꞌtetaꞌ ntein. Fin hi mak, ‘Tuaf es ka nperluu fa he npaek in bareꞌ he nturun ma nbaab in ainaf-amaf, maski sin nhaꞌmuiꞌ jok, karu in nbaꞌan anrair he nfee je neu Uisneno.’ Mes nok ranan hi minoniꞌ on naan, hi mporin main Uisneno In aprenat, ma mseun ee nok hi atoran. 7 Etun feꞌe na Au ꞌak, hi reꞌ ia atoniꞌ reꞌ naꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, ma nmoꞌe te, aꞌtetaꞌ! Naan natai nok saaꞌ reꞌ mafefa kninuꞌ Uisneno naiꞌ Yesaya antui nain je anmatoom nok ki naꞌko un-unuꞌ! Fin Uisneno npaek je he ntui mnak,

8 ‘Anmuiꞌ mansian anpures ma nboꞌis Kau,

suma neik in rurun kotin, mes ka naꞌko fa in nekan.

9 Maski sin nmoꞌen on naan amsaꞌ, parsuum aah.

Sin ka ntoe ma nrae natuin Kau fa,

fin sin suma ntoe ma nrae natuin mansian ii in atoran.’ ”✡

Rais maufinu npoi naꞌko atoniꞌ in nekan

(Naiꞌ Markus 7:14-23)

10 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen tuaf bian anbi bare naan ma nanoniꞌ sin im nak, “Amtakan hi ruikm ein he mneen mirek-rekoꞌ, he hi bisa mihiin! 11 Saaꞌ reꞌ ntaam neu atoniꞌ in fefan, naan ka nhaiꞌniis je fa. Mes saaꞌ reꞌ npoi naꞌko atoniꞌ in fefan, naan es reꞌ anhaiꞌniis je.”

12 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein neman ma natoon Ee mnak, “Usiꞌ! Ho muhiin ii, oo? Atoin Farisis sin neek ein namenan, oras Ho muꞌuab on reꞌ naan.”

13 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au Amaꞌ et sonaf neno tunan of anfaki nporin tuaf-tuaf reꞌ ka nanoniꞌ fa natuin In romin. Naan nahuum on reꞌ atoniꞌ ntoof anporin roet reꞌ in ka roim je fa. 14 Onaim kais amtoe mituin atoin Farisis sin. Fin sin reꞌ naan, nahuum on reꞌ aforot reꞌ nakriraꞌ ranan neu aforot. Sin of anroron kbuaꞌ meseꞌ neun konaꞌ.”✡

15 Rarit naiꞌ Petrus naꞌuab am nak, “Usiꞌ, amturun he mutoon maan kai uab manporin feꞌe na in aꞌmoufun.”

16 Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “On nai te, hi ka mihiin fa feꞌe msaꞌ? 17 In sairt ii on nai: saaꞌ reꞌ hit tbukae je, ntaam anpeoꞌ hit fefak, rarit antaam ankoon neu hit taik, ma npoi nfani npeoꞌ baer porin makrafuꞌ. 18 Mes saaꞌ reꞌ anpoi nfain naꞌko hit fefak, naan es reꞌ anhaiꞌniis atoniꞌ, tar antea Uisneno nmaiꞌniisn ee msaꞌ, ma ka nroim fa he ntoup goe.✡ 19 Fin rais maufinu mfaun npoin naꞌkon atoniꞌ in nekan! Nahuum on reꞌ: tenab maufinu, marorot, makaket, nbeon on nok tuaf reꞌ in ka fee je fa, aiꞌ in ka moen ja fa, bakan, saksii puta-kriut, naꞌuab naꞌreꞌuf es in kanan. 20 Rasin on reꞌ naan, esan reꞌ anhaiꞌniis atoniꞌ. Mes karu atoniꞌ suma nbukae ma ka nafaun fa in aꞌniman natuin harat on naan ate, naan ka ntaam fa rais jes.”

Usif Yesus anturun bifee jes reꞌ ka atoin Yahudis fa

(Naiꞌ Markus 7:24-30)

21 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan bare naan, he nnao neu pah reꞌ anpaumaak kota Tirus ma kota Sidon. 22 Anbi naan, anmuiꞌ naan bifee jes, reꞌ naꞌko bare naan. In ka atoin Yahudis fa. Oras in nneen nak Naiꞌ Yesus neem antea goen, in neem antoit nok neek akbubuꞌ mnak, “Usif naiꞌ Daut in sufan! Amkasian maan kau, tua! Au aan feot goe, anniut sae. Airoo, in nhaꞌmuiꞌ niis on, tua.”

23 Mes Naiꞌ Yesus antaaꞌ kuun, ma ka nataah fa hanaꞌ meseꞌ msaꞌ. Onaim In atoup noinꞌ ein neman ma natonan am nak, “Usiꞌ, bifee reꞌ ia naꞌrotoꞌ piut. Onaim in nmoꞌe haa taisibu. Reko nneis, Ho mreun goe he nnao nai naꞌko bare ia!”

24 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Uisneno nreun Kau he ꞌuum aꞌturun hit atoin Yahudis, natuin sin nteri nsaan ranan, nahuum on reꞌ ꞌbib-kaes aseket. In ka nreun Kau fa he ꞌturun atoin sonaꞌ.”

25 Mes bifee naan neem antein ma npaumaak Naiꞌ Yesus. In nriꞌtuu ma nbaisenu ntein am nak, “Usiꞌ! Amturun maan kau, tua!”

26 Mes Naiꞌ Yesus anfee uab manporin am nak, “Ka neu fa he tait imnahat naꞌko riꞌaan ein, ma ntokar atfeen asun.” [Nok sarit maꞌnifaꞌ nak, Naiꞌ Yesus ro he nturun In atoin Yahudis sin feꞌ, rarit naꞌ anturun biak ein.]

27 Mes bifee naan anbaras am nak, “Batuur, Usiꞌ! Mes ausn ein anpa-paon etan mei je nupun. Sin nahan saaꞌ reꞌ anmoufun naꞌkon riꞌaan ein sin aꞌpiik ein amsaꞌ.” [Nok sarit nak, oras riꞌaan ein nbukaen, ausn ein nahan amsaꞌ. Maski Naiꞌ Yesus anturun Iin na, mes In ro he nkius biak ein imsaꞌ.]

28 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Reko, ain! Ho mpirsai Kau batuur, oo! Onaim ho mfain nai, natuin saaꞌ reꞌ ho mtoit je naan, anjari nrair!” Rarit in ntebi nfain, ma in niit in anah naan nareko nrair oras naan.

Usif Yesus narekoꞌ too mfaun

29 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein nnaon nasaitan bare naan, ma sin nnaon npeꞌ-peoꞌn ahaa nefo Galilea in ninin. Onaim sin nsaen neun ꞌtoeꞌf es, rarit Naiꞌ Yesus antook he nanoniꞌ sin. 30 Rarit too mfaun ein neman neu Ne. Sin neik ein atoin hae heraꞌ, aforot, abuat, amuut, ma amenat bian sin amsaꞌ. Sin natupaꞌ ameent ein naan anpaumak-maak Naiꞌ Yesus In haek ein. Rarit In narekoꞌ sin. 31 Ankius nitan on naan ate, too mfaun ein ansanmakan. Sin naꞌuab ein am nak, “Hae! Maꞌtain besi! Atoin hae heraꞌ, bisa nnao reko. Aforot, bisa niit. Abuat bisa nfeen ma nnao. Ma amuut ii, naꞌuab! Ia ro tebes Uisneno es reꞌ ameput. In reꞌ naan, Uisneno reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin naꞌruir ein ma naꞌbesan naꞌko afi unuꞌ.”

Usif Yesus antuthae tuaf nifun haa

(Naiꞌ Markus 8:1-10)

32 Neno fauk ankono te, Naiꞌ Yesus noꞌen In atoup noinꞌ ein am nak, “Au ꞌkasian too mfaun ein ia. Bian neman naꞌkon bare ꞌroo-ꞌroo, ma sin nabuan nbin ia neno teun goen, tar antea nararin betiꞌ. Reko nneis sin kais anfanin nok tai ruman. Kais-kaisaꞌ sin ntuamafun nbin raan atnanaꞌ.”

33 Mes Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein natahan am nak, “Usiꞌ! Baer ruman ia naꞌroo naꞌko kuan. Ka neu fa he hit ttuthae too mfa-faun ein ia.”

34 Mes Naiꞌ Yesus nataan sin im nak, “Hi utuun ein fuaꞌ fauk?”

Sin natahan am nak, “Fuaꞌ hiut goah. Ma iikꞌ ein fuaꞌ fauk aah, tua!”

35 Rarit Naiꞌ Yesus anreun too mfaun ein naan he ntokon neun afu. 36 Onaim In nait utuun fua hiut ein ma iikꞌ ein naan, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib sin, ma In nnonaꞌ sin neun In atoup noinꞌ ein, he sin nnaon ntuthae too mfaun ein naan ok-okeꞌ. 37 Onaim sin nbukaen tar namsenan. Rarit sin nbubun nafaniꞌ mnaah neis fein naan, ma npaan sin nahenu ꞌponi hiut. 38 Too mfaun ein reꞌ nbukaen ok-okeꞌ naan, of oniꞌ sin atoniꞌ nifun haa. Sin ka nsoiꞌ naan fa bifee ma riꞌaan ein. 39 Rarit Naiꞌ Yesus anreun too mfaun ein naan he nfanin. Onaim In nsae kofaꞌ ma sin nnaon neun pah Magadan.*

16

Atoin Farisis ma atoin Sadukis he nakreo namouf Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 8:11-13, Naiꞌ Lukas 12:54-56)

1 Neot es, atoin Farisis ma atoin Sadukis fauk neman neun Naiꞌ Yesus. Sin he nataan Ee, he nakreo. Nok ranan naan, sin ntoit Je mnak, “Aam! Ho mukriraꞌ miit rais sanmakat es, he njair bukti mnak, Ho mupein kuasa muꞌko Uisneno.”✡

2 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu maans ee nmouf ma neon goe snaa meꞌe, hi mtanar am mak, ‘Nokaꞌ te ka naꞌuur fa.’ 3 Ma karu maans ee nsae ma anbi neon goe nmuiꞌ noep maꞌfenaꞌ, hi mtanar am mak, ‘Neno ia of naꞌuur.’ Onaim karu hi bisa mihiin oras on naan ate, nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa tanar naꞌko oras neu oras, batan neu batan? 4 Airoo! Hi mansian oras ia, suma mihini haa he mmoeꞌ rais maufinu! Hi ka mtae mituin fa hit Usiꞌ! Maski hi mtoit rais sanmakat, mes Au ka ꞌmoeꞌ je fa, tua! Natuin afi unuꞌ Uisneno nfee nrair rais sanmakat npaek mafefa kninuꞌ naiꞌ Yunus. Onaim naan, nanokab!” Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus nasaitan sin.✡

Usif Yesus nanoniꞌ am nak, ampaant om miꞌko atoin Farisis ma Sadukis sin pengaru

(Naiꞌ Markus 8:14-21)

5 Oras Naiꞌ Yesus sin annaon neun neof goe panin, naꞌ In atoup noinꞌ ein namnaun am nak, sin nniikn ein ma ka neikin fa utunuꞌ. 6 Anneen neu sin naꞌuab ein on naan ate, In nak sin im nak, “Hi ro he mpaant om miꞌko atoin Farisis ma Sadukis sin raur haef ee, joo.”✡

7 Annenan on naan ate, In atoup noinꞌ ein antakaꞌnaan ein. Onaim sin naꞌuab ein es nok es am nak, “Aꞌnaef ee naꞌuab saaꞌ? In naꞌuab on reꞌ ne, natuin hit ka teik fa utunuꞌ, aa oo?”

8 Mes Naiꞌ Yesus nahiin sin tenab. Rarit In naꞌuab am nak, “Hi bainesiꞌ ki! Nansaaꞌ am es hi miꞌuab anmatoom nok utunuꞌ? Hi ka mpirsai kau fa, oo? 9 Ro hi ka mihiin fa feꞌ neu Au ꞌmuiꞌ kuasa? Fin neon goes ii, Au ꞌteib utunuꞌ fuaꞌ niim ma ꞌtuthae tuaf nifun niim, hi mbubun mifaniꞌ mnaah neis fein aꞌkoraꞌ fauk?✡ 10 Rarit, on mee nok reꞌ utuun fua hiut ein reꞌ Au ꞌbati ꞌfee ꞌeu tuaf nifun haa? Hi mbubun mifaniꞌ mnaah neis fein ꞌponi fauk?✡ 11 Nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa Au uabak feꞌe na? Au ka uꞌuab fa anmatoom nok utunuꞌ. Au he umnaub ki, he hi mpaant om miꞌko atoin Farisis ma Sadukis sin noniꞌ-taruꞌ sin. Fin sin noniꞌ-taruꞌ sin bisa npengaru naan too mfaun ein, nahuum on reꞌ raur haef reꞌ nkuum naꞌbuaꞌ ee nok uut, rarit uut naan ansae.”

12 Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, naꞌ sin nahinin nak, In ka naꞌuab fa anmatoom nok utunuꞌ. Mes In naꞌuab anmatoom nok atoin Farisis ma Sadukis sin noniꞌ-taruꞌ reꞌ anbeon ma nsanan.

Naiꞌ Petrus anmanakuꞌ mnak, Usif Yesus naan, Kristus

(Naiꞌ Markus 8:27-30, Naiꞌ Lukas 9:18-21)

13 Rarit Naiꞌ Yesus annao neu bare reꞌ npaumaak kota Kaisarea Filipi. Anbi raan atnanaꞌ, In nataan sin im nak, “Tatuin biak ein sin uab ein nak, Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, Au sekau Kau?”

14 Sin natahan am nak, “Bian nak, Ho reꞌ ia, naiꞌ Yohanis Asranit reꞌ anmoni nfain. Bian nak, of oniꞌ Ho reꞌ ia, kaꞌo Elia. Bian anteniꞌ nak, kaꞌo Yermias. Karu kaah fa te, mafefa kninuꞌ Uisneno tuaf es naꞌko un-unuꞌ.”✡

15 Rarit Naiꞌ Yesus nataan antein sin im nak, “Karu anbi hi teenb ein kiim ate, Au sekau Kau?”

16 Rarit naiꞌ Simon Petrus nataah am nak, “Usiꞌ! Ho reꞌ ia, Kristus, Tuaf reꞌ afi unuꞌ Uisneno anbaꞌan he nsoun Ee neem! Ma Usiꞌ! Ho reꞌ ia, Uisneno abar-barat In Anah!”✡

17 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Simon, naiꞌ Yunus in aan moen ja ko! Ho mapaeꞌ reko ko! Ka mansian aa fa es reꞌ natoon ko rasi naan. Mes Au Amaꞌ et sonaf neno tunan es reꞌ natoon ko. 18 Amneen! Oras ia, Au he ukanab ko ‘Petrus’. Fin kanaf naan in aꞌmoufn ii es reꞌ ‘fatu’.* Natuin ho pirsait aan nahuum on reꞌ fatu, ho of amjair fanderen meu Au ngguin reꞌ npirsai Kau. Maski sin napenin haꞌmuꞌit tar antea nmaten amsaꞌ, sin naarn ein ma ntaah ein piut-piut. 19 Au of aꞌfee hak ꞌeu ko, he ho mꞌurus Au ngguin, nahuum on reꞌ ho mnaaꞌ aꞌretu ꞌfoꞌe sonaf neno tunan. Fin saaꞌ reꞌ ho mtaar ee mbi pah-pinan, naan Uisneno ntaar ee et sonaf neno tunan amsaꞌ. Ma saaꞌ reꞌ ho mfei ma mkonan ambi pah-pinan ia, naan Uisneno of nafeitn ee et sonaf neno tunan amsaꞌ.”✡

20 Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus antaar sin he kais natonan neu sekau-sekau nak, In reꞌ naan, Kristus.

Usif Yesus natoon rasi anmatoom nok In aꞌmaten ma In aꞌmonin anfani

(Naiꞌ Markus 8:31—9:1, Naiꞌ Lukas 9:22-27)

21 Anmurai naꞌko oras naan, Naiꞌ Yesus natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Au ro he ꞌnao ꞌeu kota Yerusalem. Anbi nee, Au upein haꞌmuꞌit amfaun naꞌko atoni mnais haart ein, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein ok-okeꞌ. Sin of anroor naꞌmaet Kau, mes anmeu te, Au ꞌmoni ꞌfain.”†

22 Naiꞌ Yesus natoon on naan ate, naiꞌ Petrus anheer napaisb Ee, rarit in nak, “Kais muꞌuab on naan, Usiꞌ! Ka neu fa he Uisneno nkonan rasi naan!”

23 Mes naiꞌ Petrus in uaban naan, ka natuik-natai fa nok Uisneno In romin. Es naan ate, Naiꞌ Yesus nabaniꞌ ma nakain ee mnak, “Hoe, muꞌroo muꞌko ia! Naan nitu ꞌnakaf es reꞌ aꞌuab! Ho kais amꞌekaꞌ Kau! Ho suma mutenab mutuin mansian ii in romin kuun, mes ka mutuin fa Uisneno In romin!”

24 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ In atoup noinꞌ ein am nak, “Tuaf reꞌ he natuin Kau, in ro he naran ma ntahan piut ansuun oras! In ro he nnikan nain in roimn aa kuun, he natuin Uisneno In romin. Maski atoniꞌ he nroor naꞌmaet je msaꞌ, in ro he natuin piut, nahuum on reꞌ atoniꞌ nasaah hau nehe, he nnao nꞌain bare ꞌmaten.✡ 25 Fin tuaf reꞌ nabarab in tuan ee, he nmaet natuin in natuinaꞌ Kau, in of napeni ꞌhonis piut nok Uisneno. Mes tuaf reꞌ suma nroim he nmoni nbi in tuan ee kuun, in aꞌmonin naan of namsaab ma namneuk on ahaa reꞌ naan!✡ 26 Amneen! Karu ho mupein pah-pinan ia in afan sin ok-okeꞌ, mes Uisneno antorak napoitan ko te, in upan ma in paeꞌ ji saaꞌ? Maski ho mroi meik main pah-pinan ia in afan sin imsaꞌ, ho ka bisa fa he mtuik ma msenuꞌ maan fa ho smanam!

27 Au utoon ki rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, natuin Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Au of aꞌsanu ꞌfain ꞌuum aꞌpaek Au Amaꞌ In pinan ma krahan, ubu-bua ꞌok In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan. Oras naan, Au of aꞌbaras ꞌeu tuaf meseꞌ-meseꞌ utuin saaꞌ reꞌ in nmoꞌe.✡ 28 Mimnau mirek-rekoꞌ! Naꞌko hi ar-arki reꞌ ia, tuaf fak-fauk of ka nmaten fa feꞌ, tar antea oras sin niit Kau, es reꞌ Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, aꞌjair Usif reꞌ annaaꞌ aprenat.”

17

Uisneno nakriraꞌ Usif Yesus In pinan ma krahan

(Naiꞌ Markus 9:2-13, Naiꞌ Lukas 9:28-36)

1 Ankoon neno nee on naan ate, Naiꞌ Yesus noꞌen naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus ma in orif naiꞌ Yohanis he nsaen neun aꞌtoeꞌf es, he sin nmes-mesen nbin naan. 2 Antean aꞌtoꞌef naan in tunan, sin niit Naiꞌ Yesus naꞌbaniꞌ. In huumn ee npiin on reꞌ manas, ma In tais ein njarin mutiꞌ ma nariman. 3 Nok askeken on naan ate, sin niit Ee naꞌuab nok kaꞌo Musa ma kaꞌo Elia. 4 Onaim naiꞌ Petrus antakaꞌnanaꞌ, tar antea in naꞌuab tafiꞌ-tafiꞌ am nak, “Usiꞌ, hit tbi bare ia te, naꞌ reko nneis! Onaim reko te hai mihakeb maan ropo teun. Es neu Ko Usiꞌ, es neu kaꞌo Musa, ma es anteniꞌ neu kaꞌo Elia.”

5 Oras naiꞌ Petrus feꞌ naꞌuab on naan ate, nok askeken, noep ji nsaun neem ma nꞌaum naan sin. Onaim sin nsanmakan, oras sin nneen hanaf es anbi nope naan in nanan am nak, “Amneen! Naiꞌ Yesus reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ. In nhariin Au nekak piut-piut. Amneen mirek-reokꞌ Ee!”✡

6 Annenan on naan ate, atoup noinꞌ ein namtaun nmaten, tar antea sin nnoob ein. 7 Mes Naiꞌ Yesus neem ankaiꞌ sin im nak, “Amfeen nai. Kais mimtau!” 8 Rarit sin nait matak, mes sin ka niit antein fa sekau-sekau nbi bare naan. Suma Naiꞌ Yesus anmees jah.

9 Rarit sin nsanun nfanin naꞌkon aꞌtoꞌef naan. Onaim Naiꞌ Yesus antaar sin mates am nak, “Saaꞌ reꞌ hi miit ee feꞌe na, ka nabeiꞌ fa he mitoon ee meu sekau-sekau! Fin Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ro he ꞌmaet feꞌ. Rarit, karu Au ꞌmoni ꞌfain, naꞌ hi bisa mitoon ee.”

10 Onaim sin nataan Ee mnak, “Usiꞌ, Ho reꞌ ia ro Kristus, mes kaꞌo Elia es mee? Fin tunggur agaam ein nanoin ein am nak, kaꞌo Elia ro he neem feꞌ, henaꞌ Kristus neem. Mes natuin Ho te, on mee?”✡

11 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur. Kaꞌo Elia ro he neem feꞌ, he nfei ranan neu Kristus. 12 Mes amneen mirek-rekoꞌ! Kaꞌo Elia neem anrair, mes atoniꞌ ka nahiin je fa. Sin nasusab niis ne, natuin sin roimk ein. Sin of anmoeꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, on naan amsaꞌ.”✡

13 Annenan nrarin on naan ate, naꞌ sin nahinin am nak, kaꞌo Elia reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌuab ee naan, es reꞌ naiꞌ Yohanis Asranit.

Usif Yesus narekoꞌ riꞌaan es, reꞌ anniut sae

(Naiꞌ Markus 9:14-29, Naiꞌ Lukas 9:37-43a)

14 Oras Naiꞌ Yesus sin ntebi nfanin, sin nateef too mfaun reꞌ anpao nain sin. Onaim aꞌnaef es neem anriꞌtuu ma ntoit turun-babat, 15 am nak, “Usiꞌ! Amkasian maan au aanh ee, tua! In namaunu ꞌbibi, ma anhaꞌmuiꞌ jon. Karu menas naan neem ate, in nmoufu ntaam neu oe aiꞌ ai je, tua. Amturun maan kau, tua! 16 Au ꞌeik je goen aꞌbi Ho atoup noinꞌ ein, mes sin ka bisa nareokꞌ ee fa, tua.”

17 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naskarak In atoup noinꞌ ein am nak, “Hae! Ro hi bainesiꞌ ki! Au unoniꞌ ki fani-fani, mes hi ka mihiin mirek-rekoꞌ fa. Hi ka mpirsai fa batuur-batuur amsaꞌ meu Kau! Au ro he ꞌsabaar ꞌeu ki ꞌtea mee? Meik riꞌanaꞌ naan neem meu ia!”

18 Sin neik riꞌanaꞌ naan, rarit In nriuꞌ napoit niut reꞌuf naan. Rarit niut reꞌuf naan anpoi nasaitan riꞌanaꞌ naan, onaim in nareok nain oras naan.

19 Rarit, oras Naiꞌ Yesus anmees nok In atoup noinꞌ ein on naan ate, sin nataan Ee mnak, “Usiꞌ! Nansaaꞌ am es feꞌe na hai ka bisa mriuꞌ mipoitan fa nitu naan?”

20 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hi ka bisa mriuꞌ fa nitu naan, natuin hi ka mpirsai fa batuur-batuur ate. Mimnau! Karu hi mpirsai batuur-batuur meu Kau te, maski aanꞌ-anaꞌ msaꞌ,* hi bisa miprenat maan aꞌtoeꞌf es am mak, ‘Hoe! ꞌToꞌef! Munaniꞌ meu nee!’ In of nananiꞌ. Onaim hi bisa mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ aah, asar ramu hi mpirsai batuur-batuur meu Uisneno.✡ 21 [Mes amneen! Niut reꞌuf human on reꞌ ia ro batuur sin maufinun bainesiꞌ. Karu hi ka mꞌonen ma minaah om fa, he mtoit turun-babat miꞌko Uisneno te, hi ka bisa fa he mriuꞌ nitu on reꞌ naan.”]†

Usif Yesus naꞌuab no nuan ii anmatoom nok In aꞌmaten

(Naiꞌ Markus 9:30-32, Naiꞌ Lukas 9:43b-45)

22 Neot es, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein nabuan nbin propinsi Galilea. In natoon neu sin im nak, “Ka ꞌroo fa ntein ate, sin of naꞌsosaꞌ Kau neu biak ein. 23 Rarit sin naꞌmaet Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Batuur Au ꞌmaet, mes nmeu on naan ate, Au ꞌmoni ꞌfain!”

Anneen In uaban on naan ate, In atoup noinꞌ ein sin neek ein ansusan nmaten.

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok beo neu uim onen

24 Oras Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein neman neun kuan Kapernaum, ahoik beo ngguin neman neu naiꞌ Petrus, ma nataan ee mnak, “Hi Tunggur goe anbaen Uim Onen Uuf in beo goe, aiꞌ kaah?”✡

25 Onaim naiꞌ Petrus nataah am nak, “Anbaen, tua!”

Oras in nfain on naan ate, Naiꞌ Yesus natoon nahuun ne mnak, “Hae, Simon! Ho mutenab miit. Uisf ein pah-pinan ia naitin beo naꞌko sekau? Naꞌko sin aanh ein, aiꞌ naꞌko tuaf bian?”

26 Naiꞌ Petrus nataah am nak, “Naꞌko tuaf bian, tua.”

Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ mnak, “Karu on naan ate, uisf ee in aanh ein kaisaꞌ nbaen ein beo, aiꞌ on mee? 27 On naan amsaꞌ nok Uim Onen Uuf in beo. Mes hit kais atmoeꞌ ahoik beo ngguin he natoꞌon. Reko nneis, ho mnao mtaun ikaꞌ meu nefo. Ho mtaun maan ika fua ahunut on naan ate, amfei in fefan. Ho of mupein roi mutiꞌ fua es anbi naan. Rarit ampaek roit naan, he mbaen hit nua kit, hit beo goe. Fin reꞌ naan nanookb een neu hit nua kit.”‡

18

Usif Yesus In atoup noinꞌ ein anmaktaan ein am nak, sekau es reꞌ koꞌu nneisi

(Naiꞌ Markus 9:33-37, Naiꞌ Lukas 9:46-48)

1 Oras naan, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein neman ma nataan Ee mnak, “Usiꞌ! Sekau es reꞌ koꞌu nneis anbin Uisneno Iin na?”✡

2 Onaim Naiꞌ Yesus noꞌen naan riꞌaan es, rarit naꞌhaek ee nbi sin atnaank ein. 3 Rarit In naꞌuabaꞌ am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Tuaf reꞌ he njair Uisneno Iin na, in ro he nabanit nahiin in tenab he njair on reꞌ riꞌaan aꞌbaut reꞌ ia, reꞌ ka naꞌnaeb nahiin fa in tuan ii.✡ 4 Natuin tuaf reꞌ naꞌparan nahiin in tuan ii, on reꞌ riꞌaan aꞌbaut reꞌ ia, in es reꞌ koꞌu nneisi nbi Uisneno In human ma In matan. 5 Ma tuaf reꞌ antoup atoin aꞌbaut on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ia, natuin in npirsai Kau, tuaf reꞌ naan antoupu nrair Kau.”

Usif Yesus natoon anmatoom nok tuaf reꞌ nmoeꞌ he tuaf bian anmoꞌe nsaan

(Naiꞌ Markus 9:42-48, Naiꞌ Lukas 17:1-2)

6 Rarit Naiꞌ Yesus natoon anteniꞌ sin im nak, “Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nmoeꞌ riꞌaan aꞌbaut es anteri nsaan, tar in ka npirsai nteniꞌ Kau fa, ampaant om, oo! Reko nneis atoniꞌ nfuut nakfirit faut kouꞌ goes* anbi in neon, ma nporin nataam ee neu tais je tnanan. 7 Pah-pinan ia baer siraak batuur, natuin nmuiꞌ rasi mfaun reꞌ anmoeꞌ tuaf anmouf neu sanat. Mes tuaf reꞌ siraak anneis, es reꞌ tuaf reꞌ anmoeꞌ taos tafiꞌ-tafiꞌ, he tuaf bian nmoꞌe nsaan.

8 Karu ho mmoꞌe msaan meik ho ꞌnimam, aiꞌ ho haem, mketu mporin! Reko nneis ho mtaam meu sonaf neno tunan meiki haa ꞌnimaꞌ meseꞌ, aiꞌ haꞌe meseꞌ, he kais sin nporin nataam ko neu ai abar-barat, mes ho ꞌnimam ma ho haem sin nua.✡ 9 Karu ho mmoꞌe msaan meik ho matam, mroꞌi mporin! Reko nneis ho mtaam meu sonaf neno tunan meiki haa mataf fuaꞌ meseꞌ, he kais sin nporin nataam ko neu ai abar-barat, mes ho matam sin fuaꞌ nua.”✡

Usif Yesus npaek uab manporin anmatoom nok aꞌbib-kaes reꞌ namneuk

(Naiꞌ Lukas 15:3-7)

10 Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ mnak, “Ampaant om, oo! Kais-kaisaꞌ hi mismeruꞌ riꞌaan aꞌbaut on reꞌ ia. Fin Uisneno nmuiꞌ ameput et sonaf neno tunan reꞌ anpanat sin. Ameupt ein naan bisa ntaman oras mee-mee jah, he natraak rasi anmatoom nok tuaf ein naan neun Uisneno.

11-13 Hi mitenab mirek-rekoꞌ, Au ꞌpaek uab manporin on nai: anmuiꞌ tuaf es in aꞌbib-kaesn ein nautn es. Rarit neon goes, anmuiꞌ aꞌbib-kase es annao nsaan, anpeoꞌ kuun in ranan. Hi mitenab atukus naꞌko aꞌbib-kasen naan he nmoeꞌ saaꞌ? In ro nnao nasaitan boꞌ seo mseo ein nbin aꞌtoeꞌf ee tunan, he nnao naim aꞌbib-kaes reꞌ annao nsaan reꞌ naan.✡

Karu in napein nafaniꞌ aꞌbib-kaes amnekut naan, in of anmariin anneis naꞌko reꞌ in he nkius in aꞌbib-kaes boꞌ seo mseo reꞌ ka namnekun fa. [Au, Mansian Batuur-batuur reꞌ ia, ꞌuum he ꞌsoi ufetin tuaf reꞌ nteib ma nbeon on naꞌko raan amneot.]† 14 Maski suma riꞌaan aꞌbaut es, es reꞌ namneku msaꞌ, Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan ka nmariin fa.”

Usif Yesus natoon ranan on mee he hit ttaraem ok atfain tok tuaf reꞌ nmoꞌen saan neu kit

15 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Karu ho aom-bian apirsait anmoꞌe nsaan neu ko, ho ro he mnao muteef mok ne. Rarit karu hi nua ki mmees, naꞌ ho mutoon ee in sanat. Karu in natniin ho uabam naan, hi nua ki miraem om een.✡ 16 Mes karu in ka natniin ko fa te, ho mnao meu ho partei tuaf es aiꞌ nua nnao nok ko. Rarit hi miteef mok ne, ma miꞌuab amteniꞌ. Fin anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, ‘Anbi rais jes, ro he nmuiꞌ tua asaksii nua aiꞌ teun reꞌ naꞌuab humaꞌ meseꞌ, henaꞌ bisa ntoup sin uabk ein naan.’✡ 17 Mes karu in ka natniin ki fa te, amnao mitonan jemaaꞌt ein. Mes karu in ka ntoup reko fa jemaaꞌt ein sin uabk ein, maan ee on reꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno. Kaah fa te, maan ee on reꞌ amaufinut nahuum on reꞌ ahoik beo.

18 Mimnau mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Au uꞌuab! Saaꞌ reꞌ hi mtaar ee mbi pah-pinan ia, Uisneno ntaar ee msaꞌ et sonaf neno tunan. Ma saaꞌ reꞌ hi mfei ma mkonan ambi pah-pinan ia, Uisneno nafetin anrair je et sonaf neno tunan.✡

19 Au utoon aꞌteniꞌ ki mꞌak, karu nmuiꞌ tuaf nua naꞌko ki reꞌ mꞌonen nekaf meseꞌ, of Au Amaꞌ et sonaf neno tunan anfee ma nnonaꞌ saaꞌ reꞌ hi mtoit je. 20 Karu nmuiꞌ tuaf nua aiꞌ teun nabuan ma nꞌoen ein, natuin sin reꞌ naan Au ngguin, Au ꞌbi sin atnaank ein amsaꞌ.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok pegawe reꞌ ka nfee fa ampon neu in aok-bian

21 Rarit naiꞌ Petrus neem nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ, au he utaan akreꞌo. Karu au aok-bian atoin apirsait nmoꞌe nsaan kau fani-fani, au ro he ꞌfee ne ampon no fauk? No hitu, oo?”

22 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kahaf! Ho ro he mfee ne ampon no hitu nfain no boꞌ hiut,‡ tar ho ka bisa msoꞌi mtein sin fa.✡ 23 Hi ro he mmoeꞌ mituin on naan, natuin Uisneno on reꞌ uisf es, reꞌ ansoiꞌ in pegawe sin tuus ein. 24 Oras in nmurai nsoiꞌ, in nreun in tuaf ein he nnaon nhaman pegawe es, reꞌ natuus roit anbi naa, tar hoto-hoto.§ 25 Mes pegawe naan ka bisa nbaen fa in tusaꞌ. Onaim uisf ee naprenat am nak, ‘Amnao miꞌsosaꞌ atoniꞌ ia nok in fee-anah sin, he sin njarin ate. Ma miꞌsosaꞌ main in aꞌmuꞌik ein, he nbaen in tuus ein.’

26 Anneen on naan ate, pegawe naan anriꞌtuu ma nbaiseun uisf ee mnak, ‘Airoo, ama! Aam usiꞌ, amturun maan kau he mfee kau oras akreꞌo! Au of ufaniꞌ au tuus ein naan, tua.’ 27 Anneen on naan ate, uisf ee nkasian ee. Onaim in nnoes nain pegawe naan in tuus ein. Rarit in nafetin pegawe naan.

28 Mes oras pegawe naan anpoi, in nateef nok in aok-bian es, reꞌ natuus roit akreꞌo nbi ne.* Rarit in nheek in aok-bian naan, ma nkeer in neon ma naskaar ee mnak, ‘Hoe! Ambaen ho tuus aan, oras ia nai!’

29 Anneen on naan ate, in aok-bian ee nriꞌtuu ma ntoti mnak, ‘Airoo, baꞌe! Amturun maan kau he mfee kau oras akreꞌo! Au of ufaniꞌ au tuus ein naan, tua.’

30 Mes pegawe naan nak, ‘Ka bisa fa! Ho ro he mbaenaꞌ oras ia!’ Rarit in nporin nataam in aok-bian naan nbi bui je nanan, tar in nbaenaꞌ in tuus ein naan. 31 Oras uisf ee in pegawe bian niit reꞌ in aꞌmoꞌen, sin neek ein ansusan nmaten. Rarit sin nnaon natrakan neun usif.

32 Anneen on naan ate, uisf ee nhaman pegawe reꞌ ka ntae nahiin jon fa. In nakain ee mnak, ‘Hoe, atoin maufinu! Ho mtoit kau he au ꞌkasian ko, onaim au ꞌnoes ꞌain ho tuus ein. 33 Mes nansaaꞌ am es ho ka mkasian maan fa ho aom-bian naan, on reꞌ au ꞌkasian ko?’ 34 Usif naan natooꞌ, onaim in nreun sin he nheek je ma nataam atoniꞌ naan anbi bui je nanan, anbain he sin haꞌmuiꞌ je, tar antea in nbaen in tuus ein ok-okeꞌ.”

35 Naiꞌ Yesus nasoup In retaꞌ, ma In natoon am nak, “Au Amaꞌ et sonaf neno tunan ansoiꞌ on naan amsaꞌ. In of anhukun ki, karu hi ka mnikan main fa hi aom-bian apirsait ein sin saant am penu sin.”

19

Atoin Farisis namin ranan he namouf Usif Yesus nok rais matsaos ma manporin

(Naiꞌ Markus 10:1-12)

1 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nrair sin on naan ate, In nnao nasaitan Galilea he nnao neu propinsi Yudea et noe Yarden in panin. 2 Too mfaun ein natuin Ee. Onaim In narekoꞌ ameent ein anbin naan.

3 Atoin Farisis fauk neman he namouf Naiꞌ Yesus. Sin nataan Ee mnak, “Tatuin hit atoran rais pirsait, atoin amatsaos, in bole nporin in fee nok ranan saaꞌ ahaa oo, aiꞌ on mee, tua?”

4 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hi reꞌ ia, atoin ahiin rais pirsait. Mes nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa Uisneno In Suur Akniunꞌ ee in afan? Fin anbi retaꞌ ahun-hunut, matuꞌi mnak, ‘Uisneno nmoeꞌ mansian, atoniꞌ ma bifee.’✡ 5 Matuꞌi nteniꞌ mnak,

‘Es naan ate, atoin ii ro he nnao nasaitan in ainaf-amaf,

he nmoin nabua nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ nok in fee,

fin sin nua sin njarin meseꞌ.’✡

6 Onaim karu Uisneno neikn On es reꞌ naꞌmeseꞌ sin nua sin, mansian ii kais anbatis sin!”

7 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, atoin Farisis sin nataan antein Ee mnak, “Karu on naan ate, nansaaꞌ am es kaꞌo Musa nak, atoniꞌ bisa nporin in fee, asar in nfee suur manporin neu in fee?”✡

8 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kaꞌo Musa nkonan hi beꞌi-naꞌi sin nmanpoir ein nok sin feek ein, natuin sin aꞌnaak-fatun on reꞌ hi! Mes Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ia, In sairt ii ka on fa naan. 9 Onaim Au utoon, ki mꞌak: karu bifee ji anmakaek nahuun, atoin ii bisa nporin. Mes karu bifee ji ka nmakaek fa, mes atoin ii nporin, rarit ansao ntein bifee ꞌtetaꞌ, naan makaket!”✡

10 Anneen In naꞌuab on naan, In atoup noinꞌ ein naꞌuab ein am nak, “Karu on naan, reko nneis kais atsao.”

11 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ka neu fa he tuaf amfaun bisa ntoup saaꞌ reꞌ Au uꞌuab ee reꞌ ia. Suma tuaf reꞌ Uisneno nruur ma nreek ee. 12 Anmuiꞌ tuaf ka nsao fa, natuin naꞌko oras nahoins ee te on naan. Anmuiꞌ tuaf bian ka nsao fa msaꞌ, natuin tuaf anmoeꞌ je on naan. Ma nmuiꞌ tuaf bian anpiir ranan he ka nsao fa, natuin in suma he nanaobaꞌ Uisneno In mepu. Tuaf reꞌ bisa nahiin ma ntoup noniꞌ reꞌ ia, maut he in ntoup goe.”

Usif Yesus naꞌuab anfee tetus neu riꞌaan aꞌbaut ein

(Naiꞌ Markus 10:13-16, Naiꞌ Lukas 18:15-17)

13 Oras naan, mahoin ein naskau neik sin aanh ein neu Naiꞌ Yesus he In ntao In aꞌniimk ein ma naꞌuab anfeen sin tetus. Mes In atoup noinꞌ ein nakain mahoin ein naan. 14 Onaim In naskarak In atoup noinꞌ ein am nak, “Amkonan riꞌaan ein naan neman Kau! Kais mikainaꞌ sin! Natuin tuaf reꞌ nahuum on reꞌ sin reꞌ naan, Uisneno Iin na.”

15 Rarit In ntao In aꞌniimk ein nbi riꞌaan ein naan, ma In ntoit Uisneno he nfeen sin tetus. Rarit In nnao nasaitan bare naan.

Atoin amuꞌit naim ranan he nmoin nabar-baar nok Uisneno

(Naiꞌ Markus 10:17-31, Naiꞌ Lukas 18:18-30)

16 Neot es, anmuiꞌ tuaf es neem nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Au he ꞌmoeꞌ rais reko on mee, he uhiin batuur-batuur ꞌak, au bisa ꞌtaam ꞌeu sonaf neno tunan? Au he ꞌmoin ubar-baar ꞌok Uisneno.”

17 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Nansaaꞌ am es ho mutaan Kau nok saaꞌ es reꞌ reko? Suma Uisneno es reꞌ reko. Karu ho mroim he mmoin mok Ne te, ammoin mutuin In aprenat.”

18 Atoniꞌ naan nataan anteniꞌ mnak, “Prenat reꞌ mee?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak,

“Kais muꞌmaet mansian;

kais ammakaek;

kais mubaak;

kais amjair saksii poi;✡

19 amhormaat ho ainaꞌ-amaꞌ sin;

ma amneek ho aom-bian sin on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.”✡

20 Atoniꞌ naan nataah am nak, “Preent ein naan ok-okeꞌ, au utuin aꞌrair sin. Saaꞌ es reꞌ ankuran feꞌ?”

21 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu ho mroim he mutuin Uisneno In roimn ein ok-okeꞌ te, mfain nai, ma mnao muꞌsosaꞌ mporin ho ꞌmuiꞌm ein ok-okeꞌ. Rarit amnao mbait roit ein meu amaꞌmuiꞌt ein. Rarit amfain uum he mutuin Kau. Fin Uisneno of anbaras anfee ko aꞌmuꞌif natho-hoen et sonaf neno tunan.”

22 Anneen on naan ate, atoniꞌ naan ntebi nfain nok neek susat, natuin in aꞌmuiꞌn ii kah een.

23 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok In atoup noinꞌ ein am nak, “Ampirsai Kau, atoin amuiꞌt ii susa maꞌtaniꞌ henaꞌ ntaam neu sonaf neno tunan. 24 In suust ee, on reꞌ bikaes unta kouꞌ goes, antaam neu in oꞌof anpeoꞌ aent ee konan.”

25 Anneen on naan ate, In atoup noinꞌ ein ansanmakan. Onaim sin natahan am nak, “Karu on naan ate, sekau es reꞌ bisa ntaam neu sonaf neno tunan?”

26 In nkius narek-rekoꞌ sin, rarit In naꞌuab am nak, “Batuur, karu mansian ii es reꞌ anmeup, ka bisa fa. Mes karu Uisneno es reꞌ anmeup, saaꞌ-saaꞌ ii ro njair.”

27 Onaim naiꞌ Petrus namnaub am nak, “Aam! Hai mnao misaitan hai ꞌmuiꞌm ein oekꞌ een, he mituinaꞌ Ko. Onaim hai mipein saaꞌ, tua?”

28 In nataah am nak, “Ampirsai Kau! Oras Uisneno nmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ njair feꞌu te, Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, aꞌtokoꞌ ꞌbi ꞌtokoꞌ prenat. Oras naan, hi reꞌ mituinaꞌ Kau, mtoko mbi ꞌtokoꞌ prenat boꞌes am nua, he mjair afeek rasi meu uuf Israꞌel boꞌes am nua!✡ 29 Tuaf reꞌ nnao nasaitan in umi, in orif-tataf, in ainaf-amaf, in aanh ein, ma in rene, he natuinaꞌ Kau, in of antoup nafaniꞌ no nautn es. Rarit oras pah-pinan ia namsopu te, in nmoin nabar-baar nok Uisneno. 30 Onaim mimnau! Tatuin Uisneno In tenab, tuaf reꞌ naꞌnaeb in tuan, in reꞌ naan, es reꞌ tua aꞌbaut. Mes tuaf reꞌ naꞌparan in tuan ee on reꞌ atoin aꞌbaut, in reꞌ naan, es reꞌ tua aꞌnaet natuin Uisneno In tenab.”✡

20

Uab manporin anmatoom nok aseeb pooꞌ anggur

1 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin im nak, “Uisneno In aprenat naan, on reꞌ uab manporin reꞌ ia: anmuiꞌ pooꞌ tuaf es, reꞌ npoi nnao kik-kiku oras anreuk nee, nnao naim tuaf he nmepu nbin in pooꞌ anggur. 2 In napein ameput, onaim sin nnekaꞌ buan he nmeup neon goes, nok in nbaen sebaꞌ, roi mutiꞌ fua es, on reꞌ osaf biasa.* Anromin nrarin on naan ate, in nreun sin nnaon nmepun. 3 Oras anreuk seo te, in npoi nnao ntein neu ꞌmasaꞌ. Anbi naan in nkius niit tuaf fauk reꞌ antokon ntakaꞌnaan ein aah. 4 Onaim in naꞌuab nok sin im nak, ‘Baꞌe sin! Hi mroim he mmepu mbi au pooꞌn ee, oo? Au of aꞌbaen ki nok reko.’ Annenan on naan ate, sin anromin, rarit sin nnaon nmepun. 5 Oras anreuk boꞌes am nua on naan ate, pooꞌ tuaf naan anpoi nnao naim ameput antein. On naan amsaꞌ oras nreuk teun maans ee nteib. 6 Maans ee nmaeb on naan ate, of oniꞌ nreuk niim pooꞌ tuaf naan npoi ntein. In nkius neu-mneem, anmuiꞌ tuaf reꞌ anhaek ruum aah. Rarit in nataan sin im nak, ‘Nansaaꞌ am es hi mhaek ruum aah naꞌko kiku ntea maans ee nmaeb jen, ma ka mmeup fa saaꞌ-saaꞌ?’

7 Tuaf ein naan nataah am nak, ‘Aam! Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ anfee kai mepu, tua.’

Rarit pooꞌ tuaf naan nak, ‘Karu on naan ate, hi mnao he mmeup meu au poꞌon!’

8 Antea oras reꞌ sin nasnasan naꞌkon sin meup goe te, pooꞌ tuaf ee nhaman in mandoor ee am nak, ‘Amhaman ameupt ein naan, he mbaen sin kai ngguin meseꞌ-meseꞌ. Ammurai muꞌko tuaf reꞌ antaam muniꞌ tar antea tuaf reꞌ ntaam nahuun naan.’✡

9 Rarit mandoor ee nhaman ameupt ein reꞌ nmurai nmepun naꞌkon oras nreuk niim maans ee nmaeb. In nfeen sin es-es ate antoup roi mutiꞌ fua es. 10 Rarit mandoor naan anhaman ameput bian, ntea tuaf reꞌ nmurai nmepun naꞌko oras nreuk nee kik-kiku. Reꞌ nmepun naꞌko kiku natenab am nak, sin of napenin nneis naꞌko tuaf reꞌ nmurai nmepun oras nreuk niim maans ee nmaeb. Te kaah, sin ntoup roi mutiꞌ fuaꞌ meesꞌ aah amsaꞌ. 11 Antoupun on naan ate, sin nmaheek pooꞌ tuaf ee mnak, 12 ‘Hae! Aam! Ka bisa fa on nai. Sin neem namunin, suma anmeup naan jam meesꞌ aah. Mes hai reꞌ mtaam miꞌko kik-kiku, ammeup maꞌtaniꞌ ma mhae maet tar antea puus ein nsai! On nai te, nansaaꞌ am es ho mbaen kai natai?’

13 Onaim pooꞌ tuaf ee nataah am nak, ‘Baꞌe, au ka upoi ko fa. Fin ho es amroim kuum he mmeup neon goes, ma in sapaan ee roi mutiꞌ fua es. Batuur, aiꞌ on mee? Onaim au ꞌbaen utuin hit atfekaꞌ naan, aiꞌ? 14 Reko nneis, ho mtoup ho roi sebaꞌ he mfain nai. Karu au ꞌroim he ꞌfee ꞌeu tuaf reꞌ ntaam anmeup muniꞌ naꞌko ko, natai nok saaꞌ reꞌ au ꞌfee je ꞌeu ko, naan au urusan. 15 Au ꞌroim he ꞌpaek au roit utuin au romik. On mee mꞌes ho mutooꞌ natuin au neek ii reko?’

16 On naan amsaꞌ, oras Uisneno njair Usif neu mansian ein, In nbaras neu In tuaf ein natuin In romin. Onaim tuaf reꞌ neem namuni te, in of antoup in sapaan ee on reꞌ tuaf reꞌ neem nahuun. Ma tuaf reꞌ neem nahuun, of in ntoup in sapaan ee on reꞌ tuaf reꞌ neem namuin.”✡

Usif Yesus natoon nain no teun ii anmatoom nok In aꞌmaten

(Naiꞌ Markus 10:32-34, Naiꞌ Lukas 18:31-34)

17 Rarit Naiꞌ Yesus sin nmurai nnaon neun Yerusalem. Anbin raan atnanaꞌ, In nhaman In atoup noinꞌ ein he sin nmes-mesen nok Ne. Rarit In natoon antein am nak, 18 “Hi mneen! Oras ia hit he tnao teu Yerusalem. Mes oras hit tbi nee, sin of naꞌsosaꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur, neu aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein. Rarit sin nhukun naꞌmaet Kau. 19 Sin nanaꞌat Kau neu tuaf ein reꞌ ka nahiin fa Uisneno. Rarit sin naꞌuab namae Kau. Ma sin nbeos nakratiꞌ niis Au aok. Rarit naꞌ sin naꞌmaet Kau ꞌbi hau nehe. Batuur Au ꞌmaet. Mes nmeu te, Au ꞌmoni ꞌfain.”

Naiꞌ Yakobus nok naiꞌ Yohanis sin ainf ee ntoit he nanaib in aanh ein

(Naiꞌ Markus 10:35-45)

20 Rarit naiꞌ Sebedius in fee je nok in anah naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis neman neun Naiꞌ Yesus. In nriꞌtuu ma nfee hormaat he nbaiseun neik uab furiꞌ neu Naiꞌ Yesus.

21 Onaim Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Ain! Ho mperluu saaꞌ?”

In natoon am nak, “On nai, Aam! Au ꞌtoit he karu Ho mnaaꞌ aprenat ate, munaibaꞌ au aanh ein nua sin, he sin nnaꞌan aprenat nok Ko. Au ꞌtoit he mutokoꞌ es ambi Ho ꞌneꞌu, ma es anteniꞌ anbi Ho ꞌrii.”

22 Anneen in ntoit on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis am nak, “Hi ka mihiin fa saaꞌ reꞌ hi mtoti. Fin Au of upein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat amfaun. Onaim on mee? Hi of mitenab mak hi bisa misaah haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat naan mok Kau, oo?”

Sin nua sin natahan nok haan maꞌkaf-kafaꞌ am nak, “Bisa, tua!”

23 Rarit In nataah antein sin im nak, “Batuur, hi of misaah haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat on reꞌ Au msaꞌ. Mes sekau reꞌ es atokos anbi Au ꞌnimak aꞌneꞌu aiꞌ aꞌrii, Au ka es reꞌ ufeek ee fa. Naan Uisneno In hak he nafeek. In nafeek anrair sekau-sekau reꞌ antoko nbi bare naan.”

24 Oras atoup noniꞌ tuaf boꞌes anneen sin nua sin antotin on naan ate, sin nsaken. 25 Mes Naiꞌ Yesus anhaman naan sin ok-okeꞌ, onaim In naꞌuab neu sin im nak, “On nai! Hi mihini mrair, aiꞌ? Aꞌnaet ein reꞌ annaꞌan aprenat biasa sin nhaꞌmuiꞌ sin too ngguin, tar antea sin ka bisa nmoꞌen fa saaꞌ-saaꞌ. Ma aꞌnaakt ein naꞌkon pah reꞌ ka nahiin fa Uisneno, sin nasanut prenat humaꞌ-humaꞌ, tar antea too gui kaꞌ bisa nait fa ꞌnakan. 26 Mes hi kais ammoeꞌ on naan! Sekau naꞌko ki reꞌ he njair aꞌnaet, in ro he njair on reꞌ ate atuthaes neu tuaf bian.✡ 27 Ma sekau reꞌ he njair aꞌnakat, in ro he nmoeꞌ on reꞌ ate.✡ 28 Amneen! Au on naan amsaꞌ. Au, Mansian Batuur-Batuur ia, ꞌuum he ꞌtuthae tuaf. Au ka ꞌuum fa he atoniꞌ ntuthae Kau. Fin Au ꞌuum he ꞌfee Au ꞌmoin ki ꞌteme-ꞌteme he ꞌsoi ꞌain too mfaun ein naꞌkon sin sanat ma penu sin.”

Usif Yesus narekoꞌ aforot

(Naiꞌ Markus 10:46-52, Naiꞌ Lukas 18:35-43)

29 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nkonon. Oras sin npoin naꞌkon kota Yeriko, nmuiꞌ too mfaun reꞌ natuin sin. 30 Anbi naan, anmuiꞌ aforot tuaf nua reꞌ ntokon nbin raan ee ninin. Oras sin nnenan nak, reꞌ annao npeoꞌ naan es reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌko Nasaret, sin ankoaꞌ ein naher-heran am nak, “Usiꞌ! Sufaꞌ-kaꞌuf naiꞌ Daut! Hai mpao Ko ꞌroo-ꞌroo goen! Amkasian maan kai, tua!”

31 Anneen sin nkoaꞌan on naan ate, bian nakain sin im nak, “Hoe! Hi nua ki kais amtaisiub!”

Mes sin nkoaꞌ ein naher-heran anteinꞌ ein am nak, “Usiꞌ! Sufaꞌ-kaꞌuf naiꞌ Daut! Amkasian maan kai, tua!”

32 Oras In nneen on naan ate, In nhaek. Onaim In nataan sin im nak, “Hi mroim he Au ꞌmoeꞌ saaꞌ ꞌeu ki?”

33 Sin natahan am nak, “Usiꞌ! Amturun kai, he hai bisa mkius miit, tua!”

34 Anneen sin naꞌuab ein on naan ate, In nkasian sin. Rarit In nreoꞌ sin maatk ein, onaim sin niit nanin oras naan. Rarit sin natuin Ee.

21

Usif Yesus antaam neu kota Yerusalem on reꞌ Usif

(Naiꞌ Markus 11:1-11, Naiꞌ Lukas 19:28-40, Naiꞌ Yohanis 12:12-19)

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nkonon tar antean kuan es, kaan ee Betfage, et aꞌtoꞌef Saitun in ninin.* Kuan naan he npaumak-maak nok kota Yerusalem. Anbi naan sin nasnasan ntaahn ein. Onaim In nreek In atoup noniꞌ tuaf nua he nnaon nahunun. 2 In naprenat sin im nak, “Hi nua ki mnao meu kuan nee. Karu hi mtaam, hi of miit bikaes keledai ainf es nok in aan ee mafutuꞌ et naan. Hi mnao mseif sin ma mheer meik Kau sin neman. 3 Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nataan ki mnak, ‘Nansaaꞌ am es hi mheer meik biak ein sin bikaes keledai?’ Hi mitaah am mak, ‘Usiꞌ he npake. Karu In npake nrair je te, In of ansoun ee nfain neem.’

4 Rasin reꞌ naan ok-okeꞌ ro he njarin, natuin saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui nain sin im nak,

5 ‘Hoe, hi atoin Yerusalemas arki!†

Amkoen om iim he mkius ma miit kiim!

Fin hi Uisf ee, es reꞌ ankoen On antaam neem.

In ntaam neem nok neek aꞌparat ma ba-baun.

In ntaam neem ansae ma naꞌtuut On nbi bikaes keledai anaꞌ.’ ”✡

6 Rarit In atoup noinꞌ ein annaon ma nmoeꞌ natuin sin ok-okeꞌ, on reꞌ Naiꞌ Yesus anbaꞌan sin. 7 Sin nheer neik bikaes keledai ainf ee nok in aan ee neu Naiꞌ Yesus. Rarit sin ntaon tai-mutiꞌ njarin aꞌpeniꞌ, onaim In nsae nbi bikaes keledai naan, he ntaam neu kota. 8 Oras sin ntaman neun kota nanan, too mfaun ein nait sin tai-muit ein, ma sin pouk ein, he naꞌbeen sin anbin ranan. Anmuiꞌ tuaf reꞌ nnaon nꞌoten hau noo peta msaꞌ‡ he sin naꞌbenan nbin raan ee tnanan. Nok ranan naan, sin nmoeꞌ tanar am nak, sin nseun Naiꞌ Yesus on reꞌ kaes koꞌu. 9 Ma nmuiꞌ tuaf annaon nahunun anbin Naiꞌ Yesus In matan, ma bian namunin. Sin nsakanan ok-okeꞌ mnak,

“Hosana! Hai mpures ma mboꞌis meu Uisneno!§

Natuin usif Daut in sufaꞌ-kaꞌuf neem anrair!

Hosana! Hai mpures ma mboꞌis meu Uisneno!

Natuin Uisneno nruur ma nreek haefan Atoniꞌ ia.

Hosana! Hai mpures ma mboꞌis meu Uisneno!

Natuin Uisneno ntuun On ma naprenat et neno aꞌraat reꞌuf!”✡

10 Oras Naiꞌ Yesus antaam neu Yerusalem sin nkoaꞌ ma nhunun on naan, kota naan in naan ee npoin ok-okeꞌ ma nmaktaan ein am nak, “Sekau es reꞌ amnemat reꞌ ia?”

11 Too mfaun ii natahan am nak, “In reꞌ naan Uisneno In mafefa kninuꞌ. In kaan ee Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas, naꞌko propinsi Galilea.”

Usif Yesus antaam neu Uim Onen Uuf ma npukai nani ꞌmasaꞌ nbi naan

(Naiꞌ Markus 11:15-19, Naiꞌ Lukas 19:45-48, Naiꞌ Yohanis 2:13-22)

12 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nkonon, onaim sin ntaman nbin Uisneno In Uim Onen Uuf. Anbi Uim Onen naan in kintal, atoin ein nmoeꞌ je njari ꞌmasaꞌ he sin naꞌsoos ein kor-kefi reꞌ atoniꞌ npaek je he nfee fuaꞌ-turuꞌ anbi onen. Ankius on naan ate, Naiꞌ Yesus nnao nriuꞌ napoitan sin. In npesek anporin mein reꞌ sin npaek sin he tukar roit, ma nabaniꞌ aꞌbeen ein reꞌ sin npaek sin he naꞌsoos ein koro. 13 Onaim In natoon neu sin im nak, “Uisneno In mafefa kninuꞌ antui mnak,

‘Au uhakeꞌ ma ufenaꞌ Umi ia,

he sekau-sekau goah bisa neman nꞌoen ein neun ia.’

Uisneno In sairt ee on reꞌ naan, mes hi mmoeꞌ je njair apaikaurt ein sin baer ekut-tefas!”✡

14 Rarit afoort ein ma abuat ein neman neun Naiꞌ Yesus anbi Uisneno In Uim Onen naan. Onaim In narekoꞌ nain sin ok-okeꞌ. 15 Anbi naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein anhaek nokan amsaꞌ. Oras sin nkius Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rais sanmakat, sin natoꞌon. Anneis-neisi nteniꞌ, oras sin nnenan riꞌaan ein ankoaꞌ ein ma nsakanan ok-okeꞌ nbin Uim Onen naan am nak,

“Hosana! Hai mpures ma mboꞌis meu Uisneno!

Natuin usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun ankoen on neem anrair!”

16 Rarit aꞌnaakt ein natonan Naiꞌ Yesus am nak, “Ho mneen riꞌaan ein sin uabk ein? Reꞌ naan ka batuur fa!”

Mes Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Reko, Au ꞌneen. On nai te, hi teenb ee on mee? Hi ka mrees miit fa et Uisneno In Suur Akninuꞌ anmatoom nok anah-anah reꞌ npures ma nboꞌis neun Uisneno, aiꞌ? Fin anbi naan matuꞌi mnak,

‘Uisneno nabarab nain riꞌana kruꞌuf ma riꞌaan anaꞌ ma aꞌbaut,

he sin npures ma nboiꞌs Ee.’ ”✡

17 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon nasaitan kota naan, he nnaon ntupan nbin kuan Betania.

Usif Yesus naprenat hau uuꞌ goes he kais nafua ntein

(Naiꞌ Markus 11:12-14,20-24)

18 Nokaꞌ kiuk anaꞌ te, Naiꞌ Yesus sin ntebi nfanin neun kota Yerusalem. Anbi raan atnanaꞌ In annaben ate namnaah. 19 In nkius niit hau uuꞌ goes anbi raan ee ninin reꞌ tuaf biasa neuk in fuan.* Onaim In nnao npaumak-maak hau naan, he nkius niit ee nafua, aiꞌ kaah. Mes oras In ntea hau naan, In ka niit fa fuaf fuaꞌ meseꞌ msaꞌ, natuin hau naan feꞌ he nanoo. Onaim In naꞌuab neu hau naan am nak, “Natuin ho ka mufua fa meu Kau, es naan ate ho ka mufua mtein fa!” In naꞌuab anrair on naan ate, hau naan anmeot nain.

20 In atoup noinꞌ ein ankius nitan on naan ate, sin naskeken. Sin natanan am nak, “Nansaaꞌ am es nok askeken ate hau ia nmeot nain?”

21 Onaim In nataah am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ joo! Karu hi mpirsai batuur-batuur meu Uisneno, ma hi neekm ein ka naꞌoin ein fa kreꞌo msaꞌ, hi bisa mmoeꞌ on reꞌ Au ꞌmoeꞌ je naan. Hi bisa mmoꞌe nneis naꞌko naan. On reꞌ: hi bisa miprenat aꞌtoeꞌf es nananiꞌ neu tasi. Uisneno of nananiꞌ nain aꞌtoꞌef naan, asar hi mpirsai batuur-batuur meu Ne!✡ 22 Fin areꞌ kanan rasi reꞌ hi mtoit sin miꞌko Uisneno, hi of amtoup sin, asar hi mpirsai batuur-batuur meu Ne.”

Aꞌnaakt ein anmaktaan ein anmatoom nok Usif Yesus In hak

(Naiꞌ Markus 11:27-33, Naiꞌ Lukas 20:1-8)

23 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nkonon. Antean Yerusalem ate, sin ntaman nfanin nbin Uim Onen Uuf ee in kintal. Oras In nanoniꞌ tuaf anmatoom nok Uisneno In raan aꞌhonis on nai te, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoni mnais haart ein neman ma nataan Ee mnak, “Sekau es reꞌ anreun ko he ho mtao taisibu mbi ia afi naa? Sekau es reꞌ anfee ko hak naan?”

24 Mes In nahiin neu sin namin ranan he namouf Goe. Rarit In nataah am nak, “Au he utaan ki msaꞌ. Hi mitaah Kau feꞌ, henaꞌ Au utaah ki. 25 Au he utaan ki on nai: hi ok-okeꞌ mihiin naiꞌ Yohanis asranit, aiꞌ? Sekau es reꞌ anfee ne hak he nasrain? Uisneno, aiꞌ mansian?”

Rarit sin nateenb ein neu-mneman, ma naꞌuab ein am nak, “Kreot ii naan kit ein, karu hit tak, ‘Uisneno es reꞌ anfee hak’, In of nataah am nak, ‘Karu on naan ate, nansaaꞌ am es hi ka mpirsai fa naiꞌ Yohanis?’ 26 Mes hit ka bisa fa he tak, ‘Mansian es reꞌ anfee hak’, natuin too mfaun ein of anmaheek kit. Natuin sin npirsain am nak, naiꞌ Yohanis naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ.” 27 Es naan ate, sin natahan neun Naiꞌ Yesus am nak, “Hai ka mihiin fa, tua.”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah neu sin im nak, “Karu on naan ate, Au ka ꞌperluu fa he utoon ki ꞌak sekau es reꞌ anfee Kau hak.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok aꞌnaef es ma in aan mone tuaf nua

28 Naiꞌ Yesus naꞌuab nok aꞌnaakt ein am nak, “Hi mitenab on mee nok uab manporin ia? Anmuiꞌ atoni mnais es nok in aan mone tuaf nua. In naprenat in aan moen unu mnak, ‘Neno ia ho mnao mmeup on reen je feꞌ.’

29 Mes aan moen unu naan nataah am nak, ‘Au ka ꞌnao fa.’ Mes ka ꞌroo fa te, in nmeiꞌ jon, rarit in nnao.†

30 Rarit atoni mnasiꞌ naan anreun in aan mone es antein am nak, ‘Neno ia, ho mnao mmeup on reen je feꞌ.’

Onaim anah naan nataah am nak, ‘Reko, tua. Au of aꞌnao’. Mes in ka nnao fa.”

31 Naretaꞌ nrair on naan ate, Naiꞌ Yesus nataan sin im nak, “Au he utaan ki on nai: naꞌko riꞌaan nuaꞌ ein naan, reꞌ mee es reꞌ nmoeꞌ natuin in aamf ee prenat?”

Onaim sin nataahn am nak, “Aan moen unu!”

Rarit In naꞌuab am nak, “Reko, mes amneen mirek-rekoꞌ, fin Au uꞌuab batuur. Tuaf reꞌ hi mtanar nahuum on reꞌ sin ka mapaek ein fa, on reꞌ ahoik beo, ma bifee aꞌhakeꞌ, sin of antaman njarin Uisneno In tuaf ein reꞌ nahunun naꞌko ki. Hi suma mitaah ‘reko’ meu Uisneno goah, mes ka mmoeꞌ mituin fa In romin. 32 Unuꞌ, Naiꞌ Yohanis asranit nanoniꞌ ma natoon anrair ki nok ranan on mee he hi bisa mmoin mimnoon ma mimneo. Mes hi ka mroim fa he mpirsai Je. Te kaah, oras tuaf reꞌ ka mapakeꞌ fa sin nneen naiꞌ Yohanis, sin nasaitan sin sanat ma penu sin he natuin in noinꞌ ein naan. Hi mihini mrair sin ok-okeꞌ. Mes hi ka misnaas fa miꞌko hi sanat ma penu sin, he mituin Uisneno In romin.”✡

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok atoin maufinu reꞌ anseeb pooꞌ anggur

(Naiꞌ Markus 12:1-12, Naiꞌ Lukas 20:9-19)

33 Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ reet es antein am nak, “Anmuiꞌ naan auf tuaf es antao rene, he nseen hau anggur. Rarit in nbaah naan rene naan nfuun am nateef. Onaim in ntao baak he naes hau fua anggur oef. Ma in nmoeꞌ tobe. Rarit in naꞌsebaꞌ rene naan neu aseebt ein he sin npairori, ma rene naan in afan sin nbatin nfeen auf tuaf naan. Onaim in nnao nasaitan sin neu pah pen-pene bian.✡

34 Oras he nseun hau fua anggur te, pooꞌ tuaf naan anreek in haef ein he neman neu aseebt ein naan, he ntoup in sapaan. 35 Mes aseebt ein naan sin ka nfairoir fa haef ein naan. Bian napenin besot, anroor bian, ma npoir bian nok fatu. 36 Mes pooꞌ tuaf naan anrenu nteniꞌ in haef ein puukn es, reꞌ namfau nneis naꞌko ahuunt ein. Mes aseebt ein naan nmoꞌen maufinu neu sin ok-okeꞌ msaꞌ.

37 Aꞌroo-ꞌroo te, pooꞌ tuaf naan anreun in aan honiꞌ. In natenab am nak, ‘Karu au ꞌreek haefan ꞌeu au aan honiꞌ, sin of anseun goe rek-reko, ma sin of natniin ee.’

38 Mes oras aseebt ein niit riꞌanaꞌ naan, sin naꞌuab ein am nak, ‘Hae, amkius miit! Aꞌnaef ee nreek haefan neu in aan honiꞌ, in of es reꞌ ntoupu ꞌnaef ee in pusaak ein ok-okeꞌ. Onaim iim he theek je ma troor tiis ne nai, maut he hit es atpaar kuuk poꞌon ia.’ 39 Onaim sin nheek riꞌanaꞌ naan, rarit sin nheer neik je, ma npoirn ee neu poꞌon naan in kotin ma sin nroor niis ne.”

40 Naiꞌ Yesus naretaꞌ nrair on naan ate, In nataan sin im nak, “Au utaan ki on nai: karu pooꞌ tuaf naan anfain neem, in of he nmoeꞌ saaꞌ neu aseebt ein naan?”

41 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaakt ein natahan am nak, “In ro he nroor naꞌmaet atoin maufinun sin ok-okeꞌ. Rarit in naꞌsebaꞌ poꞌon naan neu tuaf bian antein. On naan ate, of nateef in oors ate, sin nbait poꞌon naan in afan.”

42 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Oniꞌ hi ka mrees miit fa saaꞌ reꞌ matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

‘Anmuiꞌ naan faut goes reꞌ tuukn ein nait inporin,

mes oras ia, fatu naan anjair fatu ꞌsukiꞌ neu umiꞌ!

Uisneno kuun es reꞌ anpiir ma nbetis nain je, he natokoꞌ fatu naan.

Es naan ate, hit tahiin ma tiit in masan arekot!’ ”✡

43 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ mnak, “Onaim mitenab mirek-rekoꞌ. Unuꞌ te Uisneno npiir kit atoin Yahudis, he tjair Iin na. Mes natuin hi ka mituinaꞌ Kau fa, Uisneno of anpiir tua sonaꞌ. Fin tuaf reꞌ nmoin natuin Uisneno In romin es reꞌ bisa ntaam anjair Iin na. 44 [Au utoon unoon. Au reꞌ ia, es reꞌ fatu ꞌsukiꞌ naan. Tuaf reꞌ nastuun ma ntaikobi nbi fatu ia, of namreuꞌ. Ma karu fatu naan anmouf ma ntoom tuaf es, tuaf naan of namreuꞌ nain.]”‡

45 Oras aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoin Farisi sin nneen Naiꞌ Yesus In retaꞌ naan, sin nahinin am nak, In nseer sin. Sin arsin reꞌ naan natai nok reꞌ aseeb pooꞌ anggur naan, ma tukan fatu reꞌ nait inporin fatu ꞌsukiꞌ naan. 46 Onaim sin natoꞌon nmat-maten. Rarit sin nꞌator asraak he nheek Naiꞌ Yesus. Mes sin natiun gok neu too mfaun ein reꞌ naan Naiꞌ Yesus nak, Uisneno In mafefa kninuꞌ. Onaim sin ka bisa nmoꞌen fa saaꞌ-saaꞌ neu Ne.

22

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok tuaf reꞌ ka nroim fa he neem neu fesat kabin

(Naiꞌ Lukas 14:15-24)

1 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein anpaek retaꞌ mnak, 2 “Uisneno In aprenat naan, nahuum on reꞌ uisf es, reꞌ nmoeꞌ fesat kabin neu in aan mone. 3 Oras naroitan anrair fesat naan ate, in nreek haefan in aten he nnaon naskau tuaf-tuaf reꞌ napenin haan askaut am nak. ‘Au uskau tua, natuin acara fesat he nmurai jen.’ Mes tuaf ein naan ka nromin fa he nokan.

4 Rarit aten naan antebi nfanin ma natonan neun sin usif. Anneen on naan ate, usif naan nreek haefan in aten bian am nak, ‘Hi mnao miskau tuaf ein naan he neman, fin fest ee naroitan anrair je. Au ꞌroro ꞌrair bijae, ma uhaan namin-miin. Miskau sin he neman ma nbukaen fesat, fin au ubarab urair je.’ 5 Aten naan annaon naskaun on naan. Mes tuaf-tuaf reꞌ napenin haan askaut ka nfairorin fa. Bian annaon on poꞌon, bian annaon on baer mepu, 6 ma bian anheek usif naan in aten, ma nhaꞌmuiꞌ naꞌmaet sin.

7 Anneen on naan ate, usif naan natooꞌ batuur-batuur. Rarit in naprenat in soraurs ein he nnaon nroor tuaf-tuaf reꞌ nroor in aten. Rarit soraurs ein naan nout kota naan tar namneer antea afu.

8 Rarit usif naan anhaman in aten bian ma naꞌuab am nak, ‘Tabarab atrair fesat kabin, mes tuaf-tuaf reꞌ au uskau sin naan, ka neu fa he nokan anbin au fesat. 9 Oras ia, hi mnao meu raan oopt ein, he miskau sekau goah reꞌ hi miteef sin anbin naan.’ 10 Rarit aten naan annaon neun raan oopt ein. Sin neik tuaf amfaun reꞌ sin nateef sin anbin naan, he nnaon neun fesat kabin. Anmuiꞌ atoin reko ma anmuiꞌ atoin maufinu reꞌ neman namfa-faun anbin fesat naan.

11 Rarit usif naan antaam neu baer fesat he nkisu nfuun am nateef in taumn ein ok-okeꞌ. Onaim in niit tamu tuaf es, reꞌ ka npaek fa baur fesat.* 12 Rarit usif naan nataan am nak, ‘Hae, baꞌe! Nansaaꞌ am es ho mtaam meu ia ka mpaek fa baur fesat?’ Mes tuaf naan ntakaꞌnanaꞌ on ahaa reꞌ naan. 13 Onaim usif naan naprenat in aten am nak, ‘Amfuut atoniꞌ reꞌ ia in haen-niman, he mait impoir ee meu moneꞌ. Maut he in nkae ma napein haꞌmuꞌit anbi baer meisꞌokan naan.’✡

14 On naan amsaꞌ, Uisneno nfee haan askaut ma naskau tuaf amfaun, mes In npiir ma nbetis naan ahaa bian reꞌ ka namfaun fa he njair Iin na.”

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok baen beo neu anaaꞌ aprenat

(Naiꞌ Markus 12:13-17, Naiꞌ Lukas 20:20-26)

15 Anneen anrair Naiꞌ Yesus In uaban naan, atoin Farisis sin anꞌakoran he nakuu ma nakreo Naiꞌ Yesus. 16 Rarit sin nreek haefan sin aten ma tuaf naꞌko Herodes in partei purtik, he nataan Naiꞌ Yesus. Sin nanaib ma naꞌraatn Ee mnak, “Aam Tungguru! Hai mihiin mak Ho nekam naan amneꞌo. Ho ka mputa-kriu muhiin fa ma ka mpiir fa humaf. Ho munoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat nok rek-reko. 17 Oras ia, hai mitaan maan Ko rais jes. Tatuin hit atoran pirsait Yahudi, hit ro he tbeos beo neu uis koꞌu keser Roma, aiꞌ kaah?”

18 Mes Naiꞌ Yesus nahiin nak sin he nakreo Goe, he In naꞌuab namouf anaꞌ prenat Roma. Onaim In nataah am nak, “Atoin puta-kriut ki! Nansaaꞌ am es hi he mikreo Kau nok rasi naan? 19 Mikriraꞌ miit Kau roi mutiꞌ fua es, reꞌ tuaf anpaek je he nbaen beo!” Onaim sin nakriraꞌ roi mutiꞌ fua es neu Ne.

20 Rarit In nataan sin im nak, “Sekau in human ma in kanan es reꞌ marunaꞌ ia?”

21 Sin natahan am nak, “Reꞌ naan keser, prenat Roma in uis koꞌu.”

Onaim Naiꞌ Yesus natoon neu sin im nak, “Karu on naan ate, amfee meu preent ii saaꞌ reꞌ preent ii in hak. Ma mfee meu Uisneno saaꞌ reꞌ njair Uisneno In hak.”

22 Anneen In nataah on naan ate, sin ok-okeꞌ nmasahun, In naꞌuab naan batuur. Es naan ate, sin ka bisa nakreo naan Ee fa. Onaim sin nnao nasaitan Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok amates anmoni nfain; ma rais matsaos anbi sonaf neno tunan

(Naiꞌ Markus 12:18-27, Naiꞌ Lukas 20:27-40)

23 Anbi naan, anmuꞌi msaꞌ tuaf naꞌkon partei Saduki. Sin reꞌ ia nanoin ein am nak, atoin amaets ein ka bisa nmonin nfanin fa. Neno naan, sin namin ranan he nakreo Naiꞌ Yesus. Es naan ate, sin neman ma nataan Naiꞌ Yesus am nak,✡ 24 “Aam Tungguru! Kaꞌo Musa antui nain kit atoran harat ia mnak: karu anmuiꞌ atoniꞌ nmate nporin in fee, mes ka nahoniꞌ fa riꞌanaꞌ, henaꞌ te atoniꞌ naan in oirf ee ro he nsao bifee banuꞌ naan, he nahoniꞌ nfee sufaꞌ neu in tataf amates naan.✡ 25 Batuur, unuꞌ te kaꞌo Musa nanoniꞌ on naan, mes oras ia hai he mitaan on nai: anmuiꞌ naan atoniꞌ tuaf hiut sin nmaꞌori-taatn ein. Aan moen unu nsao, mes anmaet ma ka nahoniꞌ fa. Onaim in orif reꞌ natuin ee ji nsao bifee banuꞌ naan. 26 Ka ꞌroo fa te, in nmaet ma ka nahoniꞌ fa. On naan amsaꞌ oirf es anteniꞌ; in nsao bifee banuꞌ naan, mes anmate ma ka nahoniꞌ fa msaꞌ. Matsaos naan nanaob on piut tar nasopu ntea aheit suus goe, mes in anmate msaꞌ. 27 Rarit bifee banuꞌ naan anmaet.

28 Onaim oras ia, hai he mitaan on nai: bifee naan ansao niit atoniꞌ hiut. Oras pah-pinan ia namsopu te, Uisneno namonib nafaniꞌ amaets ein, bifee naan in moen je, es reꞌ mee?”

29 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu hi mitaan on naan, hi msaan koꞌu! Fin hi ka mihiin fa Uisneno In Suur Akninuꞌ In afan. Ma hi ka mihiin fa In kuasan reꞌ maꞌtaniꞌ msaꞌ! 30 Batuurn ii, on nai. Oras Uisneno namonib nafaniꞌ amaets ein, sin ka nmatsao nteinꞌ ein fa on reꞌ In ameupt ein sonaf neno tunan amsaꞌ.

31 Au he uꞌuab amsaꞌ anmatoom nok amates anmoni nfain, aiꞌ kaah? Anbi kaꞌo Musa in surat anmuiꞌ retaꞌ hau aan es, reꞌ anpiin mes ka nputuf. Naꞌko retaꞌ naan hit tahiin tak, amates bisa nmoni nfain. Fin naan Uisneno natoon neu kaꞌo Musa mnak,

32 ‘Au reꞌ ia, sin ho kaꞌo sin Uisneno.

Esan reꞌ kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop.

Sin arsin ok-okeꞌ naꞌruir ein ma naꞌbesan piut neun Kau ntean oras ia.’

Hi mihini mmak, oras Uisneno naꞌuab on naan, aꞌnaef ein naan anmaten nrarin aꞌroo-ꞌroo goen et unuꞌ. Mes Uisneno nak In njair sin Uisneon goa feꞌ. Es naan ate, hit tahiin tak, sin asmaank ein anmonin nkonon, maski sin nmate nrarin, mes sin nmonin nfanin. Fin suma atoin amonit es reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Uisneno. Ka tiit fa amates naꞌbees neu Uisneno!”✡

33 Anneen Naiꞌ Yesus nanoniꞌ on naan ate, tuaf ein naꞌkon partei Saduki sin ka bisa fa he nbaras saaꞌ-saaꞌ ntein. Mes too mfaun ein anmasahun ma naꞌuab ein am nak, “Amoo! Atoniꞌ ia, In noin ii maꞌtain reꞌuf!”

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok prenat reꞌ pentiing anneis

(Naiꞌ Markus 12:28-34, Naiꞌ Lukas 10:25-28)

34 Oras atoin Farisis sin annenan am nak, Naiꞌ Yesus niis anrair atoin Sadukis sin on naan ate, sin nabuan ok-okeꞌ he nataan Naiꞌ Yesus. 35 Sin tuaf ahinit es nbi rais pirsait, he nakreo nsobaꞌ Naiꞌ Yesus am nak, 36 “Aam Tungguru! Au he utaan on nai: hit haart ii in atoran ma rais pirsait ii in apreent ein, amfau reꞌuf. Naꞌko preent ein ok-okeꞌ reꞌ neman naꞌkon kaꞌo Musa naan, mee es reꞌ pentiing anneisi?”

37 Onaim In nataah am nak, “Prenat reꞌ pentiing anneis anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ naan nak, on nai:

‘Uisneno naan, hi Usiꞌ.

Onaim hi ro he mneek Uisneno, anneis naꞌko areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ.

Es naan ate, hi ro he mimnau Goe piut-piut,

mihiin mirek-reokꞌ Ee,

ma mmeup maꞌtaniꞌ he mituin In romin.’✡

38 Prenat naan, es reꞌ pentiing anneis ma maꞌtaniꞌ nneis! 39 Ma nmuiꞌ prenat es anteniꞌ, mnak on nai:

‘Ho ro he mneek ho aom-bian, on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.’✡

40 Prenat noon nuaꞌ ein reꞌ ia, esan reꞌ naꞌuu ma naꞌbaꞌan naꞌkon kaꞌo Musa in atoran, ma Uisneno In mafefa kniunꞌ ein sin noinꞌ ein ok-okeꞌ. Tuaf ka bisa natuin fa prenat bian, karu sin ka natuin nahunun fa prenat noon nuaꞌ ein reꞌ ia.”✡

Kristus naan, batuur usif naiꞌ Daut in sufan, ma In njair usif naiꞌ Daut in Usin amsaꞌ

(Naiꞌ Markus 12:35-37, Naiꞌ Lukas 20:41-44)

41 Oras atoin Farisis sin nabuan feꞌe nbin naan ate, Naiꞌ Yesus nataan sin im nak, 42 “Naꞌko un-unuꞌ Uisneno anbaꞌan he nruur ma nreek Kristus he nsoi nafetin Iin na. Natuin hi peint ein ate, Kristus naan, sekau in sufan?”

Onaim sin natahan am nak, “In reꞌ naan, usif naiꞌ Daut in sufan.”

43 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Karu on naan ate, nansaaꞌ am es Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon neu usif naiꞌ Daut he nteek Kristus nak ‘Usi’? Fin usif naiꞌ Daut antui mnak,

44 ‘Uisneno nꞌeut ma natoon neu au usiꞌ mnak,

“Uum he mtoko mbi Au bnapak aꞌneꞌu, ambi bare reꞌ mahormataꞌ anneis-neisi.

Fin Au of aꞌmoeꞌ ho muusn ein, tar antea sin naꞌruir ein neu ko.’ ”✡

45 Naꞌko surat naan, hit tahiin tak usif naiꞌ Daut amsaꞌ in neikn on anteek Kristus naan, ‘Usiꞌ’. Onaim karu anmuiꞌ tuaf nak Kristus naan, suma usif naiꞌ Daut in sufan, naan ka nanokab fa feꞌ! Natuin In njair usif naiꞌ Daut in Uisf amsaꞌ!”

46 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, atoin Farisis sin anfeef aꞌtemen, ka tiit fa tuaf es reꞌ bisa nataah Naiꞌ Yesus amsaꞌ. Es naan ate, anmurai naꞌko neno naan, sin namtaun he natanan, ma sin ka nabranin fa ha nakreo ntein Ee.

23

Usif Yesus namnaub he mpaant om miꞌko tunggur agaam ein ma atoin Farisis sin

(Naiꞌ Markus 12:38-39, Naiꞌ Lukas 11:43,46, Naiꞌ Lukas 20:45-46)

1 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ In atoup noinꞌ ein, ma too mfaun ein reꞌ natuin sin. 2 In naꞌuab am nak, “Tunggur agaam ein ma atoin Farisis sin anmuꞌin hak he nanoniꞌ kaꞌo Musa in atoorn ein neu too mfaun. 3 Onaim hi ro he mneen ma mitniin sin ma mituin sin noinꞌ ein naan. Mes kais mituin saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin, natuin sin ka nmoeꞌ natuin fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ sin. 4 Sin naꞌsekeꞌ tuaf he nasaah ma nroi sin atoran rais pirsait reꞌ maꞌfenaꞌ. Mes sin tuak ein kuuk ka nromin fa he nturun ma nbaab tuaf he natuin atoran naan. 5 Saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin naan, henatiꞌ sin napenin boꞌis. On reꞌ: anmuiꞌ baer es, reꞌ matuaꞌ nok Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ mafutuꞌ nbi sin aꞌnaak ein ma sin aꞌniimk ein. Mes sin naꞌnaeb sin ein, ma sin namnanub sin tais ein sin fuuk ein, henatiꞌ tuaf bian nanaib sin im nak, ‘Sin reꞌ naan atoni kninuꞌ, joo!’✡

6 Karu sin ntaman neun uim onen, aiꞌ sin nokan anbin fesat, sin namin baer tokos reꞌ reko nneis, henatiꞌ too mfaun ein niit sin. 7 Karu sin nnaon neun aꞌmasaꞌ, sin namin rais hormaat amsaꞌ. Sin nmoꞌen henatiꞌ atoniꞌ anhormaat sin im nak, ‘Tabe tua, aam tungguru mahormataꞌ.’ 8 Mes hi kais mituin sin cara naan! Kais atoniꞌ nhaman ki mnak, ‘aam tungguru’, natuin hi Tunggur goe meseꞌ. Ma hi ar-arki reꞌ ia, ammaꞌori-tatan, mmabae-feton, ma mmabae-monen. 9 Kais maikas tuaf ambi pah-pinan ia mmak, ‘aam’, natuin hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan meseꞌ kuun. 10 Atoniꞌ ka bole fa he nhaman ki mnak, ‘usiꞌ’, natuin hi Usiꞌ suma meseꞌ kuun, es reꞌ Au reꞌ ia, reꞌ Uisneno nruur ma nreek nain Kau naꞌko afi unuꞌ. 11 Es naan ate, Au ꞌak hi kais maiks om nahuum on reꞌ tuaf-tuaf reꞌ namin rais hormaat. Sekau naꞌko hi arki reꞌ amroim he miꞌnae, in ro he nmoin nahuum on reꞌ ate reꞌ antuthae tuaf bian piut.✡ 12 Fin tuaf reꞌ nanaib on, Uisneno of nasaunt ee. Mes tuaf reꞌ naꞌbaun in tuan ee on reꞌ atoin aꞌbaut, Uisneno of nanaib ee.”✡

Usif Yesus nakain aꞌnaak pirsait ein, natuin sin naꞌuab ein aꞌtetaꞌ ma nmoꞌen aꞌtetaꞌ

(Naiꞌ Markus 12:40, Naiꞌ Lukas 11:39-42,44,47-52, Naiꞌ Lukas 20:47)

13 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi reꞌ naan, atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak, natuin hi ka mpirsai Kau fa, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee ntaam neem. Ma hi mmaufinu mneisi mtein, hi mꞌekaꞌ maan tuaf reꞌ neman he ntaman neun Uisneno In aprenat, he sin kais anpirsain neun Kau.

14 [Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi reꞌ naan atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak, natuin hi mputa-kriu baun ein, rarit misiik maan sin umin. Mes anbi too mfaun ein maatk ein, hi miꞌkoroꞌ hi ꞌmoeꞌ maufinun naan, esan reꞌ hi mhake ma mꞌonen aꞌroo-ꞌroo he atoniꞌ nak hi neekm ein nakniunꞌ ein. Mes Uisneno of anfee ki hukun reꞌ maꞌfenaꞌ nneis.]*

15 Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi reꞌ naan, atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak, natuin hi msae bnao oe meu mee-mee, ma msae-msaun aꞌtoꞌef, suma he maim tuaf es aah, he in ntaam neu hi partei agama. Mes karu in ntaam anrair, hi mmoeꞌ in aꞌmoin ii njair maufinu nneisi ntein, tar antea in napein hukun anbi ai abar-barat maꞌfena nneis no nua naꞌko ki.

16 Hoe! Hi neekm ein nameisꞌokan, mes nansaaꞌ am es hi feꞌ he miruruꞌ ma mikriraꞌ ranan meu tuaf aꞌtetaꞌ ntein? Hi of mipein siraak natuin hi minoniꞌ tafiꞌ-tafiꞌ mmak, ‘Karu tuaf nait rais manbaꞌan anpaek supat ma nteek Uim Onen Uuf, tuaf naan ka nmafutuꞌ fa nok in rais manbaꞌan naan. Mes karu in nait rais manbaꞌan anpaek supat ma nteek bare mnatuꞌ reꞌ et Uim Onen naan, naꞌ in nmafutuꞌ nok rais manbaꞌan naan.’ 17 Hi reꞌ ia atoin amonot ma aforot ki! Hi mitenab mak Uisneno naan bare mnatuꞌ pentiing anneis naꞌko Uim Onen Uuf? Kahaf! Fin Umi naan es reꞌ nmoeꞌ baerꞌ ein naan nakniunꞌ ein!

18 Hi minoniꞌ tafiꞌ-tafiꞌ msaꞌ am mak, ‘Karu atoniꞌ ansuup npaek supat ma nteek mei fuat reꞌ et Uim Onen Uuf, atoniꞌ naan ka nmafuut fa nok rais manbaꞌan naan. Mes karu in nait rais manbaꞌan anpaek supat ma nteek fuat reꞌ et mei je tunan, naꞌ in nmafuut nok rais manbaꞌan naan.’ 19 Hi reꞌ ia, amfoor batuur-batuur. Mei fuat reꞌ naan pentiing anneis naꞌko fuat reꞌ et mei je tunan. Fin mei naan, es anmoeꞌ tar antea atoniꞌ bisa nfee sin fuaꞌ-tuurꞌ ein neun Uisneno. 20 Natuin rasi naan, karu atoniꞌ ansuup ma nteek mei fuat, naan nahuum on reꞌ in nteek mei naan, ma saaꞌ-saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ etan mei naan in tunan amsaꞌ. 21 Ma karu atoniꞌ ansuup ma nteek Uim Onen Uuf, naan nahuum on reꞌ in nteek Uim Onen Uuf nok Uisneno In kanan. Fin In es reꞌ natua nbi naan. 22 Ma karu atoniꞌ ansuup ma nteek sonaf neno tunan, naan nahuum on reꞌ in nteek Uisneno In aꞌtoko prenat nok In kanan, fin In es reꞌ nnaaꞌ aprenat anbi naan.✡

23 Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi reꞌ naan, atoin puta-kriut! Hi of mipein siraak, natuin hi mihiin maꞌtaniꞌ he msoiꞌ bait boꞌ meu Uisneno. Hi msoiꞌ sin ok-okeꞌ, tar antea hi roet bumbu, hi msoiꞌ je mates amsaꞌ. On reꞌ hi msoiꞌ namnuut hi torereꞌ ma sipaꞌ, rarit aijonuus. Te kaah, hi mnikan main Uisneno In Atoran reꞌ pentiing anneisi! Fin hi ka mmoin fa nok amneꞌo ma namnoon. Hi ka mneek fa atoin amaꞌmuiꞌt ein. Ma hi ka mmoin fa piut-piut mituin Uisneno In romin. Reko nneis, hi mmoeꞌ mituin naan ok-okeꞌ feꞌ, naꞌ hi msoiꞌ hi bumbu sin, reꞌ he mfee sin meu Uisneno.✡ 24 Hi neekm ein nameisꞌokan, mes nansaaꞌ am es hi he miruruꞌ ma mikriraꞌ ranan meu tuaf bian antein? Hi miknutuꞌ atoran ma mreun biak ein nmoeꞌ natuin sin, mes Uisneno In atoran reꞌ pentiing anneis-neis naan, hi ka mituin ee fa. Naan nahuum on reꞌ hi mtai oe mninuꞌ he kais anmuꞌi kbenu. Mes bijae kouꞌ goes hi mꞌoor maan ee ꞌteme-ꞌteme!

25 Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi arki atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak, natuin hi msaef hi bare mnaaht ein tar antea narim-riman, mes naan suma nbi koit. Te kaah, in nanan nꞌoemeet natuin hi misiik ma mibaak nok rais sinmakat ma komat.

26 Hoe, hi atoin Farisis aforot ki! Amsaef hi bare mnaaht ein sin naank ein. Nok ranan naan, sin koitk ein of nakniunꞌ ein amsaꞌ!

27 Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi arki atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak, natuin hi on reꞌ faut rameꞌ anbi nopu. Atoniꞌ anseet ee nok seet mutiꞌ. Atoniꞌ nkisu te in koitn ee reok reꞌuf. Mes in nanan, naheun nok nuif naꞌko tuaf amates ma nafoo foo punuꞌ.✡ 28 Hi on naan amsaꞌ! Hi mmoeꞌ jom on reꞌ atoni kninuꞌ. Atoniꞌ nkius niit ki on naan ate, sin nak hi atoin neek amneot ma amnonot ki. Te kaah, hi nekam nanan naheun nok rais maufinu. Natuin hi miꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, ma mmoꞌe te, aꞌtetaꞌ, ma mnikan main Uisneno In apreent ein.

29 Hoe, hi tunggur agaam ein ma atoin Farisis ki! Hi arki atoin puta-kriut ki! Hi of mipein siraak! Hi mifenaꞌ faut nopu meu Uisneno In mafefa kniunꞌ ein, ma mhias faut nopun naan reok reuꞌf ein. 30 Mes hi mak, ‘Bait hit tmoin batan meseꞌ tok hit beꞌi-naꞌi sin ite, hit ka troor tiis fa mafefa kninuꞌ Uisneno sin.’ 31 Nok ranan naan, hi mitoon kiim am mak, hi reꞌ naan atoin amaufinut nahuum on reꞌ hi beꞌi-naꞌi sin. 32 Onaim reko neis, hi mmaufiun piut tar antea namsoup, mituin hi beꞌi-naꞌi sin aꞌmoeꞌk ein reꞌ ansaan ma nbeon naan!

33 Hi arki ammaufiun batuur-batuur on reꞌ kaun araut. Hi mitenab am mak, of oniꞌ Uisneno ka nhukun ki fa, aiꞌ? Kais amharap ma mifnekan on naan! In of nait inporin ki meu ai pinaꞌ abar-barat! 34 Amneen mirek-rekoꞌ! Au of aꞌreek haefan Au haef ein, he sin nanoin ein ma naruruꞌ ki raan aꞌhonis amneot naꞌko Uisneno. Mes hi of amroor miis bian ma miꞌmaet bian anbin hau nehe. Bian hi mbeos sin anbin uim oen ein, ma bian anteniꞌ hi mhaꞌmuiꞌ sin, tar antea sin naenan naꞌkon kota es neu kota bian. 35 Un-unuꞌ feꞌe te, hi naꞌi anroor niis naiꞌ Habel. Te kaah, naiꞌ Habel naan atoin neek amneot. Hi beꞌi-naꞌi naꞌmaet tuaf amneot ma amnonot sin piut-piut, naꞌko batan neun batan bian. Tar antea naiꞌ Sakarias, es reꞌ naiꞌ Barakia in anah. Sin naꞌmaet je anbi Uim Onen Uuf ee in kintal anpaumaak mei fuat. Natuin hi mituin hi beꞌi-naꞌi sin ꞌmoeꞌ maufinun, es naan ate, hi ro he misaah ma mitaah atoin neek amneot ma amnonot sin naaꞌ atꞌoops ein naan. 36 Batuur! Fin hi arki oras ia, hi of mipein hukun, natuin rais maufinun reꞌ hi beꞌi-naꞌi sin anmoeꞌ sin afi unuꞌ naan.”

Usif Yesus ankasian abitan Yerusalem

(Naiꞌ Lukas 13:34-35)

37 “Hi arki abitan Yerusalem! Hi es reꞌ biasa miꞌmaet Uisneno In mafefa kniunꞌ ein, ma mpoir miis In haef ein reꞌ neman he nturun ki. Au ꞌoꞌen ma ꞌfuir ki fani-fani he iim meu Kau, nahuum on reꞌ maun ainaf anpuput naan in aan ein anbin in ninin nanan. Mes hi ka mroim fa. 38 Es naan ate, Uisneno ka nrae ma mfairoir fa hi umi. Rarit nokaꞌ-nmeu te, in ruman. 39 Amneen mirek-rekoꞌ, joo! Fin hi ka miit amtein Kau fa, tar antea in oras hi mmanakuꞌ mmak, ‘Hai mtoit he Uisneno anfee tetus neu Tuaf reꞌ ia, natuin Uisneno es reꞌ anreek Ee.’ Hi mmanakuꞌ on reꞌ naan, es naꞌ hi miit amtein Kau.”

24

Usif Yesus natoon nain nak Uim Onen Uuf ee of natseer

(Naiꞌ Markus 13:1-2, Naiꞌ Lukas 21:5-6)

1 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan Uim Onen Uuf. Oras In feꞌ npoi nnao te, In atoup noinꞌ ein neman ma naruruꞌ Uim Onen naan in arekon. 2 Mes In nataah sin im nak, “Umi ia batuur reokn ii kah een! Mes amneen mirek-rekoꞌ! Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, sin naseer fatun ia ok-okeꞌ.”

Usif Yesus natoon am nak, In atoup noinꞌ ein of napenin susat ma nanaꞌrenat

(Naiꞌ Markus 13:3-13, Naiꞌ Lukas 21:7-19)

3 Rarit Naiꞌ Yesus annao ntoko nbi ꞌtoꞌef Saitun. Onaim In atoup noinꞌ ein neman he naꞌuab anmes-mesen nok Ne. Sin naꞌuab ein am nak, “Aam! Mutoon mufaniꞌ kai saaꞌ reꞌ Ho muꞌuab ee feꞌe na. Of rekaꞌ te Ho mfain uum, tua? Ma in aꞌtaak ein on reꞌ mee? On mee nok neon amsoput naan amsaꞌ?”

4 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ampanat hi tuam ein rek-reko, he kais napoi naan ki. 5 Fin of anmuiꞌ tuaf humaꞌ-humaꞌ neman rarit anpaas ok am nak, ‘Au reꞌ ia Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair Je naꞌko unuꞌ.’ Nok ranan naan, sin napoi too mfaun. 6 Karu hi mkius makenat, aiꞌ hi mneen uab anin am nak, anmuiꞌ taisibu ma makenat et mee-mee, hi kais mimtau. Fin rasin reꞌ naan ro he njarin. Mes neon amsoput naan ka ntea fa feꞌ. 7 Uuf es of anmakeen nok uuf bian. Pah es anmakeen nok pah bian. Of antainuun nbi mee-mee. Ma oras amnahas maꞌtain besi! 8 Mes naan ok-okeꞌ, feꞌ tanar ahunut reꞌ natoon am nak, oras neon amsoupt ii he neem een. Naan nahuum on reꞌ bifee reꞌ he feꞌ nmurai nnaben menas, natuin in oras he nahoniꞌ anpaumaak een.

9 Onaim hi ro he mpanat hi tuam ein rek-reko! Sin of anhaꞌmuiꞌ ki ma nroor naꞌmaet ki. Ma tuaf naꞌko pah-pah of ka nroim nain ki fa, natuin hi mituinaꞌ Kau.✡ 10 Oras naan, too mfaun ii nkoit ma ka npirsain ntein Kau fa. Sin ka nmakaꞌroim ein fa, ma of anmaꞌsoos ein es nok es. 11 Of anmuiꞌ aputa-kriut nak sin reꞌ naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ. Ma too mfaun ii npirsai sin. 12 Of tuaf ein sin maufiunk ein amfaun ma naꞌbaab ok antein, tar antea sin ka nmanekan fa es nok es. 13 Mes tuaf reꞌ naran ma ntahan piut-piut tar antea in nmaet, Uisneno of ansoi nafetin naan ee.✡ 14 Fin tuaf ro he natoon ma nasinaꞌ Uisneno In Rais Reko, tar antea pah-pinan ia no mes-meseꞌ, maut he bifee-atoniꞌ sin ok-okeꞌ nahiin Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ batuur. Rarit naꞌ neon amsoupt ii neem.”

Usif Yesus natoon am nak, amaufiun reuꞌf es of anboor neem

(Naiꞌ Markus 13:14-23, Naiꞌ Lukas 21:20-24)

15 Naiꞌ Yesus naꞌuab ankoon am nak, “Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Daniel antui anmatoom nok tuaf reꞌ in maufinu maꞌtain reꞌuf. In of antaam anhaek neu baer nuni nbi Uisneno In Uim Onen Uuf. Nok ranan naan, in nhaiꞌniis bare naan. Es naan ate, Uisneno naikoit bare naan. Oras hi mkius miit on naan, ampaant om! (Sekau reꞌ anrees tuis ia, ro he nahiin narek-rekoꞌ!)✡ 16 Naan anjair tanar nak, neon suust ein anpaumaak een. Oras amkius on naan ate, abitan propinsi Yudea maen nai meu ꞌtoꞌef. 17 Karu tuaf anpoi nrair naꞌko umi, kais anfain he nait bareꞌ ntein. Maen amkoon, maut he kais mipein siraak. 18 Tuaf reꞌ nbi rene ma poꞌon, kais anfain he nait tainusat antein. Maen amkoon nai!✡ 19 Reꞌ tkasian sin baineis-neis ii, es reꞌ bifee maꞌapuꞌ, ma bifee reꞌ nasuus riꞌana kruꞌuf. Te sin ka bisa naen nanan fa. 20 Onaim reko nneis hi mꞌonen he siraak naan kais nateef nok oras naꞌuur, aiꞌ nateef nok neno snasat. 21 Fin neno naan susat maꞌtaniꞌ! Anmurai naꞌko oras Uisneno nmoeꞌ pah-pinan tar antea oras ia, atoniꞌ ka nkius niit fa susat maꞌtaniꞌ nahuum on reꞌ naan. Ma atoniꞌ of ka nkius niit antein fa susat maꞌtaniꞌ nahuum on reꞌ naan amsaꞌ.✡ 22 Mes hi mꞌua reok, fin Uisneno naꞌparan neno naan. Karu kaah fa te, ka tiit tain fa tuaf reꞌ ntahan he nmoin nabaar. Mes, natuin Uisneno nneek In tuaf ein reꞌ In npiir nain sin, es naan ate In naꞌparan neon suust ein naan.

23 Karu neno naan antea goen, hi mneen tuaf nak, ‘Amkius! Kristus es ia!’ Ma tuaf bian nak, ‘Kristus es nee!’ Mes hi kais ampirsai, joo! 24 Fin of anmuiꞌ tuaf anpoi ma npaas ok nak, ‘Au reꞌ ia, Kristus!’ Ma bian antein nak, ‘Au reꞌ ia, Uisneno In mafefa kninuꞌ.’ Sin of anmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ anpaken niutn ein sin kuasa he nputa-kriu atoniꞌ. Sin nsoob ein he napoi Uisneno Iin na msaꞌ. 25 Onaim hi ro he mpaant om rek-reko, joo! Neon suust ein naan ka ntean fa feꞌ, mes Au utoon ꞌain ki!

26 Karu tuaf natoon ki mnak, ‘Kristus et amneraꞌ nee, joo!’ hi kais amnao meu nee. Ma karu nmuiꞌ tuaf nak, ‘Kristus et umi ia nanan!’, hi kais ampirsai sin aputa-kriut ein naan. 27 Fin Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Oras Au ꞌfain ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia, too mfaun ii niit Kau, nahuum on reꞌ rimat reꞌ nariim naꞌko pasaꞌ maans ee ꞌsaen neu pasaꞌ neon-teas.✡

28 Oras Au ꞌfain ꞌuum, hi of mihiin mak Au et mee. On reꞌ tuaf nahiin nak, karu nmuiꞌ koor amneuk puun ein nabu-buan anbin baer jes, naan anmuiꞌ punuꞌ et bare naan.”✡

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok he nkoen On anfain neem

(Naiꞌ Markus 13:24-27, Naiꞌ Lukas 21:25-28)

29 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein, he natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Oras neon suust ein naan okeꞌ nrair,

‘Maans ee of anjair meisꞌokan,

fuun ne ka masnaa fa ntein amsaꞌ.

Kfuun ein of anbamoufun naꞌkon neon goe tnanan,

ma kuasa et neon goe tnanan sin natseran.’✡

30 Rarit mansian ii niit tanar anbi neon goe tnanan nak, Mansian Batuur-Batuur ii he nkoen On anfain neem. Ankisun on naan ate, uuf-uuf ma pah-pah abitan pah-pinan namtaun tar antea sin ankaen. Au of aꞌsaun ꞌuum aꞌbi nope, naꞌ mansian ii niit Au kuasat ma Au ꞌpinaꞌ ma krahaꞌ sin ok-okeꞌ.✡ 31 Rarit Au ꞌpaek toꞌis reꞌ in haan ee maꞌtaniꞌ he uprenat Uisneno In ameupt ein etan sonaf neno tunan annaon naꞌbuaꞌ tuaf reꞌ Au ꞌpiir ꞌaan sin naꞌkon pah-pinan ia pani-mpain, naꞌko pasaꞌ maans ee ꞌsaen tar antea pasaꞌ neon-teas, naꞌko pasaꞌ ponain tar antea pasaꞌ haaꞌ-nua.”

Neon suust ein anjair tanar Usif Yesus In amneman

(Naiꞌ Markus 13:28-31, Naiꞌ Lukas 21:29-33)

32 “Au ꞌpake ꞌtopeꞌ naꞌko hau. Karu in noon ein nmurai namnaut moor ein, naan anjari ꞌtakaf nak, oras fauk nais ii he ntaam een. 33 On naan amsaꞌ, oras hi mkius neon suust ein neman, on reꞌ Au utoon ꞌain ki, tanar naan ꞌak, oras he Au ꞌuum ii npaumaak een. 34 Oras ia, mneen mirek-rekoꞌ! Naꞌko mansian ii ok-okeꞌ reꞌ nmonin oras ia, of anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nmaet fa feꞌ, oras neon suust ein naan neman. 35 Maski neon goe ma pah-pinan ia namnekun, mes Au aꞌat ma kabin sin nabar-baran kuuk.”

Usif Yesus naꞌuab am nak, In oras amneman naan, maꞌnifaꞌ

(Naiꞌ Markus 13:32-37, Naiꞌ Lukas 17:26-30,34-36)

36 “Ka tiit fa tuaf reꞌ nahiin oras Au ꞌfain ꞌuum. Uisneno In ameupt ein et sonaf neno tunan, ka nahinin fa msaꞌ. Au kuuk, ka uhiin fa msaꞌ. Suma Au Amaꞌ kuun es reꞌ nahini nmees. 37 Fin Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Oras Au ꞌfain ꞌuum, nahuum on reꞌ un-unuꞌ oras naiꞌ Noh anmoin feꞌ.✡ 38 Noe sakoꞌ naan ka nsaen sin fa feꞌ, mansian ii nbukaen amin-minat, ma nmatsaon on reꞌ biasa. Sin nmoꞌen on reꞌ naan piut-piut, tar antea naiꞌ Noh antaam neu bnao koꞌu naan. 39 Mes oras noe sakoꞌ ansaen sin, naꞌ sin maatk ein natfeꞌin, he sin nahinin saaꞌ reꞌ njair naan. On naan amsaꞌ, oras Au ꞌfain ꞌuum.✡ 40 Anbi oras naan, karu tuaf nua antofan nbin rene, nok askeken ate, Uisneno nait neik es, ma namaikaꞌ es. 41 Karu bifee nua napaun makaꞌ, nok askeken ate, Uisneno nait neik es, ma namaikaꞌ es.

42 Es naan ate, hi ro he mpao ma mpanat ansuun oras et fai ma manas, fin hi ka mihiin fa oras reꞌ rekaꞌ te, hi Usiꞌ ankoen On anfain neem. 43 Mitenab mirek-rekoꞌ! Karu anmuiꞌ uim tuaf reꞌ nahiin neu abaakt ee he ntaam mabeꞌ ia, in ro he npao ma npanat piut-piut, maut he abaakt ee kais antaam neu uim je nanan. 44 Onaim hi ro mibaarb om batuur-batuur. Fin oras Au ꞌfain ꞌuum reꞌ naan, nok askeekn aah!”✡

Usif Yesus nanoniꞌ mnak, ameput ro he natuin in uisn ee in roimn ee nkoon

(Naiꞌ Lukas 12:41-48)

45 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Hi ro he mjair on reꞌ ameput reꞌ natuin in uisn ee romin. Karu in uisn ee he nnao neu bare ꞌroo, in nait ameput on reꞌ naan, he nꞌurus mnahat ma mninut neu in uim je nanan. 46 Karu in uisn ee nfain neem ma nkius niit in ameput naan anmeup rek-reko, ro tebes in of anmariin nok ameput naan. 47 Ampirsai Kau, fin usiꞌ naan of anfee kuasa neu ameput naan, he nꞌurus in aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ.

48 Mes karu ameput naan maufinu, in of natenab anbi in nekan am nak, 49 ‘Reko! Usiꞌ nnao on nai te, sekau nahiin oras usiꞌ nfain neem, oo!’ Natenab on naan ate, in nmurai nbeos ma npokos ameput bian. Ma in ntoko ma naah-niun amin-minat nok amauft ein. 50 Mes feꞌ ka natenab naan fa saaꞌ-saaꞌ, nok askeken ate, in uisn ee nfain neem. 51 Onaim usif naan anhaꞌmuiꞌ je maꞌtaniꞌ, rarit nait inpoirn ee neu moneꞌ, he in nabua nok atoin aputa-kriut ein. Anbi bare naan, sin ok-okeꞌ ankaen npin-piuns ein, natuin sin napenin susat ma nanaꞌrenat maꞌtaniꞌ.”

25

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok bifee munif reꞌ anpaon he nseun baroit atoniꞌ

1 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein anmatoom nok Uisneno In aprenat am nak, “Hi ro he mibarab mirek-rekoꞌ he mseun Kau, on reꞌ retaꞌ reꞌ ia. On nai: neot es, anmuiꞌ bifee munif boꞌes, reꞌ npoin nbin oras fai ma neik ein paku, he nnao nseun baroit atoniꞌ nbi sin partei je in umi.✡ 2 Mes naꞌko tuaf boꞌes naan, anmuiꞌ tuaf niim reꞌ anmonon, ma tuaf niim reꞌ nahinin. 3 Tuaf niim reꞌ anmonon naan ka neikin fa minaꞌ anneis. 4 Mes tuaf niim reꞌ nahinin, sin neik nanin minaꞌ.

5 Antean umi naan, baroit atoin ee ka neem fa feꞌe msaꞌ. Aꞌroo-ꞌroo te bifee muinf ein naan anreur ein nmaten, onaim sin ntupan nfinin.

6 Te kaah, fai je natnaan ate, sin annenan atoniꞌ nkoaꞌ ma nsakanan am nak, ‘Hoi! Baroit ee neem een, oo! Iim he tnao tseun goe!’ 7 Annenan on naan ate, bifee muinf ein naan anfenan ok-okeꞌ. Rarit sin nabarab sin pakun. 8 Mes bifee muinf ein reꞌ anmonon naꞌuab nok sin partei ngguin am nak, ‘Hae, baꞌe sin! Ambait maan kai miin aꞌkreꞌo. Hai paukn ii he noi nmaet neen!’ 9 Mes bifee muinf ein reꞌ nahinin natahan am nak, ‘Amoo! Kais mitooꞌ, mes ka bisa fa. Fin hai miin ein ka nanokab fa neu kit ok-okeꞌ! Reko nneis hi mnao msoos minaꞌ.’ 10 Onaim sin annaon nsosan minaꞌ. Mes oras sin npoin nnaon, baroit naan neem antea goen. Rarit bifee muinf ein reꞌ nahinin sin ntaman natuin ein anbin baer fesat, nabuan nok baroit ma taumn ein ok-okeꞌ. Sin arsin antaman neun uim je nanan, onaim sin naꞌeek enoꞌ.

11 Rarit bifee muinf ein reꞌ anmonon neman amsaꞌ. Sin nhaamn ein am nak, ‘Usiꞌ! Usiꞌ! Musoin kai eonꞌ ii feꞌ, tua!’ 12 Mes in nataah am nak, ‘Hoe, ka bisa fa. Au ka uhiin ki fa!’✡

13 Es naan ate, hi ro he mibarab batuur-batuur he mhaat ma mpao piut-piut, fin hi ka mihiin fa msaꞌ am mak, oras Au ꞌfain ꞌuum nateef nok neon saaꞌ, aiꞌ nreuk fauk.”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok ameput reꞌ nꞌurus in uisn ee in noni-roit ein

(Naiꞌ Lukas 19:11-27)

14 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab retaꞌ es antein am nak, “Oras Au usaitan ki, hi ro he mmeup rek-reko meu Kau, nahuum on reꞌ retaꞌ reꞌ ia. On nai: anmuiꞌ naan uisf es he nnao neu bare ꞌroo. Oras in nabarab he nnao, in noꞌen in ameupt ein, rarit in naprenat sin im nak, ‘Hi mpaek reꞌ roit reꞌ ia njair modal. Oras au ꞌfain ꞌuum ate, hi ro he mitoon kau mmak, hi miis fauk een.’ 15 Rarit in nfee neu in ameput ahuunt ee noni-roit ꞌkaroꞌ niim,* he in nasufab roit ein naan. Rarit in ameput no nuan ii ntoup roit ꞌkaroꞌ nua. Ma ameput no teun ii ntoup roit aꞌkaor es, natuin sin es-es ate sin aꞌbeiꞌk ein. Rarit in nkoen on neu bare ꞌroo.

16 Antoupu nrair roit ein naan, ameput ahuunt ee nnao nrakan. Ka ꞌroo fa te, in niis naan roit ꞌkaroꞌ niim antein. 17 On naan amsaꞌ ameput no nuan ii. In niis naan roit ꞌkaroꞌ nua ntein. 18 Mes ameput no teun ii reꞌ ntoup roit aꞌkaor meseꞌ naan, in nnao nhain konaꞌ, he naꞌkoroꞌ in uisn ee roit ein naan.

19 Aꞌroo-ꞌroo te, usif naan neem. Rarit in nabuab in ameupt ein he nmurai nparikas in roit ein reꞌ sin nꞌurus sin naan. 20 Ameput ahuunt ee ntaam ma nnonaꞌ roit ꞌkaroꞌ boꞌes. Rarit in nak, ‘Usiꞌ! Ia ho roit ein. Neon goes ii ho mnonaꞌ kau roit ꞌkaroꞌ niim. Mes oras ia, au ꞌiis ꞌaan kuuk aꞌkaroꞌ niim aꞌtein.’

21 Anneen on naan ate, in uisn ee nmariin. In naꞌuab am nak, ‘Reko! Ho reꞌ ia, ameup reko. Ho mmakoe, ma mutuin meu au prenat, maski au ka ꞌbi fa ia. Natuin ho bisa mꞌurus rais aanꞌ-anaꞌ on reꞌ ia, au of ꞌait ko he mꞌurus rasi bian reꞌ koꞌu nneisi ntein. Au of aꞌmoeꞌ fesat he hit tmariin ok-okeꞌ.’

22 Rarit ameput no nuan ii neem annonaꞌ in uisn ee roit ꞌkaroꞌ haa mnak, ‘Usi! Neon goes ii ho mnonaꞌ kau roit ꞌkaroꞌ nua. Amkius kuum, au ꞌiis ꞌaan kuuk roit aꞌkaroꞌ nua ꞌtein.’

23 Usif naan anmariin msaꞌ. In naꞌuab am nak, ‘Reko! Ho reꞌ ia, ameup reok goes amsaꞌ. Ho mmakoe, ma mutuin meu au prenat, maski au ka ꞌbi fa ia. Natuin ho bisa mꞌurus rais aanꞌ-anaꞌ on reꞌ ia, au of ꞌait ko he mꞌurus rasi bian reꞌ koꞌu nneisi ntein. Au of aꞌmoeꞌ fesat he hit tmariin ok-okeꞌ.’

24 Rarit ameput no teun ii neem. Onaim in natoon am nak, ‘Usiꞌ! Au uhiin ꞌak ho atoin maputuꞌ ko. Fin ho mait saaꞌ reꞌ biak ein anmoꞌe, ma mseu saaꞌ reꞌ biak ein anseen sin. 25 Au umtau, tua. Kais-kaisaꞌ roit ein ia namnekun, rarit ho mhukun kau. Es naan ate, au uꞌkoro urek-rekoꞌ sin. Sin esan reꞌ ia, aam! Amtoup mufaniꞌ sin, fin ho roit aꞌkaor meseꞌ reꞌ ia ka saaꞌ-saaꞌ fa, tua.’

26 Anneen on naan ate, in uisn ee naskaar ee mnak, ‘Ho reꞌ ia ameput reꞌ maufinu ma apehet! Karu ho muhiin main mak, au ꞌait saaꞌ reꞌ biak ein anmoꞌe, ma au ꞌseu saaꞌ reꞌ biak ein anseen sin, 27 nansaaꞌ am es ho ka mutunuꞌ fa au roit ii meu bank? He au ꞌfain ꞌuum ate, au bisa upein in sufan, maski kreꞌ-reꞌo msaꞌ, reko!’

28 Rarit usif naan anreun in ameput bian am nak, ‘Mait roit ein naꞌkon tuaf ia, he mnonaꞌ sin meu ameput reꞌ niis roit ꞌkaroꞌ niim naan. 29 Fin tuaf reꞌ anꞌurus rek-reko saaꞌ reꞌ in nnaaꞌ ee, in of napeni mfaun antein. Mes tuaf reꞌ ka nꞌurus fa saaꞌ reꞌ in nnaaꞌ ee naan, of nait nain sin ok-okeꞌ naꞌko in tuan.✡

30 Amheek ameput reꞌ ka mapakeꞌ fa ia. Amheer amfonat ma mait impoir ne meu moneꞌ. Maut he in nkae nok haꞌmuꞌit anbi baer meisꞌokan naan!’ ”✡

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok neon amsoput oras In he nafeek mansian ein ok-okeꞌ sin rasin

31 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, of aꞌsaun ꞌuum aꞌpaek Au Amaꞌ In kuasan reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ, ubua ꞌok In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan. Rarit Au ꞌtoko ꞌbi Au ꞌtokoꞌ prenat reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ nneis, he uprikas mansian ein ok-okeꞌ sin aꞌmoink ein.✡ 32 Mansian ii ok-okeꞌ reꞌ nmoin niit anbin pah-pinan ia, of neman nbaisenun Kau. Rarit Au ꞌbatis sin, nahuum on reꞌ atukus reꞌ nbatis ꞌbib-kase naꞌko ꞌbibi, he njair pukan nua. 33 Tuaf-tuaf reꞌ nmoin natuin Uisneno In romin, Au ꞌtao sin anbin Au bnapak aꞌneꞌu. Mes tuaf bian, Au ꞌtao sin anbin Au bnapak aꞌrii. 34 Oras naan, Au ꞌnaaꞌ aprenat nahuum on reꞌ Usif. Au of utoon ꞌeu tuaf ein reꞌ anbin Au bnapak aꞌneꞌu mꞌak, ‘Hi reꞌ ia, es reꞌ mtoup tetus-athoen miꞌko Au Amaꞌ. Iim he mtaam meu In uim je nanan reꞌ In nabarab nain je naꞌko un-unuꞌ neu ki. 35 Au ꞌfee ki haan askaut, natuin unuꞌ feꞌ oras Au umnaah, hi es amfee Kau bukaet. Oras Au ꞌmeon, hi mfee Kau oe mninut. Au ꞌuum ate on reꞌ atoin kase, mes hi mtoup Kau ꞌbi hi umin. 36 Au ka ꞌmuiꞌ fa pake-nohas, mes hi msoo mfee Kau. Au umeen, hi es reꞌ iim amꞌurus Kau. Au ꞌbi bui, hi es reꞌ iim amkius Kau.’

37 Annenan on naan ate, tuaf ein reꞌ neek amneꞌo nbin Au bnapak aꞌneꞌu naan, of natahan am nak, ‘Usiꞌ, on mee es reꞌ ia? Usiꞌ mak, Ho mumnaah, rarit hai mfee Ko bukaet. Ho mmeon oe, rarit hai mfee Ko oe mninut amsaꞌ. 38 Ho on reꞌ atoin kase, rarit hai mtoup Ko he mtaam meu hai umi. Ho ka mmuiꞌ fa pake-nohas, rarit hai msoo mfee Ko, tua. 39 Ho mumeen, rarit hai mnao mꞌurus Ko. Ho mbi bui, rarit hai mnao mturun Ko. Mes anbi oras mee, hai mmoeꞌ rasin reꞌ naan, tua?’

40 Au of utaah sin im ꞌak, ‘Ampirsai Kau! Fin oras hi mmoeꞌ rasin naan meu Au ngguin, maski mmoeꞌ meu tuaf reꞌ ka mapakeꞌ fa msaꞌ, reꞌ naan hi mmoꞌe mfee Kau goe!’

41 Rarit Au uꞌuab ꞌeu tuaf ein reꞌ nbin Au bnapak aꞌrii mꞌak, ‘Atoin maufinu ki! Uisneno nkaas anrair ki. Miꞌroo nai miꞌko ia! Au of aꞌreun tuaf he nnao nporin nataam ki meu ai abar-barat. Fin Uisneno nabarab anrair baer haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat naan neu niutn ein ma sin uis koꞌu. 42 Au ꞌriꞌu ꞌporin ki, natuin oras Au umnaah, hi ka mfee Kau fa bukaet. Oras Au ꞌmeon oe, hi ka mfee Kau fa oe mninut. 43 Au ꞌuum on reꞌ atoin kase, mes hi ka mtoup Kau fa meu hi umi. Au ka ꞌmuiꞌ fa pake-nohas, mes hi ka msoo mfee Kau fa. Au umeen, mes hi ka iim fa he mꞌurus Kau. Au ꞌbi bui, mes hi ka iim fa he mturun Kau.’

44 Annenan on naan ate, atoin maufiun ein of natahan am nak, ‘Usiꞌ, on mee es reꞌ ia? Usiꞌ mak Ho mumnaah, mes hai ka mfee Ko fa bukaet. Ho mmeon oe, mes hai ka mfee Ko fa oe mninut. Ho on reꞌ atoin kase, mes hai ka mtoup Ko fa meu hai umin. Ho ka mmuiꞌ fa pake-nohas, hai ka msoo mfee Ko fa. Ho mumeen, mes hai ka mnao he mꞌurus Ko fa. Ho mbi bui, mes hai ka mnao mturun Ko fa. Mes anbi oras mee reꞌ hai mmoeꞌ Ko on reꞌ naan, tua?’

45 Au of utaah sin im ꞌak, ‘Ampirsai Kau! Oras hi ka mturun fa tuaf ein reꞌ ka mapakeꞌ fa, reꞌ naan hi ka mturun Kau fa.’ 46 Rarit atoin maufiun ein napenin haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat piut-piut tar antea nabar-baar. Mes neu tuaf reꞌ neek amneot ma amnonot, sin napenin ꞌmonit piut-piut nok Uisneno tar antea nabar-baar.”✡

26

Atoin Yahudis sin aꞌnaakt ein namin ranan he naꞌmaet Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 14:1-2, Naiꞌ Lukas 22:1-2, Naiꞌ Yohanis 11:45-53)

1 Oras Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nrair rasin reꞌ naan ok-okeꞌ neu sin, In naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, 2 “Hi mihini mrair, neno nua amnemat, hit neon koꞌu, es reꞌ Fesat Paska ntea goen. Oras naan, of anmuiꞌ tuaf reꞌ naꞌsosaꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Rarit sin nkuus naꞌmaet Kau nbi hau nehe.”✡

3 Neno naan, aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoni mnais haart ein nabuan nbin naiꞌ Kayafas in umi. Naiꞌ Kayafas naan, es reꞌ aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. 4 Sin namin ranan he nheek Naiꞌ Yesus amninuꞌ-mninuꞌ, he naꞌmaet Je. 5 Mes sin nꞌator asraak am nak, “Amtahan feꞌ! Hit kais atmanaap he theek Je, natuin neon koꞌu goe npaumaak een. Kais-kaisaꞌ too mfaun ein reꞌ anroim Je, napoit ein taisibu.”

Bifee jes anꞌoop miin foo meniꞌ reꞌ maꞌosaꞌ neu Usif Yesus In aꞌnakan

(Naiꞌ Markus 14:3-9, Naiꞌ Yohanis 12:1-8)

6 Anbi kuan Betania, anmuiꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Simon. Unuꞌ te, atoniꞌ nmaiꞌniis ne, natuin in nameen meen nui-atrokiꞌ. Mes oras ia, in nareko nrair. Oras neon koꞌu naan ka ntea fa feꞌ, Naiꞌ Yesus sin annaon nbukaen nbin naiꞌ Simon in umi. 7 Oras sin anbukaen ate, anmuiꞌ bifee jes neem nateef nok Naiꞌ Yesus. In nnaaꞌ bootr es, reꞌ anmoeꞌ je naꞌko faut maꞌosaꞌ.* Botor naan narai miin foo meniꞌ reꞌ maꞌoos reꞌuf. Rarit bifee naan ntuut nareuꞌ bootr ee toben. Onaim in nꞌoop minaꞌ naan akreꞌo-kreꞌo neu Naiꞌ Yesus In aꞌnakan, he njair tanar am nak, in nhormaat Naiꞌ Yesus.

8 Mes oras Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein ankius bifee naan anmoeꞌ on naan ate, sin natoꞌon ma naꞌuab ein am nak, “Hoe! In kais anporin miin foo meniꞌ reꞌ maꞌoos reꞌuf ia! 9 Reko nneis in naꞌsosaꞌ miin foo meniꞌ ia, maut he in roit ein, in nfee sin neun amaꞌmuiꞌt ein!”

10 Mes Naiꞌ Yesus nahiin sin teenb ein naan, onaim In naꞌuab am nak, “Hi kais misusab bifee ia! Maut he in nmoeꞌ on reꞌ naan! Au ꞌmariin, natuin in nꞌoop miin foo meniꞌ ia neu Au aok ii. 11 Amaꞌmuiꞌt ein et hi sonam ma hi tnanam piut-piut. Mes ka ꞌroo fa te, Au reꞌ ia, ka ubua ꞌok ki fa heen.✡ 12 Nok ranan reꞌ bifee ia naꞌpeeh Kau npaek miin foo meniꞌ reꞌ ia, in nabarab anrair Au aok ii, he nkakiꞌ nain fubonaꞌ neu Au aok amates. Fin Au ꞌmoink ii ka ꞌroo fa heen. 13 Mimnau mirek-rekoꞌ, joo! Anbi bare mee-mee jah, oras Uisneno In Rais Reko nanaob on anfuun am nateef anbi pah-pinan ia, sin of naretaꞌ anmatoom nok bifee reꞌ ia in arekon! Maut he mansian ii ok-okeꞌ namnau goe.”

Naiꞌ Judas nnekaꞌ bua nok aꞌnaak pirsait Yahudi he nnonaꞌ Usif Yesus neu sin

(Naiꞌ Markus 14:10-11, Naiꞌ Lukas 22:3-6)

14 Anmuiꞌ tuaf es naꞌko Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein reꞌ naan, kaan ee naiꞌ Judas Iskariot. Neno naan, in anpoi nnao naim aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, he nnonaꞌ Naiꞌ Yesus neu sin. 15 Antea on naan ate, in nataan am nak, “Sin amaꞌ arki! Karu au ꞌturun ki he hi mheek Naiꞌ Yesus naan, hi mfee kau saaꞌ?”

Onaim sin natahan am nak, “Karu ho mroim he muꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus meu kai te, hai mbaen.” Rarit sin nsoꞌin roi mutiꞌ fua boꞌ teun ma nnonaꞌ sin neun naiꞌ Judas.✡ 16 Rarit naiꞌ Judas anpoi, onaim in naim ranan he nnonaꞌ Naiꞌ Yesus neu sin.

Usif Yesus anbukae fesat Paska nok In atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Markus 14:12-21, Naiꞌ Lukas 22:7-14,21-23, Naiꞌ Yohanis 13:21-30)

17 Toon baniꞌ toon, atoin Yahudis sin anmuiꞌ neon koꞌu reꞌ aꞌroon ii neno hiut. Sin nteek neon koꞌu naan nak, ‘Fesat Utunuꞌ ka Mamuur fa’.† Oras fesat naan he nmurai jen, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein neman ma nataan Ee mnak, “Aam! Mabeꞌ ia, hit ro he tmurai tanaob hit neon koꞌun ia. Onaim Ho mroim he hai mroro ꞌbib-kase ma mibarab baer fesat Paska on mee, tua?”

18 Rarit In nataah am nak, “Hi mtaam meu kota, hi of miteef mok atoin es. Mitoon ee mak on nai, ‘Baꞌe! Hai Aam Tungguru annaben neu ka ꞌroo fa ntein ate In he nmaet jen. Onaim In ntoit bare nbi ho umi, he In npaek je he ntao fesat Paska nok In atoup noinꞌ ein.’ ”

19 Annenan on naan ate, In atoup noinꞌ ein annaon nmoꞌen natuin In uaban naan. Rarit sin nabaarb ein bukae fesat Paska nbin naan.

20 Oras fai te, Naiꞌ Yesus nok In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein naan antokon ma nbukaen fesat. 21 Oras sin nbukaen, In naꞌuab am nak, “Hi mneen, oo! Anmuiꞌ tuaf es naꞌko ki, of es reꞌ naꞌsosaꞌ Kau neu biak ein.”

22 Annenan on naan ate, sin neek ein ka ntainiin ein fa. Onaim sin es-es ate nataan kuun Naiꞌ Yesus am nak, “Tuaf reꞌ Ho muꞌuab ee naan, ka au fa, oo?”

23 Onaim In nataah am nak, “Tuaf reꞌ narepaꞌ utunuꞌ nbi ꞌpik-oef nok Kau, in es reꞌ naꞌsosaꞌ Kau.✡ 24 Mimnau! Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ro he ꞌmaet on reꞌ sin ntui nain je nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ. Mes mikeo! Tuaf reꞌ naꞌsosaꞌ Kau naan, in of nasaah kuun in siraak! Reko nneis in ainf ee kais nahoins ee!”

25 Rarit naiꞌ Judas nataan amsaꞌ am nak, “Tuaf reꞌ Ho muꞌuab ee naan, ka au fa, oo?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ho kuum es muꞌuab on naan. He sekau ntein?”

Usif Yesus natoon am nak, utunuꞌ ma tua min-kase naan anjair tanar he namnau Goe

(Naiꞌ Markus 14:22-26, Naiꞌ Lukas 22:14-20, 1 Korintus 11:23-25)

26 Oras sin nbukaen feꞌ, Naiꞌ Yesus nait utunuꞌ fuaꞌ es, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib utunuꞌ naan, ma nnonaꞌ neu In atoup noinꞌ ein, ma naꞌuab am nak, “Utunuꞌ reꞌ ia, Au aok. Mait he mbukae nai, tua!”

27 Rarit In nait ikraas es naheun nok tua min-kase, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nnonaꞌ neu In atoup noinꞌ ein, ma naꞌuab am nak, “Hi arki mait he mbukae nai, tua. 28 Fin tua min-kase ia, Au naaꞌ. Au of aꞌmaet, Au naaꞌ ii natꞌoop ma nsai he nsoi naan too mfaun ein sin saant ein. Naaꞌ reꞌ ia njair tanar he mimnau mak, saaꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair je, oras ia njair teb-tebe. Mait he mbukae nai, tua!✡ 29 Mes amneen mirek-rekoꞌ! Anmurai naꞌko mabeꞌ ia, Au ka ꞌinu ꞌtein fa tua min-kase. Of oras Au ꞌok Au Amaꞌ mtook ma mnaaꞌ aprenat ambi sonaf neno tunan, naꞌ Au ꞌbukae ꞌtein ꞌok ki.”

30 Rarit sin nsiin siit es he npures ma nboꞌis Uisneno. Rarit mabeꞌ naan amsaꞌ, sin anpoi nnaon neun aꞌtoꞌef Saitun.

Usif Yesus natoon nain nak, naiꞌ Petrus of nasuan nak, in ka nahiin Je fa

(Naiꞌ Markus 14:27-31, Naiꞌ Lukas 22:31-34, Naiꞌ Yohanis 13:36-38)

31 Oras sin annaon ate, Naiꞌ Yesus natoon nain In atoup noinꞌ ein am nak, “Mabeꞌ ia, hi arki of maen misaitan Kau. Fin matuꞌi nain et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

‘Uisneno of naꞌmaet atukus,

rarit in aꞌbib-kaesn ein naenan nsiksakn ok.’✡

32 Au ꞌmaet batuur. Mes oras Au ꞌmoni ꞌfain, Au ꞌnao uhunun ki ꞌeu propinsi Galilea.”✡

33 Mes naiꞌ Petrus anprotees am nak, “Aam! Maski tuaf bian naen nasaitan Ko, mes au kaah fa, tua!”

34 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Tebe, oo, Peꞌu? Ampirsai Kau! Mabeꞌ ia, maun goe ka nkokreoꞌ fa feꞌe te, ho musuan Kau no teun goen mak, ho ka muhiin Kau fa!”

35 Mes naiꞌ Petrus naheer am nak, “Kaah fa, tua! Karu Ho mmaet, au ꞌmaet ꞌok Ko msaꞌ. Fin au ka ꞌeu fa he ꞌaen usaitan Ko, tua!” Naiꞌ Petrus in partein ngguin naꞌuab ein on reꞌ naan amsaꞌ.

Usif Yesus anꞌonen anbi poꞌon Getsemani

(Naiꞌ Markus 14:32-42, Naiꞌ Lukas 22:39-46)

36 Rarit Naiꞌ Yesus sin annao nkonon neun aꞌtoꞌef Saitun, antean nbin poꞌon es, kaan ee Getsemani.‡ Anbi naan In natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Hi mtook mtahan ambi ia, Au he ꞌnao ꞌonen ꞌeu reꞌ nee.” 37 Mes In nhaman neik naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus, ma naiꞌ Yohanis, he sin teun sin nok Ne. Anmurai naꞌko oras naan, In neekn ee nsuus ma ka ntaininaꞌ fa. 38 Sin feꞌ nnao naan aꞌkreꞌo, In naꞌuab neu sin im nak, “Au neek ii nsuus anmaet! Au ꞌnaben ate on reꞌ he ꞌmaet een. Hi mtook ma mpao mok Kau mbi reꞌ ia feꞌ.”

39 Rarit In nnao naꞌroo kreꞌo, onaim In nriꞌtuu ma nꞌonen am nak, “Aam Honiꞌ! Karu Ho mromi te, Au kais usaah maꞌneꞌat reꞌ ia. Mes kais mutuin Au romik, maut he mutuin Ho roim aan kuum, tua.”

40 Anꞌonen anrair on naan ate, In nnao nfain neu In atoup noniꞌ tua teun ein naan. Mes sin ntupan nfinin. Rarit In npooꞌ nafenaꞌ sin, ma In naꞌuab nok naiꞌ Petrus am nak, “Hae Peꞌu! Hi mtuup neu saaꞌ? Au ꞌbi nee rabah, mes hi ka bisa fa he mpao kreꞌo msaꞌ! 41 Mimeu maatm ein naan feꞌ. Rarit amfeen he mpao mok Kau! Fin hi neekm ein amroim he mmoeꞌ rais reko, mes hi aom ein anꞌoren. Onaim reko nneis hi mꞌonen, he karu mipein furit ate, hi bisa maran ma mtahan.”

42 Rarit In nnao nꞌonen antein am nak, “Usiꞌ! Karu ro Au es reꞌ he usaah maꞌneꞌat ia, maut he mutuin Ho roim aan kuum, tua.” 43 Anꞌonen anrair on naan ate, In ntebi nfain neu In atoup noniꞌ tua teun ein naan. Mes sin ntupan nfanin, natuin sin maatk ein maꞌfeen ein.

44 Rarit In nfain he nꞌonen antein no goes. In ntoti ntein neu In Amaf, he kais nasaah maꞌneꞌat naan, mes maut he natuin In Aamf ee In romin. 45 Anꞌonen anrair on naan ate, In ntebi nfain he npooꞌ nafenaꞌ In atoup noinꞌ ein. In naꞌuab am nak, “Hi mtuup kiim feꞌe, oo? Amfeen nai! Natuin tuaf reꞌ he naꞌsosaꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, anpaumaak een. Oras reꞌ ia, sin he nheek Kau goen, he nnonaꞌ Kau neu atoin maufiun ein. 46 Amfeen nai! Amfei maatm ein he mkius meu nee! Tuaf reꞌ naꞌsosaꞌ Kau naan, neem een.”

Aꞌnaakt ein anrekan tuaf he nheek Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 14:43-50, Naiꞌ Lukas 22:47-53, Naiꞌ Yohanis 18:3-12)

47 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan feꞌe te, naiꞌ Judas neem nok too mfaun ein. Sin neman neikin suniꞌ ma hau tukaꞌ he nheek Ee. Sin nmoꞌen on naan, natuin prenat naꞌko aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoni mnais haart ein. 48 Naiꞌ Judas ansenen nain sin im nak, “Amkius mirek-rekoꞌ, oo! Tuaf reꞌ au ꞌhoo ma ꞌneek Ee naan, hi mheek Je nai! Fin tuaf reꞌ naan, es reꞌ tuaf reꞌ hi mam-mami.”

49 Oras sin antean Naiꞌ Yesus, naiꞌ Judas nnao nhake nbi Naiꞌ Yesus In matan am nak, “Saloom, Aam Tungguru!” Onaim naiꞌ Judas anhoo ma nneek Ee.

50 Rarit Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Hae, Judas! Ho uum reꞌ ia, meik sairt ii es reꞌ ia, oo?” Onaim too mfaun ein naan neman, he nheek Naiꞌ Yesus.

51 Mes nok askeken, Naiꞌ Yesus In tuaf es anfaik benas, ma nsaip namouf atoin es in rukin noon es. (Atoniꞌ naan, es reꞌ pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe in ate.) 52 Ankius on naan ate, Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Muꞌtaap mufaniꞌ ho benas naan. Fin tuaf reꞌ nmoni nbi ꞌbae suniꞌ, in of anmaet nok suniꞌ. 53 Ho ka muhiin fa, oo? Au bisa ꞌtoit Au Amaꞌ he nreek In ameupt ein nifun-nifun§ naꞌkon sonaf neno tunan, he neman nturun Kau. 54 Mes noo goah nai. Anbain he tuaf ein reꞌ ia nheek Kau. Natuin saaꞌ reꞌ matuꞌi nain et Uisneno In Suur Akninuꞌ nmatoom nok Kau naan, ro he njarin.”

55 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu too mfaun ein reꞌ neman nheek Je mnak, “Hi mitenab mak, Au reꞌ ia atoin maufinu, oo? Nansaaꞌ am es hi iim amheek Kau meik suniꞌ ma hau tukaꞌ? Te kaah, neno-neno te Au unoniꞌ ki ꞌbi Uim Onen Uuf, mes ka tiit fa tuaf es, he nmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ neu Kau.✡ 56 Mes anbain nai! Iim amheek Kau nai! Natuin reꞌ ia matuꞌi nain naꞌko unuꞌ et Uisneno In Suur Akninuꞌ.”

Ankisun on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein namtau nmaten. Onaim sin naenan ma nasaitan Naiꞌ Yesus.

Sin neik Usif Yesus neu afeek rais pirsait ein

(Naiꞌ Markus 14:53-65, Naiꞌ Lukas 22:54-55,63-71, Naiꞌ Yohanis 18:13-14,19-24)

57 Rarit tuaf ein reꞌ nheek Naiꞌ Yesus, sin neik Je neu aꞌnaak pirsait Yahudis sin aꞌnaak koꞌu, naiꞌ Kayafas in umi, natuin aꞌnaakt ein nabuan nbin naan. Abuat ein naan, sin esan reꞌ: aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, atoni mnais haart ein. 58 Oras sin neik Je te, naiꞌ Petrus nnao naꞌkor-koroꞌ nbi sin koitk ein, antea aꞌnaak kouꞌ goe in umi. Naiꞌ Petrus antaam nok anbi kintal amsaꞌ he ntook nabua nok tuaf ein abitan naan. Fin in he nahiin saaꞌ reꞌ of he njair. 59 Anbi umi naan in nanan aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein naꞌuab ein nok tuaf ein reꞌ afeek rais pirsait. Sin namin bukti he napenin ranan he nafeek hukun aꞌmaten neu Naiꞌ Yesus. 60 Maski sin nataman saksii poi mfaun, mes sin ka napenin fa bukti saaꞌ-saaꞌ he npaek sin. Namuni te, sin napenin saksii tuaf nua. 61 Tua nuaꞌ ein naan ansaksii am nak, “Hai mneen miit Atoniꞌ ia naꞌuab am nak, ‘Au of useer Uim Onen Uuf. Mes Au of ufenaꞌ ufaniꞌ Umi naan neno teun goah.’ ”✡

62 Rarit aꞌnaak pirsait Yahudis sin aꞌnaak kouꞌ goe nfeen anhake nbi too mfaun ein sin maatk ein reꞌ ntokon nbin naan. Onaim in nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Ho mneen amrair too mfaun ein nakuu Ko. Mes nansaaꞌ am es Ho mninuꞌ-mninuꞌ?” 63 Mes Naiꞌ Yesus ka nataah fa saaꞌ-saaꞌ. Onaim aꞌnaak kouꞌ goe nataan antein am nak, “Au he utaan Ko! Mes Ho ro he mutaah batuur-batuur, nahuum on reꞌ Ho mutaah meu Uisneno reꞌ nmoin et sonaf neno tunan. Anmuiꞌ tuaf nak, Ho reꞌ ia, Kristus, Uisneno In Anah reꞌ In nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ. Batuur, aa oo?”

64 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur, on reꞌ ho muꞌuab naan. Mes, mimnau! Hi ar-arki of miit Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Au of aꞌtoko ꞌbi sonaf neno tunan ꞌbi Uisneno In abnapan aꞌneꞌu, he ꞌnaaꞌ aprenat ꞌok Ne reꞌ akuaas reꞌuf. Rarit Au ꞌsanu ꞌfain ꞌuum aꞌbi nope.”✡

65 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, aꞌnaak kouꞌ goe natooꞌ maꞌtaniꞌ, tar antea in npius nakratiꞌ in baru mnanuꞌ. Rarit in nkoaꞌ ma natoon neu atooks ein naan ok-okeꞌ mnak, “Hit ka tperluu fa saksii ttein! Hi mneen kiim meik hi rukim, In uab naan. In nanaib kuun In tuan anjair Uisneno In Anah. Reꞌ ia rasi mꞌakan! Hi mihiin ok-okeꞌ mak, tatuin hit atoran pirsait, karu atoniꞌ nataib on, on reꞌ Uisneno, atoniꞌ naan ro he nmaet! 66 Onaim oras ia, hi he mifeek mak saaꞌ?”

Onaim sin nsakanan ok-okeꞌ mnak, “Batuur atoniꞌ ia nsaan! Onaim In ro he napein hukun aꞌmaten!”✡

67 Rarit tuaf fauk antaman ma naroon Naiꞌ Yesus. Sin nbeos Goe ma npaas Ee msaꞌ.✡ 68 Rarit sin nakreeꞌt Ee mnak, “Hoe! Ho reꞌ ia Kristus, aa oo? Ho mteek miit! Sekau es antuuf Ko reꞌ ia?”

Naiꞌ Petrus nasuan no tenu mnak, in ka nahiin fa Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 14:66-72, Naiꞌ Lukas 22:56-62, Naiꞌ Yohanis 18:15-18,25-27)

69 Oras naan, naiꞌ Petrus antoko nbi kintal feꞌ. Rarit anmuiꞌ bifee ate es, neem naꞌuab nok naiꞌ Petrus am nak, “Feꞌe na, ho uum mok Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan, aiꞌ?”

70 Mes in nprotees anbi too mfaun ein sin maatk ein am nak, “Kaah fa, tua! Nansaaꞌ am es ho mutaan on naan! Au ka uhiin Je fa.” 71 Rarit naiꞌ Petrus anpoi nhake nbi enoꞌ ꞌtamas.

Onaim anmuiꞌ bifee jes anteniꞌ reꞌ nkius niit ee nbi naan. In natoon neu atoin ein reꞌ nbin naan am nak, “Au ꞌiit atoniꞌ ia nok Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan.”

72 Onaim naiꞌ Petrus anprotees am nak, “Ho mumaunu, oo! Au ka uhiin fa atoniꞌ naan! Au ꞌsuup!”

73 Ka ꞌroo fa te, tuaf bian sin reꞌ ntokon nbin naan naꞌuab anteinꞌ ein neu ne, mnak “Hae! Ho kais mupoi kai mak, ho ka mok fa Atoniꞌ naan! Fin hai mneen ho muꞌuab ate, humaꞌ mese on reꞌ atoin Galileas sin!”

74 Mes in nmurai nasekuꞌ, onaim in anraban am nak, “Hoe! Au ꞌsuup aꞌpaek Uisneno In kanan! Au ka uhiin fa Atoniꞌ naan!” Nateef in naꞌuab on naan ate, maun goe nkokreoꞌ.

75 Anneen maun goe nkokreoꞌ, naiꞌ Petrus namnau Naiꞌ Yesus In uaban feꞌe na, reꞌ nak, “Maun goe ka nkokreoꞌ fa feꞌe te, ho musuan amrair Kau no teun goen am mak, ho ka muhiin Kau fa.” Namnau niit on naan ate, in naen anpoi ma nkae npin-pinus.

27

Sin neik Usif Yesus neu gubernur Pilatus

(Naiꞌ Markus 15:1, Naiꞌ Lukas 23:1-2, Naiꞌ Yohanis 18:28-32)

1 Neis noi nmeu on naan ate, too mfaun ein reꞌ anꞌaꞌan rais pirsait naan, nnekaꞌ buan he naꞌmaet Naiꞌ Yesus. 2 Es naan ate, sin nfuut neik Je anꞌain gubernur Pilatus. Fin sin nromin he gubernur ee nhukun naꞌmaet Je.*

Naiꞌ Judas nakfirit niis on

(Haef ein sin Retaꞌ 1:18-19)

3 Oras naiꞌ Judas nahiin nak, Naiꞌ Yesus napein hukun aꞌmaten, in nmeiꞌ jon, natuin in es reꞌ naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus. Rarit in nnao nfain neu aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoni mnais haart ein, he nafaniꞌ sin roi mutiꞌ fuaꞌ boꞌ teun ein reꞌ naan. 4 In naꞌuab am nak, “Au ꞌsaan aꞌrair, natuin au ꞌnonaꞌ Tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat meseꞌ msaꞌ.”

Mes sin natahan am nak, “Hoe! Hai ka mfairoir ko fa! Ho ro he musaah ma mutaah kuum sanat naan.” 5 Rarit naiꞌ Judas anporin roit ein neu Uim Onen Uuf. Onaim in nnao nakfirit niis on.

6 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein nsiun naꞌbuaꞌ roit ein reꞌ naiꞌ Judas anporin sin naan. Sin naꞌuab ein am nak, “Hit kais attao tafaniꞌ roit ein ia teu peit je nanan, natuin roit ein ia of anhaiꞌniis kit. 7 Onaim reko nneis hit tsoos afu piis es taꞌko amoꞌe ꞌnaꞌi. Karu nmuiꞌ atoin sonaꞌ aiꞌ kase nmaet, ma tuaf es ka nahiin je fa, hit bisa tsuub ee nbi naan.” 8 Rarit sin npaek roit ein naan, he nsosan afu. Etun tar antea oras ia, atoniꞌ nteek bare naan nak, ‘Auf Naaꞌ’.✡

9 Nok ranan naan, sin natuin saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yermias naꞌuab nain je mnak,

“Sin npaek roi mutiꞌ fua boꞌ teun he nsosan afu.

Sin npaek roit ein naan, fin roit ein naan osaf he nsosan mansian,

natuin osaf reꞌ atoin Israelas sin nafeek nani.

10 Afu naan sin nsoos ee naꞌko amoꞌe ꞌnaꞌi,

natuin Uisneno In apreent ee neu kau.”✡

Usif Yesus anbi gubernur Pilatus in human ma in matan

(Naiꞌ Markus 15:2-5, Naiꞌ Lukas 23:3-5, Naiꞌ Yohanis 18:33-38)

11 Oras too mfaun ein neik Naiꞌ Yesus antean gubernur ee te, in nataan Naiꞌ Yesus am nak, “On mee? Ho reꞌ ia, batuur-batuur atoin Yahudis sin Uisf, aa oo?”

In nataah am nak, “Batuur. On reꞌ ho muꞌuab aan, tua.”

12 Mes oras aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoni mnais haart ein nakuu rasi mfaun neun Naiꞌ Yesus, In ka nataah fa saaꞌ-saaꞌ msaꞌ.

13 Rarit gubernur ee nataan Ee mnak, “Ho ka mneen fa sin uab ein naan? Sin nasaan Ko mfaun een. Mes nansaaꞌ am es Ho ka mutaah fa?”

14 Mes In ka nataah nain fa msaꞌ, tar antea gubernur ee nsanmaak.

Gubernur Pilatus nafeek hukun aꞌmaten neu Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 15:6-15, Naiꞌ Lukas 23:13-25, Naiꞌ Yohanis 18:39—19:16)

15 Toon-toon ate, oras fesat Paska atoin Yahudis sin, too mfaun ein biasa npiir naan atoin hukun es, he gubernur ee nafetin. 16 Oras naan, anmuiꞌ atoin hukun es, in kaan ee naiꞌ Barabas.† Too mfaun ein nahiin je neu in reꞌ naan sekau, natuin in maufiun ii maꞌtaniꞌ. 17 Neno naan amsaꞌ, too mfaun ein annaon neun gubernur Pilatus, rarit sin nbaisenun ma ntotin he nafetin atoin hukun es, on reꞌ biasa. Onaim gubernur Pilatus nataan sin im nak, “Reko! Mes au he ufetin sekau? Naiꞌ Barabas reꞌ ia, aiꞌ Naiꞌ Yesus reꞌ tuaf anteek Ee mnak, Kristus, reꞌ ia msaꞌ. Au he ufetin es reꞌ mee? Hi mpiir nai.” 18 (Gubernur ee naꞌuab on naan, natuin in nahiin nak, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein neik Naiꞌ Yesus neu ne, natuin sin natiun Goe mates.)

19 Oras gubernur ee nparikas rasi naan feꞌe te, in fee je ansonuꞌ hanaf neu ne mnak, “Ampaant om, tua. Naiꞌ Yesus naan Atoniꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ. In kakain am es reꞌ fini na au umnei ka reko fa. Tar antea oras ia msaꞌ au ꞌnaben ate ka reko fa.” 20 Mes aꞌnaak rais pirsait Yahudis sin aꞌnaakt ein ma atoni mnais haart ein anfuaruut too mfaun ein naan, he ntoit gubernur ee nafetin naiꞌ Barabas, ma nhukun naꞌmaet Naiꞌ Yesus. 21 Rarit in nataan nafaniꞌ sin im nak, “Naꞌko tua nuaꞌ ein reꞌ ia, au ufetin es reꞌ mee?”

Onaim sin natahan ok-okeꞌ mnak, “Barabas! Mufetin kai naiꞌ Barabas!”

22 Rarit in nataan sin im nak, “Karu on naan ate, au he ꞌmoeꞌ saaꞌ ꞌeu Naiꞌ Yesus, reꞌ atoniꞌ nteek Ee mnak, Kristus?”

Onaim sin nkoaꞌ ein ma nhuun ein ok-okeꞌ mnak, “Amkuus muꞌpeit Ee meu hau nehe!”

23 Rarit gubernur ee nataan antein am nak, “Mes In saant ee, saaꞌ? Au uprikas urair Je, mes au ka upein fa In sanat saaꞌ-saaꞌ!”

Mes sin nkoaꞌ ein ma nhuun ein naher-heran anteinꞌ ein am nak, “Muꞌmate! Amkuus muꞌpeit Ee meu hau neeh je nai!”

24 Ka ꞌroo fa te, in nahini mnak, in ka bisa nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ ntein, fin too mfaun ein he ntaisiubn een. Onaim in nait oe ma nafaun in aꞌniimk ein anbi sin maatk ein, ma naꞌuab neu sin im nak, “Au ka utaah ma usaah fa Atoniꞌ ia in aꞌmaten! Maut he hi es reꞌ misaah ma mitaah kiim!”✡

25 Onaim too mfaun ein nkoaꞌ ma nhuun ein am nak, “Reko, mbain nai! Maut he hai mok hai sufaꞌ-kaꞌuf sin es reꞌ mitaah ma misaah In naaꞌ naan!”

26 Anneen on naan ate, in naꞌuab am nak, “Reko!” Onaim in nafetin naiꞌ Barabas natuin sin roimk ein. Rarit in naprenat apaot ein, he nnaon nbeos Naiꞌ Yesus npaken aꞌkauboe.‡ Anbeso nrair Je on naan ate, soraurs ein neik Je he nnao nkuus Ee neu hau nehe.

Soraurs ein nakreꞌet Naiꞌ Yesus

(Naiꞌ Markus 15:16-20, Naiꞌ Yohanis 19:2-3)

27 Rarit soraurs ein anheer neik Naiꞌ Yesus neu sin koat ee in kintal mainuan. Anbi naan, sin noꞌen naan sin partei ngguin pukan es.§ 28 Onaim sin napaekb Ee baru mnanuꞌ masnaa meeꞌ apinat.* 29 Rarit sin nait hau maꞌaikaꞌ in taek ein he nkanen aꞌsoeb es. Onaim sin ntumaꞌniiꞌ ꞌsoeb maꞌaikaꞌ naan neu Naiꞌ Yesus In aꞌnakan, he naꞌraur ein on reꞌ sin he nasaeb Ee ꞌpiruꞌ-baru neu uisf feuꞌ goes. Rarit sin nanaaꞌt Ee hau noon es anbi In aꞌniman aꞌneꞌu nahuum on reꞌ teas aprenat. Ma sin nriꞌtuun ma nbaiseun Naiꞌ Yesus, ma sin nakreeꞌt Ee mnak, “Baisenut neu atoin Yahudis sin Usif.” 30 Onaim sin npuran hape neu Ne, ma nait teas naan naꞌko In aꞌniman, he nteeꞌ naꞌba-bae In aꞌnakan. 31 Sin nakreꞌet anrair Je on naan ate, sin nhoroꞌ nporin baru mnanuꞌ naan. Rarit sin napakeb nafaniꞌ In tais ein. Rarit sin neik Je nnao npoin naꞌkon kota Yerusalem, he nkuus naꞌpeit Ee nbi hau nehe tar antea In nmaet.

Sin nkuus naꞌpetiꞌ Usif Yesus anbi hau nehe

(Naiꞌ Markus 15:21-32, Naiꞌ Lukas 23:26-43, Naiꞌ Yohanis 19:17-27)

32 Oras sin nheer neik Naiꞌ Yesus anbi raan atnanaꞌ, sin nateef atoin es naꞌko kota Kirene in feꞌ he ntaam neu kota. In kaan ee naiꞌ Simon. Sin naꞌseek ee he nasaah Naiꞌ Yesus In hau nehe. 33 Rarit sin antean baer jes, kaan ee, Golgota. (Anbi uab Aram, in oten nak, ‘Bare ꞌnaak nuif.’) 34 Anbi naan sin naꞌinuꞌ Naiꞌ Yesus tua min-kase reꞌ sin nseor goe nok reuꞌ miin menuꞌ, maut he In ntahan menas. Naiꞌ Yesus annaben aꞌkreꞌo, mes rarit In ntorak.✡

35 Rarit sin nkuus naꞌpeit Ee nbi hau nehe. Onaim soraurs ein anheran suur anaꞌ he naparaꞌ Naiꞌ Yesus In paken.✡ 36 Rarit sin ntokon npao Goe nbin naan. 37 Sin ntuin nbin hau piis es amsaꞌ am nak,

“IA NAIꞌ YESUS, ATOIN YAHUDIS SIN USIF”

Onaim sin nkuus anpasan hau pisaꞌ naan anbi Naiꞌ Yesus In hau nehe, antoom faof, he njair tuꞌin neu saaꞌ am es In napein hukun naan.

38 Anbi naan, sin nkuus naꞌpetiꞌ atoin aburarut tuaf nua. Es anbi In abnapan aꞌneꞌu; es anbi In abnapan aꞌrii.

39 Too mfaun ein reꞌ nnaon npeꞌon naan, ankius Goe. Onaim sin napenub sin nuurk ein ma naꞌuab nakreeꞌt Ee.† ✡ 40 Sin nkoaꞌ ein ma nhuun ein am nak, “Hoe! Ho mak Ho bisa museer Uisneno In Uim Onen Uuf, rarit Ho mufenaꞌ mufainꞌ ee anbi neno teun goah. Karu Ho batuur-batuur Uisneno In Anah, mufetin miit Ho tuam aan he msaun muꞌko hau nehe naan nai.”✡

41 On naan amsaꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais haart ein nakreeꞌt Ee mnak, 42 “In nsoi nafetin naan kuun biak ein, mes In ka bisa fa nsoi nafetin naan In tuan. In nak, In atoin Israelas sin Usif! Karu on naan, maut he In nsaun nai naꞌko hau nehe naan. Karu hai mkius miit on naan, naꞌ hai mpirsai Je. 43 Karu In batuur-batuur Uisneno In Anah, maut he,

‘In nafnekan ma nharap neu Uisneno.

Onaim karu Uisneno nroim Je,

maut he Uisneno es reꞌ ansoi nafetin naan Ee.’ ”✡

44 Aburarut nuaꞌ ein naan, nakreeꞌt Ee on naan amsaꞌ.

Usif Yesus In aꞌmaten

(Naiꞌ Markus 15:33-41, Naiꞌ Lukas 23:44-49, Naiꞌ Yohanis 19:28-30)

45 Rarit meisꞌookn ii nꞌaum naan bare naan naꞌko maans ee natetab rek-reko tar antea nreuk teun maans ee nmaeb. 46 Nateef anreuk teun maans ee nmaeb on naan ate, Naiꞌ Yesus ankoaꞌ anpaek uab Aram am nak, “Eli! Eli! Lema sabaktani?” (In oten nak, “Koi Au Usiꞌ! Koi Au Uisneno! Nansaaꞌ am es Ho mkoit ma musaitan Kau on reꞌ ia?”)✡

47 Tuaf fauk reꞌ npaumak-maak anbin naan, annenan In hanan. Onaim sin nak, “Hae! Hi mneen feꞌ. In nkoaꞌ naꞌi naiꞌ Elia, Uisneno In mafefa kninuꞌ un-unuꞌ naan!” 48 Rarit tuaf es naen nait aniꞌ-tei metoꞌ he narepaꞌ neu raur maꞌninuꞌ. In nkaot aniꞌ-tei metoꞌ naan neu hau noon es in panan, rarit naramib Naiꞌ Yesus he nmuis.✡

49 Mes tuaf bian antein naꞌuab ein am nak, “Maut he tkius tiit naꞌi naiꞌ Elia he neem ansoi nafetin naan Ee, aiꞌ kaah?”

50 Rarit Naiꞌ Yesus ankoaꞌ antein nok haan hunun, rarit In nmaet.

51 Anbi Uim Onen Uuf, anmuiꞌ naan tai eon kouꞌ goes nakfiir he nꞌekaꞌ Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi. Oras Naiꞌ Yesus natfeek, tai enoꞌ naan natkai nbatis nua, naꞌko faof tar antea ꞌpiin. Onaim antainuun, tar antea faut kouꞌn ein anpeꞌen.✡ 52 Noup fautn ein natfeꞌin amsaꞌ. Ma Uisneno In tuaf ein reꞌ nmate nrarin, bian In namonib nafaniꞌ sin. 53 Oras Naiꞌ Yesus anmonin nfain, sin npoin naꞌkon noup fautn ein, rarit sin ntaman neun Yerusalem. Too mfaun ein niit sin inbin naan.

54 Anbi Golgota, anmuiꞌ aꞌnaak sorarus nok in soraur aan ein reꞌ npaon nbin Naiꞌ Yesus in hau nehe. Oras sin nnaben neu antainuun, ma nahinin nak areꞌ rasin reꞌ naan anjarin nrarin on naan ate, sin namtau nmaten. Sin naꞌuab ein am nak, “Aijoo! Atoniꞌ ia, batuur-batuur Uisneno In Anah!”

55 Anbi naan amsaꞌ nmuiꞌ bifee tuaf fak-fauk, reꞌ anhaken nbin aꞌroo, ma napeen niit In aꞌmaten naan. Sin natuin Ee naꞌkon Galilea, fin sin esan reꞌ antuthae Je naꞌko unuꞌ. 56 Naꞌko bifeen reꞌ naan, anmuiꞌ bi Maria naꞌko kuan Makdala, bi Maria es anteniꞌ (es reꞌ naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yusuf sin ainaf), ma naiꞌ Sebedius in fee (es reꞌ naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis sin ainaf).✡

Sin nsuub Usif Yesus

(Naiꞌ Markus 15:42-47, Naiꞌ Lukas 23:50-56, Naiꞌ Yohanis 19:38-42)

57 Anbi naan anmuiꞌ atoin amuiꞌt es naꞌko kuan Arimatea, kaan ee naiꞌ Yusuf. In natuin Naiꞌ Yesus In noniꞌ-taruꞌ aꞌroo goen. Naiꞌ Yesus In aꞌmaten, nateef nok neon nimaꞌ. Nokaꞌ on naan ate, nateef nok atoin Yahudis sin neon onen. Es naan ate, oras maans ee he noi nmouf, naiꞌ Yusuf naim ranan he nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan naꞌko hau nehe. 58 Rarit in nnao nbaiseun gubernur Pilatus, he ntoit Naiꞌ Yesus In aon amates. Rarit gubernur ee naprenat he sin nnonaꞌ amates naan neu ne. 59 Onaim naiꞌ Yusuf annao nꞌain Golgota. Rarit in nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan naꞌko hau nehe. Rarit in nꞌaum narek-reokꞌ Ee nok tai feꞌu reꞌ maꞌosaꞌ. 60 Oras naan, naiꞌ Yusuf sin feꞌ anpahat anrair koon es anbin ꞌtoeꞌ fatu, he nabarab nain noup fatu neu sin nonot-asar sin karu sin nmaten. Onaim naiꞌ Yusuf sin natnaat ma nataam Naiꞌ Yesus neun noup fatu naan. Rarit sin narituꞌ faut kouꞌ goes, he sin ntoeb narek-rekoꞌ noup fatu naan. Onaim naiꞌ Yusuf sin ntebi nfanin.

61 Oras naan, bi Maria naꞌko kuan Makdala ma bi Maria es antein, nokan amsaꞌ nbin naan. Sin ntokon nbain ein anꞌanin noup fatu naan.

Gubernur ee nreek tuaf he sin npao noup fatu reꞌ nsuub Usif Yesus

62 Nokaꞌ on naan ate, nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat. Onaim aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoin Farisis sin nnao nbaiseun gubernur. 63 Sin nbaisenun am nak, “Amaꞌ gubernur. Hai mimnau oras aputa-kriut naan anmoin feꞌ, In naꞌuab niit, on nai: ‘Batuur Au ꞌmaet, mes nkoon neno teun on naan ate, Au ꞌmoni ꞌfain.’✡ 64 Es naan ate, hai mbaiseun ko, tua, he mreun ma mreek ho soraurs ein he npao narek-rekoꞌ noup fatu naan, tar antea neno teun. Nok ranan naan, In atoup noinꞌ ein ka bisa nabaak fa In aon amates, he napoi atoniꞌ mnak, In nmoni nfain. Fin karu sin napoin on reꞌ naan, naan maufinu nneis naꞌko unuꞌ sin napoin am nak, In reꞌ naan, es reꞌ Kristus.”

65 Anneen on naan ate, gubernur ee nataah am nak, “Reko msaꞌ! Mes hi kiim ammuiꞌ tuaf apaot. Reko nneis ampaek sin, he nnao npaon narek-rekoꞌ nbin bare naan.”

66 Rarit sin nnaon anbin bare naan, ma neik sin apaot ein. Antean bare naan, sin nmarak noup fatu naan in enoꞌ.‡ Onaim sin nreun tuaf he npao bare naan ankoon, he tua ꞌtetaꞌ kais neem nait amates naan.

28

Usif Yesus anmoni nfain!

(Naiꞌ Markus 16:1-10, Naiꞌ Lukas 24:1-12, Naiꞌ Yohanis 20:1-10)

1 Rarit neno krei kik-kiuk anaꞌ bi Maria naꞌko kuan Makdala ma bi Maria es antein, sin nnaon nkius noup fatu naan. 2 Nok askeken, antainuun maꞌtaniꞌ. Uisneno In ameput es naꞌko sonaf neno tunan ansaun neem, onaim in ntitar nananiꞌ faut koꞌu reꞌ ntoeb noup fatu naan. Rarit in ntoko nbi faut goe tunan. 3 Ameput naan in huumn ee anpiin on reꞌ rimat, ma in paek ein snaa mutiꞌ ma nariim. 4 Apaot ein naan namtau nmaten, tar antea sin naꞌtaꞌin met-meot goah, ma sin ka bisa nakbeor ein fa on reꞌ amates.

5 Onaim ameput sonaf neno tunan naan, naꞌuab neu bifeen naan am nak, “Hi kais mimtau! Au uhiin ꞌak hi iim maim Naiꞌ Yesus, Tuaf reꞌ sin nkuus naꞌmaet Je nbi hau nehe. 6 Mes In ka et fa ia goen. Natuin In nmoni nfain, naan nahuum on reꞌ In naꞌuab nain je. Amtaam nai he mkius kiim bare reꞌ sin ntao In aon amates. Bare naan ruman! 7 Oras ia hi mtebi mfain nai! Amnao mitonan In atoup noinꞌ ein am mak, Naiꞌ Yesus anmoni nfain jen. In nnao nahuun et Galilea. Sin ro he nnaon natefan nok Ne nbin nee, on reꞌ unuꞌ te In nbaꞌan nain sin. Ampirsai nai. Amfain nai he mitoon saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee reꞌ ia!”

8 Onaim bifeen naan naen nasaitan bare naan. Sin namtaun, mes sin nmarinan amsaꞌ. Sin ntebi nfanin he natoon rasin reꞌ naan ok-okeꞌ neun Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein.

9 Mes antean raan atnanaꞌ on naan ate, nok askeken Naiꞌ Yesus nateef nok sin. In naꞌuab am nak, “Saloom!” Sin nkius nitan on naan ate, sin neman npaumak-maak ma nhoo In haek ein, ma naꞌbees neu Ne. 10 Onaim In naꞌuab am nak, “Kais mimtau! Amnao mitonan Au atoup noinꞌ ein, he sin nnaon npao Kau nbin Galilea.”

Apaot ein nnao natonan anmatoom nok saaꞌ reꞌ njari nbi noup fatu reꞌ nsuub Usif Yesus

11 Oras bifeen naan feꞌ anbin raan atnanaꞌ, apaot ein naan anfanin neun kota. Sin nnao natonan neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, rasin reꞌ njarin ok-okeꞌ naan. 12 Onaim aꞌnaakt ein anꞌator aꞌsraak nok atoni mnais haart ein, he nfeen apaot ein naan roit amfa-faun, he sin fefaꞌ ꞌtemen. 13 Aꞌnaakt ein naan naprenat sin im nak, “On nai. Karu atoniꞌ nataan, hi ro he mitaah am mak, fai je natnaan hi mtuup amfiin. On nai te In atoup noinꞌ ein neman ma nabaak In aon amates. 14 Karu gubernur ee anneen rasin naan, kais mimtau, natuin hai es amꞌator aꞌnaef ee.”

15 Onaim apaot ein antoup roit ein naan. Sin nmoꞌen natuin aꞌnaakt ein sin roimk ein. Es naan ate, antea oras ia atoin Yahudis sin anpirsain uab puta-kriut naan feꞌ.

Usif Yesus nakriir On neu In atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Markus 16:14-18, Naiꞌ Lukas 24:36-49, Naiꞌ Yohanis 20:19-23, Haef ein sin Retaꞌ 1:6-8)

16 Anneen anrair bifeen naan sin uabk ein naan, Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am meseꞌ naan nnaon neun propinsi Galilea he natefan nok Ne nbin aꞌtoeꞌf es, natuin In rais manbaꞌan naan.✡ 17 Oras sin nkius niit Ee, sin naꞌruir ein ma naꞌbesan neun Ee. Maski on naan amsaꞌ, mes anmuiꞌ tuaf reꞌ neekn ee naꞌoniꞌ feꞌ.

18 Rarit In neem anpaumak-maak sin, ma naꞌuab am nak, “Uisneno nfee Kau kuasat he Au uprenat saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ nbi sonaf neno tunan ma nbi pah-pinan ia. 19 Onaim hi mnao meu mee-mee jah ate, hi ro he mitoon Au Rais Reko meu pah-pah ma uuf-uuf ein ok-okeꞌ. Hi ro he minoniꞌ sin rek-reko, maut he sin njarin Au atoup noinꞌ ein. Ma hi ro he misrain sin he njarin tanar nak, sin nmafutuꞌ nrarin nok Amaꞌ Uisneno, ma In Anah, ma In Asmaan Akninuꞌ.✡ 20 Ma minoniꞌ sin he nmoꞌen natuin areꞌ preent ein ok-okeꞌ reꞌ Au utoon aꞌrair ki sin. Mimnau! Au ꞌbi hi soonm ein ma hi tnaanm ein piut-piut, tar antea pah-pinan ia namsoup.”

* 1:6b-11 Tuis uab Yunani reꞌ reok reꞌuf, antui mnak, Asaf. Anmuiꞌ surat bian antuin am nak, Asa. Tuaf reꞌ ia, humaꞌ meseꞌ nok tuaf reꞌ matuꞌi et Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 3:10

† 1:6b-11 Tuis uab Yunani bian antuin am nak, Amos, ma bian antuin am nak, Amon.

✡ 1:6b-11 2 Uisf ein sin Retaꞌ 24:14-15, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 36:10, Naiꞌ Yeremias 27:20

✡ 1:18 Naiꞌ Lukas 1:27

‡ 1:21 Kanaf Naiꞌ Yesus in oetn ii nak, “Uisneno nsoi nafetin mansian”.

✡ 1:21 Naiꞌ Lukas 1:31

✡ 1:23 Naiꞌ Yesaya 7:14

✡ 1:25 Naiꞌ Lukas 2:21

✡ 2:6 Naiꞌ Mika 5:1, 2 Naiꞌ Samuel 5:2

✡ 2:15 Naiꞌ Hosea 11:1

* 2:18 Kota Rama naan, kota es npaumaak kota Yerusalem.

✡ 2:18 Naiꞌ Yeremias 31:15

✡ 2:23 Naiꞌ Markus 1:24, Naiꞌ Lukas 2:39, Naiꞌ Yohanis 1:45

✡ 3:2 Naiꞌ Mateos 4:17, Naiꞌ Markus 1:15

✡ 3:3 Naiꞌ Yesaya 40:3

✡ 3:4 2 Uisf ein sin Retaꞌ 1:8

✡ 3:7 Naiꞌ Mateos 12:34, 23:33

✡ 3:9 Naiꞌ Yohanis 8:33

✡ 3:10 Naiꞌ Mateos 7:19

* 3:11 In kata nbi uab Yunani ahun-hunut nak, “nasrain nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, ma ai.” “Nasrain nok In Asmanan” in oetn ii, es reꞌ “naheun hi neekm ein nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ.” “Nasrain nok ai” in oetn ii, es reꞌ “nakninuꞌ ki nahuum on reꞌ tuaf anpaek ai he nout makrafuꞌ.”

✡ 3:17 Retaꞌ Ahun-hunut 22:2, Siit Pures-Boꞌis sin 2:7, Naiꞌ Yesaya 42:1, Naiꞌ Mateos 12:18, Naiꞌ Mateos 17:5, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 9:35

✡ 4:1 Atoin Ibranis 2:18, 4:15

✡ 4:4 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 8:3

✡ 4:6 Siit Pures-Boꞌis sin 91:11-12

✡ 4:7 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:16

✡ 4:10 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:13

✡ 4:12 Naiꞌ Mateos 14:3, Naiꞌ Markus 6:17, Naiꞌ Lukas 3:19-20

✡ 4:13 Naiꞌ Yohanis 2:12

✡ 4:16 Naiꞌ Yesaya 9:1-2

✡ 4:17 Naiꞌ Mateos 3:2

✡ 4:23 Naiꞌ Mateos 9:35, Naiꞌ Markus 1:39

✡ 5:4 Naiꞌ Yesaya 61:2

✡ 5:5 Siit Pures-Boꞌis sin 37:11

✡ 5:6 Naiꞌ Yesaya 55:1-2

✡ 5:8 Siit Pures-Boꞌis sin 24:3-4

✡ 5:10 1 Naiꞌ Petrus 3:14

✡ 5:11 1 Naiꞌ Petrus 4:14

✡ 5:12 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 36:16, Haef ein sin Retaꞌ 7:52

✡ 5:13 Naiꞌ Markus 9:50, Naiꞌ Lukas 14:34-35

✡ 5:14 Naiꞌ Yohanis 8:12, 9:5

✡ 5:15 Naiꞌ Markus 4:21, Naiꞌ Lukas 8:16, 11:33

✡ 5:16 1 Naiꞌ Petrus 2:12

✡ 5:18 Naiꞌ Lukas 16:17

✡ 5:21 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:13, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:17

✡ 5:27 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:14, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:18

✡ 5:29 Naiꞌ Mateos 18:9, Naiꞌ Markus 9:47

✡ 5:30 Naiꞌ Mateos 18:8, Naiꞌ Markus 9:43

✡ 5:31 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:1-4, Naiꞌ Mateos 19:7, Naiꞌ Markus 10:4

✡ 5:32 Naiꞌ Mateos 19:9, Naiꞌ Markus 10:11-12, Naiꞌ Lukas 16:18, 1 Korintus 7:10-11

✡ 5:33 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:12, Surat Sensus 30:2, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 23:21

✡ 5:34 Naiꞌ Yakobus 5:12, Naiꞌ Yesaya 66:1, Naiꞌ Mateos 23:22

✡ 5:35 Naiꞌ Yesaya 66:1, Siit Pures-Boꞌis sin 48:3

✡ 5:38 Anpoin naꞌkon Pah Masir 21:24, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:20, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 19:21

✡ 5:43 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 5:48 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:2, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:13

✡ 6:1 Naiꞌ Mateos 23:5

✡ 6:5 Naiꞌ Lukas 18:10-14

* 6:13 b: Tuis uab Yunani manasik anneis ka ntui fa eraꞌ reꞌ ia.

✡ 6:15 Naiꞌ Markus 11:25-26

✡ 6:19 Naiꞌ Yakobus 5:2-3

✡ 6:29 1 Uisf ein sin Retaꞌ 10:4-7, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 9:3-6

✡ 7:2 Naiꞌ Markus 4:24

✡ 7:12 Naiꞌ Lukas 6:31

✡ 7:19 Naiꞌ Mateos 3:10, Naiꞌ Lukas 3:9

✡ 7:20 Naiꞌ Mateos 12:33

✡ 7:23 Siit Pures-Boꞌis sin 6:9

✡ 7:29 Naiꞌ Markus 1:22, Naiꞌ Lukas 4:32

✡ 8:4 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 14:1-32

✡ 8:12 Naiꞌ Lukas 13:29

✡ 8:13 Naiꞌ Mateos 22:13, 25:30, Naiꞌ Lukas 13:28

✡ 8:17 Naiꞌ Yesaya 53:4

* 8:28 Tuis uab Yunani reꞌ reko nneisi antuin am nak Gadara anbi naiꞌ Mateos in surat. Tuis bian anteniꞌ antuin am nak, Gergesa, ma bian anteniꞌ antuin am nak, Gerasa.

✡ 9:11 Naiꞌ Lukas 15:1-2

✡ 9:13 Naiꞌ Mateos 12:7, Naiꞌ Hosea 6:6

* 9:17 Tuis uab Yunani ahun-hunut nak, “kais mirai tua min-kaes feꞌu meu tas pasu mnaaꞌ, kais-kaisaꞌ in npeeꞌ ma natpisuꞌ.”

✡ 9:34 Naiꞌ Mateos 10:25, 12:24, Naiꞌ Markus 3:22, Naiꞌ Lukas 11:15

✡ 9:35 Naiꞌ Mateos 4:23, Naiꞌ Markus 1:39, Naiꞌ Lukas 4:44

✡ 9:36 Surat Sensus 27:17, 1 Uisf ein sin Retaꞌ 22:17, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 18:16, Naiꞌ Yeskial 34:5, Naiꞌ Sakarias 10:2, Naiꞌ Markus 6:34

✡ 9:38 Naiꞌ Lukas 10:2

* 10:4 Partei Selot reꞌ ia, naim ranan he sin napenin fetin naꞌkon prenat Roma. Sin nakanab partei reꞌ ia nak ‘Patriot’ amsaꞌ.

✡ 10:10 1 Korintus 9:14, 1 Naiꞌ Timotius 5:18

✡ 10:14 Haef ein sin Retaꞌ 13:51

✡ 10:15 Naiꞌ Lukas 10:4-12, Naiꞌ Mateos 11:24, Retaꞌ Ahun-hunut 19:24-28

✡ 10:16 Naiꞌ Lukas 10:3

✡ 10:20 Naiꞌ Markus 13:9-11, Naiꞌ Lukas 12:11-12, 21:12-15

✡ 10:21 Naiꞌ Markus 13:12, Naiꞌ Lukas 21:16

✡ 10:22 Naiꞌ Mateos 24:9,13, Naiꞌ Markus 13:13, Naiꞌ Lukas 21:17

✡ 10:24 Naiꞌ Lukas 6:40, Naiꞌ Yohanis 13:16, 15:20

✡ 10:25 Naiꞌ Mateos 9:34, 12:24, Naiꞌ Markus 3:22, Naiꞌ Lukas 11:15

✡ 10:26 Naiꞌ Markus 4:22, Naiꞌ Lukas 8:17

✡ 10:33 2 Naiꞌ Timotius 2:12

✡ 10:36 Naiꞌ Mika 7:6

✡ 10:38 Naiꞌ Mateos 16:24, Naiꞌ Markus 8:34, Naiꞌ Lukas 9:23

✡ 10:39 Naiꞌ Mateos 16:25, Naiꞌ Markus 8:35, Naiꞌ Lukas 9:24, 17:33, Naiꞌ Yohanis 12:25

✡ 10:40 Naiꞌ Markus 9:37, Naiꞌ Lukas 9:48, 10:16, Naiꞌ Yohanis 13:20

✡ 11:5 Naiꞌ Yesaya 35:5-6, 61:1

✡ 11:10 Naiꞌ Meliaki 3:1

✡ 11:13 Naiꞌ Lukas 16:16

✡ 11:14 Naiꞌ Meliaki 4:5, Naiꞌ Mateos 17:10-13, Naiꞌ Markus 9:11-13

✡ 11:21 Naiꞌ Yesaya 23:1-18, Naiꞌ Yeskial 26:1—28:26, Naiꞌ Joel 3:4-8, Naiꞌ Amos 1:9-10, Naiꞌ Sakarias 9:2-4

✡ 11:23 Naiꞌ Yesaya 14:13-15, Retaꞌ Ahun-hunut 19:24-28

✡ 11:24 Naiꞌ Mateos 10:15, Naiꞌ Lukas 10:12

✡ 11:27 Naiꞌ Yohanis 3:35, 1:18, 10:15

✡ 11:29 Naiꞌ Yeremias 6:16

✡ 12:1 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 23:25

✡ 12:3-4 1 Naiꞌ Samuel 21:1-6, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:9

✡ 12:5 Surat Sensus 28:9-10

✡ 12:7 Naiꞌ Mateos 9:13, Naiꞌ Hosea 6:6

✡ 12:11 Naiꞌ Lukas 14:5

✡ 12:21 Naiꞌ Yesaya 42:1-4

✡ 12:24 Naiꞌ Mateos 9:34, 10:25

* 12:29 Nok ranan naan, Naiꞌ Yesus natoon am nak, In maꞌtani nneis naꞌko nitu ꞌnakaf, reꞌ sin biasa nteek ee nak, ‘Balsebul’.

✡ 12:30 Naiꞌ Markus 9:40

✡ 12:32 Naiꞌ Lukas 12:10

✡ 12:33 Naiꞌ Mateos 7:20, Naiꞌ Lukas 6:44

✡ 12:34 Naiꞌ Mateos 3:7, 23:33, 15:18, Naiꞌ Lukas 3:7, 6:45

✡ 12:38 Naiꞌ Mateos 16:1, Naiꞌ Markus 8:11, Naiꞌ Lukas 11:16

✡ 12:39 Naiꞌ Mateos 16:4, Naiꞌ Markus 8:12

✡ 12:40 Naiꞌ Junus 1:17

✡ 12:41 Naiꞌ Junus 3:5

✡ 12:42 1 Uisf ein sin Retaꞌ 10:1-10, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 9:1-12

† 12:45 Unuꞌ te, sin nmoꞌen maufinu humaꞌ-humaꞌ, ma sin npaon Mesias In amneman amsaꞌ. Te kaah, oras reꞌ ia, sin nateef anrarin nok Mesias, mes sin ka ntoup Goe fa. Onaim oras reꞌ ia, sin amreꞌun nnesin naꞌkon unuꞌ.

‡ 12:47 Tuis uab Yunani bian, ka ntui fa eraꞌ boꞌ haa mhiut (47) reꞌ ia.

✡ 13:2 Naiꞌ Lukas 5:1-3

✡ 13:12 Naiꞌ Mateos 25:29, Naiꞌ Markus 4:25, Naiꞌ Lukas 8:18, 19:26

✡ 13:15 Naiꞌ Yesaya 6:9-10

✡ 13:17 Naiꞌ Lukas 10:23-24

* 13:33 Tuis uab Yunani nak, “tariku σάτα (sata) teun”. Sata es, es reꞌ liter boꞌes am nua. Sata teun, es reꞌ liter boꞌ tenu mnee, aiꞌ sauk goes.

✡ 13:35 Siit Pures-Boꞌis sin 78:2

✡ 13:57 Naiꞌ Yohanis 4:44

✡ 14:4 Naiꞌ Lukas 3:19-20, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 18:16, 20:21

✡ 15:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12, 21:17, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 20:9, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16

✡ 15:9 Naiꞌ Yesaya 29:13

✡ 15:14 Naiꞌ Lukas 6:39

✡ 15:18 Naiꞌ Mateos 12:34

* 15:39 Bare reꞌ ia et mee, ka mahiniꞌ reko fa. Tuis uab Yunani bian, antuin am nak, ‘Makdala’. Bian anteniꞌ antuin am nak, ‘Makdalan’.

✡ 16:1 Naiꞌ Mateos 12:38, Naiꞌ Lukas 11:16

✡ 16:4 Naiꞌ Mateos 12:39, Naiꞌ Lukas 11:29

✡ 16:6 Naiꞌ Lukas 12:1

✡ 16:9 Naiꞌ Mateos 14:17-21

✡ 16:10 Naiꞌ Mateos 15:34-38

✡ 16:14 Naiꞌ Mateos 14:1-2, Naiꞌ Markus 6:14-15, Naiꞌ Lukas 9:7-8

✡ 16:16 Naiꞌ Yohanis 6:68-69

* 16:18 Naiꞌ Yesus npaek kata nbi eraꞌ reꞌ ia, he nataib uab. Fin uab Yunani nak, Πέτρος (Petros, es reꞌ kanaf neu mansian) nok πέτρᾳ (petra, es reꞌ, fatu).

✡ 16:19 Naiꞌ Mateos 18:18, Naiꞌ Yohanis 20:23

† 16:21 Anbi uab Yunani, sin nmurai nsoꞌin naꞌko: neno ia (= 1), nokaꞌ (= 2), nmeu (= 3), esah (=4). Onaim anbi uab Yunani, τῃ τρίτῃ ἡμέρᾳ (tē tritē hēmera) “anbi neno no teun ii” in oten anbi uab Amarasi es reꞌ “in nmeun ii”. Mimnau, Usif Yesus anmaet nok neon nimaꞌ (msoiꞌ es). Nokaꞌ te, es reꞌ neon neꞌe (msoiꞌ nua), Usif Yesus anbi noup goe nanan. Nmeu te, es reꞌ neno krei (msoiꞌ teun), Usif Yesus anmoni nfain. Onaim natuin hit tsoiꞌ neno, In nmaet fai nua, rarit In nmoni nfain.

✡ 16:24 Naiꞌ Mateos 10:38, Naiꞌ Lukas 14:27

✡ 16:25 Naiꞌ Mateos 10:39, Naiꞌ Lukas 17:33, Naiꞌ Yohanis 12:25

✡ 16:27 Naiꞌ Mateos 25:31, Roma 2:6

✡ 17:5 2 Naiꞌ Petrus 1:17-18, Retaꞌ Ahun-hunut 22:2, Siit Pures-Boꞌis sin 2:7, Naiꞌ Yesaya 42:1, Naiꞌ Mateos 3:17, 12:18, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 3:22, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:15

✡ 17:10 Naiꞌ Meliaki 4:5

✡ 17:12 Naiꞌ Mateos 11:14

* 17:20 Usif Yesus nataibaꞌ apirsait nok fua musiꞌ aanꞌ-anaꞌ es. Anbi reꞌ ia, fua musiꞌ naan in aꞌnaen es reꞌ pentiing, ka natuin fa in masan. Suur Akninuꞌ uab Indonesia anbi eraꞌ reꞌ ia, ntui mnak, ‘fuaf sesawi’, mes anmuꞌi ntein rasi bian anmatoom nok in oten aiꞌ aꞌmoufun.

✡ 17:20 Naiꞌ Mateos 21:21, Naiꞌ Markus 11:23, 1 Korintus 13:2

† 17:21 Tuis uab Yunani reꞌ reko nneis-neisi ma reꞌ manasik nneis-neisi, ka ntui fa eraꞌ boꞌ nua mmeseꞌ reꞌ ia.

✡ 17:24 Anpoin naꞌkon Pah Masir 30:13, 38:26

‡ 17:27 Toon-toon ate, atoin mone Yahudis meseꞌ-meseꞌ sin reꞌ anmoin naan toon boꞌ nua neiki nsae, ro he nbaen ein beo he nfee turun-babat neu he nabarab Uim Onen Uuf (amrees Anpoin naꞌko Pah Masir 30:12-16). Oras Usif Yesus anmoni te, sin nsoiꞌ beo naan anpaken roi didrakma. Didrakma es, in oosn ii natai nok dinari nua. Dinari es, in oosn ii natai nok tukan es in kai anbi neon goes. Anbi ia, Naiꞌ Yesus natoon neu naiꞌ Petrus am nak, in of napein roi stater es anbi iik ee in fefan. Stater es in oosn ii natai nok didrakma nua, aiꞌ dinari haa. — he nanokab baen beo neu Naiꞌ Yesus ma naiꞌ Petrus.

✡ 18:1 Naiꞌ Lukas 22:24

✡ 18:3 Naiꞌ Markus 10:15, Naiꞌ Lukas 18:17

* 18:6 Tuis uab Yunani ntui mnak, ‘fatu ꞌnobiꞌ’ reꞌ sin npaek je he nmoran maak-gandum.

✡ 18:8 Naiꞌ Mateos 5:30

✡ 18:9 Naiꞌ Mateos 5:29

✡ 18:11-13 Naiꞌ Lukas 19:10

† 18:11-13 Tuis uab Yunani reꞌ reko nneis-neisi ma reꞌ manasik nneis-neisi, ka ntui fa tuis reꞌ anbi kurung reꞌ ia.

✡ 18:15 Naiꞌ Lukas 17:3

✡ 18:16 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 19:15

✡ 18:18 Naiꞌ Mateos 16:19, Naiꞌ Yohanis 20:23

‡ 18:22 Uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia, bisa in oten nak, “hitu nfain no boꞌ hitu nfain”. Bisa msaꞌ “boꞌ hitu mhitu ntein”.

✡ 18:22 Naiꞌ Lukas 17:3-4

§ 18:24 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui nbi eraꞌ reꞌ ia mnak, “τάλαντον (talanton) nifun boꞌes”. Talanton es, in nilei es reꞌ tua ameput es in kai toon boꞌes am niim antea toon boꞌ nua. Suur Akninuꞌ uab Indonesia ntui mnak ‘talenta’ anbi eraꞌ reꞌ ia.

* 18:28 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui nbi eraꞌ reꞌ ia mnak, “δηνάριον (deinarion) nautn es”. Deinarion es, in nilei es reꞌ tua ameput es in kai neno meesꞌ aah. Onaim karu tataib nok τάλαντον (talanton) nifun boꞌes anbi eraꞌ boꞌ nua mhaa feꞌe na te, tusaꞌ reꞌ ia maꞌkaf-kafaꞌ.

✡ 19:4 Retaꞌ Ahun-hunut 1:27, 5:2

✡ 19:5 Retaꞌ Ahun-hunut 2:24

✡ 19:7 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:1-4, Naiꞌ Mateos 5:31

✡ 19:9 Naiꞌ Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 19:18 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:13-16, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:17-20

✡ 19:19 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 19:28 Naiꞌ Mateos 25:31, Naiꞌ Lukas 22:30

✡ 19:30 Naiꞌ Mateos 20:16, Naiꞌ Lukas 13:30

* 20:2 Suur Akninuꞌ uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia ntui mnak, “Roit dinari es”. Dinari es in osan, es reꞌ ameupt es in kai neno meseꞌ ꞌteme-ꞌteme.

✡ 20:8 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:13, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:15

✡ 20:16 Naiꞌ Mateos 19:30, Naiꞌ Markus 10:31, Naiꞌ Lukas 13:30

✡ 20:26 Naiꞌ Lukas 22:25-26

✡ 20:27 Naiꞌ Mateos 23:11, Naiꞌ Markus 9:35, Naiꞌ Lukas 22:26

* 21:1 Sin nakanab ‘Saitun’ neu ꞌtoꞌef naan, natuin anbi nee nmuiꞌ poꞌon reꞌ anroe sin nok saitun. Sin biasa naes hau saitun in fuan ee he napenin minaꞌ. ꞌToꞌef Saitun in aꞌroon ii, es reꞌ kiur goes naꞌko kota Yerusalem.

† 21:5 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “Sion in aan feto”. Sion reꞌ naan, es reꞌ Yerusalem in kanan bian. Onaim anbi ia, naiꞌ Sakarias anpaek akuf he nkoaꞌ neu kota Yerusalem in tuaf ein.

✡ 21:5 Naiꞌ Sakarias 9:9

‡ 21:8 Mateos in tuis ahun-hunut nak, ‘taef ein’. Mes hit tahini trair taꞌko naiꞌ Yohanis 12:13 nak hau noo peta.

§ 21:9 Sin uab Aram nak, ‘Hosana’. In oten reꞌ ahun-hunut nak, ‘In nsoi nafetin naan atoniꞌ’. Oras Usif Yesus nmoin feꞌ nbi pah-pinan ia, kata reꞌ naan, sin biasa npaek je he nboꞌis Uisneno.

✡ 21:9 Siit Pures-Boꞌis sin 118:26

✡ 21:13 Naiꞌ Yesaya 56:7, Naiꞌ Yeremias 7:11

✡ 21:16 Siit Pures-Boꞌis sin 8:3

* 21:19 Uab Indonesia npaek kata ‘pohon ara’ naꞌko istilah Yunani συκῆ (sukei). Mes Uisneno In Suur Akninuꞌ natoon hau goes et nee, reꞌ tuaf biasa nseen ma neuk in fuan. Anbi Indonesia pasaꞌ maans ee ꞌsaen, ‘pohon ara’ in fuan atoniꞌ ka neuk goe fa. Onaim ‘pohon ara’ anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ ka huma meseꞌ fa nok hit pohon ara ia.

✡ 21:21 Naiꞌ Mateos 17:20, 1 Korintus 13:2

† 21:29 Suur Akninuꞌ uab Indonesia TB1 nbeon on naꞌko tuis uab Yunani reꞌ manasik ma reko nneis-neisi.

✡ 21:32 Naiꞌ Lukas 3:12, 7:29-30

✡ 21:33 Naiꞌ Yesaya 5:1-2

✡ 21:42 Siit Pures-Boꞌis sin 118:22-23

‡ 21:44 Tuis uab Yunani bian ka ntui fa eraꞌ boꞌ haa mhaa.

* 22:11 Atoin ahinit bian naꞌuab ein am nak, usif reꞌ ia nabarab anrair tai fesat neu amneemt ein naꞌkon mee-mee. Mes tua meseꞌ ia, ka nroim fa he npaek tais naan. Nok ranan naan, in nkanaꞌpaar usif naan nok in anah.

✡ 22:13 Naiꞌ Mateos 8:12, 25:30, Naiꞌ Lukas 13:28

✡ 22:23 Haef ein sin Retaꞌ 23:8

✡ 22:24 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:5

✡ 22:32 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:6

✡ 22:37 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:5

✡ 22:39 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 22:40 Naiꞌ Lukas 10:25-28

✡ 22:44 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 23:5 Naiꞌ Mateos 6:1, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:8, Surat Sensus 15:38

✡ 23:11 Naiꞌ Mateos 20:26-27, Naiꞌ Markus 9:35, 10:43-44, Naiꞌ Lukas 22:26

✡ 23:12 Naiꞌ Lukas 14:11, 18:14

* 23:14 Eraꞌ reꞌ ia ka matuꞌi fa et tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis.

✡ 23:22 Naiꞌ Yesaya 66:1, Naiꞌ Mateos 5:34

✡ 23:23 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 27:30

✡ 23:27 Haef ein sin Retaꞌ 23:3

✡ 24:9 Naiꞌ Mateos 10:22

✡ 24:13 Naiꞌ Mateos 10:22

✡ 24:15 Naiꞌ Danial 9:27, 11:31, 12:11

✡ 24:18 Naiꞌ Lukas 17:31

✡ 24:21 Naiꞌ Danial 12:1, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 7:14

✡ 24:27 Naiꞌ Lukas 17:23-24

✡ 24:28 Naiꞌ Lukas 17:37

✡ 24:29 Naiꞌ Yesaya 13:10, 34:4, Naiꞌ Yeskial 32:7, Naiꞌ Joel 2:10,31, 3:15, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:12-13

✡ 24:30 Naiꞌ Danial 7:13, Naiꞌ Sakarias 12:10-14, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:7

✡ 24:37 Retaꞌ Ahun-hunut 6:5-8

✡ 24:39 Retaꞌ Ahun-hunut 7:6-24

✡ 24:44 Naiꞌ Lukas 12:39-40

✡ 25:1 Naiꞌ Lukas 12:35

✡ 25:12 Naiꞌ Lukas 13:25

* 25:15 Uab Yunani nbi ia, ntui mnak, τάλαντον (talanton) niim. Talanton es, on reꞌ ameput es in kai je toon boꞌes am niim. Onaim talanton niim reꞌ naan, es reꞌ kai toon boꞌ hitu mniim.

✡ 25:29 Naiꞌ Mateos 13:12, Naiꞌ Markus 4:25, Naiꞌ Lukas 8:18

✡ 25:30 Naiꞌ Lukas 19:11-27, Naiꞌ Mateos 8:12, 22:13, Naiꞌ Lukas 13:28

✡ 25:31 Naiꞌ Mateos 16:27, 19:28

✡ 25:46 Naiꞌ Danial 12:2

✡ 26:2 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27

* 26:7 Botor naan, sin anmoeꞌ je naꞌko faut maꞌosaꞌ reꞌ tuaf biasa npahat. Suur Akninuꞌ uab Yunani nak botor naan anmoeꞌ je naꞌko fatu reꞌ in kaan ee ἀλάβαστρος (alabastros). Amkius et Naiꞌ Lukas 7:37-38 msaꞌ.

✡ 26:11 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 15:11

✡ 26:15 Naiꞌ Sakarias 11:12

† 26:17 Fesat naan namnaub sin, oras atoin Yahudis sin beꞌi-naꞌi sin naen anpoin naꞌkon pah Masir. Oras naan, sin anpoin nnaon rab-raab. Es naan ate, oras reꞌ sin nmuiꞌ je naan ka nanokab fa he nmoꞌen utunuꞌ ansae npaek raur haef. Amrees ambi Anpoin naꞌko Pah Masir 12:6,15 amsaꞌ.

✡ 26:23 Siit Pures-Boꞌis sin 41:10

✡ 26:28 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:8, Naiꞌ Yeremias 31:31-34

✡ 26:31 Naiꞌ Sakarias 13:7

✡ 26:32 Naiꞌ Mateos 28:16

‡ 26:36 Anbi uab Ibrani, Getsemani in oten nak, ‘aꞌhaip minaꞌ neu hau fua saitun’.

§ 26:53 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, legion boꞌes am nua. Sorarus Roma legion es, es reꞌ tuaf nifun nee.

✡ 26:55 Naiꞌ Lukas 19:47, 21:37

✡ 26:61 Naiꞌ Yohanis 2:19

✡ 26:64 Naiꞌ Danial 7:13

✡ 26:66 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:16

✡ 26:67 Naiꞌ Yesaya 50:6

* 27:2 Oras naan, atoin Yahudis sin ka nmuꞌin fa hak he naꞌmaten atoniꞌ. Es naan ate, sin neik Usif Yesus neu anaaꞌ aprenat Roma.

✡ 27:8 Haef ein sin Retaꞌ 1:18-19

✡ 27:10 Naiꞌ Sakarias 11:12-13, Naiꞌ Yeremias 18:2-4, 19:1-11, 32:6-15

† 27:16 Tuis Uab Yunani bian antui mnak, ‘naiꞌ Yesus Barabas’, ma bian antein antui mnak, ‘naiꞌ Barabas’ anmees jah.

✡ 27:24 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 21:6-9

‡ 27:26 Sorarus Roma sin npaek ꞌkauboe reꞌ anmoeꞌ je naꞌko tain pasu nonoꞌ fak-fauk. Rarit sin nfutun nui maꞌaikaꞌ aiꞌ atnoop maꞌaikaꞌ anbi ꞌkauboe je sin paank ein. Karu nbeos ne fani-fani te, hit paus ki nathooꞌ nain.

§ 27:27 Soraurs ein sin baer jaan, sin nteek ee nbi uab Latin ate nak, praetorium. Soraurs ein sin baer ja kuuk anbi uim jabatan in kintal. Suur Akninuꞌ uab Yunani nak sin noꞌen sin partei ngguin speira es. Speira es, sorarus tuaf natun nee.

* 27:28 Naiꞌ Mateos antui mnak, baru mnanuꞌ ia ‘meeꞌ apinat’. Naiꞌ Markus antui mnak, ‘umub’.

✡ 27:34 Siit Pures-Boꞌis sin 69:22

✡ 27:35 Siit Pures-Boꞌis sin 22:19

† 27:39 Atoin Yahudis sin biasa, esan reꞌ naꞌkikuꞌ sin aꞌnaak ein he njair tanar nak sin nakreꞌet atoniꞌ.

✡ 27:39 Siit Pures-Boꞌis sin 22:8, 109:25

✡ 27:40 Naiꞌ Mateos 26:61, Naiꞌ Yohanis 2:19

✡ 27:43 Siit Pures-Boꞌis sin 22:9

✡ 27:46 Siit Pures-Boꞌis sin 22:2

✡ 27:48 Siit Pures-Boꞌis sin 69:22

✡ 27:51 Anpoin naꞌkon Pah Masir 26:31-33

✡ 27:56 Naiꞌ Lukas 8:2-3

✡ 27:63 Naiꞌ Mateos 16:21, 17:23, 20:19, Naiꞌ Markus 8:31, 9:31, 10:33-34, Naiꞌ Lukas 9:22, 18:31-33

‡ 27:66 Atoin ahiint ein nak, sin nmarak bare naan nok ranan sin nheran abas noon es anbi fatu naan ma noup fatu naan in asratan, ma npaken ninik marunaꞌ he nruun ma ntui fatu naan.

✡ 28:16 Naiꞌ Mateos 26:32, Naiꞌ Markus 14:28

✡ 28:19 Haef ein sin Retaꞌ 1:8

Naiꞌ Markus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Usif Yesus In Rais Reko

natuin

naiꞌ Markus in tuis

1

1 Ia rais reko anmatoom nok Uisneno In Anah.* In kaan ne Yesus Kristus, reꞌ Uisneno nruur ma nreek nain Je naꞌko un-unuꞌ. In retan ia, naꞌuub on on nai:

Naiꞌ Yohanis Asranit anfei ranan neu Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 3:1-12, Naiꞌ Lukas 3:1-18, Naiꞌ Yohanis 1:19-28)

2 Nahuun naꞌko Naiꞌ Yesus nait In mepu, Uisneno anreek haefan atoin es neem nahuun. Atoniꞌ reꞌ naan, kaan ne naiꞌ Yohanis. Naiꞌ Yohanis reꞌ ia, ro he neem nahuun he nfei ranan neu Naiꞌ Yesus. Mes nahuun naꞌko naiꞌ Yohanis he neem, Uisneno ansonuꞌ nahunun In mafefa kninuꞌ tuaf es, kaan ne naiꞌ Yesaya. Naꞌko afi ahunut, naiꞌ Yesaya antui nrair, nak on nai:

“Amneen, oo! Au of aꞌreek haefan Au tuaf es, he nnao nfei ranan neu Ko.✡

3 Haef naan of annao neu baer ruman, he nhunun ma ankoaꞌ am nak:

‘Usiꞌ he nkoen On neem! Bifee-atoniꞌ, iim he tabarab ranan ma taroitan bare!

Iim he takninuꞌ ranan, ma atseun Goe.’ ”✡

4-6 Sin biasa nteek naiꞌ Yohanis ate, nak ‘Asrain Atoniꞌ’. In natua nbi baer ruman. In paekn ee anmoeꞌ je naꞌko bikaes unta in funun. In pasu ꞌfutuꞌ nmoeꞌ je naꞌko pasu. In naah sisi knamat ma niun oin hau. [Naiꞌ Yohanis in aꞌmoin ii, nahuum on reꞌ mafefa kninuꞌ kaꞌo naiꞌ Elia afi unuꞌ.]✡

Oras naan, too mfaun naꞌkon kota Yerusalem, ma propinsi Yudea in afan nanan, sin neman ma natefan nok naiꞌ Yohanis anbi in baran. Sin neman he nitan nok sin maatk ein ma annenan nok sin ruik ein noniꞌ-taruꞌ naꞌko naiꞌ Yohanis. In nsaksii ma natoon neu sin am nak, “Hi ro he mmanakuꞌ ma misaitan hi sanat ma penu sin ok-okeꞌ, maut he Uisneno nnoes nain hi saant ein naan. Rarit hi ro he misrain feꞌ, he anjair tanar am nak, hi mmarameꞌ mfaim jen mok Uisneno.

Oras sin nneen anrarin on naan ate, sin nmanakuꞌ sin saant ein, rarit sin nanaꞌat sin tuak ein neun naiꞌ Yohanis, ma in nasrain sin anbin noe Yarden.

7 In naꞌuab neu sin am nak, “Nokaꞌ-nmeu te, Atoin es of he neem. In maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kau. Au ka masoꞌik kau fa, maski bait au ꞌjari haa In aan renu ma aan rekaꞌ, au ka umnees ꞌok Ne fa.† 8 Au ꞌmanoek ii suma es reꞌ he usrain ki ꞌpaek oe, mes Atoniꞌ naan of anmoꞌe nneis naꞌko kau. Fin In of natuab ma namonib ki nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ.”

Naiꞌ Yohanis nasrain Naiꞌ Yesus

(Naiꞌ Mateos 3:13-17, Naiꞌ Lukas 3:21-22)

9 Rarit Naiꞌ Yesus neem naꞌko kuan Nasaret et pah Galilea, he nateef nok naiꞌ Yohanis. Ma naiꞌ Yohanis nasrain Je anbi noe Yarden. 10 Ma oras Naiꞌ Yesus anpoi naꞌko noe, nok askeken ate, neon goe natfeꞌi. Rarit Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee ansaun neem neu Ne, mamnitaꞌ on reꞌ kor-kefi. 11 Ma hanaf Uisneno npoi neem naꞌko neon goe mnak,

“Ho reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ.

Ho es reꞌ ammarineb Au nekak.”✡

Niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe ansobaꞌ Usif Yesus anbi baer ruman

(Naiꞌ Mateos 4:1-11, Naiꞌ Lukas 4:1-13)

12 Rarit Uisneno In Asmaan ee nheer neik Naiꞌ Yesus neu baer ruman. 13 Anbi bare naan, anmuiꞌ kaun fui sin. Naiꞌ Yesus natua nbi bare naan fai boꞌ haa ma neno boꞌ haa. Anbi bare naan amsaꞌ, niut reuꞌf ein sin aꞌnaak koꞌu neem ma nsobaꞌ Usif Yesus he natuin in uaban, mes ka nabeiꞌ Je fa. Rarit Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan neem he natutaꞌ ma nabhaeꞌ neu Ne nbi rasi aof ma smanaf.

Usif Yesus annao neu propinsi Galilea he nsaksii ma natoon Uisneno In romin

(Naiꞌ Mateos 4:12-22, Naiꞌ Lukas 4:14-15, 5:1-11)

14 Anbi oors es, reꞌ sin nataam anrair naiꞌ Yohanis Asranit anbi bui, Naiꞌ Yesus annao neu propinsi Galilea, he natoon Rais Reko naꞌko Uisneno anbi naan. 15 In naꞌuab am nak,

“Amneen, oo! Oras ia, Uisneno In oors antea goen.

Oras ia, areꞌ bifee-atoniꞌ bisa nahinin nak, Uisneno nnaaꞌ aprenat.

Onaim hi ro he miꞌpiis ma miꞌteꞌun hi sanat ma penu sin,

he mtebi mfain ma mituinaꞌ Uisneno.

Rarit ampirsai meu In Rais Reko ia nai!”✡

Usif Yesus noꞌen aꞌkiif kai ikaꞌ he natuin Ee

(Naiꞌ Mateos 4:18-22, Naiꞌ Lukas 5:1-11)

16 Neot es, Naiꞌ Yesus annao nreuk nefo Galilea in ninin. In niit atoniꞌ nua. Es in kaan ee naiꞌ Simon, nok in oirf ee naiꞌ Anderias. Sin nua sin anꞌookr ein jala he nheken ikaꞌ. Mepu naan, sin meup goe neno-neno. 17 Naiꞌ Yesus noꞌen sin am nak, “Hoe, baꞌe sin! Iim he mituinaꞌ Kau nai! Hi amnaim ikaꞌ ki, mes anbi oras ia, Au he unoniꞌ ki he mjair amnaim tuaf meu pukan Uisneno.” 18 Anneen anrarin on naan ate, sin nua sin nasaitan jala naan, ma annao natuin Ee.

19 Rarit Naiꞌ Yesus annao nkono kreꞌo. In niit naiꞌ Sebedius in aanh ein tuaf nua. Aan unu in kaan ee naiꞌ Yakobus, ma in oirf ee, kaan ee naiꞌ Yohanis. Sin nua sin nabarab sin pukat anbi koof es in nanan. 20 Naiꞌ Yesus noꞌen sin am nak, “Hoe, baꞌe sin! Iim he mituinaꞌ Kau nai!” Onaim sin nua sin annao nasaitan sin amaf nok in ameupt ein anbin kofaꞌ naan, ma sin natuin Ee.

Usif Yesus anriuꞌ napoitan niut reꞌuf naꞌko atoin es anbi kota Kapernaum

(Naiꞌ Lukas 4:31-37)

21 Rarit Naiꞌ Yesus nok tua haaꞌ ein naan, sin neman ntean kota Kapernaum. Neno naan nateef nok atoin Yahudis sin neon onen.‡ Onaim Naiꞌ Yesus antaam anbi uim onen ma nanoniꞌ tuaf anbi naan. 22 Oras sin nneen In uaban naan, sin nsanmakan, fin In nahiin batuur-batuur noniꞌ naan in afan. Naan aꞌtetaꞌ naꞌko atoin Yahudis sin tunggur agaam ein.✡

23 Oras naan, anmuiꞌ atoin es, reꞌ anniut sae. In ntaam nok anbi uim onen amsaꞌ. Rarit nitu reꞌ anbi atoniꞌ naan anhunun am nak, 24 “Hoe! Yesus, atoin Nasaretas! Ho uum he mseroꞌ saaꞌ mok kai? Ho uum he mureuꞌ kai, aiꞌ? Hai mihiin Ko. Ho reꞌ ia, Atoniꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan nain je he nreek Ee neem naꞌko un-unuꞌ. Ho reꞌ ia, Uisneno In Atoni Kninuꞌ reꞌ ka mmuiꞌ fa sanat.”

25 Mes Naiꞌ Yesus naskaraꞌ atoniꞌ naan am nak, “Kaisaꞌ mufeef! Ho mpoi nai muꞌko atoniꞌ ia!”

26 Rarit niut reꞌuf naan, anhasuꞌ atoniꞌ naan naher-heer. Ma in npoi naꞌko atoniꞌ naan nok haan hunun. 27 Onaim abitan uim onen naan ansanmakan. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Amoo! Saaꞌ na es reꞌ ia! In naprenat niut reꞌuf ein he npoin, ma sin nneen Ee ma natuin In uaban. Ia noin feꞌu, aiꞌ? Aꞌnaef ee naꞌuab ate ro maꞌtaniꞌ!”

28 Onaim sin nmurain nsaksiin ma natonan ꞌmoꞌet naꞌko Naiꞌ Yesus, naꞌko kuan neu kuan annono mnateef anbi propinsi Galilea.

Usif Yesus narekoꞌ naiꞌ Simon Petrus in ain babaf, ma bian antein

(Naiꞌ Mateos 8:14-17, Naiꞌ Lukas 4:38-41)

29 Oras sin npoin naꞌkon uim onen naan, Naiꞌ Yesus annao neu naiꞌ Simon ma naiꞌ Anderias sin umi. Naiꞌ Yakobus nok naiꞌ Yohanis nokan amsaꞌ. 30 Naiꞌ Simon in ain baabf ee anmaniin, ma antuup anbi harak. Oras Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein antaman nbin umi naan, atoin es neem ma natonan naiꞌ Simon am nak, “Ho ain babaꞌ anmainiin.”

31 Onaim Naiꞌ Yesus annao nasnekuꞌ bifee mnais amaininit naan. In nnaaꞌ in aꞌniman, ma anfiit nafeen ee. Oras naan, in nareok nain. Rarit bifee mnasiꞌ naan, anpoi ma ntuthae sin.

32 Oras maans ii he noi nmouf, too mfaun ein neikin areꞌ amenat, ma areꞌ tuaf reꞌ anniut saen. Sin neik sin neun Naiꞌ Yesus ma antotin turun-babat he narekoꞌ sin. 33 Areꞌ too mfaun anbin kota naan neman ma nauban naan anbin uim jaan in enon. 34 Too mfaun ein naan, amenat humaꞌ-humaꞌ, ma Naiꞌ Yesus narekoꞌ sin ok-okeꞌ. Ma In nriuꞌ napoitan niut reꞌuf amfaun. Mes In ka nfee fa mainuan neu niut reuꞌf ein naꞌuab ein, natuin sin nahiin Je.

Usif Yesus annao nfuun am nateef neu kuan bian, ma natoon Rais Reko naꞌko Uisneno

(Naiꞌ Lukas 4:42-44)

35 Neis noi nmeu reꞌ meisꞌokan, Naiꞌ Yesus anfeen ma annao nasaitan umi naan. In nnao neu baer ruman ma maꞌkoroꞌ, he nꞌonen ma naꞌuab nok Uisneno. 36 Oras naiꞌ Simon nok in aok-bian ein anfenan, sin ka niit Ee fa. Onaim sin nnao naim Je. 37 Oras sin nateef nok Ne te, sin naꞌuab neu Ne mnak, “Aam! Too mfaun ein naim Ko. Atkoen ok he tfain nai, tua.”

38 Mes In nataah am nak, “Reko msaꞌ. Mes reko nneis, hit tnao teu kuan bian anteniꞌ feꞌ, reꞌ anpaumakan etan reꞌ ia. Au he utoon Rais Reko ꞌeu sin imsaꞌ. Natuin Au meup uuf ii, es reꞌ naan.”

39 Rarit In nnao nfuun am nateef anbi propinsi Galilea, he nsaksii ma natoon Rais Reko naꞌko Uisneno anbi uim oen ein meseꞌ-meseꞌ. Anbi naan amsaꞌ, In nriuꞌ napoitan areꞌ kanan niut reuꞌf ein naꞌkon ameent ein.✡

Usif Yesus narekoꞌ atoin ameen nui-atrokiꞌ tuaf es

(Naiꞌ Mateos 8:1-4, Naiꞌ Lukas 5:12-16)

40 Oras naan, anmuiꞌ atoin ameen nui-atrokiꞌ tuaf es neem neu Naiꞌ Yesus. In nriꞌtuu ma antoit turun-babat naꞌko Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Ambaab maan kau, tua! Au uhiin ꞌak Ho bisa murekoꞌ au menas, henatiꞌ atoniꞌ kaisaꞌ nmaiꞌnisin anteniꞌ kau. Asar Ho mroim, tua.”

41 Ma Naiꞌ Yesus ankasian atoniꞌ naan, onaim In annonaꞌ In aꞌniman ma nreoꞌ goe. In naꞌuab am nak, “Au ꞌroim! Onaim Au urekoꞌ ko nai!” 42 Nok askeken ate, menas naan namneuk nain, ma in nareko nfain anbi oras reꞌ naan. 43 Rarit Naiꞌ Yesus anreun atoniꞌ naan he nfain, ma namnaub ee, 44 mnak, “Amneen murek-rekoꞌ! Au he ꞌbaꞌan ko! Ho mureko mfain jen, mes ka nabeiꞌ fa he mutoon meu sekau-sekau. Ho ro he mutuin kaꞌo Musa in aprenat. Onaim ho mnao muhuun meu aꞌnaak rais pirsait Yahudi henatiꞌ in nparikas ho aom, he in nahiin batuur-batuur nak, ho mureko mfain jen, aiꞌ kaah? Rarit ho meik fuaꞌ-turuꞌ he anjair tanar nak, ho mtoit makasi, henaꞌ too mfaun ein nahinin am nak ho mureko mfain batuur-batuur een.”✡

45 Mes atoniꞌ naan anpoi nnao ma nsaksii naꞌko baer jes neu baer jes anbi mee-mee. Es naan ate, too mfaun ein namin ranan he natefan nok Naiꞌ Yesus, tar antea In ka bisa nakriraꞌ fa In tuan ee anbi kota. Onaim In natua nbi bare-bare reꞌ ruman ma maꞌkoroꞌ, reꞌ naꞌroo naꞌko kota. Ma too mfaun ein naꞌkon mee-mee, neman ma naim Je he nateef nok Ne.

2

Usif Yesus narekoꞌ atoin abuat tuaf es

(Naiꞌ Mateos 9:1-8, Naiꞌ Lukas 5:17-26)

1 Ankoon neno fauk on naan ate, Naiꞌ Yesus annao nfani ntein neu kota Kapernaum. Ma abitan bare naan anmaktoon ein anbin mee-mee mnak, In et umi. 2 Es naan ate, too mfaun ein neman naꞌkon mee-mee. Sin nauban naan Ee tar antea umi naan naꞌkeek nok too. Ma umi naan in eonꞌ ee maꞌekaꞌ nok too msaꞌ. Anbi naan ate, Naiꞌ Yesus natonan sin Uisneno In Kabin ma Prenat.

3 Oras In naꞌuab feꞌe te, anmuiꞌ atoniꞌ haa nroi neik atoin abuat es, he neik je neu Naiꞌ Yesus. 4 Mes, natuin too mfaun ein naan, sin ka bisa neik fa atoniꞌ naan ntea Naiꞌ Yesus In matan. Onaim sin nsaen neun uim je tunan, ma sin npukai umi naan in tefin, nataib on anbi Naiꞌ Yesus In aꞌnakan. Oras sin npukai narair uim naan in teifn ate, naꞌ sin nasanut abuat naan nok nain in aꞌnahek.* 5 Oras Naiꞌ Yesus niit sin nmoꞌen on naan ate, In nahiin nak, sin npirsain batuur-batuur neu Ne. Onaim In nak neu abuat naan am nak, “Baꞌe! Ho saant ein masakoꞌ nrair.”

6 Anbi naan, tunggur agama rais pirsait Yahudi tuaf fauk nok antokon. Oras sin nneen Naiꞌ Yesus In uaban naan, sin nnaben ate ka reko fa. 7 Rarit sin naꞌuab ein es nok es am nak, “Airoo. Atoniꞌ ia, ro In nabrain he naꞌuab on reꞌ nee, joo! Suma Uisneno es reꞌ bisa nsaok atoniꞌ sin sanat. Mes atoniꞌ ia In uabn ii naiks on, on reꞌ In es reꞌ Uisneno. In naꞌakan Uisneno es reꞌ nee!”

8 Mes Naiꞌ Yesus nahini nrair sin neek ein. Rarit In nak sin am nak, “Hi kais mitenab on reꞌ naan, tua! 9-10 Mee es maꞌkafaꞌ nneis ji? Karu Au ꞌak ꞌeu atoin abuat reꞌ ia mꞌak, ‘Ho saant ein masakoꞌ nrair,’ hi ka mihiin fa neu he njari oo, aiꞌ kaah? Mes karu Au ꞌak ‘Amfeen nai! Mait ho ꞌnahek ma mfain nai!’ Karu in nfeen oras naan ate, of naꞌ hi miit ma mihini mmak, Au es reꞌ Mansian Batuur-Batuur. Fin Au ꞌmuiꞌ kuasat ma hak he ꞌsaok sanat.”

Rarit Naiꞌ Yesus nak neu atoin abuat naan am nak, 11 “Amneen, oo! Oras ia, ho mureok goen! Onaim amfeen nai, mait ho ꞌnaehk aan ma mfain nai.”

12 Anneen on naan ate, abuat naan anfeen nain. In nnuun ma nait in aꞌnaehk ee, rarit anpoi nnao. Areꞌ too mfaun ein reꞌ nitan nok sin maatk ein, ansanmakan, onaim naꞌuab ein am nak, “Amoo! Hit feꞌ tiit rasi reꞌ ia, joo! Uisneno ro mapinaꞌ-makrahaꞌ!”

Usif Yesus noꞌen naiꞌ Lewi he natuin Ee

(Naiꞌ Mateos 9:9-13, Naiꞌ Lukas 5:27-32)

13 Rarit Naiꞌ Yesus annao nfani ntein neu nefo Galilea in ninin. Too mfaun ein neman ma natefan nok Ne, ma In nanoniꞌ sin anmatoom nok Uisneno In Kabin ma Prenat.

14 Anbi bare naan, anmuiꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Lewi, naiꞌ Alfius in aan mone. In meupn ii es reꞌ he nhoik beo he nfee je neu anaaꞌ aprenat pah Roma. Oras Naiꞌ Yesus annao npeoꞌ naan ate, In niit naiꞌ Lewi. Onaim In nak ee mnak, “Baꞌe! Uum he mutuinaꞌ Kau nai!”

Anneen on naan ate, naiꞌ Lewi anfeen am natuinaꞌ nain Je.

15 Rarit Naiꞌ Yesus sin antokon ma nbukaen nbin naiꞌ Lewi in umi, nabua nok naiꞌ Lewi in partei ahoik beo ngguin. Anbi naan amsaꞌ, anmuiꞌ tuaf bian reꞌ atoin Yahudis nakan sin atoin amoeꞌ reꞌuf, nok anbukaen. Too mfaun ein reꞌ antokon ma nbukaen nbin naan, anromin he nnenan Naiꞌ Yesus In uaban.

16 Oras naan, tunggur agama tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Farisi, sin niit Naiꞌ Yesus antook ma anbukae nok ahoik beo ngguin, ma areꞌ amoeꞌ reuꞌf ein. Onaim sin nataan In atoup noinꞌ ein am nak, “Nansaaꞌ am es hi Tunggur goe naah-niun nabua nok ahoik beo ngguin ma amoeꞌ reuꞌf ein?”

17 Mes Naiꞌ Yesus anneen sin haan tanas naan, rarit In nataah sin am nak, “Atoin amenat naim arekoꞌ menas, mes atoin ao-minaꞌ ka naim fa arekoꞌ menas. Au ꞌuum he ꞌpairoir atoniꞌ reꞌ namreuꞌ. Mes Au ka ꞌuum fa he ꞌpairoir atoniꞌ reꞌ annaben in tuan ii te, namneo.”

Usif Yesus In noniꞌ-taruꞌ feꞌu, aꞌtetaꞌ naꞌko atoin Farisis sin noinꞌ ein

(Naiꞌ Mateos 9:14-17, Naiꞌ Lukas 5:33-39)

18 Neot es, tuaf naꞌkon partei pirsait Farisi, sin nanaah ok. Sin niit naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein nanaah ok amsaꞌ. Mes sin ka niit nitan fa Naiꞌ Yesus in atoup noinꞌ ein nanaah ok on reꞌ sin. Es naan ate, tuaf bian naꞌko sin, neman ma natefan nok Naiꞌ Yesus, he natanan am nak, “Aam! Hai minaah om. Naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein nanaah ok amsaꞌ. Mes nansaaꞌ am es Ho atoup noinꞌ ein ka nanaah ok fa?”

19 Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi mihini mrair, karu anmuiꞌ fesat kabin, taumn ein sin ka nanaah ok fa, mes sin nbukaen tar namsenan. Karu nai moen ji nbi naan feꞌ, sin of anbukaen buꞌ-buaꞌ. 20 Mes anbi oors es, karu tuaf nabaak neik nai mone naan ate, in aok-bian sin neek ein ansusan, naꞌ sin nanaah ok.”

21 Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ uab manporin es, am nak, “Ka tiit fa tuaf es he npaap sii feꞌu neu baru mnaaꞌ. Fin karu tsaef baru naan, sii feꞌu naan of anꞌuuk gon am anpisu nteniꞌ baru mnaaꞌ naan. 22 On naan amsaꞌ, ka tiit fa es, reꞌ narai tua miin feꞌu neu ꞌsaap arapuꞌ. Natuin aꞌsapaꞌ naan of natboor, ma tua minaꞌ naan of nasturun npoi okeꞌ. Onaim tua miin feꞌu, ro he tarai je neu ꞌsaap feꞌu.”† [Nok uabaꞌ naan, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin am nak, In noniꞌ-taruꞌ feꞌu, kaisaꞌ sin nseor goe nok atoin Farisis sin noniꞌ amnaaꞌ.]

Usif Yesus In atoup noinꞌ ein anhetun maak-gandum nateef nok neno snasat

(Naiꞌ Mateos 12:1-8, Naiꞌ Lukas 6:1-5)

23 Neot es, nateef nok atoin Yahudis sin neon onen, Naiꞌ Yesus sin nnaon npeꞌ-peꞌon reen ein sin niink ein. Ma In atoup noinꞌ ein anhetun maak-gandum he sin nnahan.✡ 24 Atoin Farisis niit sin nmoꞌen on naan ate, sin nak neu Naiꞌ Yesus am nak, “Nansaaꞌ am es Ho atoup noinꞌ ein antanhai hit atoran rais pirsait? Sin nhetun maak-gandum nateef nok neno snasat! Ka nabeiꞌ fa he hi mmoeꞌ on reꞌ naan!”

25-26 In nataah am nak, “On mee? Hi ka mimnau fa retaꞌ naꞌko naiꞌ-kaꞌo naiꞌ Daut? Oras naan, naiꞌ Abiatar anjair aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. Naiꞌ Daut nok in tuaf ein sin taik ein naꞌroton tar namnahan nmaten. Onaim sin ntaman anbin Uisneno In Tenar Onen, ma nait utunuꞌ reꞌ aꞌnaak pirsait ein nafuat ma nanaꞌat anrair sin neun Uisneno, ma sin nbukaen. Te kaah, amneon ii, suma aꞌnaak pirsait ein esan reꞌ bisa nbukae sin, mes tua ꞌtetaꞌ naꞌko naan ate, ka bole fa. Rarit naiꞌ Daut sin nbukae utuun ein naan, mes ka tiit fa es, reꞌ nakainaꞌ sin.”✡

27 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin antein am nak, “Natiꞌ kaisaꞌ mnikan, mak Uisneno naparaꞌ neno snasat he nfee arekot reꞌ he nturun ma nbaab mansian arkit. Mes In ka nmoeꞌ fa mansian ii he natuin ahaa neno snasat in atoorn ein. 28 Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌreek mansian he bisa nmeup saaꞌ-saaꞌ anbi neno snasat. Ma Au ꞌmuiꞌ hak amsaꞌ he ꞌpenan mansian he kaisaꞌ nmeup saaꞌ-saaꞌ anbi neno snasat.”

3

Usif Yesus narekoꞌ atoin amenat nateef nok neno snasat

(Naiꞌ Mateos 12:9-14, Naiꞌ Lukas 6:6-11)

1 Rarit Naiꞌ Yesus anfani nteniꞌ nbi uim onen. Anbi naan, In niit atoin es, reꞌ in aꞌniman bian ee nmaet. 2 Anbi naan amsaꞌ, anmuiꞌ tuaf bian reꞌ namin ranan piut-piut, he nasaan Naiꞌ Yesus. Es naan ate, sin nsuntiur Goe, he nahinin nak, In narekoꞌ atoin amenat nok neno snasat, aiꞌ kaah.

3 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen atoniꞌ reꞌ in aꞌniman bian amates naan, am nak, “Baꞌe! Uum he mhaek meu matan ia.”

4 Rarit In nataan sin ok-okeꞌ mnak, “Karu tatuinaꞌ hit atoran rais pirsait, hit bole tmoeꞌ saaꞌ nateef nok neno snasat? He tarekoꞌ, aiꞌ tareuꞌ? He tarekoꞌ atoin amenat, aiꞌ he troor tisan?” Mes sin ka ntonin fa saaꞌ-saaꞌ.

5 Onaim Naiꞌ Yesus In neekn ee nsuus anmaet, natuin sin npeꞌen sin roenk ein he npairoir sin harat anneis naꞌko he npairoir atoniꞌ ꞌniim amates naan. Rarit In natooꞌ ma In naꞌkenaꞌ In maatk ein neu sin. Rarit In nak atoniꞌ naan am nak, “Baꞌe! Amnonaꞌ ho ꞌnimam naan neem!” Onaim atoniꞌ naan annonaꞌ in aꞌniman. Nok askeken ate, in aꞌniman nareok nain. 6 Rarit atoniꞌ naꞌkon partei pirsait Farisi anpoin nnaon nasaitan uim onen naan. Ma sin annao natefan nok atoniꞌ naꞌkon partei purtik Herodes, he sin buꞌ-buaꞌ namin ranan he naꞌmaet Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus narekoꞌ too mfaun anbin nefo Galilea in ninin

7-8 Neot es, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon he nasnasan akreꞌo anbin nefo Galilea in ninin. Mes, natuin too mfaun ein anneen saaꞌ reꞌ In anmoꞌe nrair sin, es naan ate, too naꞌkon kuan-kuan neman he natuin Ee. Sin neman naꞌkon propinsi Galilea, Yudea, ma Idumea. Bian anteniꞌ neman naꞌkon kota Yerusalem, Sidon, ma Tirus. Bian anteniꞌ neman naꞌkon noe Yarden in panin et pasaꞌ neon-saet. Sin arsin namin ranan he natefan nok Ne. 9 Naiꞌ Yesus anreek In atoup noinꞌ ein he nami nfeen Ee koof es, natuin amneemt ein naan, sin namfaun. In nroim he naꞌuabaꞌ anbi koofꞌ ee in tunan, henatiꞌ In mamnitaꞌ ma sin neen In hanan.

10 Neon goes ii, In narekoꞌ niit amenat amfaun. Etun oras ia, areꞌ amenat bian sin anmabeꞌun he nreoꞌ naan Ee.✡ 11 Oras tuaf ein reꞌ anniut saen sin niit Ee, sin ntoofn ok anbin Naiꞌ Yesus In matan. Ma sin anhuun ein am nak, “Ho reꞌ ia, batuur Uisneno In Anah!”

12 Mes In ntaar sin batuur-batuur am nak, “Kaisaꞌ mitoon meu sekau-sekau saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok Kau!”

Usif Yesus anpiir In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua

(Naiꞌ Mateos 10:1-4, Naiꞌ Lukas 6:12-16)

13 Rarit Naiꞌ Yesus ansae nbi ꞌtoeꞌf es. In noꞌen naan atoniꞌ fauk he natuin Ee. Onaim sin neem natuin Ee. 14 Rarit In nruur naan ahaa atoniꞌ boꞌes am nua. In nak sin am nak, “Au ꞌruur ki he hi mituinaꞌ Kau piut-piut. Au he ꞌreek ki he mnao mitoon Uisneno In Rais Reko neu mansian arsin. 15 Ma Au of aꞌfee ki kuasat he mriuꞌ niut reuꞌf ein miꞌko mansian ein.”

16-19 Atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein naan, esan reꞌ:

naiꞌ Simon (reꞌ Naiꞌ Yesus anteek ee te nak, naiꞌ Petrus),

naiꞌ Yakobus, nok in orif,

naiꞌ Yohanis, (sin nua sin, naiꞌ Sebedius in aanh ein. Naiꞌ Yesus anteek nanesaꞌ sin nua sin nak, ‘Boanerges’, reꞌ neik hit uab ii te nak ‘ꞌroots ee naꞌpunuꞌ’.)*

naiꞌ Anderias,

naiꞌ Felipus,

naiꞌ Bertolomeos,

naiꞌ Mateos,

naiꞌ Tomas,

naiꞌ Yakobus (naiꞌ Alfius in aan mone),

naiꞌ Tadius,

naiꞌ Simon (atoniꞌ naꞌko partei purtik Selot),†

ma naiꞌ Judas Iskariot (reꞌ of he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus).

Tunggur agaam ein nasaan Usif Yesus nak, niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe es reꞌ anfee kuasat neu Ne

(Naiꞌ Mateos 12:22-32, Naiꞌ Lukas 11:14-23, 12:10)

20 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein ansanun nfanin naꞌkon aꞌtoꞌef naan. Ma sin ntaman anbin umi. Too mfaun ein neem nauban antein Ee, tar Naiꞌ Yesus sin ka napenin fa mainuan he nbukaen. 21 Ankius on naan ate, tuaf naꞌuab ein am nak, “Amkius miit Naiꞌ Yesus. In nnikaꞌ nain In tuan, ma ka mapairoriꞌ fa.” In baꞌaasr ein sin anneen uabaꞌ naan, onaim sin neman he nok Ne nfain.

22 Oras naan, tunggur agama fauk naꞌkon kota Yerusalem, neman ma natonan abitan reꞌ naan am nak, “Hi kais mituinaꞌ Naiꞌ Yesus. Natuin niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe, reꞌ anteek ee te nak Balsebul, antaam anrair et In tuan, ma nfee Ne kuasat he In nriuꞌ niut reuꞌf ein.”✡

23 Oras Naiꞌ Yesus anneen on naan ate, In nhaman nabuabaꞌ sin am nak, “Rasi naan, ka matopuꞌ reko fa, tua! Nok ranan mee, niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe bisa nriuꞌ nafani in tuan? 24 Karu anbi pah es, in too goe nmatoen ma nmabanan piut, nok ranan mee henatiꞌ pah naan bisa nhaek nabaar? 25 Ma nbi uim jes in nanan, karu sin es-es ate anmanau nanan, nok ranan mee henatiꞌ sin bisa nhaek nabaran? 26 On naan amsaꞌ, karu niut reuꞌf ein sin anmamusun es nok es, ro sin of anbaits ok. Karu njair on naan ate, sin namreꞌun nmaten.

27 Karu atoin es he neem nabaak aiꞌ nasiik bareꞌ anbi atoin maꞌtaniꞌ es in umi, in ro he nfuut naheran atoin maꞌtaniꞌ naan nahuun feꞌ. Rarit naꞌ in napein mainuan he nait atoniꞌ naan in baerꞌ ein.‡

28 Onaim Au utoon ꞌain ki: Uisneno nabarab ma npao he nnoes nain areꞌ mansian ein sin saant ein. Ma karu sekau naꞌuab naꞌreꞌuf tuaf es, Uisneno nabarab feꞌ he nsaok sanat naan. 29 Mes karu sekau-sekau naꞌuab naꞌreꞌuf Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, Uisneno ka nsaok fa in sanat naan, tar antea nabar-baar!”✡

30 Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, natuin sin naꞌuab naꞌreuꞌf Ee mnak, “Tuaf reꞌ ia, anniut sae!”

Tuaf reꞌ natuinaꞌ Uisneno In aꞌromin, sin reꞌ naan esan reꞌ anjarin Usif Yesus In nonot-asar amneot ein

(Naiꞌ Mateos 12:46-50, Naiꞌ Lukas 8:19-21)

31 Rarit Naiꞌ Yesus In ainf ee nok In oirf ein sin neman neun umi naan, he natefan nok Ne. Sin nhaken nbin moneꞌ ma anrekan tuaf he noeꞌn Ee. 32 Oras naan, Naiꞌ Yesus antook ma naꞌuabaꞌ nok too mfaun anbi uim je nanan. Rarit tua reek ein naan antaman ma natoon Ee mnak, “Aam! Ho ainaꞌ nok Ho oirf ein etan moneꞌ. Sin he natefan nok Ko, tua.”

33 Mes Naiꞌ Yesus nataah neik haan tanas am nak, “Au ainaꞌ ma Au oriꞌ-tataꞌ amneot, esan reꞌ sekau?”

34 Rarit In nait matan ma nkius too reꞌ antokon nibun naan Ee. In naꞌuab am nak, “Hi ar-arki reꞌ ia, amjair Au ainaꞌ ma Au oriꞌ-tataꞌ amneot. 35 Fin sekau-sekau reꞌ natuinaꞌ Uisneno In aꞌromin, sin njarin Au nonot-asar amneot.”

4

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok fini nbi afu humaꞌ-humaꞌ

(Naiꞌ Mateos 13:1-9, Naiꞌ Lukas 8:4-8)

1 Neot es, Naiꞌ Yesus annao nfani ntein nbi nefo Galilea. Ma too mfaun ein neman ma naub naan Ee. Anmuiꞌ koof es anhake nbi naan. Rarit In ansae ma antoko nbi kofaꞌ naan in tunan, ma nanoniꞌ sin. Too mfaun ein reꞌ anbin nefo naan in ninin, anneen In uaban.✡ 2 Onaim In nanoniꞌ sin anmatoom nok rasin mfaun, neik retaꞌ mnak,

3 “Hi mneen mirek-rekoꞌ! Anmuiꞌ naan akaniꞌ fini tuaf es annao ma nkaniꞌ fini nbi in rene. 4 Oras in nkaniꞌ fini te, bian anmoufun anbin ranan. Es naan ate, koorn ein neman ma nteo-nsiun nain finin naan. 5 Ma fini bian anmoufun anbin auf mafatuꞌ reꞌ in auf goe mainihas. Finin naan natoron rabah. Mes natuin afu naan mainihas, 6 es naan ate, oras maans ee nsae, fiin atoors ein naan namnenen ma nmaten, natuin sin aꞌbaaꞌk ein ka ntaman ntean fa auf goe in aꞌpinan.

7 Fini bian anteniꞌ nmoufun anbin huu maꞌaikaꞌ. Rarit huu maꞌaikaꞌ naan anneo niis finin naan, tar antea ka bisa napunin fa. 8 Ma fini bian anmoufun nbin auf afaꞌ. Finin naan natoron, ma naꞌnaen tar napunin. Fini bian nasuuf no boꞌ teun, bian no boꞌ nee, ma bian no nautn es.

9 Onaim sekau nneen ma nheek naan retaꞌ ia in aꞌmoufun, maut he in nateenb ee nnao nkoon.”

Nansaaꞌ am es Usif Yesus nfee noniꞌ te, anpaek retaꞌ?

(Naiꞌ Mateos 13:10-17, Naiꞌ Lukas 8:9-10)

10 Rarit oras Naiꞌ Yesus anmes-mees, In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua, nok atoniꞌ bian antein reꞌ anneen niit In retaꞌ naan, neman he natefan nok Ne. Sin antotin henatiꞌ In natoon neu sin retaꞌ naan in aꞌmoufun. 11 Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Natuin hi mroim he mihiin Uisneno In Aprenat batuur-batuur, es naan ate, Au utoon ki retaꞌ naan in aꞌmoufun. Mes neu tuaf bian, Au unoniꞌ sin ꞌeik retaꞌ. 12 Atoniꞌ bian sin nahuum on reꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ antui niit am nak,

‘Sin nitan nrarin, mes ka nromin fa he nahinin.

Sin nnenan nrarin, mes sin ka nromin fa he ntoupun.

Maut he sin kais anpirsain neun Uisneno,

henatiꞌ Uisneno kais anperluu he nfeen sin saok sanat antein.’ ”✡

Usif Yesus anfei oten naꞌko retaꞌ anmatoom nok fini naan

(Naiꞌ Mateos 13:18-23, Naiꞌ Lukas 8:11-15)

13 Rarit Naiꞌ Yesus anfei oten naꞌko retaꞌ naan am nak, “Karu hi ka mheek fa retaꞌ ia in aꞌmoufun, nok ranan mee, he hi bisa mheek retaꞌ bian sin aꞌmoufk ein? 14 Onaim retaꞌ ia in aꞌmoufn ii on nai: akaniꞌ fini naan, es reꞌ tuaf reꞌ nsaksii ma natoon Uisneno In Kabin ma Prenat. 15 Finin reꞌ anmoufun anbin ranan, tar antea koorn ein anteo-nsiun nain sin naan, esan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anneen Uisneno In Kabin ma Prenat. Mes ka ꞌroo fa te, niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe neem ma nasiik naan Kabin ma Prenat naan naꞌko sin neek ein. 16 Finin reꞌ anmoufun nbin auf mafatuꞌ, esan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anneen ma antoup Kabin ma Prenat naan nok neek marinet. 17 Mes Kabin ma Prenat naan ka naꞌbaaꞌ fa. Es naan ate, in ka ntahan fa ꞌroo anbi sin neek ein. Ma oras atoniꞌ bian nasusab sin, natuin sin antoup Kabin ma Prenat naan, sin nporin nain Kabin ma Prenat reꞌ naan. 18 Finin reꞌ anmoufun nbin huu maꞌaikaꞌ in aꞌtnanan, esan reꞌ tuaf ein reꞌ anneen anrair Kabin ma Prenat naan. 19 Mes sin ntaisibun mainenuꞌ nok rasi humaꞌ-humaꞌ, he sin nharineb sin tuak ein. Es naan ate, taisibu humaꞌ-humaꞌ naan, es reꞌ ansiuꞌ napoitan Kabin ma Prenat naan naꞌko sin neek ein, onaim Kabin ma Prenat naan ka nafua fa saaꞌ-saaꞌ. 20 Ma finin reꞌ anmoufun neu auf afaꞌ, esan reꞌ sin reꞌ anneen ma antoup Kabin ma Prenat naan, rarit natuin Uisneno In aꞌromin. Rarit sin nmoeꞌ ꞌmoeꞌ areokt ein, on reꞌ finin reꞌ nafuan. Moꞌet bian nasuuf no boꞌ teun, bian no boꞌ nee, ma bian no nautn es.”

Kaisaꞌ amtoeb paku ampake ꞌkoraꞌ

(Naiꞌ Lukas 8:16-18)

21 Naiꞌ Yesus naꞌuab piut naꞌko koofꞌ ee in tunan. In nfee retaꞌ es anteniꞌ mnak, “On mee! Hi miit miit, aiꞌ kaah, karu atoniꞌ nout pauk anaꞌ, rarit antoeb je npaek aꞌkoraꞌ? Aiꞌ natuun ee nbi haark ee in nupun. Ka tiit fa feꞌ, aiꞌ? Karu natuun ee nbi naan, in ka npiin fa goen. Atoniꞌ ro he natunuꞌ paku nbi bare ꞌratan he npiin.✡ 22 Nok ranan naan, rasi reꞌ nahunu te maꞌkoroꞌ, of mamnitaꞌ. Ma saaꞌ reꞌ oras ia ka mahiniꞌ fa, of mahiniꞌ.✡ 23 Sekau es reꞌ anneen ma anheek naan retaꞌ ia in aꞌmoufun, maut he nateenb ee nnao nkoon.

24 Mitenab mirek-rekoꞌ! Karu hi mnilei atoniꞌ in aꞌmoꞌen, atoniꞌ bian of annilei ki on naan msaꞌ. Uisneno of annilei ki nneis naꞌko naan amsaꞌ.✡

25 Karu sekau he naim Uisneno In romin batuur-batuur ate, in mahiin ee of nafaof gon piut. Mes tuaf reꞌ ka nrae natuin fa Uisneno In romin, in moon goe of nafaof gon piut amsaꞌ.”

Retaꞌ anmatoom nok fini reꞌ anmoin kuun

26 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Uisneno In Apreent ii anhainua ntein on, on reꞌ finin reꞌ maponeꞌ anbi atoniꞌ in rene. 27 Maski atoniꞌ naan anfain neu in umi, ma fai-manas in ntuup ma nfeen, in nnikan nain finin naan. Mes finin naan natoor ma naꞌnaen piut. 28 Finin naan anmonin kuuk anbin afu, anmurai naꞌnaen, nasufan, ma napunin. 29 Karu maak ee namnatu te, in tuan ee suma neem he noun goah. Uisneno In Apreent ii on naan amsaꞌ. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii, Uisneno es reꞌ anmeup sin.”✡

Retaꞌ anmatoom nok fini reꞌ ana krisiꞌ

(Naiꞌ Mateos 13:31-32,34, Naiꞌ Lukas 13:18-19)

30 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Au ꞌfee ꞌteniꞌ ki reet es on nai. Uisneno Iin na, un-unuꞌ te sin fauk aah, mes naꞌko neno neu neno, sin nmaꞌbaab ok piut ma amfau reuꞌf ein. 31 Naan namnees on reꞌ fini reꞌ ana krisiꞌ nbi poꞌon. 32 Karu hit tseen fua ana krisiꞌ naan, in naꞌnae njair hau kouꞌ reꞌuf nbi poꞌon naan. Tar antea koorn ein neman ma namin mafoꞌ anbin naan, ma nakuun ein.”

33 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin anpake cara on reꞌ naan, natai nok sin hinit. 34 In biasa npaek retaꞌ karu In nanoniꞌ tuaf bian sin. Mes karu In nok In atoup noinꞌ ein, In natoon areꞌ retaꞌ naan sin aꞌmoufk ein.

Usif Yesus nasnasab ain koꞌu

(Naiꞌ Mateos 8:23-27, Naiꞌ Lukas 8:22-25)

35 Maans ii nmaeb jen, mes Naiꞌ Yesus anbi koofꞌ ee tuun ee feꞌ. Ma In nreun In atoup noinꞌ ein am nak, “Iim arkit atraak teu neof goe panin.”

36 Rarit sin nsaen kofaꞌ buꞌ-buaꞌ nok Naiꞌ Yesus. Ma sin nnao nasaitan too mfaun ein anbin naan. Mes bian ansaen nbin kofaꞌ ꞌtetaꞌ. 37-38 Oras naan Naiꞌ Yesus antao In aꞌnakan anbi akaꞌnunuꞌ ma ntuup anfiin anbi koofꞌ ee in kotin nanan. Sin annaon ka ꞌroo fa te, ain kouꞌ goe neem. Ma oikn ein anpesan sin, ma oe je ntaam anbi Naiꞌ Yesus sin kofaꞌ, tar antea aar akreꞌo te naheun. Onaim atoup noinꞌ ein namtau nmaten. Ma sin neem anpooꞌ nafeen Ee mnak, “Aam! Amfeen feꞌ! Hit he treem atmaet jen! Mes Ho ka mfairoir kit fa!”

39 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus anfeen ma ntaar anin am nak, “Musnaas nai!” Rarit In naprenat oikn ein naan am nak, “Miꞌtenaꞌ nai!” Oras naan, anin naan nasnaas nain, ma oikn ein naan naꞌteen ein nanin. 40 Rarit Naiꞌ Yesus nakain In atoup noinꞌ ein am nak, “Nansaaꞌ am es hi mimtau baisekeꞌ on naan? Hi ka mmuiꞌ fa rasi fnekat meu Kau, oo?”

41 Sin arsin namtaun ma nsanmakan. Ma sin naꞌuab ein am nak, “In reꞌ ia, sekau? Tar antea anin ma oikn ein sin natuin In aprenat!”

5

Usif Yesus narekoꞌ atoniꞌ reꞌ niut reuꞌf ein ansaen ee

(Naiꞌ Mateos 8:28-34, Naiꞌ Lukas 8:26-39)

1 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein antean nefo Galilea in panin, anbi baer jes reꞌ anteek ee te, nak Gerasa. 2-6 Anbi naan, anmuiꞌ naan atoin es anniut sae tar in namaun. In natua nbi faut naetf ein. Fai-manas in naꞌoin neu-mneem nok ao afaꞌ nkoon anbi areꞌ kneteꞌ ma ꞌnoonf ein, ma nhunun ka natfeek fa. In ntuut napapaꞌ in aon neik fatu. In maꞌtain reꞌuf. Ka tiit fa es, reꞌ bisa nfuut goe, maski npaken korenit amsaꞌ. Sin nfuut in haen-niman fani-fani npaken korenit, mes in nafeek koreent ein naan, ma niit besin naan in naꞌiup sin naꞌkon in haek ein. In ro maꞌtain reꞌuf, tar antea ka tiit fa tuaf es, reꞌ bisa ntahan naan ee.

Oras Naiꞌ Yesus sin ansanun naꞌkon kofaꞌ, aniut saes naan niit sin naꞌko aꞌroo. In npoi naꞌko faut naetf ein, ma in naen anꞌain Naiꞌ Yesus ma nriꞌtuu nbi In matan. 7-8 Oras Naiꞌ Yesus niit atoniꞌ naan ate, In naꞌuab am nak, “Hoi! Niut reꞌuf! Ampoi nai muꞌko atoniꞌ ia!”

Rarit atoniꞌ naan anhunun naher-heer am nak, “Hoi! Ho he munsaaꞌ kau? Au uhiin ꞌak Ho reꞌ ia Naiꞌ Yesus, Uisneno Akuasat In Anah. Au ꞌtoit Ko he Ho kaisaꞌ mhaꞌmuiꞌ kau, joo!”

9 Rarit Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Ho kaanm ii sekau?”

In nataah am nak, “Au kaank ii naiꞌ Legion, natuin hai mfau reꞌuf, on reꞌ sorarus batalion-batalion ein!”

10 Niut reuꞌf ein anpaek atoniꞌ naan he ntoit Naiꞌ Yesus he kaisaꞌ nreun sin he npoin naꞌkon bare naan.

11 Anhaumaak bare naan, atoniꞌ fauk antitun fafi pukan kouꞌ goes. Fafin reꞌ naan sin of oniꞌ nifun nua. Sin namin amnahat anbin aꞌtoꞌef naan in abnapan. 12 Rarit niut reuꞌf ein antotin am nak, “Amreun kai he hai mnao mtaam meu fafin nee, tua.”

13 Naiꞌ Yesus antoup sin haan totis naan. Es naan ate, areꞌ niut reuꞌf ein naan anpoin ma antaman neun fafin naan. Fafi pukan naan, naen ansiksakn ok, ma nasroro nsanun npeꞌon aisanut ma nmoufun ntean niuf goe nanan. Ma sin nreem anmaten ok-okeꞌ.

14 Ankius nitan on naan ate, atiut faifn ein namtaun nmaten. Sin naenan nfuun am natefan kuan-kuan mapaumaak ein, ma natonan areꞌ too mfaun ein. Es naan ate, too mfaun ein anpoi neman he nkius nitan kuuk saaꞌ reꞌ anjarin nrair anbi naan. 15 Sin neem natefan nok Naiꞌ Yesus, ma sin niit atoin aniut saes naan antook anbi naan. Mes in teenb ee nareko nrair, ma in anpaek tais. Ma oras sin niit rasi naan sin arsin namtaun, fin sin nahinin nak sekau es reꞌ nabeiꞌ he nriuꞌ napoitan niut reuꞌf ein naꞌkon atoniꞌ naan, ro in atoin maꞌtain reꞌuf. 16 Rarit sin arsin anmaktoon ein nak sin niit nok sin maatk ein nak, atoin aniut saes naan nareko nrair, ma faifn ein anreman nmaten. 17 Rarit sin ntotin teb-tebe he Naiꞌ Yesus annao nasaitan sin pah.

18 Oras Naiꞌ Yesus he nsae nfain neu kofaꞌ naan ate, atoin aniut saes reꞌ nareko nrair naan neem ma ntoit he in bisa nnao nabua nok Naiꞌ Yesus.

19 Mes Naiꞌ Yesus anpeen. In naꞌuab neu atoniꞌ naan am nak, “Reko nneis ho mfain nai meu ho noont ein. Mutoon meu sin areꞌ kanan rasi reꞌ Uisneno nmoꞌe nrair sin neu ko. Mutoon meu sin am mak, Uisneno nneek ma nkasian ko!”

20 Rarit atoniꞌ naan annao nfuun am nateef pah es nok nain in koat ein boꞌes, reꞌ anteek ee te, nak ‘Dekapolis’. In nsaksii ma natoon areꞌ kanan rasi reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ nrair sin neu ne. Ma areꞌ tuaf-tuaf reꞌ anneen in uaban naan ansanmakan ma naꞌuab ein nak, “Ro maꞌtaniꞌ, oo!”

Usif Yesus namonib nafaniꞌ naiꞌ Yairus in aan feto. Ma bifee ameen naaꞌ anreoꞌ Usif Yesus In baru mnanuꞌ

(Naiꞌ Mateos 9:18-26, Naiꞌ Lukas 8:40-56)

21 Rarit Naiꞌ Yesus sin ansaen kofaꞌ ma anraak anfanin neun neof goe in panin. Oras sin ansanun naꞌko kofaꞌ naan, too mfaun ein neman ma nauban naan Ee. 22 Anbi kota naan, anmuiꞌ naan atoin es, in kaan ee naiꞌ Yairus. In es reꞌ aꞌnakat anbi uim onen kota naan. Oras in niit Naiꞌ Yesus, in nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In matan, 23 ma ntoit Je mnak, “Koi, Aam! Au aan feot goe feꞌ toon boꞌes am nua. In nameen ma he noi nmaet jen. Ho mkoen Om uum he mturun murekoꞌ maan au anah naan, tua!”*

24 Onaim Naiꞌ Yesus annao natuin naiꞌ Yairus neu in umi.

Oras sin annaon on naan ate, too mfaun ein nokan ma anbeuꞌ Goe.

25 Anbi too mfaun ein naan, anmuiꞌ bifee jes reꞌ napein funan reꞌ nroni kreꞌo-kreꞌo ka natfeek niit fa oniꞌ toon boꞌes am nua goen. 26 In narair roit nok in aꞌmuiꞌk ein he nbaen arekoꞌ meens ein. Mes ka tiit fa tuaf es bisa narekoꞌ in menas naan. In naaꞌ ii ka nheut niit fa, tar in menas naan maꞌfenaꞌ. 27-29 Bifee naan anneen fani-fani anmatoom nok Naiꞌ Yesus. Es naan ate, in nbeuꞌ too mfaun ein naan, he npaumak-maak anbi Naiꞌ Yesus In kotin. In natenab am nak, “Asar au ꞌreoꞌ ꞌaan ahaa In baru mnanuꞌ, au of ureok.”

Oras in nreoꞌ Naiꞌ Yesus In baur goe te, nok askeken, naaꞌ naan anheut. In nnaben ate in nareok goen.

30 Nateef oras naan amsaꞌ, Naiꞌ Yesus annaben ate anmuiꞌ nenuf reꞌ anpoi naꞌko In tuan. Es naan ate, In nabaniꞌ ma nkius neu too mfaun ein naan. Rarit In nataan sin am nak, “Sekau es reꞌ anreoꞌ Au baru?”

31 In atoup noinꞌ ein natahan am nak, “Ho mkius Kuum. Too mfaun sin anmabeꞌun es nok es ate, Ho mutaan am mak, ‘Sekau es reꞌ anreoꞌ Au baru?’ ”

32 Naiꞌ Yesus ankius sin meseꞌ-meseꞌ he naim tuaf reꞌ anreoꞌ In baur goe. 33 Anneen Naiꞌ Yesus nataan on naan ate, bifee reꞌ naan namtau ma naꞌtaꞌi. Rarit in nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In human ma In matan, ma nmanakuꞌ mnak, “Koi, Aam! Au es reꞌ aꞌreoꞌ ho baru naan, tua.”

34 Ma Naiꞌ Yesus antoin bifee naan am nak, “Ain! Natuin ho nekam naꞌteeb batuur neu Kau, es naan ate ho mureok. Ho mfain nai nok neek marinet, fin ho susat naan namsoup goen.”

35 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab feꞌ on naan ate, tuaf neman naꞌkon naiꞌ Yairus in umi, ma natoon am nak, “Eee, kasian! Ho aan feot goe, ain ee oekꞌ ein, tua. Kaisaꞌ muhaebaꞌ Uis tungguru mtein!”

36 Mes Naiꞌ Yesus ka nfairoir fa tuaf ein naan sin uabk ein. Onaim In naꞌuab neu naiꞌ Yairus am nak, “Kais mumtau! Ampirsai meu Uisneno!” 37 Rarit Naiꞌ Yesus anreun too mfaun ein ok-okeꞌ he namaik antaahn ein nbin naan. Mes In nok ahaa naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus ma in orif naiꞌ Yohanis, he sin annaon nkonon. 38 Oras sin antean naiꞌ Yairus in umi, sin niit too mfaun anꞌuurs ein biru ma tainaunus humaꞌ-humaꞌ, bian ankaen, ma bian nainin. 39 Naiꞌ Yesus antaam anbi naan. In nataan sin am nak, “Nansaaꞌ am es hi mtaisiub ma mkae on reꞌ ia? Riꞌanaꞌ reꞌ ia ka nmaet fa. In suma ntuup kuun.”

40 Oras sin neen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, sin nmanin nfaer Ee.

Rarit In nreun sin he npoin ok-okeꞌ. In noꞌen riꞌanaꞌ naan in ainaf-amaf, ma nok In atoup noniꞌ tuaf teun, rarit sin arsin antaman anbin riꞌanaꞌ naan in keꞌen. 41 Onaim Naiꞌ Yesus annaaꞌ riꞌanaꞌ naan in aꞌniman, rarit In npaek sin uab Aram am nak, “Talita kum!” (Reꞌ neik hit uab ii te nak, “Aan feto! Amfeen nai!”)

42-43 Nok askeken ate, riꞌaan feto naan anfeen ma anhaek. Naiꞌ Yesus anreek aan feto naan in ainf ee nak, “Amfee ne he naah!”

Areꞌ too mfaun ein reꞌ niit rasi naan ansanmakan. Mes Naiꞌ Yesus antaar sin nok haan maꞌtaniꞌ mnak, “Kaisaꞌ mitonan es-es mak Au umonib ufaniꞌ riꞌaan feot amates reꞌ ia!”

6

Abitan Nasaret antorak Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 13:53-58, Naiꞌ Lukas 4:16-30)

1 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon nfanin neun In kuan Nasaret. 2 Nateef nok atoin Yahudis sin neon onen, Naiꞌ Yesus antaam anbi uim onen he nfee noniꞌ. Neno naan, too mfaun ein neman he nꞌoen ein. Oras sin arsin anneen In noinꞌ ein ate, sin nsanmakan ma naꞌuab ein am nak, “Atoniꞌ ia mahiin ii maꞌtaniꞌ! In anmuiꞌ kuasat amsaꞌ! Nok ranan mee mꞌes In bisa on reꞌ ia? 3 Amneon ii, In suma tukan hau. Hit tahiin In ainaf bi Maria, nok areꞌ In oirf ein, esan reꞌ: naiꞌ Yakobus, naiꞌ Yoses, naiꞌ Judas nok naiꞌ Simon. Hit tahiin In feotf ein amsaꞌ. Hit tok Ne arkit tatua kuan meseꞌ!” Onaim sin nsaekn Ee ma ka nnenan ntein Ee fa.

4 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Tebe! Atoniꞌ anhormaat mafefaꞌ kninuꞌ Uisneno reꞌ anao-amnemat, anneis naꞌko mafefa kninuꞌ kua tuaf.”✡

5-6a Too mfaun ein, sin neek manun baisekeꞌ, tar sin ka nromin fa he npirsain neun Naiꞌ Yesus. Es naan ate, In nsanmaak, tar antea In ka nmoꞌe nteniꞌ fa rais sanmakat anbi naan. In suma anreoꞌ narekoꞌ naan ahaa amenat fauk aah.

Usif Yesus anreek haefan In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua

(Naiꞌ Mateos 10:5-15, Naiꞌ Lukas 9:1-6)

6b Rarit Naiꞌ Yesus annao neu kuan-kuan reꞌ anmapaumaakn ein anbi naan, ma nfee sin noniꞌ anmatoom nok Uisneno In romin. 7 In noꞌen naan atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua, ma nreun sin tuaf nu-nua, he nnaon ma natoon Uisneno In Rais Reko. In nfee kuasat amsaꞌ neu sin he nriꞌun niut reꞌuf. 8-9 In nbaꞌan sin am nak, “Kaisaꞌ meik bruaꞌ amfaun ambi ranan, fin Uisneno of es reꞌ anꞌator hi perluut ein. Hi kais meik betiꞌ, noni-roit, ma ꞌkapiꞌ. Hi meiki haa teas, ꞌpein haef, ma mpaek maan ahaa baru meseꞌ. 10 Karu sekau ntoup ki he mtaam meu in umi, mimaikaꞌ ambi naan tar antea hi mnao mkoon meu bare bian. 11 Mes karu nbi bare mee sin ka ntoup ki fa, ma sin ka natniin ki fa, ampoi miꞌko bare naan. Ma mitonan sin am mak, ‘Natuin hi ka mroim he mitniin fa, es naan ate maut he hi msutai kiim in amreꞌun!’ ”*

12 Rarit sin nnaon ma natoon Rais Reko naan. Sin nak, “Areꞌ mansian arki ro he misaitan hi sanat ma penu sin, ma mtebi mfain he mmoin mituin Uisneno In romin.” 13 Onaim sin anriuꞌ napoitan niut reuꞌf ein amfaun. On naan amsaꞌ, sin naronip minaꞌ neu atoin amenat sin aꞌnaak ein, ma nꞌoen ein he narekoꞌ sin. Onaim sin narekon.✡

Sin naꞌmaet naiꞌ Yohanis Asranit

(Naiꞌ Mateos 14:1-12, Naiꞌ Lukas 9:7-9)

14 Oras naan, too nbi bare-bare anneen anrair anmatoom nok Naiꞌ Yesus. Retaꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus In kuasan manenaꞌ anrair antean usif Herodes amsaꞌ. Tuaf bian naꞌuab ein am nak, “Naiꞌ Yohanis Asranit anmoni nfain et Naiꞌ Yesus In tuan! Etun In naꞌbeiꞌ he nmoeꞌ areꞌ kanan rais sanmakat.”

15 Mes tuaf bian nak, “Kahaf! In reꞌ ia, mafefa kninuꞌ naiꞌ Elia es reꞌ anmoni nfain et In tuan.” Bian amsaꞌ nak, “In reꞌ naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ tuaf es naꞌko ahuunt ein.”✡

16 Mes oras Usif Herodes anneen rasi naan ate, in nak, “Ia naiꞌ Yohanis Asranit, reꞌ neon goes ii au ꞌreek tuaf he nꞌoet nafeek in aꞌnakan. Oras ia in nmoin anfain jen.”

17-18 Usif Herodes anreun on reꞌ naan, natuin in nmakaꞌrasiꞌ nok naiꞌ Yohanis. Rasi naan naꞌuub on, on nai: usif naiꞌ Herodes nasiik naan in orif naiꞌ Felipus in fee, kaan ee bi Herodias. Amneon ii, naiꞌ Felipus nok bi Herodias ka nmanpoirn ein fa feꞌ. Natuin rasi naan am es, naiꞌ Yohanis nakain ee fani-fani mnak, “Aam Usiꞌ! Ka nabeiꞌ fa he ho mait ho oriꞌ in fee. Natuin rasi naan antanhai hit harat atoin Yahudis.” Mes naiꞌ Herodes in nsao ruꞌ-ruuꞌ. Ma in nreek tuaf he nheek naiꞌ Yohanis ma nataam ee neu bui.✡

19 Natuin naiꞌ Yohanis nakain ee fani-fani on reꞌ naan, es naan ate bifee naan natunuꞌ neek menas he nroor niis ne. Mes in ka napein mainuan fa feꞌ, fin naiꞌ Herodes nataam anrair naiꞌ Yohanis anbi bui, 20 ma nreek soraurs ein he npao goe rek-reko.

Naiꞌ Herodes anmanuꞌhain naiꞌ Yohanis. In nahiin nak Uisneno es reꞌ anreek haefan naiꞌ Yohanis. Ma naiꞌ Yohanis naan atoin neek reko. Naiꞌ Herodes anroim he nneen naiꞌ Yohanis in uaban. Mes neot es-neot es ate, in npenan naiꞌ Yohanis in uaban.

21 Neot es, fenai Herodias napein mainuan he nateabaꞌ in neek menas naan. Oras naan, sin nfeest ein neun naiꞌ Herodes in neon mahonin. Sin naskau aꞌnaet ein he nokan nbukaen anbin fesat naan. Amnookt ein, sin esan reꞌ anaaꞌ aprenat, aꞌnaak sorarus, ma mnasi-mnasiꞌ pah Galilea. 22 Oras feest ii ntainua goen, fenai Herodias in aan feot goe antaam neem ma nabsooꞌ. In absooꞌn ii reokn ii kah een, tar antea nmoeꞌ Usif Herodes nok areꞌ taumn ein fesat naan anmariin anmaten. Es naan ate, Naiꞌ Herodes noꞌen riꞌfeot absoꞌot naan ma nak ee mnak, “Ho mroim he mtoit saaꞌ ate, mutoon! Au ro he ꞌfee ko. 23 Maski ho mtoit tar antea nbait nua au preent ii msaꞌ, au ꞌfee ko goe. Au ꞌsuup ꞌeik Uisneno In kanan!”

24 Riꞌaan feto naan annao ma nataan in ainf ee mnak, “Ain! Ho mroim he au ꞌtoit saaꞌ reꞌ reko nneis naꞌko amaꞌ?”

Ma in ainf ee nataah ee nak, “Hau, oo! Reko! Amnao nai ma mtoit maan naiꞌ Yohanis in aꞌnakan.”

25 Rarit riꞌaan feto naan neem rabah neu naiꞌ Herodes in matan am nak, “Aam! Au ꞌtoit he mfee kau naiꞌ Yohanis in aꞌnakan. Amtao maan ee mbi dulang es. Rabah!”

26 Oras naiꞌ Herodes anneen haan totis naan ate, in neekn ii namneuk. In ka nabeiꞌ fa he nheer nafaniꞌ in haan supat, natuin areꞌ too mfaun ein anneen narair haan supat naan. 27 Rarit in naprenat naan aꞌnaak soraurs es ma nnao nꞌoet neik naiꞌ Yohanis in aꞌnakan naꞌko uim bui. 28 Rarit sin nꞌoet naan naiꞌ Yohanis in aꞌnakan, ma ntao goe nbi dulang es. Rarit sin annao naat ee neu riꞌaan feto naan. Riꞌaan feto naan antoup goe, ma nnao nfee je neu in ainaf. 29 Oras naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein annenan nak, anꞌote nrair naiꞌ Yohanis in aꞌnakan, sin neman ma nait neik naiꞌ Yohanis in aon, ma annaon nsuub ee.

Retaꞌ anmatoom nok naiꞌ Yohanis in aꞌmaetn ii antuuꞌ ma nheuꞌ on reꞌ naan.

Usif Yesus antuthae too nifu niim anneis

(Naiꞌ Mateos 14:13-21, Naiꞌ Lukas 9:10-17, Naiꞌ Yohanis 6:1-14)

30 Neot es, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein reꞌ In nreek haefan sin neon goes ii, sin nfain neman ma nabuan nok Ne. Sin natoon areꞌ kanan rasi reꞌ sin nmoꞌe nrair sin, nok areꞌ saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ nrair sin neu too mfaun ein. 31 Oras naan, too mfaun ein annao naꞌonin neu-mneman he naim Naiꞌ Yesus. Tar antea In nok In atoup noinꞌ ein ka napenin fa mainuan he nbukaen. Naiꞌ Yesus naꞌuab nok In atoup noinꞌ ein am nak, “Iim he tnao taim baer maꞌkoroꞌ, he tapein mainuan he tasnaas akreꞌo.”

32 Onaim sin arsin nsaen anbin kofaꞌ, ma sin nnao namin baer maꞌkoroꞌ, naꞌroo naꞌko kuan.

33 Mes too mfaun ein niit kofaꞌ naan nnao nabnoon anpeoꞌ nefo naan in ninin. Rarit sin natuin ein anpeꞌon raan metoꞌ, ma sin ntean nahunun Naiꞌ Yesus nok atoup noinꞌ ein. 34 Oras Naiꞌ Yesus ansaun naꞌko kofaꞌ naan, In niit too mfaun ein anpao nain Je. Rarit In nkasian sin, natuin sin ka nahinin fa he nmoꞌen saaꞌ, nahuum on reꞌ aꞌbib-kasen reꞌ ka nmuꞌin fa atukus. Rarit In nanoniꞌ sin Uisneno In romin✡ 35-36 naꞌko oras maans ii naꞌpuup tar antea maans ii nmaeb. Onaim In atoup noinꞌ ein naꞌuab neu Ne mnak, “Aam! Reko nneis Ho mreun too mfaun ein ok-okeꞌ, he nnao nsosan mnahat anbi areꞌ kua paumakaꞌ nbi ia. Fin maans ii he noi nmouf goen, ma ka tiit fa mnahat et bare ia.”

37 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Anbain! Ro hi es reꞌ he mfeen sin he nbukaen.”

Mes sin nataan Ee mnak, “Airoo! Karu hit ttuthae too mfaun ein ia, hit ro he tapoinaꞌ roit ii koꞌu! Namnees nok ameupt es in kai nbi toon es!† Hit he tapein roit amfaun naan taꞌko mee?”

38 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi mnao maim miit feꞌ, sekau es amneik betiꞌ.”

Rarit sin nnao natanan ma nfain neem natonan am nak, “Anmuiꞌ utunuꞌ fuaꞌ niim, nok ikaꞌ fuaꞌ nua goah.”

39 Rarit Naiꞌ Yesus anreun too mfaun ein naan he ntokon pukan-pukan anbin huun. 40 Onaim sin ntokon puukn ok. Pukan bian nabuan nat-natun, ma pukan bian anteniꞌ boꞌ nim-niim.

41 Rarit Naiꞌ Yesus nait naan utunuꞌ fuaꞌ niim ma ikaꞌ fuaꞌ nua. Onaim In nbaiseun neu neon goe tunan ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib utunuꞌ naan pisaꞌ-pisaꞌ, ma anfee sin neu In atoup noinꞌ ein, he nnao nbatin too mfaun ein naan ok-okeꞌ. Ikaꞌ fuaꞌ nuaꞌ ein naan amsaꞌ, In nbait sin neu sin arsin. 42 Onaim sin arsin anbukaen tar antea namsenan. 43 Oras sin anbukae nrarin on naan ate, atoup noinꞌ ein nabuab nafaniꞌ mnaah nesif naan, naheun aꞌkoraꞌ boꞌes am nua.

44 Sin arsin of oniꞌ too nifun niim. Naan sin nsoiꞌ naan ahaa atoin ein. Bifee ma riꞌanaꞌ ka masoꞌik fa.

Usif Yesus annao npeoꞌ oe je fafon

(Naiꞌ Mateos 14:22-33, Naiꞌ Yohanis 6:16-21)

45 Rarit Naiꞌ Yesus anreun In atoup noinꞌ ein he nnao nsaen kofaꞌ he nnao nahunun neun kuan Betsaida et neof goe panin. Mes In namaikaꞌ nbi nana feꞌ, he nreun too mfaun ein he nnao nfanin. 46 Oras sin arsin nfanin ate, In nsae neu ꞌtoeꞌf es ma nꞌonen.

47-50 Oras maans ii nmabe nrari te, Naiꞌ Yesus ansanu nfain. In niit atoup noinꞌ ein sin koofꞌ ee ntea nrair neof goe tnanan. Mes sin anseopn ok maꞌtaniꞌ, natuin kofaꞌ naan annao nraban nok ain koꞌu. Oras neis noi nmeu te, Naiꞌ Yesus annao natuin sin. Mes In nnao npeꞌo haa oe je fafon. Oras In he nnao nahunun kofaꞌ naan ate, sin nkius niit Ee. Sin namtaun nmaten. Onaim sin maktaan ein es nok es am nak, “Hoe! Saaꞌ na es reꞌ nee? Niut goa oo?”

Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Hoe! Hi kaisaꞌ mimtau! Au es reꞌ ia.”

51 Oras Naiꞌ Yesus antaam neu kofaꞌ naan, anin naan nasnaas nain. In atoup noinꞌ ein ansanmakan batuur-batuur. 52 Sin feꞌ niit Naiꞌ Yesus In npaek kuasat ma ntuthae too nifu niim anneis, mes sin ka nahiin namneo fa feꞌ In kuasat naan, natuin sin neek manun.

Areꞌ amenat naꞌkon Genesaret sin annaon neun Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 14:34-36)

53 Oras sin antean nefo naan in panin, sin nsanun anbi kota Genesaret in ninin. 54 Oras sin nsanun naꞌkon kofaꞌ naan, too mfaun ein niit sin. Ma sin anmakoaꞌ ein am nak, “Hoe! Naiꞌ Yesus neem een, oo!” 55-56 Sin arsin naenan ma nmaktoon ein nfuun am nateef, tar antea sin nroi neik areꞌ kanan ameent ein.

Teik uab paraꞌ, asar sin nnenan nak Naiꞌ Yesus et bare mee, sin arsin nroi neik areꞌ kanan ameent ein, ma natupaꞌ sin anbi mneraꞌ huu sonaꞌ. Sin nateenb ein am nak, “Asar ameent ein anreoꞌ naan Naiꞌ Yesus In baru mnaun ee in tuukn ee te, sin of narekon.” Sin nmoꞌen on naan ate, sin nareok nanin.

7

Atoran mansian kaisaꞌ naneuk Uisneno In atoran

(Naiꞌ Mateos 15:1-9)

1 Anmuiꞌ naan atoin Farisis puukn es ma tunggur agama Yahudi fauk reꞌ neman naꞌkon Yerusalem he natefan nok Naiꞌ Yesus. 2-5 Atoin Farisis sin annaaꞌ naher-heran sin harat atoin Yahudis. Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ: karu atoniꞌ he nbukae, ro he nafaun in aꞌniman natuin haart ii in romin. On naan amsaꞌ, karu nfain neem naꞌko ꞌmasaꞌ, sin ro he naniun feꞌ. Tar antea sin bareꞌ umi ꞌhaan ee msaꞌ, on reꞌ ꞌpikaꞌ, kraas, pois oe, ro he nsaef sin natuin haart ii in romin, henaꞌ bisa npaek sin he nbukaen.

Karu anmuiꞌ atoin Yahudis bian reꞌ ka natuin fa haart ein naan, atoin Farisis sin natoꞌon.

Es naan ate, sin natoꞌon oras sin niit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nbukaen, mes ka nafaun fa sin aꞌniimk ein natuin haart ii in romin. Rarit sin neman ma nasaan Naiꞌ Yesus am nak, “Nansaaꞌ am es ho atoup noinꞌ ein nbukaen mes sin ka nafaun fa sin aꞌniimk ein? Naan, sin nraban hit atoran harat naꞌko atoni mnais uun ein!”

6-7 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Hi reꞌ ia on reꞌ atoniꞌ reꞌ naꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, mes hi mmoꞌe te, aꞌtetaꞌ! Nahunu te, kaꞌo Yesaya antui nain Uisneno In kabin am nak,

‘Sin npures ma nboꞌis Kau,

npaekn ahaa sin ruruk koitk ein, mes ka npoin fa naꞌkon sin neek ein.

Sin aꞌmoeꞌk ein on reꞌ naan ruum am parsuum aah.

Sin ka nfairoir fa Au romik,

mes sin natuin ahaa mansian ii in romin.’

Hi humaꞌ meseꞌ on reꞌ sin imsaꞌ.✡ 8-9 Hi misaitan amrair Uisneno In aprenat ma mituin ahaa mansian ii in harat. Hi mahinim ma manoem ein maꞌtain reꞌuf!

10 Nahunu te, kaꞌo Musa natoon anrair Uisneno In aprenat am nak, ‘Amhormaat hi mahoint ein.’ Antuut antein am nak, ‘Karu tuaf es nasekuꞌ in ainaf aiꞌ in amaf, ro he thukun tiis ne.’✡ 11-12 Uisneno nanoniꞌ ki on naan, mes hi minoniꞌ ꞌtetaꞌ naꞌko naan. Hi mak, ‘Karu tuaf es anbaꞌan anrair he nfee saaꞌ es neu Uisneno, maski in ainaf-amaf ansuus anmaten, mes bareꞌ naan ka bisa npaek je fa he nturun sin, natuin anbaꞌan anrair he nfee je neu Uisneno.’ 13 Es naan ate, feꞌe na Au ꞌak ki mꞌak, hi mporin main Uisneno In romin, ma hi mseek ee meik atoran mansian. Anmuiꞌ atoran amfaun reꞌ hi mseek ee nahuum on reꞌ naan.”

Rais reꞌuf reꞌ anpoi naꞌko atoniꞌ in nekan

(Naiꞌ Mateos 15:10-20)

14 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen tuaf bian anbin naan, ma naꞌuab am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ, he hi mihiin. 15 Areꞌ saaꞌ reꞌ antaman neu atoniꞌ in tain ka nhaiꞌniis fa in tuan. Mes saaꞌ reꞌ anpoi nfain, es reꞌ neik haiꞌnisit neu in tuan. 16 [Sekau he mneen ate, amneen he muhiin!”]*

17 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon nasaitan too mfaun ein naan, ma antaman neun uim jes. In atoup noinꞌ ein nataan retaꞌ naan in aꞌmoufun. 18-19 Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi ka mihiin fa msaꞌ, aa oo? In aꞌmoufn ii on nai: saaꞌ reꞌ atoniꞌ nbukae je, naan in reko kuun. Mes saaꞌ reꞌ anpoi nfain naan, in es ka reko fa. Saaꞌ reꞌ hit tbukae je, antaam neu hit taik, rarit anpoi nfain. (Usif Yesus In sairt ii nak, atoniꞌ bole nbukae saaꞌ-saaꞌ aah. Ka taras fa.)

20 Mes saaꞌ reꞌ anpoi naꞌko atoniꞌ in nekan, naan es reꞌ neik haiꞌnisit, tar antea Uisneno nmaiꞌniisn ee, ma ka nroim fa he nabua nok ne. 21 Rais reꞌuf namfau anpoi naꞌko atoniꞌ in nekan, on reꞌ: tenab amreꞌut, rais makonit, rais bakan, rais marorot, 22 rais paruꞌ, rais makaket, moeꞌ reꞌuf, puta-kriut humaꞌ-humaꞌ, sinmakat, mantinus, naꞌuab naꞌreꞌuf es, nabeoꞌ, ka nahiin fa atoran, ma naꞌnaak-faut.

23 Areꞌ ꞌmoeꞌ reuꞌf ein on reꞌ naan anpoin naꞌkon atoniꞌ in nekan. Naan es reꞌ nareuꞌ nafaniꞌ in tuan. Ma Uisneno nmaiꞌniisn ee msaꞌ.”

Usif Yesus anturun bifee mnais es reꞌ ka atoin Yahudis fa

(Naiꞌ Mateos 15:21-28)

24 Rarit Naiꞌ Yesus sin nasaitan bare naan, ma nnaon neun kota es, kaan ee Tirus. Antean bare naan, sin ntaman anbin uim jes, natuin Naiꞌ Yesus In ka nroim fa he biak ein nahinin nak In et reꞌ naan. Mes In ka bisa naꞌkoroꞌ fa.

25-26 Anbi naan, anmuiꞌ naan bifee mnais es, reꞌ ka atoin Yahudis fa, reꞌ nahoins ee nbi pah Fenesia et propinsi Siria. Oras in nneen nak Naiꞌ Yesus neem ate, in nnao ma ntoit Je he nriuꞌ napoitan niut reꞌuf naꞌko in aan feto.

27 Naiꞌ Yesus naꞌuab manporin am nak, “Riꞌaan ein sin ro he nbukaen nahunun, rarit naꞌ anꞌokar amnaah neisf ein neun asun.” [Nok sarit maꞌnifaꞌ nak, Naiꞌ Yesus ro he nturun In atoin Yahudis sin feꞌ, naꞌ anturun atoin sonaꞌ.]

28 Mes bifee naan nataah am nak, “Namneo, tua! Mes asun naan sin etan mei je nupun. Onaim sin nahan amnaah amouft ein naꞌko riꞌaan ein sin aꞌpiik ein.” [Nok sarit nak, oras riꞌaan ein anbukaen, asun naan napenin amnahat amsaꞌ. Maski Naiꞌ Yesus anturun Iin na kuun, In ro he nkius atoin sonaꞌ amsaꞌ.]

29 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Wee, bifee ia feꞌ! Ho uabam naan ro namneo! Es naan ate ho mfain nai, natuin niut reuꞌf ee anpoi nrair naꞌko ho anah.”

30 Rarit bifee naan antebi nfain. Antea in umi te, in anah naan antuup anfiin. Niut reꞌuf naan anpoi nrair.

Usif Yesus narekoꞌ amuut es, ma ankoos nok amsaꞌ

31 Rarit Naiꞌ Yesus sin nasaitan kota Tirus, ma nnaon nabnonon npeꞌon ranan reꞌ et tais je ninin, nkoon kota Sidon. Naꞌko naan, sin nnaon nkonon tar antean nefo Galilea. Rarit sin nnaon neu pah es nok kota boꞌes, reꞌ sin nteek nain je mnak, ‘Dekapolis’.† 32 Anbi bare naan, anmuiꞌ atoin amuut es, reꞌ ankoos nok. In aok-bian sin neik je nnao neu Naiꞌ Yesus. Sin ntotin he Naiꞌ Yesus antao In aꞌniman neu amenat naan, he nareokꞌ ee. 33 Onaim Naiꞌ Yesus nasaitan too mfaun ein, ma nnao nmees nok atoniꞌ naan. Naiꞌ Yesus nataam In akrurun neu atoniꞌ naan in ruikn ein nua sin. Rarit In ntao hape nbi In akrurun naan ma anreoꞌ atoniꞌ naan in maan. 34 Naiꞌ Yesus anbaiseun neu neon goe ma nheer In asnasan, rarit naprenat anpaek sin uab am nak, “Efata!” (In aꞌmoufn ii nak, “Mutfeꞌi nai!”)

35 In naꞌuab on ahaa reꞌ naan, mes amenat naan in ruik ein anneen nain oras naan. Ma in maan reꞌ ka naꞌuab nahiin fa naan, anmaꞌnuur nain amsaꞌ, onaim in nmurai naꞌuab nok reko.

36 Rarit sin nua sin annao nfanin neun too mfaun. Naiꞌ Yesus antaar sin am nak, “Amneen, oo! Kaisaꞌ mitoon meu sekau-sekau mak, Au urekoꞌ urair atoniꞌ reꞌ ia.” Maski Naiꞌ Yesus antaar sin nok maꞌtaniꞌ amsaꞌ, mes sin naꞌuab ein piut anbin bare-bare. 37 Too mfaun ein reꞌ anneen uab mantonas naan, ansanmakan. Sin naꞌuab ein am nak, “Maꞌtain reꞌuf! Atoniꞌ reꞌ ia anmoeꞌ areꞌ saaꞌ ii ro reko okeꞌ. Akoost ate, anneen. Amuut ate, naꞌuab.”

8

Naiꞌ Yesus antuthae atoniꞌ nifun haa

(Naiꞌ Mateos 15:32-39)

1-3 Ka ꞌroo fa on naan ate, anmuiꞌ too mfaun neem nabuan he nneen Naiꞌ Yesus In uaban. Sin natuin Ee tar antea neno teun goen. Onaim sin nararin betiꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen In atoup noinꞌ ein am nak, “Au ꞌkasian too mfaun ein ia. Bian neman naꞌko bare ꞌroo, ma nabuan nok kit neno teun goen, tar antea sin nararin betiꞌ. Reko nneis sin kais annaon nfanin nok tai ruman. Kais-kaisaꞌ sin ntuamafun anbin raan atnanaꞌ.”

4 Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nataahn am nak, “Aam! Bare ia naꞌroo naꞌko kuan. Onaim hit ka neu fa he ntuthae taan too mfaun ein reꞌ ia!”

5 Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Hi mmuiꞌ utunuꞌ fuaꞌ fauk?”

Sin natahan am nak, “Hai mmuꞌi haa utunuꞌ fuaꞌ hiut, tua.”

6 Rarit Naiꞌ Yesus anreun too mfaun ein naan he ntokon anbin afu. Rarit In nait utunuꞌ fuaꞌ hiut ein reꞌ naan, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In anteib sin pisaꞌ-pisaꞌ, ma nfee sin neu In atoup noinꞌ ein. Sin nnaon ma nbatin neun too mfaun ein ok-okeꞌ. 7 Ma sin napenin ikaꞌ fak-fauk amsaꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus antoit makasi nteniꞌ neu Uisneno anmatoom nok iikꞌ ein naan. Rarit In nreun In atoup noinꞌ ein, he nnaon nbatin nteniꞌ neu too mfaun ein. 8-9 Sin arsin ok-okeꞌ of oniꞌ atoniꞌ nifun haa. Sin nbukaen tar namsenan. Nbukaen nrarin on naan ate, atoup noinꞌ ein nabuab amnaah neisf ein naheun ꞌponi hiut. Rarit Naiꞌ Yesus anreek sin he nfanin ok-okeꞌ. 10 Ma oras sin nnaon nfanin on naan ate, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein ansaen neu kofaꞌ, ma nnaon nabnonon npeꞌon nefo naan in ninin, neun baer jes, kaan ee Dalmanuta.

Atoin Farisis sin namin ranan he namouf Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 16:1-4)

11 Oras Naiꞌ Yesus sin antean Dalmanuta, anmuiꞌ tuaf naꞌko partei pirsait Farisi neman he natefan nok Ne. Sin nataan naꞌkeeꞌt Ee, ma sin ntoit Je mnak, “Aam! Mukriraꞌ rais sanmakat he anjari ꞌtopeꞌ reꞌ mamnitaꞌ nak, Ho mupein Ho maꞌtanim muꞌko Uisneno.”✡

12 Naiꞌ Yesus anheer In asnasan, onaim In nak, “Karu Au ꞌneen hi uab ein naan, Au ꞌmeiꞌ jok! Nansaaꞌ am es hi mtoit rais sanmakat? Kais on naan! Rais sanmakat ro nmuꞌi msaꞌ, mes Au ka ꞌmoꞌe ꞌfee ki fa.”✡

13 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan sin, ma ansae nfanin nbi kofaꞌ nabua nok In atoup noinꞌ ein. Ma sin nrakan neun nefo naan in panin.

Usif Yesus nanoniꞌ nak, ampanat mirek-rekoꞌ atoin Farisis sin rais makopoꞌ

(Naiꞌ Mateos 16:5-12)

14 Oras Naiꞌ Yesus sin antean nefo naan in atnanan, naꞌ atoup noinꞌ ein namnaun nak, sin nnikan nanin nak, sin ka neik ein fa betiꞌ. Suma sin neik utunuꞌ fuaꞌ meseꞌ. 15 Anneen sin naꞌuab ein anteek utunuꞌ on naan ate, Naiꞌ Yesus nak sin am nak, “Hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ! Kais hi mtoe mituin usif Herodes ma atoin Farisis sin rais makopoꞌ amreꞌut. Sin rais kopoꞌ naan, nahuum on reꞌ muur ii ankumu nseor goe nok uut, he uut naan nasraat ansae.”✡

16 Anneen In naꞌuab on naan ate, In atoup noinꞌ ein antakaꞌnaan ein. Ma sin naꞌuab ein nak, “Aꞌnaef ee naꞌuab rais saaꞌ? Of oniꞌ In naꞌuab on naan, natuin hit ka teik fa utunuꞌ.”

17 Mes Naiꞌ Yesus nahiin sin neek tenab. Es naan ate, In naꞌuab am nak, “Nansaaꞌ am es hi miꞌuab ahaa utunuꞌ? Hi ka mheek maan fa Au sairt ii, oo? Hi roenm ein ro nbufun nmaten! 18 Hi miit amrair meik hi maatm ein, mes hi ka mihiin fa in aꞌmoufun! On reꞌ hi ka miit miit fa feꞌ! Hi mneen meik hi ruikm ein, mes hi ka mihiin fa saaꞌ-saaꞌ. On reꞌ hi ka mneen miit fa msaꞌ! Hi mnikan main✡ 19 utunuꞌ fuaꞌ niim reꞌ Au ꞌteib sin pisaꞌ-pisaꞌ ma ꞌtuthae too nifun niim, aiꞌ? Neno naan hi mibuab maan utuun anesit ꞌkoraꞌ fauk?”

Sin natahan am nak, “ꞌKoraꞌ boꞌes am nua, tua.”

20 Naiꞌ Yesus nataan anteniꞌ sin am nak, “Hi mimnau, aiꞌ kaah, neon goes ii, oras Au ꞌtebi ꞌbait utunuꞌ ma ꞌtuthae too nifun haa? Hi mibuab maan utuun neisf ein naan ꞌponi fauk?”

Sin natahan am nak, “ꞌPoni hiut, tua!”

21 Onaim Naiꞌ Yesus nak, “Namneo! Hi miit nok hi matam. Mes nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa, Au maꞌtaink ii in amneemn ii naꞌko mee?”

Usif Yesus narekoꞌ aforot tuaf es anbi Betsaida

22 Rarit Naiꞌ Yesus sin antean kuan Betsaida. Anbi naan, anmuiꞌ tuaf neik atoin aforot es neu Naiꞌ Yesus. Sin ntoit Je he nreoꞌ narekoꞌ atoin aforot naan. 23 Onaim Naiꞌ Yesus annaaꞌ atoniꞌ naan in aꞌniman ma neik je npoi neu kuan ee in kotin. Rarit In npuran hape neu atoniꞌ naan in matan, ma In nreoꞌ goe. In nataan am nak, “On mee? Ho bisa miit, aiꞌ kaah?”

24 Atoniꞌ naan naꞌaiti in matan, ma nkius aꞌrii-ꞌneꞌu, ma in nataah am nak, “Tua! Au ꞌiit mansian ein anbaknaon ein. Mes huumn ee on reꞌ au ꞌiit hau ngguin esan reꞌ anaot ein!”

25 Ma Naiꞌ Yesus antao nteniꞌ In aꞌniman neu atoniꞌ naan in matan. Ma atoniꞌ naan ankius naher-heer anteniꞌ, ma in nahiin nak in niit reok goen. Oras ia in bisa niit nok akninuꞌ. 26 Rarit Naiꞌ Yesus anreun atoniꞌ naan he nnao nfain, ma namnaub ee mnak, “Ho mfain nai, mes amnao mutuin raan ꞌtetaꞌ! Kaisaꞌ amnao mfain meu Betsaida.”

Naiꞌ Petrus anmanakuꞌ nak, Usif Yesus naan Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno anruur nain Je naꞌko unuꞌ

(Naiꞌ Mateos 16:13-20, Naiꞌ Lukas 9:18-21)

27 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon nfuun am natefan kuan-kuan anbin Kaisarea Filipi. Anbin raan atnanaꞌ te, Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Karu tatuin too mfaun ein sin uabk ein, sin nak Au reꞌ ia, sekau?”

28 Sin natahan am nak, “Bian sin nak ‘naiꞌ Yohanis Asranit’. Bian sin nak, ‘kaꞌo Elia, mafefa kninuꞌ Uisneno unuꞌ naan’. Ma bian antein nak, Ho reꞌ ia tuaf es naꞌko Uisneno In mafefa kniun ahuunt ein.”✡

29 Ma Naiꞌ Yesus nataan anteniꞌ neu sin nak, “Mes natuin hi mahiinm ein ite, Au reꞌ ia, sekau?”

Naiꞌ Petrus nataah am nak, “Ho reꞌ ia Kristus, reꞌ Uisneno anruur nain Je naꞌko unuꞌ.”✡

30 Mes Naiꞌ Yesus antaar sin mates nak, “Ka nabeiꞌ fa he hi mitonan sekau-sekau saaꞌ reꞌ naiꞌ Petrus naꞌuab ee reꞌ ia!”

Usif Yesus natoon In maꞌneꞌat ma In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 16:21-28, Naiꞌ Lukas 9:22-27)

31 Rarit Naiꞌ Yesus anmurai naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur Kau. Au of upein rais haꞌmuꞌit amfaun, natuin aꞌnaak haart ein, aꞌnaak rais pirsait Yahudis sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein ok-okeꞌ of antorak Kau. Sin of anroor niis Kau, mes nmeu te,* Au ꞌmoni ꞌfain.”

32 Naiꞌ Yesus natoon maat-maat on naan, onaim naiꞌ Petrus anheer napaisb Ee, ma nakain Ee mnak, “Aam! Kaisaꞌ muꞌuab on naan! Au ka neu he ꞌkonan sin fa, he nniman Ko.”

33 Mes naiꞌ Petrus in uaban naan ka natuin fa Uisneno In romin. Es naan ate, Naiꞌ Yesus nabaniꞌ ma nkius In atoup noniꞌ bian ein. Rarit In nakainaꞌ naiꞌ Petrus nok haan maꞌtaniꞌ mnak, “Hoe! Naan niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe in uaban! Muꞌroo muꞌko ia! Ho suma mutenab meik tenab mansian, mes tenab naan ka natuin fa Uisneno In romin!”

34 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen too mfaun he neem nabuan nok In atoup noinꞌ ein. Ma In nanoniꞌ sin am nak, “Atoniꞌ reꞌ anroim he natuin Kau, ro in he naran ma natuin Kau neno-neno! In ro he nnikan nain in roimn ein kuun, ma natuin ahaa neu Uisneno In romin. Maski atoniꞌ he nroor goe msaꞌ, mes in natuin piut, on reꞌ atoniꞌ nasaah in hau nehe he nnao neu in bare ꞌmaten.✡ 35 Fin atoniꞌ reꞌ anmoin arahaa neu in tuan, of in aꞌmoin ii namneuk on ahaa reꞌ naan! Mes atoniꞌ reꞌ nabarab in tuan he nmaet natuin in njair Au ngguin ma natoon Uisneno In raan aꞌhonis, in of anmoin nabar-baar nok Uisneno.✡ 36 Amneen, oo! Karu ho mpaar pah-pinan ia in aafn ii okeꞌ, mes Uisneno antorak ko, ho mupein saaꞌ? 37 Maski nak ho mroi meik pah-pinan in aafn ii okeꞌ msaꞌ, muꞌif naan ka neu he ntuik naan fa ho smaanm aan!

38 Mimnau! Mansian batan muniꞌ ia, anmoꞌen reꞌuf humaꞌ-humaꞌ. Sin ka nfairoir fa he natuinaꞌ Uisneno. Es naan ate, sekau reꞌ namaeb on he natuin Kau, aiꞌ namaeb on he natuin Au noinꞌ ein, Au of umaeb ok amsaꞌ he ꞌmanakuꞌ in tuan aꞌbi Uisneno In human ma In matan. Fin Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, of Au ꞌfain ꞌuum uꞌko neno tunan. Ma Uisneno In ameupt ein naꞌkon neno tunan of naub naan Kau. Oras hai msaun iim miꞌko sonaf neno tunan meik Amaꞌ In pinan ma krahan, of mansian ii naꞌ nahinin nak, amneon ii Au reꞌ ia sekau.

9

1 Hi kaisaꞌ mnikan Au uabk ein reꞌ ia. Naꞌko hi arki ok-okeꞌ reꞌ ia, of anmuiꞌ tuaf reꞌ anmonin feꞌ, tar sin niit Uisneno ntook ma naprenat neik kuasat maꞌtaniꞌ.”

Usif Yesus naꞌbaniꞌ, ma In tai-pake nariim anbi ꞌtoꞌef

(Naiꞌ Mateos 17:1-13, Naiꞌ Lukas 9:28-36)

2 Neno nee nkono te, Naiꞌ Yesus antoit naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus, ma naiꞌ Yohanis, he nnaon nsaen buꞌ-buaꞌ on ꞌtoꞌe mnanuꞌ es, reꞌ ka nmuiꞌ fa tuaf. Oras sin antean in tunan, sin nkius niit Naiꞌ Yesus naꞌbaniꞌ. 3 Ma In tai-pake naan anjair mutiꞌ ma nariim. Ka nmuiꞌ fa bareꞌ anbi pah-pinan reꞌ ia, muitn ii namnees nok In tai-pake naan. 4 Nok askeken, sin niit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok kaꞌo Elia ma kaꞌo Musa.

5-6 Sin teun sin namtaun nmaten. Naiꞌ Petrus antakaꞌnanaꞌ, tar in naꞌuab tafiꞌ-tafiꞌ. Rarit in naꞌuab neu Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Hit tbi ia te, naꞌ reko nneis. Reko te, hit tmoeꞌ ropo teun. Es neu Ko, tua. Es neu kaꞌo Musa, ma es atfee je neu kaꞌo Elia.”

7 Rarit anmuiꞌ nope reꞌ ansaun neem ma nꞌaum naan sin. Onaim sin anneen hanaf es anpoi neem naꞌko nope naan am nak, “Amneen nai, joo! Naiꞌ Yesus reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ. Hi mneen ma mituin Ee rek-reko!”✡

8 Oras naiꞌ Petrus sin nneen niit hanaf naan, sin ankisun nfuun am nateef, mes nok askeken sin ka niit anteniꞌ fa tua nuaꞌ ein naan. Suma Naiꞌ Yesus anmees.

9 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein ansanun nfanin naꞌkon ꞌtoꞌef naan. Ma Naiꞌ Yesus antaar sin am nak, “Saaꞌ reꞌ hi miit amrair je feꞌe na, hi kaisaꞌ mitoon meu sekau-sekau. Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur, Au ro he ꞌmaet feꞌ. Karu Au ꞌmoni ꞌfain, naꞌ hi mitoon rasi naan meu too mfaun ein.”

10 Sin nnaaꞌ naheran Naiꞌ Yesus In rais manbaꞌan naan, ma sin ka natoon ee fa neu tuaf es amsaꞌ. Mes sin teun sin anmaktaan ein es nok es am nak, “In sairt ii, on mee, es naꞌ In nak, In he nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten reꞌ naan? On mee?”

11 Ma sin nataan Ee mnak, “Tunggur agaam ein nak, kaꞌo Elia ro he neem nahuun feꞌ, rarit naꞌ Kristus neem. Mes anbi Ho teenb ii te, on mee?”✡

12 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Namneo on naan. Kaꞌo Elia ro he neem nahuun feꞌ, he nfei ranan neu Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno anruur nain Je naꞌko un-unuꞌ. Mes on mee? Hi ka mihiin fa saaꞌ reꞌ sin ntui nain je et Uisneno In Suur Akninuꞌ anmatoom nok Mansian Batuur-Batuur? Fin sin ntui nrair Je mnak, karu In neem antea te, atoniꞌ of anhaꞌmuiꞌ Je ma sin of anroor niis Ne. 13 Ma hi ro he mtakan hi ruikm ein rek-reko, joo! Kaꞌo Elia neem anrair jen. Ma atoniꞌ nhaꞌmuiꞌ je, natuin sin roimk ein. Rasi naan namnees nok saaꞌ reꞌ unuꞌ te, sin naꞌi antui nain je.”

Usif Yesus narekoꞌ riꞌaan es, reꞌ anniut sae

(Naiꞌ Mateos 17:14-21, Naiꞌ Lukas 9:37-43a)

14 Oras Naiꞌ Yesus nok In atoup noniꞌ tua teun ein natefan nfanin nok atoup noniꞌ bian, sin niit too mfaun ein nabuan. Too mfaun ein naan neman he niit atoup noniꞌ bian sin anmatoen nok tunggur agaam ein. 15 Oras too mfaun ein niit Naiꞌ Yesus on nai te, sin naskeken, fin sin teenb ein nak of oniꞌ In nabaar feꞌ et aꞌtoeꞌf ee in tunan. Ma sin naen anseun Goe.

16 Rarit Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Hi mmatoen rais saaꞌ mok sin?”

17 Anmuiꞌ atoin es neem naꞌuab am nak, “Aam, karu reko te, amneen maan kau, tua! Au ꞌeik au aan mone he Ho murekoꞌ maan ee. In nmuu ma ka bisa naꞌuabaꞌ fa, fin niut reuꞌf es ansaen ee. 18 Karu niut reꞌuf naan ansaen ee, in nbeosn ee neu afu. Rarit riꞌanaꞌ naan in haepn ee naꞌfuriꞌ, ma in neuk in niisn ein. Rarit in aon aan anruur goah on reꞌ hau noon es. Au ꞌtoit ꞌiit Ho atoup noinꞌ ein, he sin nriuꞌ niut reꞌuf naan. Mes sin ka nabeiꞌ je fa, tua.”

19 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naskaraꞌ sin am nak, “Hoe! Ro hi bainesiꞌ ki! Au unoniꞌ ki fani-fani, mes hi ka mheek-heek maan fa. Ma hi ka mpirsai Kau fa batuur-batuur! Au he ꞌsabaar ꞌeu ki ꞌtea rekaꞌ! Meik Kau riꞌanaꞌ naan neem neu ia!” 20 Rarit sin natnaat neik riꞌanaꞌ naan neem neu Naiꞌ Yesus. Oras niut reꞌuf naan nkius niit Naiꞌ Yesus on naan ate, in nbonan riꞌanaꞌ naan ma nriut ee nbi afu, ma in haep bua-neorn ee nsae.

21 Rarit Naiꞌ Yesus nataan riꞌanaꞌ naan in aamf ee mnak, “Ho aanh ii in meens ii naꞌko rek-reek ii?”

In aamf ee nataah am nak, “Naꞌko in aanꞌ-anaꞌ feꞌ, tua. 22 Niut reꞌuf naan he naꞌmaet au aanh ii ꞌroo-ꞌroo goen. In nbeson au aanh ii fani-fani nbi ai, ma nareem ee nbi oe. Onaim amturun maan kai, tua! Karu reko te, amneek kai, he murekoꞌ maan au anah reꞌ ia.”

23 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Nansaaꞌ am es ho mak ‘karu reko te’? Namneo Au bisa ꞌmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ, asar atoniꞌ ro he npirsai feꞌ!”

24 Rarit atoni mnasi naan nataah ma nkae nok am nak, “Aam! Namneo, au ꞌpirsai ꞌrair. Mes amturun kau he au ꞌneek aꞌtebes reꞌ ia, maꞌtaniꞌ ntein!”

25 Oras naan, Naiꞌ Yesus nkius too mfaun ein nmurain neem nauban sin. Onaim In naprenat niut reꞌuf naan am nak, “Hoi! Niut aburarut! Ho mpoi nai muꞌko riꞌanaꞌ reꞌ ia, he in bisa nneen, ma in bisa naꞌuabaꞌ. Ho kais amtaam amfain uum!”

26 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, niut reꞌuf naan anhunun naher-heer. In nmoeꞌ riꞌanaꞌ naan antaikoib ma npaiteetk on, rarit naꞌ anpoi nasaitn ee. Ma riꞌanaꞌ naan antuamauf on reꞌ anmate nrair. Tar too mfaun ein reꞌ anbin naan naꞌuab ein am nak, “Ooo! In nmate nrair!”

27 Mes Naiꞌ Yesus annaaꞌ riꞌanaꞌ naan in aꞌniman, ma nfiit nafeen ee. Onaim riꞌanaꞌ naan anfeen nain oras naan.

28 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein nnao nasaitan bare naan, ma ntaman neun uim jes. Anbi naan sin nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Nansaaꞌ am es feꞌe na hai ka bisa mriuꞌ maan fa niut reꞌuf naan?”

29 Ma Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Niut reuꞌf ein ro amaufiunt ein. Es naan ate, karu hi ka mꞌonen he mtoit fa Uisneno, hi ka mibeiꞌ fa he mriuꞌ niut reꞌuf on reꞌ naan.”

Usif Yesus natoon anteniꞌ In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 17:22-23, Naiꞌ Lukas 9:43b-45)

30 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein nnaon nasaitan bare naan, ma antaman neu propinsi Galilea. Oras naan, Naiꞌ Yesus ka nroim fa he atoniꞌ nahiin nak In et bare naan. 31 Mes In arahaa he nanoniꞌ In atoup noinꞌ ein. In naꞌuab neu sin am nak, “Ka ꞌroo fa heen, sin of naꞌsosaꞌ Kau neu atoin sonaꞌ. Rarit sin nroor niis Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Namneo Au ro he ꞌmaet, mes anbi nmeu te,* Au ro ꞌmoni ꞌfain.”

32 Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, ma In atoup noinꞌ ein naskeken ntakaꞌnaan ein aah. Sin ka nabranin fa he nataan anteniꞌ Naiꞌ Yesus In teenb ii on mee.

Usif Yesus In atoup noinꞌ ein anmatoen nak sekau es reꞌ koꞌu nneis

(Naiꞌ Mateos 18:1-5, Naiꞌ Lukas 9:46-48)

33 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon ntean Kapernaum. Oras sin antaman anbin umi, In nataan neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Feꞌe na hi mmatoenaꞌ rais saaꞌ anbi ranan?”

34 Mes ka tiit fa tuaf es he nataah, fin anbi raan atnanaꞌ, sin nmatoen am nak, sekau es reꞌ koꞌu nneis naꞌko sin.✡

35 Rarit Naiꞌ Yesus antook ma nanoniꞌ sin am nak, “Sekau es reꞌ anroim he njair atoin koꞌu, in aꞌmoin ee ro he batuur-batuur on reꞌ atoin neek aꞌbaut, he ntuthae areꞌ too mfaun ein.”✡

36 Rarit Naiꞌ Yesus naskau naan riꞌaan es anbi naan, ma nfain neu sin atnaank ein. Onaim In naꞌuab am nak, 37 “Sekau reꞌ natuinaꞌ Kau ma ntuthae tau aꞌbaut ein on reꞌ riꞌaan aꞌbaut reꞌ ia, tuaf reꞌ naan on reꞌ antuthae Kau msaꞌ. Ma in ntuthae Au Amaꞌ reꞌ anreek haefan Kau he ꞌtaam ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia msaꞌ.”✡

Sekau es reꞌ anjair hit tuaf ein?

(Naiꞌ Lukas 9:49-50)

38 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ naiꞌ Yohanis, natraak am nak, “Aam! Anbi oors es, hai miit atoin es anpaek Ho kanam ma nriuꞌ niut reuꞌf ein. Mes hai mtaar ee, natuin hit ka hit ja fa.”

39 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hoe! Hi kaisaꞌ mikain ee. Fin sekau es anpaek Au kanak he nmoeꞌ rais sanmakat, in of ka neu naꞌuab naꞌreꞌuf fa Au kanak. 40 Karu in ka nraban kit fa, on naan ate in reꞌ naan hit ja amsaꞌ.✡ 41 Es naan ate, mimnau mirek-rekoꞌ! Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ nahiin nak hi mituinaꞌ Kristus, rarit in nturun ki, Uisneno ka neu nnikan fa in haet naan. Maski in suma naꞌinuꞌ ki neik oe ruman kraas es amsaꞌ, Uisneno ka neu nniikn ee fa.”✡

Kais amkuaꞌnoon mok sanat

(Naiꞌ Mateos 18:6-9, Naiꞌ Lukas 17:1-2)

42 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nteniꞌ neu sin am nak, “Karu atoin es anmoꞌe nsaan neu riꞌaan es, tar in ka npirsai nteniꞌ Kau fa, ampaant om, oo! Reko nneis, nait faut kouꞌ goes,† ma nfuut nakfiirt ee neu in neon, ma nporin nataam ee neu tais je tnanan.

43 Karu ho musanab meik ho ꞌnimam, mketu mporin ho ꞌnimam naan! Fin reko neis ho mtaam meu sonaf neno tunan meik ho ꞌnimam meseꞌ, naꞌko sin anporin nataam ko neu ai maputuꞌ ma ai mararaꞌ abar-barat meik ho ꞌnimam nua.✡ 44 [Ai mararaꞌ naan, namneo-namneo baer nanaꞌrenat. In ai ji ka nmaet niit fa. Ma areꞌ kaunaꞌ soeꞌ ji nsoe nareuꞌ ka nasnaas fa.]‡ 45 Karu ho musanab meik ho haem, mketu mporin ho haem aan. Fin reko neis ho mtaam meu sonaf neno tunan meik ho haem meseꞌ, naꞌko sin anporin nataam ko neu ai maputuꞌ ma ai mararaꞌ abar-barat meik ho haem nua. 46 [Ai mararaꞌ naan, namneo-namneo baer nanaꞌrenat. In ai ji ka nmaet niit fa. Ma areꞌ kaunaꞌ soeꞌ ji nsoe nareuꞌ ka nasnaas fa.]§ 47 Ma karu ho musanab meik ho matam, mroꞌi mporin ho matam naan. Fin reko neis ho mtaam meu sonaf neno tunan meik ho matam fuaꞌ meseꞌ, naꞌko sin anporin nataam ko neu ai maputuꞌ ma ai mararaꞌ abar-barat meik ho matam fuaꞌ nua.✡

48 ‘Ai mararaꞌ naan, namneo-namneo baer nanaꞌrenat.

In ai ji ka nmaet niit fa.

Ma areꞌ kaunaꞌ soeꞌ ji nsoe nareuꞌ ka nasnaas fa.’✡

49 Au ꞌfee noniꞌ reꞌ ia, ro maꞌfenaꞌ. Es naan ate, sekau es reꞌ he natuinaꞌ Kau te, ro in he ntahan he nok Kau piut, on reꞌ siis seꞌik ro he npaek masik, henaꞌ sisi naan antahan aꞌroo.

50 Masik naan, ro reko. Hit tpaek je he taminab amnahat. Mes karu masik naan ka miin masik fa heen ate, he tpaek je neu saaꞌ antein? Ro hit tait itpoirn aah ee. Hi ro he mjair on reꞌ masik amsaꞌ, he mmoni mbi manekat mok areꞌ too mfaun ein.

[Onaim hi kais ammatoe mtein nai, mak sekau es reꞌ kouꞌ gui, ma sekau es aan ii.]”✡

10

Atoin Farisis sin he namouf Usif Yesus anpaken rais matsaos ma manporin

(Naiꞌ Mateos 19:1-12, Naiꞌ Lukas 16:18)

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon nfuun am nateef anbin propinsi Yudea, ma nbin bare bian antein et noe Yarden in panin, pasaꞌ neon-saet. Anbi mee-mee, too mfaun ein neman ma naub naan Ee. Ma Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin on reꞌ biasa.

2 Atoin Farisis tuaf fauk neman he namouf Goe. Sin natanan am nak, “Natuin hit atoran rais pirsait, atoin amatsaos es bisa nporin in fee, aiꞌ kaah?”

3 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Mimnau miit feꞌ! Atoran anmatoom nok matsaos fee-mone reꞌ kaꞌo Musa nbaꞌan nain je neu ki naan, nak on mee?”

4 Sin natahan am nak, “Kaꞌo Musa in atoorn ii nak, atoniꞌ bisa nporin in fee, mes ro he ntui surat manporin nahuun ma nnonaꞌ surat naan neu in fee.”✡

5 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Amneen Kau feꞌ! Kaꞌo Musa antui on naan, natuin hi miꞌnaak-faut bainesiꞌ! 6 Hi kaisaꞌ mnikan retaꞌ un-unuꞌ oras Uisneno anmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan! Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak,

‘Uisneno nmoeꞌ mansian ein, atoniꞌ ma bifee.✡

7 Es naan ate, atoin es ro he nnao nasaitan in ainaf ma in amaf,

he nmoin nabuan nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ nok in fee,

8 henatiꞌ sin nua sin njarin meseꞌ.’✡

9 Karu Uisneno neikn On naꞌmeseꞌ sin, ka bole fa he mansian ii nbatis sin!”

10 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein antaman nmesen nbin uim jes. Anbi naan, sin nataan Naiꞌ Yesus anmatoom nok In nonin reꞌ feꞌe na.

11 Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Sekau reꞌ anporin in fee, ma nsao nteniꞌ bifee ꞌtetaꞌ, naan antaam rais makaket amsaꞌ! 12 On naan amsaꞌ bifee! Karu in nporin in mone, rarit in nsao nteniꞌ atoniꞌ tetaꞌ, naan antaam rais makaket amsaꞌ!”✡

Usif Yesus naꞌuab ma nfee tetus neu riꞌaan ein

(Naiꞌ Mateos 19:13-15, Naiꞌ Lukas 18:15-17)

13 Anbi oors es, sin neik sin aanh ein neman neu Naiꞌ Yesus, ma ntotin he In naꞌuab anfeen sin tetus. Mes Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nakainaꞌ sin.

14 Oras Naiꞌ Yesus niit rasi naan ate, In natoꞌon In atoup noinꞌ ein. In naꞌuab am nak, “Mifetin riꞌaanꞌ ein naan he neman ntean Kau! Kaisaꞌ mikainaꞌ sin! Natuin atoniꞌ reꞌ nahuumb on, on reꞌ sin reꞌ naan, es reꞌ anjarin Uisneno Iin na. 15 Mimnau mirek-rekoꞌ! Sekau reꞌ anroim he neem anhaumaak Uisneno, sin ro he namnau niis Ne, on reꞌ riꞌaan ein namnau sin ainaf-amaf. Karu ka on naan fa te, ka nabeiꞌ fa he tteek sin tak Uisneno Iin na.”✡ 16 Rarit Naiꞌ Yesus anhoo naan riꞌaan ein naan, ma ntao In aꞌniman neu sin meseꞌ-meseꞌ he naꞌuab anfeen sin tetus.

Atoin amuꞌit naim ranan he nmoin nabar-baar nok Uisneno

(Naiꞌ Mateos 19:16-30, Naiꞌ Lukas 18:18-30)

17 Oras Naiꞌ Yesus sin he nnaon nkonon, anmuiꞌ atoin amuiꞌt es naen neem he nateef nok Ne. In naꞌruriꞌ anbi Naiꞌ Yesus In matan, ma nataan Ee mnak, “Aam tungguru reꞌ au ꞌhormaat ꞌain je! Au he utaan akreꞌo. On nai, Aam. Of au he ꞌmoeꞌ on mee, henatiꞌ au bisa ꞌtaam ꞌeu sonaf neno tunan, he ꞌmoin ubar-baar ꞌok Uisneno?”

18 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Nansaaꞌ am es ho mteek Kau mmak, ‘reꞌ au ꞌhormaat ꞌain je’? Ka tiit fa es reꞌ he thormaat tain je, mes Uisneno nmees Kuun. 19 Ho muhiin murair prenat ahunut naꞌko Uisneno reꞌ nak,

‘Kais amroor atoniꞌ;

kais ammakaek;

kais mubaak;

kais amsaksii mipoi;

kais amputa-kriu atoniꞌ in bareꞌ;

ma mhormaat meu ho ainaꞌ ma ho amaꞌ.’ ”✡

20 Atoniꞌ naan nataah am nak, “Namneo, Aam tungguru! Au unaobaꞌ areꞌ kanan atoorn ein naan ꞌmurai uꞌko oras au feꞌ munif kau, tua.”

21 Naiꞌ Yesus naꞌuab rais manekat neu atoniꞌ naan am nak, “Namneo! Mes anmuiꞌ rais jes anteniꞌ. Ho mfain nai ma muꞌsosaꞌ main areꞌ kanan ho ꞌmuiꞌm ein. Rarit meik roit ein reꞌ ho mupein sin naan ma mnao he mbait main sin meu amaꞌmuiꞌt ein. Rarit ho mtebi mfain uum nai he mutuinaꞌ Kau. Uisneno of anseun baran ko npake ꞌmuꞌif neno tunan.”

22 Oras in neen Naiꞌ Yesus In uaban naan ate, in neekn ii kratiꞌ-kratiꞌ. Ma in nfain nok neek susat maꞌtaniꞌ, natuin atoniꞌ reꞌ naan, amuꞌit batuur-batuur.

23 Ma Naiꞌ Yesus ankisu nfuun am nateef ma naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Amneen, oo! Amuiꞌt ii naꞌ neu goah he ntaam neu sonaf neno tunan!”

24 Anneen rasi naan ate, In atoup noinꞌ ein anmukekun. Ma Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! He tjair Uisneno Iin na, suust ii ka aanꞌ-anaꞌ fa! Kaisaꞌ mitenab am mak maꞌkaf-kafaꞌ. 25 Atoin amuiꞌt es he ntaam neu sonaf neno tunan ma njair Uisneno In aanh ate, in suust ii humaꞌ meseꞌ on reꞌ bikaes unta he ntaam neu in oꞌof, annao ntaam anpeoꞌ aent es in konan.”

26 Naiꞌ Yesus In uaban naan anmoeꞌ sin anjarin ntakaꞌnaan ein antein. Ma sin nmaktaan ein am nak, “Karu namneo on naan ate, sekau es reꞌ bisa napeni ꞌhonis nabar-baar?”

27 Naiꞌ Yesus ankius sin meseꞌ-meseꞌ, rarit naꞌuab am nak, “Natuin mahinif ma manoef mansian ii te, of ka njair fa saaꞌ es. Mes mimnau, natuin mahinif ma manoef Uisneno, ka tiit fa saaꞌ es, reꞌ of ka njair fa.”

28 Rarit naiꞌ Petrus anmurai naꞌuab am nak, “Aam! Hai mnikan main areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ he mituinaꞌ Ko. Onaim hai of mipein saaꞌ, tua?”

29-30 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au he utoon ki mꞌak on nai: sekau es reꞌ natuinaꞌ Kau, ma annao naꞌroo naꞌko in ainaf-amaf, in orif-tataf, in aanh ein, in rene, in mepu, nok areꞌ in uim je nanan, he nnao natoon Uisneno In Rais Reko nbi mee-mee, in of antoup nafaniꞌ no nautn es. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ in nasaitan sin naan, of napein nafaniꞌ sin anneisi ntein naꞌko naan. In of napein haꞌmuꞌit amsaꞌ, natuin in natuinaꞌ Kau. Mes oras pah-piin ii namreꞌu te, in of anmoin nabar-baar nok Uisneno. Rasi reꞌ naan, es reꞌ anjair seun baran neu ne! 31 Mimnau, joo! Natuin Uisneno In teenb ete, sekau naꞌnaebaꞌ in tuan ii te, of naꞌbaunaꞌ. Ma sekau naꞌparan in tuan ii te, natuin Uisneno In tenab, of naꞌraatn ee.”✡

Ia haan tonas nfain eraꞌ teun anmatoom nok Usif Yesus In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 20:17-19, Naiꞌ Lukas 18:31-34)

32 Oras naan, Naiꞌ Yesus sin nnaon neun Yerusalem. Anbi pukan reꞌ naan, Naiꞌ Yesus es reꞌ ahunut. Ma In atoup noinꞌ ein nok tuaf bian antein anbin In kotin. Sin namnau In uaban neon goes ii reꞌ nak, biak ein of naꞌmaet Je nbi Yerusalem. Onaim sin nmukekun ma namtaun amsaꞌ. Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus noꞌen naan In atoup noinꞌ ein anmesen, ma naꞌuab antein saaꞌ reꞌ biak ein of anmoeꞌ Je nbi Yerusalem. 33 In naꞌuab am nak, “Hi mneen, oo! Oras ia, hit tnao teu Yerusalem. Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Mes anbi Yerusalem sin of naꞌsosaꞌ Kau neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma tunggur agaam ein. Rarit sin of anhukun niis Kau. Ma sin nnonaꞌ Kau neu tua sonaꞌ reꞌ ka nahiin fa Uisneno. 34 Rarit sin naꞌakan Kau reꞌuf-reꞌuf. Sin naroon Kau. Sin nbeos Au aok ii tar papaꞌ okeꞌ. Rarit sin nroor niis Kau. Namneo, Au ꞌmaet. Ma nmeu te, Au ꞌmoni ꞌfain.”*

Naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis antotin he njarin kaes koꞌu

(Naiꞌ Mateos 20:20-28)

35 Rarit Naiꞌ Sebedius in aanh ein, esan reꞌ naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis, sin neman neu Naiꞌ Yesus. Sin ntotin am nak, “Aam tungguru! Hai he miꞌuab maan akreꞌo, tua!”

36 Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Hi he miꞌuab saaꞌ?”

37 Sin natahan am nak, “On nai, Aam! Natiꞌ karu Ho mtook ma mnaaꞌ aprenat ate, hai mtoit he Ho mutokoꞌ kai, tuaf es anbi Ho ꞌnimam aꞌrii, ma tuaf es anteniꞌ anbi Ho ꞌnimam aꞌneꞌu, he hai mnaaꞌ mok aprenat amsaꞌ.”

38 Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi nua ki ka mihiin main fa saaꞌ reꞌ hi mtoti. Au reꞌ ia, of upein susat ma nanaꞌrenat amfaun. Onaim on mee? Anbi hi teenb ii te, hi mak, hi mibeiꞌ he mnaben susat ma nanaꞌrenat tar ammaet mok Kau, oo?”✡

39 Sin natahan am nak, “Hai mibeiꞌ, tua!”

Naiꞌ Yesus naꞌuab antein sin am nak, “Namneo. Hi of amnaben susat ma nanaꞌrenat amsaꞌ on reꞌ Au. 40 Mes sekau es reꞌ antoko nbi Au ꞌnimak aꞌrii aiꞌ aꞌneꞌu, Au ka ꞌseor Ok fa ꞌbi rasi naan. Natuin rasi naan, Uisneno es reꞌ nafeek. Ma In nafeek anrair sekau-sekau es reꞌ he ntoko nbin bare naan.”

41 Oras atoup noniꞌ bian sin annenan naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis sin haan totis on naan ate, sin natoꞌon maꞌtaniꞌ. 42 Rarit Naiꞌ Yesus noꞌen sin ok-okeꞌ ma naꞌuab am nak, “On nai! Hi mihini mrair jen, aiꞌ kaah? Kaes koꞌu reꞌ annaꞌan aprenat, sin esan reꞌ natiꞌ te anhaꞌmuiꞌ too gui. Tar antea too gui ka nakbeor ein reko fa. Ma ꞌnakaf-aꞌnakaf anbi pah-pah reꞌ ka nahiin fa Uisneno, sin nanaobaꞌ atoran ma prenat humaꞌ-humaꞌ, tar sin too gui ka bisa nait fa sin aꞌnaak ein. 43 Mes ka nabeiꞌ fa he hi mmoeꞌ on reꞌ naan! Sekau naꞌko ki reꞌ anroim he njair kaes koꞌu, in ro he njair on reꞌ aꞌbaut he ntuthae in aok-bian ein.✡ 44 Ma sekau es reꞌ anroim he njair aꞌnakat, in ro he nmoeꞌ in tuan aan on reꞌ ate ma nmeup neno-neno on reꞌ naan.✡ 45 Fin Au, Mansian Batuur-Batuur, es reꞌ ia. Au ka ꞌuum fa he atoniꞌ ntuthae Kau, mes Au ꞌuum he ꞌtuthae too mfaun ein. Au ꞌuum he ꞌnonaꞌ Au ꞌmoink ii ꞌteme-ꞌteme, he ꞌsoi ꞌaan too mfaun ein naꞌkon sin sanat ma penu sin.”

Usif Yesus narekoꞌ atoin aforot

(Naiꞌ Mateos 20:29-34, Naiꞌ Lukas 18:35-43)

46 Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein ma too mfaun ein neem antean kota Yeriko. Oras sin he nnaon nkonon, sin niit atoin aforot tuaf es antook ma ntoit piut-piut anbi raan ee ninin. In kaan ee, naiꞌ Bartimeus, naiꞌ Timeus in anah. 47 Oras in nneen nak, akonot naan Naiꞌ Yesus naꞌko Nasaret te, in nhunun naher-heer am nak, “Yesus! Ho reꞌ naan, sufaꞌ-kaꞌuf naꞌko naiꞌ Daut! Hai mpao Ko ꞌroo-ꞌroo goen, tua! Amturun maan kau, tua!”

48 Anneen in hanan naan ate, too mfaun ein nakain ee mnak, “Hoe! Mumninuꞌ!”

Mes in nhunun naheer antein am nak, “Yesus! Naiꞌ Daut in sufan! Mumnau maan kau, tua!”

49 Ma Naiꞌ Yesus anhake mnak, “Hi meik je neem!”

Rarit sin nnaon neun ee mnak, “Noo goah nai! Aam tungguru noꞌen ko. Uum nai!”

50 Anneen on naan ate, naiꞌ Bartimeus anporin nain in tai nusat, rarit anfeen ma nnao rab-raab he nateef nok Naiꞌ Yesus.

51 Rarit Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Ho mroim saaꞌ he Au ꞌmoeꞌ je ꞌeu ko?”

Atoin aforot naan nataah am nak, “Koi, Aam! Au ꞌtoits ii es reꞌ karu reko te, au ꞌiit, tua.”

52 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Natuin ho mpirsai mrair mak, Au bisa urekoꞌ ko, es naan ate oras ia ho mureok nai! Amkoen om amfain nai!”

Rarit naiꞌ Bartimeos in matan afoort ein naan nareok nanin. Onaim in nok annao naat Naiꞌ Yesus.

11

Usif Yesus sin antaman neun Yerusalem, ma too mfaun ein anboiꞌs Ee on reꞌ kaes koꞌu

(Naiꞌ Mateos 21:1-11, Naiꞌ Lukas 19:28-40, Naiꞌ Yohanis 12:12-19)

1 Oras sin nhaumaak kota Yerusalem, sin ntean kuan Betfage ma Betania, et aꞌtoꞌef Saitun in abnapan bian.* Anbi bare naan, Naiꞌ Yesus sin nasnasan akreꞌo. Rarit In nreun In atoup noinꞌ ein tuaf nua he nnao nahunun. 2 In nbasan sin am nak, “Hi nua ki mnao mihuun meu kuan reꞌ nee. Oras hi mtaam, hi of miit bikaes keledai tipuꞌ es, reꞌ ka masaenaꞌ fa feꞌ, mafutuꞌ et bare naan. Hi mnao mseif in tani ma mheer meik je neem. 3 Karu atoniꞌ nataan ki mnak, ‘Nansaaꞌ am es hi mheer meik bikaes keledai naan?’ On naan ate, hi mitaah am mak, ‘Hai Usiꞌ he npaek je. Ma karu In npake nrair je te, naꞌ hai of meik mifainꞌ ee neem.’ ”

4 Rarit tua nuaꞌ ein naan sin nnaon, ma sin niit bikaes keledai tipuꞌ naan mafutuꞌ anbi uim jes in enon, et raan ee ninin. Sin nseif je, he nheer neik je nnao. 5 Mes atoniꞌ fauk reꞌ anhaken anbin naan nataan sin am nak, “Hoe! Baꞌe! Nansaaꞌ am es hi mseif atoniꞌ in bikaseꞌ?”

6 Sin natahan am nak, “Hai Usiꞌ he npaek je. Karu npake nrair je te, hai of meik mifainꞌ ee neem, tua.” Onaim tuaf ein reꞌ naan, anfeen sin mainuan he nheer neik bikaseꞌ naan. 7 Sin nheer neik je nnaon ntean Naiꞌ Yesus. Rarit sin naꞌpeniꞌ bikaseꞌ naan npaken tai-mutiꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus ansae.

8 Oras sin he noi ntaman neu kota, too mfaun ein nait sin tai-faof ein ma sin pouꞌk ein, rarit naꞌbeen sin anbin ranan. Anmuiꞌ tuaf bian anꞌoten on reꞌ pet-noꞌo† nbi raan ee ninin, ma naꞌbeen sin anbi raan ee tnanan. Anpaek moꞌet naan, sin he natonan ma nakriir ein nak sin nseun Naiꞌ Yesus nok hormaat, nahuum on reꞌ sin nseun kaes koꞌu. 9 Anmuiꞌ tuaf bian reꞌ annao nahunun anbin Naiꞌ Yesus In matan, ma bian namunin. Sin nmurai nsakanan am nak,

“Hosana! Hai mpures ma mboꞌis Uisneno!‡

Uisneno nfee tetus-athoen neu amnemat reꞌ neem ma neik Uisneno In kanan,

natuin Uisneno es reꞌ anrenu nrair Je!✡

10  Hosana! Hai mpures ma mboꞌis Uisneno!

Natuin Uisneno he nahakeꞌ nafaniꞌ usif naiꞌ Daut in aprenat!

Hosana! Hai mpures ma mboꞌis Uisneno!

Natuin Uisneno naprenat nan-nain et neno ꞌraat reꞌuf!”

11 Oras sin ntean kota naan in nanan, Naiꞌ Yesus sin nnaon ntaman anbin Uisneno In Uim Onen Uuf ee in aꞌfeꞌon. Rarit Naiꞌ Yesus ankius natef-tefan bare naan. Mes, natuin oors ii ka nanokab fa, es naan ate sin ntebi nfanin neun kuan Betania.

Usif Yesus naprenat hau roet uuꞌ goes he kais nafua nteniꞌ

(Naiꞌ Mateos 21:18-19)

12 Kiuk anaꞌ te, sin npoin naꞌkon Betania he ntaam anfanin neun kota Yerusalem. Anbin raan ee tnanan, Naiꞌ Yesus annaben ate In namnaah. 13 In niit hau roet uuꞌ goes et raan ee ninin. Biasa sin naah in fuan.§ Onaim Naiꞌ Yesus anhaumaak hau roet naan he nkius niit, kar-karu in nafua, aiꞌ kaah. Mes oras In ntea hau roet naan in uun ii te, In ka niit fa saaꞌ-saaꞌ, natuin hau naan in oors ee ka ntea fa feꞌ he nafua. In feꞌ he nanoo. 14 Es naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu hau roet naan am nak, “Natuin ho ka mufua fa meu Kau, es naan ate anmurai naꞌko oras ia, ho ka mufua mtein fa. Ma of ka tiit fa tuaf es he naah antein ho fuam.”

In atoup noinꞌ ein annenan In uaban naan maꞌfenaꞌ msaꞌ.

Usif Yesus antaam anbi Uisneno in Uim Onen Uuf, ma nait inporin bareꞌ sosaꞌ anbi naan

(Naiꞌ Mateos 21:12-17, Naiꞌ Lukas 19:45-48, Naiꞌ Yohanis 2:13-22)

15 Rarit sin nnaon nkonon tar antean Yerusalem, ma Naiꞌ Yesus antaam antein anbi Uisneno in Uim Onen Uuf. Anbi Uim Onen naan in aꞌfeꞌon, too mfaun ein anmoꞌen aꞌmasaꞌ ma naꞌsoos ein kor-kefi, reꞌ biasa sin npaek sin he nfeen fuaꞌ-turuꞌ. Oras Naiꞌ Yesus niit sin on naan ate, In nnao ma nriuꞌ napoitan sin. In nbeso nsisaꞌen mei ngguin reꞌ sin npaek sin he ntuukr ein roit, ma nbeso nsiksakan hau ꞌbeen ein reꞌ sin npaek sin he naꞌsoos ein koron naan. 16 In ntaar too mfaun ein he sin kais neik ein bareꞌ ma nnaon refin ntenin npeꞌon Uim Onen naan in aꞌfeꞌon. 17 Rarit In nanoniꞌ sin am nak, “Hi mihini mrair saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ ntui nain je mnak, ‘Au ufenaꞌ Au Uim ji, he tuaf-tuaf naꞌko areꞌ pah ma uuf neman he nꞌoen ein nbin bare naan.’ Mes hi mmoeꞌ Umi naan anjair baer buat neu abaakt ein!”✡ 18 Oras aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma tunggur agaam ein annenan nak Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rasi naan ate, sin natoꞌon ma nek-neuk niisk ein. Rarit sin namin ranan he nroor niis Ne. Mes sin namtausn Ee msaꞌ, natuin too mfaun ein nroim niis In nonin.

19 Ma oras maans ii nmaeb on naan ate, Naiꞌ Yesus sin anpoin naꞌkon kota Yerusalem, ma ntebin nfanin he ntupan nbin kuan Betania.

Karu hit tpirsai batuur-batuur teu Uisneno, In of anfee saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit ttoit je

(Naiꞌ Mateos 21:20-22)

20-21 Kik-kiku te, sin nnaon nfanin neun Yerusalem. Anbi raan atnanaꞌ, sin nnaon npeꞌon hau roet reꞌ afi naa Naiꞌ Yesus naꞌuab neu ne. In atoup noinꞌ ein ansanmakan, natuin hau roet naan anmate nrair tar in aꞌbaaꞌn ee msaꞌ anmeto nmaet. Rarit naiꞌ Petrus namnau niit Naiꞌ Yesus In uaban afi naa. Rarit in naꞌuab am nak, “Aam! Amkius miit! Hau roet reꞌ afi naa Amaꞌ mtaar ee ji, nmate nrair!”

22 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Namneo! Ro hi he mpirsai Uisneno on reꞌ naan. 23 Karu hi mpirsai batuur-batuur, hi of amreun ꞌtoeꞌf es he nananiꞌ bare neu tasi. Rarit Uisneno of nananiꞌ ꞌtoꞌef naan, asar hi kaisaꞌ mpirsai miꞌbaꞌ-baꞌe! Hi ro he mpirsai batuur-batuur meu Uisneno.✡ 24 Kais amnikan! Asar hi mpirsai batuur-batuur mak Uisneno bisa nfee saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mtoit je, In of anfee ki on naan. 25 Mes karu mꞌonen, ma mmuiꞌ neek maꞌfenaꞌ mok es feꞌe te, hi ro he mnao he mmarameꞌ mok ne. Nok ranan naan ate, naꞌ hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan he nsaok nain hi saant ein. 26 [Mes karu naꞌko ki, anmuiꞌ neek menas, ma ka mroim fa he msaok hi aom-bian in sanat, ro tebes hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan ka nsaok fa hi saant ein amsaꞌ.]”* ✡

Sin nmaktaan ein anmatoom nok Usif Yesus in hak

(Naiꞌ Mateos 21:23-27, Naiꞌ Lukas 20:1-8)

27 Rarit sin nnaon nkonon. Oras sin ntean Yerusalem, sin ntaman ntenin anbin Uisneno In Uim Onen Uuf. Oras sin ntaman ntean in aꞌfeꞌon, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma amnais harat Yahudi sin neman 28 ma nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Afi naa sekau es reꞌ anreun ko he uum meik taisibu mbi bare ia? Sekau es reꞌ anfee ko hak!?”

29 Naiꞌ Yesus nahiin nak sin namin ranan he namouf Goe. Rarit In nataah sin am nak, “Au he utaan ki msaꞌ. Hi mitaah Kau feꞌ, henaꞌ Au ꞌutaah ki. 30 Au he utaan ki on nai: hi arki mihiin naiꞌ Yohanis Asranit reꞌ naan, aa oo? Sekau es reꞌ anreek ee he nasrain? Uisneno oo, aiꞌ mansian?”

31 Onaim sin nateenb ein neu-mneman, ma naꞌuab ein am nak, “Amoo! Hit tarair betiꞌ! Karu hit tataah am tak, ‘Uisneno es reꞌ anreun goe te,’ In of nataah kit am nak, ‘Karu on naan ate, neu saaꞌ am es hi ka mpirsai fa naiꞌ Yohanis!?’ 32 Mes karu hit tataah am tak, ‘Mansian ee es reꞌ anreun goe.’ Of areꞌ too mfaun ein antaisibun, natuin sin npirsain am nak, naiꞌ Yohanis reꞌ naan Uisneno In mafefa kninuꞌ.”

33 Onaim sin natahan am nak, “Ma neuꞌ! Hai ka mihiin fa, tua.”

Rarit Naiꞌ Yesus nataah neu sin am nak, “Naa! Karu on naan ate, Au ka utoon ki fa msaꞌ, sekau es reꞌ anreun Kau.”

12

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok ameup pooꞌ anggur

(Naiꞌ Mateos 21:33-46, Naiꞌ Lukas 20:9-19)

1 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ nok aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais harat Yahudi sin. In naretaꞌ am nak, “Anmuiꞌ atoin es ankaun nais feꞌu he nroe anggur anbi naan. Rarit in nbaik poꞌon naan anfuun am nateef. Ma in nmoeꞌ bak he ntoroꞌ fua anggur in oen. In nmoeꞌ tobe msaꞌ. Rarit in naꞌsebaꞌ poꞌon naan neu tuaf bian, he sin nmeup poꞌon naan, he napein in aafn ee te, anbatin. Rarit in nnao neu pah aꞌtetaꞌ.✡

2 Antea oras he nseib anggur in fuan, auf tuaf naan anreun in ameput tuaf es, he nnao neu ameup poꞌon naan he nait in sapaan. 3 Mes oras in ntea te, ameup pooꞌn ein naan anheek ma nbeos goe. Rarit sin nreun goe he nfain ruum-ruum.

4 Rarit auf tuaf naan anrenu nteniꞌ in ameupt es. Mes ameup pooꞌn ein naan naꞌtutuꞌ in aꞌnaak ne tar papaꞌ-papaꞌ. Rarit sin namae je, ma nriuꞌ naꞌaenb ee. 5 Rarit auf tuaf naan anrenu nteniꞌ in ameput tuaf es aꞌtetaꞌ. Mes sin anroor niis ne. Maski sin nmoeꞌ on mee-on mee msaꞌ, mes auf tuaf naan anreun in ameupt ein piut. Mes ameup pooꞌn ein naan anbeos bian, ma nroor niis bian. 6 Namuni te, auf tuaf ee anmuꞌi haa tuaf meseꞌ. Tua meseꞌ naan, es reꞌ auf tuaf ee in aan moen meseꞌ reꞌ in neek niis ne. Natuin ka tiit attein fa ranan bian, es naꞌ in nreun in aan mone naan. In natenab am nak, ‘Karu au ꞌreek au aan moen ji neikn on, sin of antoup goe nok rek-reko, ma sin of natniin ee msaꞌ.’

7 Onaim in anreek haefan in aan mone naan he nnao. Mes oras ameup pooꞌn ein naan niit riꞌanaꞌ naan neem ate, sin naꞌuab ein am nak, ‘Hoe! Hi mkius miit feꞌ! Aꞌnaef ee anreek haefan in aan hoin ee neikn on neem! Karu ꞌnaef ee nmate te, in reꞌ ia of es reꞌ antoup areꞌ baer pusaak ein. Onaim iim he troor tiis ne, he hit tpaar tain areꞌ kanan in aꞌmuiꞌn ein!’ 8 Rarit sin arsin anheek je, ma anroor niis ne. Ma sin nporin in aon amates naan anbi pooꞌn ee in kotin. Retaꞌ naan antuuꞌ ma namsoup on reꞌ naan, tua.”

9 Rarit Naiꞌ Yesus nataan areꞌ kaes koꞌun naan am nak, “Natuin hi teenb ein ate, of auf tuaf naan anmoeꞌ saaꞌ neu ameup pooꞌn ein naan? Natuin Au teenb ii te, in of neem ma nroor niis areꞌ ameupt ein naan ok-okeꞌ. Rarit in naꞌsebaꞌ pooꞌ anggur naan neu atoin sonaꞌ.

10 Hit arkit atrees tiit atbi Uisneno in Suur Akninuꞌ mnak,

‘Anmuiꞌ faut goes reꞌ nahunu te tuukn ein nait inporin.

Mes oras ia, fatu naan anjair fatu ꞌsukif neu nii ainaf.

11 Uisneno es reꞌ anpiir nain Kuun ee, ma nateek fatu naan.

Onaim hit tiit atrair in masan arekon!’ ”✡

12 Kaes koꞌun naan nahinin nak, Naiꞌ Yesus ansair sin neik retaꞌ reꞌ naan. Sin humaꞌ meseꞌ nok atoin ameup pooꞌ anggur sin. Es naan ate, sin nmurai namin ranan he nheek Je. Mes sin namtausan too mfaun ein reꞌ anromin he natniin Naiꞌ Yesus In nonin. Onaim sin nnaon nasaitn aah Ee.

Atoniꞌ namin ranan he nakreo Usif Yesus neik rasi baen beo

(Naiꞌ Mateos 22:15-22, Naiꞌ Lukas 20:20-26)

13 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaakt ein anreun tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Farisi ma naꞌkon partei purtik Herodes neman he nataan Naiꞌ Yesus he namouf Goe. 14 Sin neman ntean ate, sin nataan Ee mnak, “Aam tungguru! Hai arkai mihini mmak, Ho neek maan ro amneot, ma ka mputa-kriu miit fa. Ho mkisu haa atoniꞌ in nekan. Ho mutoon munoon Uisneno In romin, natuin Ho ka mpiir fa humaf. Onaim oras ia, hai he mitaan uab es. Tatuin hit atoran pirsait Yahudi te, of hit he tbaenaꞌ beo teu uis koꞌu pah Roma,* aiꞌ kaah?”

15 Mes Naiꞌ Yesus nahini nrair nak, sin namin ranan he nkoop Ee, he nraban aprenat pah Roma. Onaim Naiꞌ Yesus nataah neik haan maꞌfenaꞌ am nak, “Nansaaꞌ am es hi he mkopoꞌ Kau meik rasi naan? Mikriraꞌ miit Kau roit fua es!”

16 Rarit sin nnonaꞌ roit fuaꞌ es neu Naiꞌ Yesus. In ntoup ma ntae roit naan. Rarit In nataan sin am nak, “Sekau in huumn ii es reꞌ ia? Sekau kaan ee es reꞌ matuꞌi reꞌ ia?”

Sin natahan am nak, “Reꞌ naan uis koꞌu pah Roma.”

17 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Karu on naan ate, meik meu prenat saaꞌ reꞌ anjair preent ii in hak. Ma meik meu Uisneno saaꞌ reꞌ anjair Uisneno In hak.”

Anneen In haan tahas on naan ate, sin arsin ansanmakan, natuin In uaban naan namneo. Onaim sin ka bisa namouf Goe fa.

Anmatoom nok amates anmoni nfain, ma anmuiꞌ rais matsaos anbi neno tunan, aiꞌ kaah?

(Naiꞌ Mateos 22:23-33, Naiꞌ Lukas 20:27-40)

18 Rarit atoniꞌ fauk naꞌkon pukan pirsait bian neman he namouf Naiꞌ Yesus. (Sin naꞌkon pukan pirsait Saduki reꞌ nanoin ein am nak, amaets ii ka nmonin nfain niit fa).✡ 19 Sin naꞌuab ein nok Naiꞌ Yesus am nak, “Aam tungguru! Kaꞌo Musa antui hit atoran harat es am nak: karu atoin es nmaet nasaitan in fee, ma ka nmuiꞌ fa anah, atoin amates naan in orif ro he nsao bifee banuꞌ naan, maut he nahoni nfee sufaꞌ-kaꞌuf neu in tataf reꞌ anmate nrair naan.✡ 20 Namneo, kaꞌo Musa nanoniꞌ kit on reꞌ naan. Onaim hai he mitaan miit Ko, tua. Anmuiꞌ atoniꞌ hiut anmaꞌori-taatn ein. Moen unu, ansao nahuun, rarit in nmaet, mes ka nahoniꞌ fa. 21 Onaim in orif reꞌ natuin ee ji ansao bifee banuꞌ naan. Mes ka ꞌroo fa te, in nmaet ma ka nahoniꞌ fa. On naan amsaꞌ, in orif reꞌ natuin ee ji, ansao bifee banuꞌ naan, ma in nmate msaꞌ, mes ka nahoniꞌ fa. 22 Ma rasi naan anjari msaꞌ neu amuint ein, tar antea aheit suus goe nmate msaꞌ. Rarit banuꞌ naan anmate msaꞌ.

23 Onaim oras ia, hai he mitaan on nai: bifee naan ansao niit atoniꞌ hiut! Karu pah-piin ii namsopu te, ma Uisneno namonib nafaniꞌ amaets ein, of sekau es reꞌ anjair mone neu bifee naan?”

24 Ma Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Karu hi mitaan on naan, hi ka mihiin namneo fa Uisneno In Suur Akniun ii in afan. Ma hi ka mihiin fa Uisneno In kuasat amsaꞌ. Onaim hi msaan amrair!

25 Amneen! Ka tiit fa rais matsaos et sonaf neno tunan. Areꞌ amates reꞌ Uisneno namonib nafaniꞌ sin, ka nmatsaon ntenin fa. On naan amsaꞌ Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan ka nmatsaon fa. 26 Onaim anmatoom nok areꞌ amates he nmoni nfain, aiꞌ kaah, Au he utoon ki on nai: of oniꞌ hi feꞌ ka mitenab maan fa retaꞌ anmatoom nok ai reꞌ nout hau uuꞌ aan es, mes ka npuut fa. Retaꞌ naan nak, Uisneno naꞌuab neu kaꞌo Musa mnak, ‘Ho naiꞌ-kaꞌo sin Uisneon goe es reꞌ Au. Sin esan reꞌ kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop. Sin arsin naꞌruir ein ma naꞌbesan piut neu Kau, tar antea oras ia.’✡ 27 Onaim hit tahini mtak sin naiꞌ-kaꞌo sin anmaten nrarin oras ahunut. Mes, natuin Uisneno nak, In anjair sin Uisneon goa feꞌ, es naan ate hit tahiin tak, sin nmonin nfanin. Onaim maski sin anmaten nrarin, mes sin nmonin nfanin amsaꞌ. Namneo, amoint ii es reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Uisneno. Mes atoin amaets ii, kaah fa aiꞌ? Onaim karu hi mnaaꞌ miheran noniꞌ reꞌ nak, amaets ein ka nmonin nfanin fa, ro hi msaan teb-tebe!”

Atneek Uisneno ma hit aok-bian amsaꞌ

(Naiꞌ Mateos 22:34-40, Naiꞌ Lukas 10:25-28)

28 Anbi oras naan, anmuiꞌ naan tunggur agama tuaf es nok antook ma nneen Naiꞌ Yesus naꞌuab nok atoniꞌ pukan Saduki sin. Tunggur agama naan natenab nak, Naiꞌ Yesus nataah sin haan tanas sin nok reko. Rarit in nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Au he utaan Ko on nai: hit atoran harat ma prenat rais pirsait ein amfau reꞌuf. Naꞌko areꞌ kanan prenat kaꞌo Musa, prenat mee es reꞌ pentiing anneis ji?”

29 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Prenat reꞌ pentiing anneis anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ nak on nai:

‘Areꞌ kanan atoin Israelas ki, amneen mirek-rekoꞌ!

Uisneno ro hit Usif,

ma hit Aꞌnakat.

Ka tiit fa bian anteniꞌ, In nmees Kuun!

30 Onaim hi ro he mneek Ee anneis naꞌko areꞌ bian sin.

Es naan ate, hi ro he mimnau Goe piut-piut,

mihiin Je batuur-batuur,

ma mmeup maꞌtaniꞌ he mituin In romin.’✡

31 Ma prenat no nua ii nak:

‘Ho ro he mneek ho aok-bian, namnees on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.’

Prenat noon nuaꞌ ein reꞌ ia, esan reꞌ pentiing anneis. Ka nmuiꞌ fa prenat bian reꞌ pentiing anneis naꞌkon preen nuaꞌ ein reꞌ ia.”✡

32 Rarit tunggur agama naan naꞌuab antein neu Naiꞌ Yesus am nak, “Namneo! Reꞌ Ho muꞌuab ee naan, namneo. Uisneno anjair hit Usif, ma ka tiit fa Uisneno ꞌtetaꞌ.✡ 33 Hit ro he tneek Ee anneis naꞌko areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ, ma tamnau Goe piut, tahiin Je, ma tmeup maꞌtaniꞌ he tatuin In romin, ma hit ro he tneek hit aok-bian ein namnees on reꞌ hit tneek hit tuak. Nok ranan naan ate, naꞌ Uisneno anmariin anneis, naꞌko hit arahaa he tatuin atoran rais pirsait anmees. Naan reko nneis naꞌko hit arahaa he troor muꞌit he taꞌturuꞌ, aiꞌ atfee bareꞌ bian neu Ne.”✡

34 Anneen in haan tahas naan ate, Naiꞌ Yesus natenab nak tunggur agama naan nahiin In sarit naan nok reko. Onaim Naiꞌ Yesus nak, “Aar akreꞌo te, ho he noi mjair Uisneno Iin na.”

Rarit, ka nmuiꞌ fa tuaf es anteniꞌ reꞌ he nroim he nataan Naiꞌ Yesus, fin ka tiit fa es reꞌ nabeiꞌ Je te.✡

Kristus naan, usif naiꞌ Daut in sufan, mes in njair naiꞌ Daut in Usin amsaꞌ

(Naiꞌ Mateos 22:41-46, Naiꞌ Lukas 20:41-44)

35 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ too mfaun ein anbi Uisneno In Uim Onen Uuf. In nataan sin am nak, “Natuin hi teenb ii te, on mee? Tunggur agaam ein nanoin ein am nak, Kristus reꞌ naan es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno nruur nain Je naꞌko afi unu. Ma sin natenab nak, In suma sufaf naꞌko usif naiꞌ Daut. Mes tenab naan ka namneo fa. 36 Natuin afi unuꞌ Uisneno In Asmaan Akninuꞌ anpaek naiꞌ Daut he ntui mnak,

‘Uisneno natoon anrair au usiꞌ mnak,

“Uum he mtook meu baer amasat et Au ꞌnimak aꞌneꞌu.

Au of aꞌmoeꞌ areꞌ ho muusn ein, tar sin naꞌruir ein neu ko.’ ”✡

37a Naꞌko naan ate, hit tahiin tak usif naiꞌ Daut anteek Kristus nak ‘Usif’. In aꞌmoufn ii nak, karu sin nteek ee nak Kristus naan suma usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun, naan ka nanokab fa feꞌ. Fin In anjair usif naiꞌ Daut in Usin amsaꞌ.”

Usif Yesus nak, ampaant om miꞌko tunggur agaam ein sin puta-kriuk ein

(Naiꞌ Mateos 23:1-36, Naiꞌ Lukas 20:45-47)

37b Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, too mfaun ein anromin he nneen Ee. 38 Rarit In naꞌuab antein neu sin am nak, “Hi ro he mpaant om miꞌko tunggur agaam ein. Sin nromin he npairiurs ok neik sin baru mnaun ein, he nnao nateef nok too mfaun ein, he sin niit sin am nak, ‘Hoe! Sin ro kaes koꞌu batuur!’ 39 Karu sin antaman anbin uim onen, aiꞌ nokan nbin fesat, sin namin aꞌtook arekot he too mfaun ein niit sin. 40 Mes mpaant om! Fin sin reꞌ naan nputa-kriu bifee baun ein, he nasiik ma ntoup naan sin uimn ein. Mes anbi too mfaun ein sin maatk ein, sin naꞌkoroꞌ sin ꞌmoeꞌ reuꞌf ein naan nok sin onen amnanu-mnanuꞌ. Sin nromin he biak ein nahinin nak sin neek ein kniunꞌ ein. Mes Uisneno of anfee kasat maꞌfenaꞌ neu sin.”

Bifee banuꞌ amaꞌmuꞌit naꞌturuꞌ roi kolekte nneis-neis

(Naiꞌ Lukas 21:1-4)

41 Rarit Naiꞌ Yesus antoko nbaniꞌ neu peti ꞌturuꞌ, anbi Uisneno In Uim Onen Uuf. In niit tuaf amfaun neman ma ntao sin roi kolekte nbin peti ꞌturuꞌ naan. In niit atoin amuꞌit sin neman ma nataam sin roit koꞌu nbin naan. 42 Rarit bifee banuꞌ amaꞌmuꞌit tuaf es neem ma nꞌonen nok. In nataam roit sen nua nbi peti naan. Roit naan in oosn ii aanꞌ-anaꞌ.

43 Onaim Naiꞌ Yesus annapen In atoup noinꞌ ein ma naꞌuab neu sin am nak, “Hi mkius mirek-rekoꞌ meu bifee banuꞌ amaꞌmuꞌit nee. In nataam roit suma sen nua goah, mes in nfee nneis naꞌko areꞌ kanan afeet ein. 44 Sin arsin anfeen kolekte naꞌko roi nesif. Mes bifee banuꞌ ia, anfee nain in roit ein okeꞌ neu Uisneno.”

13

Usif Yesus natoon nain anmatoom nok Uisneno In Uim Onen Uuf ee in atseran

(Naiꞌ Mateos 24:1-2, Naiꞌ Lukas 21:5-6)

1 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein anpoin naꞌkon Uim Onen Uuf. Oras sin npoin, In atoup noniꞌ tuaf es naruur Ee Uim Onen Uuf naan, ma naꞌuab am nak, “Bait Ho mkius miit ia feꞌ! Umi ia reokn ii kaah! Sin nbakin in faut kouꞌn ii reko ꞌmaten!”

2 Mes Naiꞌ Yesus nataah ee mnak “Uim Onen ia, ro namaas! Mes ka ꞌroo fa te, sin of anpukai natserab areꞌ fatun reꞌ ia.”

Neon amsoupt ein sin taanr ein

(Naiꞌ Mateos 24:3-14, Naiꞌ Lukas 21:7-19)

3 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon neun aꞌtoꞌef Saitun, ma ntokon nbain ein anꞌanin Uisneno In Uim Onen Uuf. Rarit In atoup noinꞌ ein tuaf haa, neman ma naꞌuab nok Ne. Sin esan reꞌ naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus, naiꞌ Yohanis, ma naiꞌ Anderias. 4 Sin nataan Ee mnak, “Aam! Bait Ho mutoon mufaniꞌ miit kai Ho uabam feꞌe na. Rekaꞌ te in oors ii ntea? Ma in taanr ein, onan reꞌ mee?”

5 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Asar hi mpanat mirek-rekoꞌ, he kais napoi naan ki. 6 Natuin of anmuiꞌ tuaf amfaun reꞌ neman ma npaas sin aꞌbaask ein am nak, ‘Au reꞌ ia, Kristus, Atoniꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ.’ Onaim sin napoi naan tuaf amfaun. 7 Karu hi miit atoniꞌ anmakenan, aiꞌ hi mneen uab anin nak anmuiꞌ makenat et mee-mee, hi kais mimtau. Natuin areꞌ rasin naan ro he nboran, mes neon amsoupt ein ka ntea fa feꞌ. 8 Fin uuf es of anfeen ma nmaraban uuf es. Ma pah es of anmakeen nok pah es. Tainuuns ii anhasuꞌ anbi mee-mee. Amnaahs ii of maꞌtaniꞌ msaꞌ. Areꞌ rasin reꞌ ia anjarin tanar namnees on reꞌ bifee maꞌapuꞌ reꞌ nnaben meen mahoniꞌ.

9 Onaim hi arki ro he mpanat mirek-rekoꞌ. Sin of neman ma nheek ki, rarit anheer neik ki neu umi feek rais pirsait. Ma sin of anbeos ki nbi uim oen ein sin naank ein. Ma sin of anfuut neik ki neu areꞌ anaaꞌ apreent ein, natuin hi mituinaꞌ Kau. Mes rasin naan amsaꞌ, anjarin asraak he hi mitonan sin areꞌ rasi anmatoom nok Kau. 10 Fin Uisneno In aanh ein ro he nnaon ma natoon nahunun Au Rais Reko neun areꞌ uuf-uuf anbin pah-pinan ia, rarit naꞌ neon amsoupt ein antean. 11 Mimnau! Karu sin nfuut neik ki neu umi feek rasi, hi kais mimtau ma mitenab am mak, ‘Au he uꞌuab ꞌak saaꞌ? Aiꞌ au he utaah ꞌak saaꞌ?’ Karu in oors ii antea, hi miꞌuab mituinaꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon ee neu ki.✡

12 Anbi uim jes in nanan, karu tuaf es anpirsai neu Kau, of in orif-tataf sin es reꞌ namin ranan he nroor niis ne. Karu aanh ee es reꞌ anpirsai, of in aamf ee kuun es reꞌ neikn on anroor niis ne. Ma karu in ainaf-amaf anpirsai Kau, of sin aanh ein es reꞌ anroor niis sin. 13 Onaim of biak ein nsaken niis ki, natuin hi mpirsai meu Kau. Mes sekau es reꞌ naran tar antea namsoup, Uisneno ro nafeitn ee ma nfee ne ꞌhonis.”✡

Ampanat mirek-rekoꞌ natuin neon amsoupt ein anpaumaakn een

(Naiꞌ Mateos 24:15-28, Naiꞌ Lukas 21:20-24)

14 Naiꞌ Yesus naꞌuab ankono mnak, “Tuaf es reꞌ neik amreꞌut of he neem. In ntaam ma nhake nbi baer nuni nbi Uisneno In Uim Onen Uuf, reꞌ ka pantas fa neu ne, tar in nhaiꞌniis bare naan. Es naan ate, Uisneno annao nasaitan bare naan. Karu hi miit rasi naan, hi mpanat mirek-rekoꞌ! (Sekau es reꞌ anrees reꞌ ia te, ro he npaant on!) Naan anjair tanar nak neon suust ein anpaumakan reꞌ-reuꞌf een. Karu hi miit on naan ate, abitan propinsi Yudea amfeen maen nai meu ꞌtoeꞌf ein.✡ 15 Ma hi ro he maen rab-raab, he kais amsiraak om. Karu tuaf mee npoi nrair naꞌko in umi, kais antebi nfain he nait bareꞌ bian antein. 16 Ma tuaf reꞌ anbi rene, kais antebi nfain he nait tai nusat antein. Ro in naen ankoon!✡ 17 Reꞌ ansuus anneis-neis ji, es reꞌ bifee maꞌapuꞌ, ma bifee reꞌ nasuus riꞌanaꞌ. Fin sin ka bisa naen nanan fa. 18 Onaim reko nneis hi mꞌonen ma amtoit he rais amreꞌut naan kais neem nateef nok oras uran-anin. 19 Fin oras naan, maꞌnuuk ii kouꞌ reꞌuf! Anmurai naꞌko Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ia tar antea neno ia, ka tiit fa suust es kouꞌn ii on reꞌ naan. Ma atoniꞌ of ka niit anteniꞌ fa susat nahuum on reꞌ naan.✡ 20 Karu Uisneno ka naꞌparan fa neon suust ein naan, ka tiit fa tuaf he nmoni nkoon. Mes natuin Uisneno nneek niis In aan piir ein, es naan ate In naꞌparan neon suust ein naan.

21 Karu nenon naan antean ate, hi of amneen biak ein naꞌuab ein am nak, ‘Amkius nai! Kristus es ia!’ Mes tuaf bian nak, ‘Kristus et nee!’ Mes natiꞌ hi kais amneen, oo! 22 Ma of anmuiꞌ atoniꞌ reꞌ anpoi ma npaas in aꞌbasan am nak, ‘Au reꞌ ia, Kristus!’ Bian anteniꞌ nak, ‘Au reꞌ ia, Uisneno In mafefa kninuꞌ.’ Sin of anmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ neik kuasat naꞌkon niut reꞌuf he nputa-kriu. Sin namin ranan humaꞌ-humaꞌ he karu reko te, sin nasekeb Uisneno Iin na. 23 Hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ! Neon suust ein naan ka ntean fa feꞌ, mes Au umnaub ꞌain ki sin!”

Mansian Batuur-Batuur In amneman

(Naiꞌ Mateos 24:29-31, Naiꞌ Lukas 21:25-28)

24 Rarit Naiꞌ Yesus antaru ntein In uaban neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Karu neon suust ein ankonon ate,

‘Maans ii of nameisꞌook,

ma fuun ii of nasab-saab amsaꞌ.✡

25 Akfuun ein of anbamoufun naꞌkon neon goe tnanan,

ma areꞌ kuasat abitan neon goe tnanan anrikraakn ok.’✡

26 Rarit naꞌ areꞌ mansian of niit Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Of Au ꞌuum uꞌko neon goe tunan. Ma areꞌ too mfaun ein of niit Au kuasak, ma Au pinak ma krahak ok-okeꞌ.✡ 27 Rarit Au of aꞌreun Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan, he nnaon nabuabaꞌ areꞌ tuaf ein reꞌ Au ꞌpiri ꞌrair sin, naꞌkon pah-piin ii tuuk am tuuk, naꞌkon pasaꞌ neon-saet tar antea pasaꞌ neon-teas, naꞌkon pasaꞌ ponain tar antea pasaꞌ haaꞌ-nua.”

Neon suust ein anjarin tanar neu Usif Yesus In amneman

(Naiꞌ Mateos 24:32-35, Naiꞌ Lukas 21:29-33)

28 Naiꞌ Yesus antaru ntein In uaban am nak, “Au ꞌait retaꞌ uꞌko hau. Karu hau naan in nook ein nmurai namnatun, naan anjair tanar nak oras fauk-nais ii anpaumaak een. 29 On naan amsaꞌ, karu hi miit neon suust ein naan neman, on reꞌ saaꞌ reꞌ Au utoon aꞌrair ki naan, naan anjarin tanar nak anpaumaak he Au ꞌuum een. 30 Oras ia, amneen mirek-rekoꞌ! Naꞌko hi ar-arki reꞌ ia, of anmuiꞌ tuaf reꞌ anmoin feꞌ, oras neon suust ein naan antean. 31 Maski neno tunan ma pah-pinan namneuk, mes Au uabk ii of antahan nabar-baar.”

Usif Yesus In amneman naan maꞌnifaꞌ

(Naiꞌ Mateos 24:36-44)

32 Naiꞌ Yesus antaru ntein am nak, “Ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin neno mee, aiꞌ anreuk fauk ate, of Au ꞌfain ꞌuum. Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan amsaꞌ ka nahinin fa. Au Tuak ii msaꞌ, ka uhiin fa. Suma Au Amaꞌ anmees nahiin.✡ 33 Natuin rasi naan ate, hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ, natuin hi ka mihiin maan fa rekaꞌ te in oors ii ntea.

34 Ka ꞌroo fa te, Au ꞌnao usaitan ki. Mes of Au ꞌfain ꞌuum. Namnees on reꞌ tuaf reꞌ annao nporin in umi neu bare ꞌroo-ꞌroo. In nreun in ameupt ein he npao in umi naan rek-reko. Ma in nbati nfeen sin es am es ate nok in mepu. In naprenat apao enoꞌ he npanat narek-rekoꞌ tar antea in nfain neem.✡ 35 Hi ro he mpao fai-manas amsaꞌ, natuin hi ka mihiin fa oras mee te, uim tuaf naan of anfain neem. He maans ii nmabe, oo, fai tnanaꞌ, oo, maans ii naꞌpupuꞌ, oo, aiꞌ maans ii feꞌe nsae. Hi ka mihiin maan fa neu he rekaꞌ. 36 Kais-kaisaꞌ in neem nok askeken ate, in napein ki amtuup amfiin ma mikoon feꞌ.

37 Onaim saaꞌ reꞌ Au utoon ꞌeu ki ia, Au utoon ꞌeu bian sin amsaꞌ am ꞌak, ‘Hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ he mseun Kau.’ ”

[Nok rasi naan ate, Usif Yesus naꞌtuꞌub In uaban nok In atoup noinꞌ ein nbin aꞌtoꞌef Saitun.]

14

Aꞌnaakt ein namin raan maꞌnifaꞌ he nheek Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:1-5, Naiꞌ Lukas 22:1-2, Naiꞌ Yohanis 11:45-53)

1-2 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma tunggur agaam ein namin raan maꞌnifaꞌ feꞌ he nheek Naiꞌ Yesus. Fin sin he nroor Goe. Ma sin anꞌaotr ein asraak am nak, “Kaisaꞌ feꞌ! Kais atmanaap he theek Je, fin neon kouꞌn ii anhaumaakn een. Kais-kaisaꞌ too mfaun ein napoitn ein taisibu.”

Sin naꞌuab ein on naan, natuin anmeu te, atoin Yahudis sin nateef nok neon koꞌu ‘Paska’, ma ‘Fesat Utunuꞌ ka Maseor Muur fa’. Anbin nenon reꞌ naan, sin feest ein he namnau nafaniꞌ oras ahunut, reꞌ Uisneno napoitan sin beꞌi-naꞌi sin naꞌkon pah Masir.✡

Bifee reꞌ naronib miin foo meniꞌ reꞌ maꞌosaꞌ neu Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:6-13, Naiꞌ Yohanis 12:1-8)

3 Anbi kuan Betania, anmuiꞌ atoin es, kaan ee naiꞌ Simon. Nahunu te, atoniꞌ anmaiꞌniisn ee, natuin in ameen nui-atrokiꞌ. Mes oras ia, in nareko nrair.

Onaim oras neon kouꞌ gui ka ntea fa feꞌ, Naiꞌ Yesus sin annaon ma nbukaen anbin naiꞌ Simon in umi. Oras sin nbukaen, bifee jes neem nateef nok Naiꞌ Yesus. In nnaaꞌ neik boot faut goes, reꞌ narai je nok miin foo meniꞌ reꞌ maꞌosaꞌ.* Rarit bifee naan anꞌipu nporin botor naan in neon. Ma in naronib akreꞌo-kreꞌo neu Naiꞌ Yesus In aꞌnakan he anjair tanar nak in nhormaat Naiꞌ Yesus.

4 Mes anbi naan, anmuiꞌ atoniꞌ fauk reꞌ anbukaen nokan amsaꞌ. Oras sin niit bifee naan anmoeꞌ on reꞌ naan, sin natoꞌon ma naꞌuab ein nok haan beꞌo mnak, “Huu! Bifee saaꞌ na es reꞌ ia, es naꞌ in nporin nareuꞌ miin foo meniꞌ maꞌosaꞌ reꞌ ia!? 5 Reko nneis in naꞌsosaꞌ minaꞌ reꞌ naan! Rarit in nbait roit ein naan neu amaꞌmuiꞌt ein! Natuin miin foo meniꞌ naan in oosn ii namnees nok kai tuaf es anbi toon es.” Rarit sin nakain ee nok maꞌtaniꞌ.

6 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi kais misusab bifee reꞌ ia! Amkonan! Au ꞌmariin, natuin in nꞌoop anrair miin foo meniꞌ neu Au aok. 7 Amaꞌmuiꞌt ein nok ki neno-neno. Onaim hi bisa mturun ma mbaab sin ansuun oras. Mes ka ꞌroo fa te, Au ka neu he ubua ꞌteniꞌ fa ꞌok ki.✡ 8 Au ꞌmoink ii ka ꞌroo fa goen. Ma bifee reꞌ naronib minaꞌ neu Kau, in npairoir nain Au aok ii, on reꞌ in nkakiꞌ nain fubonaꞌ neu Au aok-taꞌuk. 9 Mimnau mirek-rekoꞌ! Uisneno In Rais Reko of nanaob on anbi mee-mee nbi pah-pinan ia, ma tuaf of naretaꞌ anmatoom nok bifee ia in aꞌmoꞌen arekot. Maut he areꞌ mansian ein namnau goe.”

Naiꞌ Judas naim ranan he naꞌsosaꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:14-16, Naiꞌ Lukas 22:3-6)

10 Rarit anmuiꞌ tuaf es naꞌko atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nua, kaan ee naiꞌ Judas Iskariot. In npoi nnao ma naim aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus neu sin. Oras in nateef nok sin, in nateabaꞌ in sarit. 11 Oras aꞌnaakt ein anneen naiꞌ Judas in uaban naan, sin nmarinan nmaten. Ma sin nbaasn ee mnak, “Karu ho he muꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus meu kai, hai of ambaen ko.” Rarit naiꞌ Judas anpoi ma nmurai naim ranan he nanaꞌat Naiꞌ Yesus neu sin.

Usif Yesus anbukae nbi fesat Paska nok In atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Mateos 26:17-25, Naiꞌ Lukas 22:7-14,21-23, Naiꞌ Yohanis 13:21-30)

12 Neno naan, neon ahunut naꞌko neon koꞌun atoin Yahudis sin. Anbi neno naan, sin biasa ntunun utunuꞌ reꞌ ka mamuur fa, ma sin nroron ꞌbib-kase msaꞌ. Onaim Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein neman ma nataan Ee mnak, “Aam! Neno ia, hit neon koꞌu Paska. Onaim Ho roim ii he hai mnao mibarab baer fesat Paska meu mee?”

13 Rarit Naiꞌ Yesus anreun In atoup noniꞌ tuaf nua mnak, “Hi mnao mihuun nai meu kota. Anbi naan, of hi miteef mok atoin es reꞌ nasaah oe nbi kuis aan es. Hi mnao mituin ee. 14 Karu in nnao ntaam neu umi mee te, hi mtaam mituin ee. Rarit hi mitoon meu uim tuaf naan am mak, ‘Aam! Hai Tungguur goe ntoit bare he nmoeꞌ fesat Paska nok In atoup noinꞌ ein.’ 15 Fin atoniꞌ naan of naruruꞌ ki keꞌen mainuan es, et umi ktutaꞌ naan in fafon. In nkikin anrair keꞌen naan. Onaim hi nua ki mibarab bukaet ambi naan.”

16 Rarit sin nua sin annaon neun kota. Anbi naan, sin nateef nok areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus natoon anrair sin. Onaim sin nabarab he Naiꞌ Yesus sin nbukaen fesat Paska anbi naan. Rarit sin nua sin annao naskau Naiꞌ Yesus nok In atoup noniꞌ bian.

17 Oras maans ii he noi nmouf, Naiꞌ Yesus nok In atoup noniꞌ boꞌes am nua nnaon ntaman neun bare naan. 18 Anbin bare naan, sin ntokon ma nbukaen nabu-buan. Oras sin nbukaen, Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Hi mneen! Anmuiꞌ tuaf es naꞌko ki reꞌ of naꞌsosaꞌ Kau neu atoin sonaꞌ.”✡

19 Oras sin nnenan on naan ate, sin neek ein naꞌuun ein. Rarit sin es-es ate nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Reꞌ Ho mteek ee naan, ka au fa, oo?”

20 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Tuaf reꞌ narepaꞌ utunuꞌ nok Kau nbi ꞌpik-oef ia, of in es reꞌ naꞌsosaꞌ Kau. 21 Mimnau, joo! Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ro he ꞌmaet, on reꞌ matuꞌi nrair et Uisneno In Suur Akninuꞌ. Onaim ampaant om! Atoniꞌ reꞌ naꞌsosaꞌ Kau naan, of in nsutai kuun in amreꞌun! Reko nneis bait in ainf ee kais nahoins ee.”

Usif Yesus naꞌuab am nak, utunuꞌ ma tua min-kase anjair tanar he tamnau Goe

(Naiꞌ Mateos 26:26-30, Naiꞌ Lukas 22:14-20, 1 Korintus 11:23-25)

22 Oras sin nbukaen, Naiꞌ Yesus nait naan utunuꞌ fua es, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib utunuꞌ naan pisaꞌ-pisaꞌ, ma nfee sin neu In atoup noinꞌ ein. Rarit In naꞌuab am nak, “Utunuꞌ reꞌ ia, Au aok. Mait ma mbukae nai, tua.”

23 Rarit In nait naan kraa mninut reꞌ matuaꞌ tua min-kase. Ma In ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nnonaꞌ kraas naan neu In atoup noinꞌ ein, he sin nbukaen. 24 Ma In naꞌuab am nak, “Tua min-kase ia, Au naaꞌ. In of natꞌoop he nsoi nafetin too mfaun. Naaꞌ reꞌ ia, anjair tanar reꞌ namnaub kit nak, saaꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair sin naan, anjarin esan reꞌ ia. Mait ma mbukaen nai.✡ 25 Amneen mirek-rekoꞌ! Anmurai mabeꞌ ia, Au ka neu he ꞌbukae ꞌteniꞌ fa tua min-kase on reꞌ ia. Tar Au ꞌok Au Amaꞌ amtuun Om ma miprenat mibu-bua mbi sonaf neno tunan, naꞌ Au ꞌbukae ꞌteniꞌ.”

26 Rarit sin nsii siit es, he nboꞌis Uisneno. Rarit sin npoin oras fai, ma nnaon neun aꞌtoꞌef Saitun.

Usif Yesus natoon nahuun nak, naiꞌ Petrus of nasuan Ee

(Naiꞌ Mateos 26:31-35, Naiꞌ Lukas 22:31-34, Naiꞌ Yohanis 13:36-38)

27 Oras sin nnaon nabuan naan, Naiꞌ Yesus natoon nanin sin am nak, “Mabeꞌ ia, hi arki of maen misaitan Kau. Fin matuꞌi nrair et Uisneno In Suur Akninuꞌ nak,

‘Uisneno of naꞌmaet atukus,

ma in ꞌbib-kaesn ein naen ansiksaakn ok.’✡

28 Namneo, Au ro he ꞌmaet. Mes karu Au ꞌmoni ꞌfain jen ate, Au of aꞌnao uhunun ki ꞌeu propinsi Galilea.”✡

29 Rarit naiꞌ Petrus anprotees am nak, “Aam! Maski sin naen nasaitan Ko, mes au ka neu fa he ꞌaen, tua!”

30 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Peꞌu! Natiꞌ mumnau! Mabeꞌ ia, nahuun naꞌko maun ii nkokreꞌon hanaꞌ nua, ho musuan amrair Kau eraꞌ teun goen mak, ho ka muhiin Kau fa!”

31 Mes naiꞌ Petrus haan ii nsae mnak, “Kaah fa, tua! Karu Ho mmate te, au ꞌmaet ꞌok. Au ka neu fa he ꞌaen usaitan Ko, tua!”

Naiꞌ Petrus in aok-bian sin es-es ate naꞌuab on naan amsaꞌ.

Usif Yesus anꞌonen anbi poꞌon Getsemani

(Naiꞌ Mateos 26:36-46, Naiꞌ Lukas 22:39-46)

32 Rarit Naiꞌ Yesus nok sin annaon nkonon ma ntean pooꞌn es et aꞌtoꞌef Saitun, kaan ee ‘Getsemani’. Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Amtoko mpao Kau mbi reꞌ ia. Au he ꞌnao ꞌonen ꞌeu reꞌ nee.”

33 Ma In nhaman neik naiꞌ Petrus, naiꞌ Yakobus, ma naiꞌ Yohanis, he nnao nabua nok Ne. Anmurai naꞌko oras naan, In neekn ii nsuus ma ka ntaininaꞌ fa. 34 In naꞌuab neu sin am nak, “Au neek ii nsuus anmaet! Au ꞌnaben ate Au he ꞌmaet jen. Hi mtook ma mpao mbi reꞌ ia.”

35-36 Rarit In nnao nteniꞌ kreꞌo, rarit anriꞌtuu ma nꞌonen am nak, “Amaꞌ amanekat! Karu Ho mromi te, Au kais aꞌsutai nanaꞌrenat naan tar aꞌtea he ꞌmaet on reꞌ ia. Au uhiin urair ꞌak, ka tiit tain fa saaꞌ reꞌ Ho ka bisa mmoeꞌ maan ee fa. Onaim karu reko te, Ho mait muꞌrobaꞌ rais haꞌmuꞌit reꞌ ia naꞌko Kau. Mes kaisaꞌ mutuin Au romik; maut nai he mutuin Ho romim, tua.”

37 Rarit In nfain neu In atoup noniꞌ tua teun ein naan, mes sin ntupan nfinin. Onaim In npooꞌ naꞌfenaꞌ sin, ma naꞌuab neu naiꞌ Petrus am nak, “Hoe! Peꞌu!† Ho mtuup kuum, oo? Au ꞌbi nee rabah. Mes hi he mpao kreꞌo msaꞌ, hi ka mibeiꞌ fa! 38 Mumeu maatm ein naan feꞌ. Rarit amfeen he mpao mok Kau! Hi neekm ein anromin he hi mmoeꞌ rais reko, mes hi aom ein anꞌoren. Onaim reko nneis hi mꞌonen, he karu ꞌsuuꞌ te neem ate, kais niis ki.”✡

39 Rarit Naiꞌ Yesus annao nꞌonen anteniꞌ haef es. In ntoit antein he Uisneno nait naꞌrobaꞌ rais haꞌmuꞌit reꞌ naan naꞌko In tuan. 40 Rarit In nfain neem neu In atoup noniꞌ tua teun ein naan. Mes sin ntupan nfinin, fin sin maatk ein nmaꞌfenan reꞌ-reꞌuf. Onaim In npooꞌ nafenaꞌ ntein sin. Mes sin ka nahini ntein-teinꞌ ein fa, he nataah Ee nak saaꞌ.

41 Rarit Naiꞌ Yesus annao nasaitan sin he nꞌonen haeꞌ teun ii. Rarit In nfain neem, ma anpooꞌ nafenaꞌ antein sin. In naꞌuab am nak, “Airoo! Hi mtuup-tuup feꞌ, oo? Noo goah nai! Amfeen nai! Fin atoniꞌ reꞌ naꞌsosaꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, anpaumaak een. Oras ia, sin he nheek ma nnonaꞌ Kau neu atoin amoeꞌ saant ein. 42 Amfeen nai ma mkius nai! Atoniꞌ reꞌ naꞌsosaꞌ Kau, neem een. Iim he tnao tateef tok sin!”

Anheek Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:47-56, Naiꞌ Lukas 22:47-53, Naiꞌ Yohanis 18:3-12)

43 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan feꞌe te, nok askeken naiꞌ Judas nok atoni mfaun ein neman. Sin neik suin tukaꞌ nok hau tukaꞌ, he nheek Naiꞌ Yesus. Sin nmoeꞌ rasi naan, fin sin napenin aprenat naꞌko atoin Yahudis sin aꞌnaakt ein. Sin arsin esan reꞌ aꞌnakat rasi pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma mnais harat Yahudi sin. 44 Naiꞌ Judas ansenen nain sin am nak, “Amkius mirek-rekoꞌ! Au ꞌneek sekau te, mheek Je nai! In es reꞌ hi mam-mami!”

45 Onaim oras naiꞌ Judas nok sin antean bare naan, in neem anhake nbi Naiꞌ Yesus In matan. Ma in nasee Je mnak, “Aam Tungguru!” Onaim naiꞌ Judas anhoo ma nneek Ee. 46 Rarit too mfaun ein neman he nheek Naiꞌ Yesus.

47 Mes Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf es anfaik in benas, ma nsaip namouf atoin es in rukin noon. Atoin ruik papaꞌ naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe in ate. 48 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok tuaf ein reꞌ he nheek Je naan am nak, “On mee? Hi mak Au reꞌ ia, atoin aburarut Kau, oo? Es naꞌ hi iim he mheek Kau meik suniꞌ ma hau tukaꞌ? 49 Neno-neno te, Au unoniꞌ ki aꞌbi Uisneno In Uim Onen Uuf, mes ka tiit fa tuaf es, reꞌ neem he nheek Kau. Iim he mheek Kau nai! Fin rasi naan matuꞌi nrair naꞌko unuꞌ et Uisneno In Suur Akninuꞌ.”✡

50 Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein namtau nmaten. Onaim sin naen nasaitn Ee nmees.

51 Anbi naan, anmuiꞌ atoin muinf es, annao natuinaꞌ Naiꞌ Yesus. In tainuus tai tuuk es. Atoni mfaun sin he nheek je msaꞌ, 52 mes sin nnaaꞌ naan ahaa in tais. Onaim in naen aaf-aaf aah, natuin in namtau nmaet.

Sin neik Usif Yesus annao neu afeek rais pirsait ein

(Naiꞌ Mateos 26:57-68, Naiꞌ Lukas 22:54-55,63-71, Naiꞌ Yohanis 18:13-14,19-24)

53 Rarit sin neik Naiꞌ Yesus annao neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe in umi. Anbi naan, kaes kouꞌn ein nabuan nrarin. Sin arsin esan reꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais harat Yahudi sin. 54 Oras sin nheek neik Naiꞌ Yesus ate, naiꞌ Petrus natuin nok aꞌkor-koroꞌ, tar antea aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe in umi. In ntaam anbi umi naan in kintal, ma in ntook nok araar ai ngguin.

55 Anbi umi naan in nanan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein naꞌuab ein nok afeek rais pirsait ein. Sin arsin namin bukti he nasaan Naiꞌ Yesus, fin sin he nhukun naꞌmaet Je. Mes sin ka napenin fa bukti saaꞌ-saaꞌ. 56 Rarit sin noꞌen saksii namfau, he namouf Naiꞌ Yesus. Mes sin uabk ein nasurin es nok es.

57 Rarit anmuiꞌ saksii bian reꞌ anfeen anhaken ma naꞌuab ein puta-kriu mnak, 58 “Hai mneen atoniꞌ ia naꞌuab am nak, ‘Au of useer Uim Onen Uuf, reꞌ nafeen ee neik ꞌnimaf mansian. Ma neno tenu nteniꞌ te, Au ufena ufaniꞌ Umi naan, mes ka ꞌpaek fa ꞌnimaf mansian.’ ”✡ 59 Mes sin uabk ein nasurin es nok es.

60 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe nfeen anhaek anbi areꞌ afeek rasin naan sin maatk ein. In nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Too mfaun ii natraak Ko. Mes nansaaꞌ am es Ho mtaaꞌ kuum?”

61 Mes Naiꞌ Yesus ka ntoin fa fefaꞌ mese msaꞌ. Onaim aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe nataan Ee mnak, “Ho mutoon miit! In amneon ii, Ho reꞌ ia, batuur-batuur Kristus, Uisneno In Anah reꞌ In nbaꞌan nain Je naꞌko un-unuꞌ?”

62 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Namneo! In es reꞌ Au reꞌ ia. Hi arki of miit Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, aꞌtoko ꞌbi sonaf neno tunan, aꞌbi Uisneno In abnapan aꞌneꞌu. Uisneno anmuiꞌ kuasat maꞌtaniꞌ nneis! Au of ꞌok Ne mnaaꞌ aprenat mibu-bua. Namuni te, Au ꞌsaun ꞌuum aꞌbi nope uꞌko sonaf neno tunan.”✡

63 Anneen Naiꞌ Yesus In uaban naan ate, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe natooꞌ maꞌtaniꞌ, tar antea in npius nakratiꞌ in baru mnanuꞌ. Rarit in nkoaꞌ ma naꞌuab neu areꞌ afeek raisn ein am nak, “Hit kais taim atteniꞌ saksii! 64 Hi mneen meik hi ruikm ein kiim. In es neikn on naꞌuab on naan. In nait In tuan ii njair Uisneno in Anah. In naꞌreꞌuf Uisneno! Tatuin hit atoran rais pirsait, karu tuaf es nanees on nok Uisneno, in ro he nmaet! Onaim oras ia, hi he mifeek mak saaꞌ?”

Onaim sin nafekan ok-okeꞌ mnak, “Namneo, atoniꞌ ia nsaan! Onaim ro he thukun tiis ne!”✡

65 Rarit tuaf fauk neiki ntaman ma naroon Naiꞌ Yesus. Sin nꞌaum naan In maatk ein, rarit sin nbeos Goe. Onaim sin nataan Ee mnak, “Ho mtakseer miit, sekau es reꞌ antuuf ko?” Rarit sin noꞌen apao Uim Onen Uuf ein, he neem ma neik Naiꞌ Yesus. Oras sin neik Je nnao, sin npaas nafan-fainꞌ Ee.

Naiꞌ Petrus nasuan Usif Yesus no teun

(Naiꞌ Mateos 26:69-75, Naiꞌ Lukas 22:56-62, Naiꞌ Yohanis 18:15-18,25-27)

66-67 Oras naan, naiꞌ Petrus antoko nbi kintal feꞌ. Rarit aet bifee tuaf es naꞌko aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe, neem niit naiꞌ Petrus anraar ai. In nnanoꞌ narek-rekoꞌ naiꞌ Petrus in human, ma in naꞌuab am nak, “Feꞌe na, ho mubua mok Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan. Tebe, oo?”

68 Mes naiꞌ Petrus nataah am nak, “Kaah fa, tua! Nansaaꞌ am es ho mutaan on naan? Au ka uhiin Je fa!” Rarit naiꞌ Petrus anpoi ma nhaek anbi enoꞌ ꞌkonoꞌ. [Nateef oras naan, maun goe ankokreoꞌ.]‡

69 Rarit ate naan niit anteniꞌ naiꞌ Petrus. Ma in natonan atoni mfaun nbin naan am nak, “In reꞌ ia, tuaf es naꞌko sin amsaꞌ.”

70 Mes naiꞌ Petrus anprotees am nak, “Of oniꞌ ho mumaun! Au ka uhiin Je fa!”

Ka ꞌroo fa te, tua ꞌtetaꞌ es, reꞌ anhake nbi naan naꞌuab anteniꞌ naiꞌ Petrus am nak, “Hoe! Ho he mputa-kriu mak ho ka mubua mok sin fa! Hi arki atoin Galileas!”

71 Mes naiꞌ Petrus anraban maꞌtaniꞌ am nak, “Au ꞌsuup! Au ka uhiin fa atoniꞌ naan, tua!”

72 Nateef oras in naꞌuab on naan ate, maun goe nkokreoꞌ no nua. Onaim naiꞌ Petrus namnau niit Naiꞌ Yesus In uaban feꞌe na nak, “Nahuun naꞌko maun ii ankokreꞌon no nua te, ho musuan Kau eraꞌ teun goen.”

Oras namnau niit on naan ate, naiꞌ Petrus ankae nmeꞌ-meꞌur.

15

Sin neik Usif Yesus he nateef nok gubernur Pilatus

(Naiꞌ Mateos 27:1-2, Naiꞌ Mateos 11—14, Naiꞌ Lukas 23:1-5, Naiꞌ Yohanis 18:28-38)

1 Neis noi nmeu te, afeek raisn ein sin nneek mesen he naꞌmaet Naiꞌ Yesus. Onaim sin nfuut neik Je he nateef nok gubernur Pilatus. 2 Oras sin ntean gubernur ee, in nataan Naiꞌ Yesus am nak, “On mee? Namneo ho reꞌ ia atoin Yahudis sin Usif?”

Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur! Amaꞌ gubernur ho uabam naan, batuur.”

3 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein naꞌuab ein nok gubernur ee mnak, “Atoniꞌ ia In saant ii mfau reꞌuf!” Onaim sin nsoiꞌ In saant ein meseꞌ-meseꞌ. 4 Rarit gubernur naan nataan antein Naiꞌ Yesus am nak, “Ho ka mneen fa sin uabk ein naan, aa oo? Sin nasaeb ko sanat amfaun. Bait ho mutaah miit feꞌ!”

5 Mes Naiꞌ Yesus ka ntoin fa fefaꞌ meseꞌ amsaꞌ, tar antea gubernur ee nsanmaak.

Gubernur Pilatus nafeek hukun aꞌmaten neu Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:15-26, Naiꞌ Lukas 23:13-25, Naiꞌ Yohanis 18:39—19:16)

6 Toon-toon ate, karu atoin Yahudis sin anmoꞌen fesat Paska, biasa too mfaun ein anpiir naan atoin bui tuaf es, he gubernur ee nafeitn ee naꞌko bui. 7 Oras naan, anmuiꞌ atoin bui tuaf es, kaan ee naiꞌ Barabas. Nahunu te, sin nheek je natuin in nraban anaaꞌ aprenat pah Roma, ma in nroor atoniꞌ msaꞌ. 8 Natuin fesat Paska naan anpaumaak een, es naꞌ atoni mfaun ein nnaon neun gubernur Pilatus ma nhuun ein am nak, “Amaꞌ gubernur! Neon koꞌu Paska anpaumaak een. Karu reko te, mufetin atoin bui tuaf es, on reꞌ toon-toon.”

9 Rarit gubernur ee ntoin sin am nak, “On naan ate, au he ufetin ki sekau? Karu au ufetin ki atoin Yahudis sin Usif reꞌ ia te, hi mromi, oo?” 10 Gubernur ee naꞌuab on naan, amneon ii in nahiin anrair nak, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein neik Naiꞌ Yesus neu ne, natuin sin neek ein namenan nmaten neu Naiꞌ Yesus.

11 Mes areꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein anhuitan too mfaun ein he sin ntoit neu gubernur ee mnak, “Hai ka mrom-roim main Je fa! Mufetin kai naiꞌ Barabas, tua!”

12 Rarit gubernur ee nataan anteniꞌ sin am nak, “Karu on naan ate, au he ꞌmoeꞌ saaꞌ ꞌeu Naiꞌ Yesus, reꞌ sin nteek nain Je mnak ‘atoin Yahudis sin Usif’ ia?”

13 Onaim sin nhuun ein ok-okeꞌ am nak, “Muꞌmate He! Amkuus muꞌpeit Ee meu hau neeh je, tua!”

14 Rarit gubernur ee nataan am nak, “In saant ii saaꞌ? Au uprikas urair Je, mes au ka upein fa sanat meseꞌ msaꞌ!”

Mes sin arsin anhuun ein naher-heran nteinꞌ ein am nak, “Muꞌmate He! Amkuus Ee nai meu hau neeh je, tua!”

15 Natuin gubernur ee he nharineb too mfaun ein sin neek ein, onaim in nafetin naiꞌ Barabas natuin sin roimk ein. Rarit in naprenat atoin apaot ein he sin nnao nbeos* Naiꞌ Yesus anpaken aꞌkauboe. Anbeso nrair Je te, soraurs ein neik Naiꞌ Yesus anpoi nnaon he nkuus niis Ne nbi hau nehe.

Soraurs ein anbeos nafan-faniꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:27-31, Naiꞌ Yohanis 19:2-3)

16 Rarit soraurs ein anheer neik Naiꞌ Yesus neu sin koat ee in kintal.† Anbi naan, sin noꞌen nabuab sorarus puukn es, of oniꞌ tuaf natun niim. 17 Ma sin nabaur Naiꞌ Yesus neik baru mnanuꞌ masnaa mee-umub, on reꞌ uisf ein biasa npake. Rarit sin nait noon maꞌaikaꞌ ma sin nriiꞌ ꞌsoeb es. Ma sin ntumaꞌniiꞌ nataam ꞌsoeb maꞌaikaꞌ naan neu Naiꞌ Yesus In aꞌnakan, he sin naꞌraur ein on reꞌ he nasaebaꞌ ꞌpiruꞌ-baru neu uis feuꞌ goes.

18 Rarit sin naꞌruir ein ma naꞌbesan, rarit nakreeꞌt Ee mnak, “Tabe, Aam Usiꞌ Yahudi!” 19 Ma sin naꞌruir ein napo-poin anbi Naiꞌ Yesus In matan. Ma sin npuurn ein hape fani-fani neu In human. Rarit sin nteeꞌ nafan-faink Ee neikin hau. 20 Sin nakreꞌet narair Je on naan ate, sin npuuꞌ nain baru mnanuꞌ naan. Ma sin napakeb nafaniꞌ In paken. Rarit sin neik Je npoi naꞌko kota Yerusalem, he nkuus naꞌpeit Ee nbi hau nehe tar anmaet.

Sin nkuus naꞌpetiꞌ Usif Yesus anbi hau nehe

(Naiꞌ Mateos 27:32-44, Naiꞌ Lukas 23:26-43, Naiꞌ Yohanis 19:17-27)

21 Oras sin npoin nnaon naꞌkon Yerusalem, sin nateef nok atoin es anbi raan atnanaꞌ. Atoniꞌ naan naꞌko kota Kirene, kaan ee naiꞌ Simon. In reꞌ naan, naiꞌ Aleksander ma naiꞌ Rufus sin amaf. In feꞌ he ntaam neu kota Yerusalem ate, soraurs ein anheer naan ee, ma naꞌseek ee he nasaah Naiꞌ Yesus In hau nehe.✡ 22 Sin nheer neik Naiꞌ Yesus antea baer jes, kaan ee Golgota. (In aꞌmoufn ii ‘bare ꞌnaak nuif’.) 23 Anbi naan, sin he naꞌinuꞌ Naiꞌ Yesus neik raur maiꞌninuꞌ maseor reꞌu, he In bisa naran menas. Mes In ka nroim fa he niun. 24-25 Rarit sin nkuus natneneb Naiꞌ Yesus anbi hau nehe. Onaim sin nahakeꞌ hau nehe naan, of oniꞌ feꞌ anreuk seo. Rarit soraurs ein anheran suur anaꞌ he naparaꞌ sekau es reꞌ napein Naiꞌ Yesus In paken.✡ 26 Rarit sin ntuin anbi hau pisaꞌ es am nak:

“Atoniꞌ ia, atoin Yahudis sin Usif”

Rarit sin nkuus hau pisaꞌ naan, anbi hau nehe neis faof, anhaumaak Naiꞌ Yesus In aꞌnakan. Sin npaek rais matuꞌi naan he nhuukn Ee. 27 Anbi naan, sin nkuus naꞌmaet aburarut tuaf nua msaꞌ. Es anbi Naiꞌ Yesus In abnapan aꞌneꞌu, ma es antein anbi ꞌrii. 28 [Nok rasi naan ate, sin natuin saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ reꞌ nak, “Sin nmoeꞌ Je nahuum on reꞌ atoin amoeꞌ reꞌuf.”]‡ ✡

29 Areꞌ atoni mfaun ein reꞌ annaon natuin ranan naan, niit Naiꞌ Yesus makfiriꞌ anbi hau nehe. Onaim sin nkiuꞌn ein ma nakreꞌet Naiꞌ Yesus am nak, “Hoe! Ho es reꞌ mak, Ho he mpukai mureuꞌ Uisneno In Uim Onen Uuf, rarit mufenaꞌ mufainꞌ ee anbi neno teun in nanan.✡ 30 Maut he Ho msaun muꞌko hau nehe naan, he mufetin Ho tuam aan nai! Karu Ho mmoeꞌ on naan ate, naꞌ hai mpirsai mmak Ho reꞌ ia Uisneno In Anah.”

31 Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein nok tunggur agaam ein nakreꞌet Naiꞌ Yesus amsaꞌ am nak, “In nsoi nafetin biak ein, mes In ka bisa nafetin naan fa In tuan. 32 In nteek In tuan ii nak ‘Kristus’, Atoniꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan nain Je naꞌko un-unuꞌ. Bian nak, In reꞌ naan atoin Israelas sin Usif. Karu namneo on naan ate, maut he In nsaun naꞌko hau nehe he hai miit feꞌ. Rarit hai mpirsai meu Ne.”

Tua nuaꞌ ein reꞌ naꞌpetiꞌ sin buꞌ-buaꞌ nok Naiꞌ Yesus anbi sin hau nehe meseꞌ-meseꞌ, sin nakreꞌet Naiꞌ Yesus amsaꞌ.

Usif Yesus anmaet

(Naiꞌ Mateos 27:45-56, Naiꞌ Lukas 23:44-49, Naiꞌ Yohanis 19:28-30)

33 Rarit meisꞌookn ii nꞌaum naan bare naan, naꞌko maans ii naꞌpuup tar antea nreuk teun maans ii nmaeb. 34 Oras anreuk teun on naan ate, Naiꞌ Yesus anhunun neik uab Aram am nak, “Eloi! Eloi! Lema sabaktani?” (Reꞌ neik hit uab ii te nak, “Koi, Au Usiꞌ! Koi, Au Uisneno! Nansaaꞌ am es Ho mparakan Kau on reꞌ ia?”)✡

35 Tuaf fauk reꞌ anhaumakan anbin naan, sin nnenan neu Naiꞌ Yesus In hanan naan. Onaim sin naꞌuab ein am nak, “Hoe! Hi mneen feꞌ! In nkoaꞌ kaꞌo Elia, Uisneno In mafefa kninuꞌ un-unuꞌ.” 36 Rarit tuaf es naen nait aniꞌ-tei metoꞌ ma nateep ee nbi raur maiꞌninuꞌ. Rarit napuunk ee nbi hau goes in tunan, ma naramib Naiꞌ Yesus he nmuis. Rarit atoniꞌ naan naꞌuab am nak, “Ampao he hit kius tiit! Kais-kaisaꞌ kaꞌo Elia neem ma nasaunt Ee naꞌko hau nehe.”✡

37 Rarit Naiꞌ Yesus anhunun anteniꞌ, ma In nmaet.

38 Anbi Uim Onen Uuf ee, anmuiꞌ naan tai eon kouꞌ goes, nakfiirꞌ ee he nakiin Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ. Oras Naiꞌ Yesus snaasn ii natfeek, tai eon koꞌu naan natpisuꞌ nbait nua naꞌko faof tar antea ꞌpiin.✡

39 Anbi Golgota, atoin aꞌnaak paot es anhake nhaumaak Naiꞌ Yesus In hau nehe. Oras in niit Naiꞌ Yesus In aꞌmaten, in naskeek. Rarit in naꞌuab am nak, “Ai joo! Atoniꞌ ia namneo-namneo Uisneno in Anah!”

40-41 Anmuiꞌ naan bifee fauk reꞌ napeen Naiꞌ Yesus In aꞌmaten naꞌkon aꞌroo. Sin esan reꞌ nahunu te antuthaen Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein anbin pah Galilea. Sin esan reꞌ ain Salome, bi Maria naꞌko kuan Makdala, nok ain Maria (reꞌ naiꞌ Yakobus muniꞌ nok naiꞌ Yoses§ sin ainaf), ma bifee mfaun bian anteniꞌ reꞌ neem nabu-buan nok Naiꞌ Yesus neun Yerusalem.✡

Sin nsuub Usif Yesus In taꞌun neu noup fatu

(Naiꞌ Mateos 27:57-61, Naiꞌ Lukas 23:50-56, Naiꞌ Yohanis 19:38-42)

42-43 Rarit atoin es naim ranan he nasanut Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naꞌko hau nehe. Atoniꞌ naan kaan ee, naiꞌ Yusuf. In naꞌko kota Arimatea. In reꞌ naan tuaf es naꞌko pukan afeek rais pirsait Yahudi. In neekn ee reko. In anpao-pao prenat Uisneno reꞌ he neem.

Naiꞌ Yesus anmaet nok neon nimaꞌ. Nokaꞌ te nateef nok atoin Yahudis sin neon onen. Es naan ate, anbi neon nimaꞌ naan, naiꞌ Yusuf he nasanut nahunun Naiꞌ Yesus In aon. Naiꞌ Yusuf anhaꞌtain in nekan, ma nnao nbaiseun gubernur Pilatus he nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan. 44 Oras gubernur ee anneen naiꞌ Yusuf in haan totis naan ate, in nsanmaak. Onaim in naꞌuab am nak, “Ai joo! Atoniꞌ naan anmaet rabah, oo! Anbi au teenb ii te, au ꞌak oniꞌ ka feꞌ.”

Rarit in nreun tuaf he noꞌen aꞌnaak paot. Oras in neem antea te, gubernur ee nataan am nak, “On mee? Naiꞌ Yesus anmate nrari oo, aiꞌ kaah feꞌ?”

45 Aꞌnaak paot naan nataah am nak, “Namneo! In nmaet jen, tua.” Oras gubernur ee nneen on naan ate, in nfee mainuan neu naiꞌ Yusuf he nnao nasanut Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun naan.

46 Rarit naiꞌ Yusuf annao neu Golgota. Ma in nasanut Naiꞌ Yesus In aon naꞌko hau nehe. In nꞌaum uisminaꞌ naan neik tai feꞌu reꞌ maꞌosaꞌ. Neot naan, sin feꞌ anpahat anrair noup fatu es anbi kneet fatu. Rarit sin nsorot nataam uisminaꞌ naan neu noup fatu. Onaim sin narituꞌ faut been kouꞌ goes, he naꞌeek naꞌmaet noup fatu naan. Rarit naiꞌ Yusuf sin anfanin.

47 Oras naan, bi Maria naꞌko Makdala, ma ain Maria (naiꞌ Yoses in ainaf), sin nokan anbin naan amsaꞌ. Sin nua sin ankius narek-rekoꞌ bare reꞌ sin natunuꞌ Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun naan.

16

Usif Yesus anmoni nfain!

(Naiꞌ Mateos 28:1-8, Naiꞌ Lukas 24:1-12, Naiꞌ Yohanis 20:1-10)

1 Nokaꞌ neon neꞌe, atoin Yahudis sin neon onen. Maans ii nmoufu nrari te, bi Maria naꞌko kuan Makdala, ma ain Maria (naiꞌ Yakobus in ainaf), nok ain Salome, sin nnao nsosan miin fubonaꞌ, he nokaꞌ te, sin he nnaon nkaik ein neu Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun natuin sin harat atoin Yahudis. 2 Ma nokaꞌ snaat ii nsae on naan ate, sin teun sin annaon neun noup fatu naan. 3-4 Anbi raan atnanaꞌ sin naꞌuab ein am nak, “Amoo! Of sekau es reꞌ ntitar naꞌrobaꞌ kit faut koꞌu naan naꞌko noup goe in enon? Hit teun kit ka neu taꞌbeiꞌ je fa. Fatu naan kouꞌ reꞌuf!”

Mes oras sin ntean bare naan, sin niit fatu naan natnanib anrari. 5 Rarit sin ntaman nkonon anbin noup fatu naan. Mes nok askeken, sin niit atoin muinf es anpaek mutiꞌ nariim, antook anbi sin abnapak aꞌneꞌu. 6 Onaim atoin munif naan naꞌuab neu sin am nak, “Hi kais mimtau! Au uhiin ꞌak hi iim he maim Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan, reꞌ sin naꞌmate nrair Je nbi hau nehe. In ka et fa ia. In nmoni nfain jen! Iim he hi mkius kiim bare reꞌ sin natunuꞌ Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun naan. Ka tiit Ee fa goen! 7 Onaim hi mfain nai rab-raab! Amnao mitoon meu naiꞌ Petrus sin am mak, Naiꞌ Yesus anmoni nfain jen. In nnao nahunun ki neu pah Galilea. Maut he sin nateef nok Naiꞌ Yesus anbin naan, on reꞌ nahunu te In natonan nrair sin. Onaim hi mfain nai!”✡

8 Oras bifeen naan niit noup ruman naan ate, sin naskeken. Onaim sin naen anpoin. Sin nfanin rab-raab. Sin npeꞌon raan ee te, ma sin ka natonan fa sekau-sekau, natuin sin namtau nmaten.

Usif Yesus nateef nok bi Maria reꞌ naꞌko Makdala

(Naiꞌ Mateos 28:9-10, Naiꞌ Yohanis 20:11-18)

9 Anbi neno krei kik-kiku te, Naiꞌ Yesus annao nateef nahuun nok bi Maria reꞌ naꞌko kuan Makdala. Bi Maria reꞌ naan, nahunu te Naiꞌ Yesus anriuꞌ napoitan niut reꞌuf hiut naꞌko in tuan. 10 Oras bi Maria nateef anrair nok Naiꞌ Yesus, in nfain ma natoon neu amfaut ein reꞌ nahunu te sin natuin Naiꞌ Yesus. Sin nabu-buan nok susat ma kaet feꞌ, natuin sin namnau Naiꞌ Yesus In aꞌmaten. 11 Rarit bi Maria naꞌuab neu sin am nak, “Nansaaꞌ am es hi msuus ma mkae feꞌ? Kais amnanaꞌreen amtein, natuin Naiꞌ Yesus anmoni nfain jen! Feꞌe na, au uteef ꞌok Ne!”

Mes sin arsin antonin am nak, “Ho mupoi!”

Usif Yesus nakriir On neu tuaf nua

(Naiꞌ Lukas 24:13-35)

12 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf nua annaon neun kuan es. Anbin raan atnanaꞌ te, Naiꞌ Yesus nakriir On neu sin, mes In naꞌbaniꞌ. Mes ka ꞌroo fa on naan ate, sin nahiin Je. 13 Rarit sin nua sin anfanin ma natonan sin aok-bian ein am nak, “Hoe! Hi mneen feꞌ! Feꞌe na hai miteef mok Naiꞌ Yesus anbi ranan!”

Mes sin aok-bian ein antonin am nak, “Heero! Hi kaisaꞌ mipoi on naan!”

Usif Yesus nakriir On neu In atoup noinꞌ ein ok-okeꞌ

(Naiꞌ Mateos 28:16-20, Naiꞌ Lukas 24:36-49, Naiꞌ Yohanis 20:19-23, Haef ein sin Retaꞌ 1:6-8)

14 Rarit Naiꞌ Yesus nateef nok In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am meseꞌ. Oras naan, sin ntokon ma nbukaen. In naꞌuab neu sin am nak, “Hi ꞌnaak-fautm ein ii! Atoniꞌ natoon anrair ki mnak sin niit anrair Kau neik sin matak fuak ein, mes hi ka mpirsai fa joo! Hi mak, sin arsin napoin! Oras ia, Au ꞌeikn Ok ꞌuum. Namneo Au ꞌmaet, mes oras ia, Au ꞌmoni ꞌfain! Hi miit kiim meik hi matam fuam ein.

15 Onaim oras ia hi ro he mnao mfuun am mitefan pah-pinan ia, he mitonan areꞌ mansian ein ok-okeꞌ Au Rais Reko ia.✡ 16 Sekau reꞌ anpirsai neu Kau, ma nasrain je, of Uisneno nsoi nafeitn ee, he in natua nabar-baar nok Uisneno nbi sonaf neno tunan. Mes sekau reꞌ ka npirsai fa te, of in napein hukun, ma Uisneno nriuꞌ napoitn ee, rarit natua nabaar anbi moneꞌ. 17 Ma reꞌ apirsait neu Kau, of sin nmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, he too mfaun ein nahinin nak sin kuasat naan naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Uisneno. Aꞌtopeꞌ on reꞌ: sin bisa nriuꞌ niut reuꞌf ein neik Au kanak. Of Uisneno nmoeꞌ sin he sin naꞌuab ein neik uab bian reꞌ sin ka nahiin je fa. 18 Rarit karu sin nnaaꞌ kaun reꞌuf, aiꞌ sin niun naan raso, sin ka neu he nsiraak ok fa. Karu sin npohon ma nꞌoen ein neun amenat, amenat naan nareok.”

Usif Yesus naꞌait On neu sonaf neno tunan

(Naiꞌ Lukas 24:50-53, Haef ein sin Retaꞌ 1:9-11)

19 Oras In naꞌuab anrair nok In atoup noinꞌ ein on naan ate, Uisneno nait nasaebaꞌ Naiꞌ Yesus neu sonaf neno tunan. Anbi naan, In njair Uisneno In tua pirsaꞌi, he sin nua sin antokon ma napreent ein buꞌ-buaꞌ.✡

20 Rarit In atoup noinꞌ ein nmoeꞌ natuin In aprenat. Sin nnaon neun bare-bare ma natonan areꞌ too mfaun ein anmatoom nok Naiꞌ Yesus In Rais Reko. Uisneno nfee kuasa neu sin, he sin nmoꞌen areꞌ rais sanmakat reꞌ Naiꞌ Yesus natoon anrarin sin. Onaim too mfaun anpirsain neu Naiꞌ Yesus, natuin sin nahinin nak Rais Reko naan ro namneo.

* 1:1 Tuis-tuis Suur Akninuꞌ uab Yunani ahun-hunut ka ntui fa ‘Uisneno In Anah’.

✡ 1:2 Naiꞌ Meliaki 3:1

✡ 1:3 Naiꞌ Yesaya 40:3

✡ 1:4-6 2 Uisf ein sin Retaꞌ 1:8

† 1:7 Tuis uab Yunani ahun-hunut ntui mnak, ‘uꞌruriꞌ he ꞌseif In sapaut goe msaꞌ, au ka pantas fa.’ In oetn ii nak, naiꞌ Yohanis naan in njair haa Usif Yesus In aan renu ma aan rekaꞌ, mes in ka namnees nok Ne fa, ma in ka masoꞌik fa.

✡ 1:11 Retaꞌ Ahun-hunut 22:2, Siit Pures-Boꞌis sin 2:7, Naiꞌ Yesaya 42:1, Naiꞌ Mateos 3:17, 12:18, Naiꞌ Markus 9:7, Naiꞌ Lukas 3:22

✡ 1:15 Naiꞌ Mateos 3:2

‡ 1:21 Atoin Yahudis sin neon onen, aiꞌ neno snasat naꞌko mepu, sin nteek ete nak ‘neon sabat’.

✡ 1:22 Naiꞌ Mateos 7:28-29

✡ 1:39 Naiꞌ Mateos 4:23, 9:35

✡ 1:44 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 14:1-32

* 2:4 Sin aꞌnahek naan, nakaon nggoe naꞌko aab maꞌtaniꞌ.

† 2:22 Tuis uab Yunani ahun-hunut nak ‘kaisaꞌ mirai anggur oef feꞌu meu tas pasu mnaaꞌ, henatiꞌ kais-kaisaꞌ anpeeꞌ ma natpisuꞌ.’

✡ 2:23 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 23:25

✡ 2:25-26 1 Naiꞌ Samuel 21:1-6, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:9

✡ 3:10 Naiꞌ Markus 4:1, Naiꞌ Lukas 5:1-3

* 3:16-19 a: Tuis uab Yunani mnaaꞌ nak ‘ꞌroots ee in anah’, ma in aꞌmoufn ii es reꞌ ‘sin aꞌmoeꞌk ein ka nsaan fa ꞌrotos’. Atoin ahiin Suur Akninuꞌ bian sin natenab am nak, naiꞌ Yakobus nok naiꞌ Yohanis sin haank ein on reꞌ ꞌroots ee naꞌpunuꞌ karu naꞌuab ein; aiꞌ natuin sin nua sin biasa naskaraꞌ on reꞌ ꞌroots ee naꞌpunuꞌ.

† 3:16-19 b: Partei purtik pukan ‘Selot’ aiꞌ ‘Patriot’, sin namin ranan he nafeitn ok naꞌko anaaꞌ aprenat Roma.

✡ 3:22 Naiꞌ Mateos 9:34, 10:25

‡ 3:27 Nok ranan naan, Naiꞌ Yesus natoon neu sin am nak, In maꞌtaniꞌ nneis naꞌko niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe, reꞌ sin biasa nteek ee te nak, ‘Balsebul’.

✡ 3:29 Naiꞌ Lukas 12:10

✡ 4:1 Naiꞌ Lukas 5:1-3

✡ 4:12 Naiꞌ Yesaya 6:9-10

✡ 4:21 Naiꞌ Mateos 5:15, Naiꞌ Lukas 11:33

✡ 4:22 Naiꞌ Mateos 10:26, Naiꞌ Lukas 12:2

✡ 4:24 Naiꞌ Mateos 7:2, Naiꞌ Lukas 6:38

✡ 4:29 Naiꞌ Joel 3:13

* 5:23 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “Amaꞌ, amkoen om uum he mtao ho ꞌnimam meu na, maut he in nareko nfain, ma nmoin.” Anbi naan amsaꞌ, “tao ꞌnimaf” in aꞌmoufn ii nak, “mturun he murekoꞌ”. Aan feto naan in toon reꞌ nmoin naan ii, matuꞌi et eraꞌ 42.

✡ 6:4 Naiꞌ Yohanis 4:44

* 6:11 Anbi Suur Akninuꞌ uab Yunani, ntui mnak, “antekar afu skukuꞌ naꞌko sin haek ein”. Anbi naan, oras naan, atoniꞌ biasa ntekar afu skukuꞌ naꞌko sin haek ein he njair tanar nak, tuaf reꞌ ka nroim fa he nneen ate, ansutai kuun in amreꞌun. Amrees ambi naiꞌ Lukas 10:4-11; Haef ein sin Retaꞌ 13:51 amsaꞌ.

✡ 6:13 Naiꞌ Yakobus 5:14

✡ 6:15 Naiꞌ Mateos 16:14, Naiꞌ Markus 8:28, Naiꞌ Lukas 9:19

✡ 6:17-18 Naiꞌ Lukas 3:19-20

✡ 6:34 Surat Sensus 27:17, 1 Uisf ein sin Retaꞌ 22:17, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 18:16, Naiꞌ Yeskial 34:5, Naiꞌ Sakarias 10:2, Naiꞌ Mateos 9:36

† 6:37 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “roi mutiꞌdinari natun nua”. Dinari es, roi muit unuꞌ, namnees nok ameput tuaf es in kai nbi neon goes.

✡ 7:6-7 Naiꞌ Yesaya 29:13

✡ 7:10 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12, 21:17, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 20:9, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16

* 7:16 Suur Akninuꞌ uab Yunani reꞌ manasik anneis ka ntui fa eraꞌ 16.

† 7:31 ‘Dekapolis’ in aꞌmoufn ii es reꞌ ‘Kota Boꞌes’.

✡ 8:11 Naiꞌ Mateos 12:38, Naiꞌ Lukas 11:16

✡ 8:12 Naiꞌ Mateos 12:39, Naiꞌ Lukas 11:29

✡ 8:15 Naiꞌ Lukas 12:1

✡ 8:18 Naiꞌ Yeremias 5:21, Naiꞌ Yeskial 12:2, Naiꞌ Markus 4:12

✡ 8:28 Naiꞌ Markus 6:14-15, Naiꞌ Lukas 9:7-8

✡ 8:29 Naiꞌ Yohanis 6:68-69

* 8:31 Anbi uab Yunani, sin nmurai nsoꞌin naꞌko: neno ia (= 1), nokaꞌ (= 2), nmeu (= 3), esah (=4). Onaim anbi uab Yunani, μετὰ τρεῖς ἡμέρας (meta treis hēmeras) “anbi neno no teun ii” in oten anbi uab Amarasi es reꞌ “in nmeun ii”. Mimnau, Usif Yesus anmaet nok neon nimaꞌ (msoiꞌ es). Nokaꞌ te, es reꞌ neon neꞌe (msoiꞌ nua), Usif Yesus anbi noup goe nanan. Nmeu te, es reꞌ neno krei (msoiꞌ teun), Usif Yesus anmoni nfain. Onaim natuin hit tsoiꞌ neno, In nmaet fai nua, rarit In nmoni nfain.

✡ 8:34 Naiꞌ Mateos 10:38, Naiꞌ Lukas 9:23, 14:27

✡ 8:35 Naiꞌ Mateos 10:39, Naiꞌ Lukas 17:33, Naiꞌ Yohanis 12:25

✡ 9:7 2 Naiꞌ Petrus 1:17-18, Naiꞌ Mateos 3:17, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 3:22

✡ 9:11 Naiꞌ Meliaki 4:5, Naiꞌ Mateos 11:14

* 9:31 Anbi uab Yunani, sin nmurai nsoꞌin naꞌko: neno ia (= 1), nokaꞌ (= 2), nmeu (= 3), esah (=4). Onaim anbi uab Yunani, μετὰ τρεῖς ἡμέρας (meta treis hēmeras) “anbi neno no teun ii” in oten anbi uab Amarasi es reꞌ “in nmeun ii”. Mimnau, Usif Yesus anmaet nok neon nimaꞌ (msoiꞌ es). Nokaꞌ te, es reꞌ neon neꞌe (msoiꞌ nua), Usif Yesus anbi noup goe nanan. Nmeu te, es reꞌ neno krei (msoiꞌ teun), Usif Yesus anmoni nfain. Onaim natuin hit tsoiꞌ neno, In nmaet fai nua, rarit In nmoni nfain.

✡ 9:34 Naiꞌ Lukas 22:24

✡ 9:35 Naiꞌ Mateos 20:26-27, 23:11, Naiꞌ Markus 10:43-44, Naiꞌ Lukas 22:26

✡ 9:37 Naiꞌ Mateos 10:40, Naiꞌ Lukas 10:16, Naiꞌ Yohanis 13:20

✡ 9:40 Naiꞌ Mateos 12:30, Naiꞌ Lukas 11:23

✡ 9:41 Naiꞌ Mateos 10:42

† 9:42 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, ‘fatu ꞌforeꞌ’ reꞌ sin npaek je he nfoer maak-gandum.

✡ 9:43 Naiꞌ Mateos 5:30

‡ 9:44 Suur Akninuꞌ uab Yunani sin tuis ein reꞌ manasik anneis, ka ntui fa eraꞌ 44.

§ 9:46 Suur Akninuꞌ uab Yunani sin tuis ein reꞌ manasik anneis, ka ntui fa eraꞌ 46.

✡ 9:47 Naiꞌ Mateos 5:29

✡ 9:48 Naiꞌ Yesaya 66:24

✡ 9:50 Naiꞌ Mateos 5:13, Naiꞌ Lukas 14:34-35

✡ 10:4 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:1-4, Naiꞌ Mateos 5:31

✡ 10:6 Retaꞌ Ahun-hunut 1:27, 5:2

✡ 10:8 Retaꞌ Ahun-hunut 2:24

✡ 10:12 Naiꞌ Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 10:15 Naiꞌ Mateos 18:3

✡ 10:19 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12-16, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16-20

✡ 10:31 Naiꞌ Mateos 20:16, Naiꞌ Lukas 13:30

* 10:34 Anbi uab Yunani, sin nmurai nsoꞌin naꞌko: neno ia (= 1), nokaꞌ (= 2), nmeu (= 3), esah (=4). Onaim anbi uab Yunani, μετὰ τρεῖς ἡμέρας (meta treis hēmeras) “anbi neno no teun ii” in oten anbi uab Amarasi es reꞌ “in nmeun ii”. Mimnau, Usif Yesus anmaet nok neon nimaꞌ (msoiꞌ es). Nokaꞌ te, es reꞌ neon neꞌe (msoiꞌ nua), Usif Yesus anbi noup goe nanan. Nmeu te, es reꞌ neno krei (msoiꞌ teun), Usif Yesus anmoni nfain. Onaim natuin hit tsoiꞌ neno, In nmaet fai nua, rarit In nmoni nfain.

✡ 10:38 Naiꞌ Lukas 12:50

✡ 10:43 Naiꞌ Lukas 22:25-26

✡ 10:44 Naiꞌ Mateos 23:11, Naiꞌ Markus 9:35, Naiꞌ Lukas 22:26

* 11:1 ꞌToꞌef naan sin nteek ee te nak ‘ꞌToꞌef Saitun’, natuin anmuiꞌ pooꞌ saitun amfaun anbin naan. Anbi bare naan, sin naes naan minaꞌ naꞌkon hau saitun in fuan ein. ꞌToꞌef Saitun in aꞌroon ii of oniꞌ kiur goes naꞌko kota Yerusalem.

† 11:8 Naiꞌ Markus in tuis ahun-hunut nak ‘taef ein’. Mes hit tahini trair taꞌko naiꞌ Yohanis 12:13 reꞌ nteek ee te nak ‘pet-noꞌo’.

‡ 11:9 Sin uab Aram nak ‘Hosana’. In aꞌmoufun ahun-hunut, nak ‘in nsoi nafetin’. Mes anbi oras Naiꞌ Yesus anmoin naan, sin biasa npaek uab tukaꞌ naan he nboꞌis Uisneno.

✡ 11:9 Siit Pures-Boꞌis sin 118:26

§ 11:13 Hau roet naan, anteek ee neik uab Yunani nak, sukei. Suur Akninuꞌ natuin uab rabit Indonesia nak ‘pohon ara’. Mes Suur Akninuꞌ uab Yunani nruru nꞌain hau roet uuꞌ goes reꞌ in fuan ee natiꞌ te sin naahn ee. Anbi pah Indonesia pasaꞌ neon-saet, atoniꞌ ka bisa naah fa ‘pohon ara’ in fuan. In noon ee msaꞌ humaꞌ tetaꞌ. Onaim ‘pohon ara’ anbi Suur Akninuꞌ ka humaꞌ meseꞌ fa nok ‘pohon ara’ anbi Pah Metoꞌ.

✡ 11:17 Naiꞌ Yesaya 56:7, Naiꞌ Yeremias 7:11

✡ 11:23 Naiꞌ Mateos 17:20, 1 Korintus 13:2

* 11:26 Tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis, ka ntui nataam fa eraꞌ 26.

✡ 11:26 Naiꞌ Mateos 6:14-15

✡ 12:1 Naiꞌ Yesaya 5:1-2

✡ 12:11 Siit Pures-Boꞌis sin 118:22-23

* 12:14 Uis koꞌu nbi prenat pah Roma, sin nteek ee te nak ‘Keser’.

✡ 12:18 Haef ein sin Retaꞌ 23:8

✡ 12:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:5

✡ 12:26 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:6

✡ 12:30 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:4-5

✡ 12:31 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 12:32 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:35

✡ 12:33 Naiꞌ Hosea 6:6

✡ 12:34 Naiꞌ Lukas 10:25-28

✡ 12:36 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 13:11 Naiꞌ Mateos 10:17-20, Naiꞌ Lukas 12:11-12

✡ 13:13 Naiꞌ Mateos 10:22

✡ 13:14 Naiꞌ Danial 9:27, 11:31, 12:11

✡ 13:16 Naiꞌ Lukas 17:31

✡ 13:19 Naiꞌ Danial 12:1, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 7:14

✡ 13:24 Naiꞌ Yesaya 13:10, Naiꞌ Yeskial 32:7, Naiꞌ Joel 2:10,31, 3:15, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:12

✡ 13:25 Naiꞌ Yesaya 34:4, Naiꞌ Joel 2:10, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:13

✡ 13:26 Naiꞌ Danial 7:13, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:7

✡ 13:32 Naiꞌ Mateos 24:36

✡ 13:34 Naiꞌ Lukas 12:36-38

✡ 14:1-2 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27

* 14:3 Miin foo meniꞌ naan in oosn ii namnees nok kai tuaf es anbi toon es. Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak minaꞌ naan in oosn ii ‘denari’ natun teun, ma minaꞌ naan in kaan ee ‘nardos’, reꞌ nahunu te atoniꞌ nmoeꞌ je naꞌko hau ꞌbaꞌat reꞌ foo bonaꞌ. Suur Akninuꞌ uab Indonesia nak ‘narwastu’. Botor naan, sin nmoeꞌ je naꞌko fatu reꞌ atoniꞌ anpaaht aah ee. Botor naan amsaꞌ ate, maꞌosaꞌ. Suur Akninuꞌ uab Yunani nak botor naan sin nmoeꞌ je naꞌko fatu reꞌ in kaan ee ‘alabastros’. Suur Akninuꞌ uab Indonesia nak fatu naan in kaan ee ‘batu pualam’. Amrees naiꞌ Lukas 7:37-38 amsaꞌ.

✡ 14:7 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 15:11

✡ 14:18 Siit Pures-Boꞌis sin 41:10

✡ 14:24 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:8, Naiꞌ Yeremias 31:31-34

✡ 14:27 Naiꞌ Sakarias 13:7

✡ 14:28 Naiꞌ Mateos 28:16

† 14:37 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui nak ‘Simon’ anbi eraꞌ ia. Naiꞌ Simon naan, naiꞌ Petrus in kanan bian.

✡ 14:38 1 Korintus 10:13

✡ 14:49 Naiꞌ Lukas 19:47, 21:37

✡ 14:58 Naiꞌ Yohanis 2:19

✡ 14:62 Naiꞌ Danial 7:13

✡ 14:64 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:16

‡ 14:68 Tuis uab Yunani bian ka ntui fa eraꞌ reꞌ ia.

* 15:15 Sorarus Roma sin npaek aꞌkauboe reꞌ anmoeꞌ je naꞌko tain pasu nonoꞌ fak-fauk. Rarit sin nfutun nui maꞌaikaꞌ aiꞌ atnoop maꞌaikaꞌ anbi ꞌkauboe je sin paank ein. Karu nbeosn ee fani-fani te, hit paus ki nathooꞌ nain.

† 15:16 Soraurs ein sin bare reꞌ naan, anteek ee neik uab Latin ate nak praetorium. Soraurs ein sin bare naan nabuan et pukan uim aꞌnakat sin.

✡ 15:21 Roma 16:13

✡ 15:24-25 Siit Pures-Boꞌis sin 22:19

‡ 15:28 Anbi tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis, eraꞌ reꞌ ia ka matuꞌi fa.

✡ 15:28 Naiꞌ Yesaya 53:12

✡ 15:29 Siit Pures-Boꞌis sin 22:8, 109:25, Naiꞌ Markus 14:58, Naiꞌ Yohanis 2:19

✡ 15:34 Siit Pures-Boꞌis sin 22:2

✡ 15:36 Siit Pures-Boꞌis sin 69:22

✡ 15:38 Anpoin naꞌkon Pah Masir 26:31-33

§ 15:40-41 Tuis uab Yunani bian nak ‘naiꞌ Yoses in ainaf’, ma bian anteniꞌ nak ‘naiꞌ Yosef in ainaf’.

✡ 15:40-41 Naiꞌ Lukas 8:2-3

✡ 16:7 Naiꞌ Mateos 26:32, Naiꞌ Markus 14:28

✡ 16:15 Haef ein sin Retaꞌ 1:8

✡ 16:19 Haef ein sin Retaꞌ 1:9-11

Naiꞌ Lukas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Usif Yesus In Rais Reko

natuin

naiꞌ Lukas in tuis

1

Nansaaꞌ am es naiꞌ Lukas antui retaꞌ reꞌ ia?

1-3 Aam Teofilus* reꞌ mahormataꞌ.

Hoore, tua.

Tuaf amfaun ein ansobaꞌ he ntui nitan retaꞌ anmatoom nok rasin reꞌ anjarin anbin hit sonak ma hit atnanak. Sin ntui rasin naan, anpaken retaꞌ reꞌ napniub on naba-baar aah naꞌko kai neu hai nmurai naꞌko oras unuꞌ, reꞌ hai mihiin main sin naꞌko Usif Yesus in tuaf ein reꞌ anpaumaak Ee, ma naꞌko tuaf bian amsaꞌ reꞌ nitan nok sin maatk ein kuuk. Areꞌ reet ein naan, batuur-batuur natuin ahaa Uisneno In rais manbaꞌan unuꞌ naan.

Onaim au ꞌparikas urair sin ntea namtiis, nmurai naꞌko rasi naan in uun aꞌbaꞌan. Rarit au ufeek he ꞌtui urek-rekoꞌ sin utuin sin aꞌnaok ein. Nok ranan naan, ho bisa muhiin batuur-batuur saaꞌ-saaꞌ reꞌ anjarin nrarin. 4 Ma ho bisa mpirsai mmak, saaꞌ reꞌ tuaf-tuaf sin nareet ein naan, ka rais poi fa. Rasin naan, batuur-batuur anjarin, tua!

Uisneno In ameput sonaf neno tunan, natoon nain rasi anmatoom nok naiꞌ Yohanis Asranit

5 Retaꞌ reꞌ ia in uun aꞌbaaꞌn ii on nai: oras usif Herodes annaaꞌ aprenat anbi propinsi Yudea, anmuiꞌ naan atoin es, kaan ee naiꞌ Sakarias. In reꞌ naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi tuaf es. Ma in imsaꞌ tuaf es naꞌko pukan naiꞌ Abia in aꞌnaak pirsait ein. Naiꞌ Sakarias in fee je, es reꞌ bi Elisabet. Bi Elisabet naan naꞌko sufaꞌ-kaꞌuf aꞌnaak pirsait ein amsaꞌ, natuin kaꞌo Musa in tataf naiꞌ Harun in sufan-kaꞌun.✡ 6 Sin nua sin nmonin natuin ahaa Uisneno In aprenat ma atoorn ein ok-okeꞌ. Atoniꞌ anhormaat sin imsaꞌ. 7 Ma sin nua sin namnasin nrarin, mes ka nmuꞌin fa anah, natuin bi Elisabet naan, ankiu.

8 Neot es, naiꞌ Sakarias nok in pukan Abia sin napenin tabu-mainuan he ntaman nmepun nbin Uim Onen Uuf nbin kota Yerusalem. 9 Natuin sin haart ii te, aꞌnaak pirsait ein anheran suur anaꞌ, he nahinin nak, sekau es reꞌ anmuiꞌ sapaaf he ntaam neu Uim Onen Uuf naan in Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi. Anbi naan, tuaf atamas naan ro he nout hau foo meniꞌ anbi Uisneno In human ma In matan. Neno naan, naiꞌ Sakarias es reꞌ anheer naan suur anaꞌ naan. 10 Rarit in ntaam neu Keꞌen naan. Oras in nout hau foo meniꞌ nbi Keꞌen naan, too mfaun ein anꞌoen ein anbin kintal naan. 11 Nok askeken ate, Uisneno In ameput es neem naꞌko sonaf neno tunan ma nhake nbi bare reꞌ nout hau foo meniꞌ naan in aon bian aꞌneꞌu.

12 Ankius niit on naan ate, naiꞌ Sakarias namtau nmaet, tar antea in ka nahiin fa he nmoeꞌ saaꞌ. 13 Mes ameput sonaf neno tunan naan naꞌuab am nak, “Sakarias! Kais mumtau! Fin Uisneno anneen anrair ho onen totis. Onaim ho fee jan of nahoniꞌ riꞌaan moen jes neu ko. Ho ro he mukaanb ee, naiꞌ Yohanis. 14 Too mfaun ein of anmarinan buꞌ-buaꞌ nok ki, natuin hi mihoniꞌ. Riꞌanaꞌ reꞌ naan, of anharineb ho nekam naan. 15 Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee ankuaas naan ee, nmurai naꞌko oras in nbi in ainf ee apun. In ro he nanunin areꞌ kanan mniun mafu. Oras in naꞌnae neem ate, Uisneno anpaek je njair atoin koꞌu.✡ 16 In of anfuriꞌ too Israelas amfaun he ntebi nfanin natuin sin Usif, es reꞌ Uisneno. 17 In aꞌmoꞌen ma taos natai on reꞌ kaꞌo Elia, Uisneno In mafefa kninuꞌ unuꞌ naan. In neem nahunun hit Usiꞌ. In nabanit mahoint ein he nneek sin aanh ein. Ma tuaf-tuaf reꞌ nkoit Uisneno, in nabanit sin amsaꞌ, he sin nabain ein anfain neman, ma natuin Uisneno In romin. Nok ranan naan, in nabarab sin neek ein he ntoup Usiꞌ In amneman.”✡

18 Mes naiꞌ Sakarias nataan ameput naan am nak, “Heeꞌ! Naan of anjair on mee? Au ꞌok au fee je mimnasi mrair jen! Au ꞌmoeꞌ on mee, he au bisa uhiin ꞌak rasin naan of anjarin?”

19 Rarit ameput naan nataah am nak, “On nai! Au reꞌ ia, naiꞌ Gabrial, Uisneno In tua renuꞌ. In neikn On anreun kau he ꞌuum utoon ko rais reko reꞌ ia.✡ 20 Mes ho ka mpirsai fa au uabk ein reꞌ ia. Onaim tanar reꞌ ho mtoit je ji, on nai! Ho maam aan of ka nakberoꞌ reko fa karu ho mroim he muꞌuab. Onaim ho ka bisa muꞌuab fa saaꞌ-saaꞌ, nmurai reꞌ oras ia, tar antea hi mihoniꞌ riꞌanaꞌ naan. Ho mkius kuum. Saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee reꞌ ia of anjair, nateef nok in oras.”

21 Too mfaun ein reꞌ anꞌoen ein etan moneꞌ-mainuan, antakaꞌnaan ein, natuin naiꞌ Sakarias ka npoi fa feꞌ. 22 Oras in npoi neem ate, in ka naꞌuab nahiin fa saaꞌ-saaꞌ. Rarit in npaek in aꞌniman he nsenen sin. Onaim sin nahinin nak, Uisneno nakriraꞌ nrair je rais sanmakat es anbi Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis naan.

23 Sin tabu-mainuan naan oekꞌ ein, onaim naiꞌ Sakarias antebi nfain neu in umi. 24-25 Ka ꞌroo-ꞌroo fa te, bi Elisabet naꞌapuꞌ. Onaim in ka npo-poi niit fa naꞌko sin umi tar antea funan niim. In naꞌuab am nak, “Pures-boꞌis neu Uisneno! Aijoo! Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu kau. Karu au upein anah, biak ein ka namae kau fa goen.”

Ameput Uisneno neem naꞌko sonaf neno tunan ma nateef nok bi Maria

26 Oras bi Elisabet in aupn ee naan funan nee te, Uisneno nreek In ameput naꞌko sonaf neno tunan nnao neu kuan es et propinsi Galilea. Kuan naan, kaan ee, Nasaret. Ameput naan, kaan ee naiꞌ Gabrial. 27 Anbi kuan Nasaret anmuiꞌ riꞌ feot ao-ꞌtemef es, kaan ee bi Maria. Bi Maria anmanaaꞌ nok atoin es, kaan ee naiꞌ Yusuf. Naiꞌ Yusuf reꞌ naan, Usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun. On nai te, naiꞌ Gabrial annao ma nateef nok bi noon Maria.✡ 28 In nakriraꞌ in tuan ee neu bi nona naan am nak, “Hoore, tua! Uisneno anpiir ma nbeit naan ko, he nmoeꞌ naan kuun rais reok goes neu ko. Uisneno nok ko, Maria.”

29 Anneen on naan ate, bi Maria ntakaꞌnanaꞌ, natuin ameput naan in uaban. In ka nahiin fa in aꞌmoufn ii saaꞌ. 30 Onaim ameput naan antuut antein am nak,

“Maria! Kais mumtau.

Fin Uisneno In sairt ii, nakriraꞌ In nekan arekot neu ko.

31 Ka ꞌroo fa te, ho of muꞌapuꞌ,

rarit ho of muhoniꞌ maan riꞌaan moen jes.

Ho ro he mukaanb Ee, Naiꞌ Yesus.†

32 In of anjair Atoin aꞌnaet.

Uisneno of anteek Ee mnak, ‘In reꞌ naan, Au Aanh aa kuuk.’

Es reꞌ, Anah naꞌko Uisneno reꞌ Aꞌraat Reꞌuf.

Uisneno of nanaib Ee he nnaaꞌ aprenat,

nahuum on reꞌ In beif-naꞌif usif naiꞌ Daut.

33 In of es reꞌ annaaꞌ aprenat piut-piut neu too Israelas sin.‡

Ma In aprenat naan nabar-baar.”✡

34 Mes bi Maria nataan naiꞌ Gabrial am nak, “Au ka ꞌtuu-tuup ꞌiit fa feꞌ ꞌok atoniꞌ! Onaim au he uꞌapuꞌ on mee?”

35 Rarit naiꞌ Gabrial nataah am nak, “On nai! Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee of neem neu ko. Ma Uisneno Aꞌraat Reꞌuf In kuasan naan of anniup naan ko. Nok ranan naan, Riꞌanaꞌ reꞌ of ho muhoniꞌ maan Ee naan, kninuꞌ batuur-batuur, natuin In reꞌ naan, Uisneno In Anah.

36 Kais amsanmaak! Ho nonot-asar es, kaan ee bi Elisabet, naꞌapuꞌ nrari msaꞌ. Te kaah, in namnasi nrair. Onaim biak ein nak, in ka bisa nahoniꞌ fa. Mes oras ia, in naꞌapuꞌ funan nee jen. 37 Anbi Uisneno te, saaꞌ-saaꞌ ii bisa njair!”✡

38 Rarit bi Maria nataah am nak, “Reko, tua. Au reꞌ ia Uisneno in ate kau, tua. Maut he areꞌ saaꞌ-saaꞌ naan najairb ok natuin ho uabam naan. Au ubarab au tuak ii, he utuin ahaa Uisneno in romin, tua.”

Rarit ameput sonaf neno tunan naan, nasaitan bi Maria.

Bi Maria nnao nmakius bi Elisabet

39-40 Ankoon neno fauk ate, bi Maria naen rabah naꞌko Nasaret neu naiꞌ Sakarias in kuan et aꞌtoeꞌf ein propinsi Yudea. Antea nee te, in ntaam neu naiꞌ Sakarias in umi. Onaim in nasee ma ntaeb bi Elisabet.

41 Oras bi Elisabet anneen bi Maria in haan buseet naan, riꞌanaꞌ reꞌ et bi Elisabet in aupn ee, natiik. Ma Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neem ma ntaam neu bi Elisabet in tuan. 42 Rarit in naꞌuab naher-heer am nak, “Maria! Mansian ein of nait naꞌratan ho kanam naan, anneis naꞌko areꞌ kanan bifee pah-pinan ia! Sin of nait naꞌratan Riꞌanaꞌ reꞌ et ho aupm aan! 43 Au tuak ii msaꞌ nanaib on, natuin au Usiꞌ In ainf ii neem nateef nok kau. 44 Ho maan musee te, riꞌanaꞌ reꞌ au uꞌaup ee ia, natiik, natuin in nmariin. 45 Uisneno nakriraꞌ nrair In nekan arekot neu ko, natuin ho mpirsai mmak, In nroim he nmoeꞌ natuin In rais manbaꞌan.”

Bi Maria anpures ma nboꞌis Uisneno

46 Bi Maria nmurai naꞌuab am nak,

“Naꞌko au nekak nanan ia,

au ꞌtunaꞌ uꞌratan Uisneno!

47 Au neek ii nmariin,

natuin Uisneno nsoi nafetin naan kau!

48 In nkius ma ntae narek-rekoꞌ nrair kau,

In aan renuꞌ-aan rekaꞌ reꞌ ka maꞌosaꞌ fa ia.

Anmurai oras ia, areꞌ mansian ein of naꞌuab ein ma nteek kau,

bifee reꞌ nꞌua reok reꞌuf kau,✡

49 natuin Uisneno nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ neu kau.

In imsaꞌ, Akuaas Reꞌuf ma Kniun Reꞌuf.

50 Uisneno nakriraꞌ ma natoon rais kasian neu areꞌ too mfaun reꞌ anhormaat ma naꞌbees neu Ne,

naꞌko batan neu batan.

51 In npaek In kuasan,

he ntaisibub tuaf-tuaf reꞌ naꞌnaeb ma naikas sin tuak ein.

52 In namouf tuaf-tuaf reꞌ annaꞌan kuasa,

natuin sin nabeꞌon ma npaas ok.

Mes In nanaib tuaf-tuaf reꞌ neek ein maꞌnuraꞌ ma ba-baun ein.✡

53 In nhao ma nfait amnaahs ein tar antea namsenan,

mes In nriuꞌ napoitan atoin amuiꞌt ein,

he sin npoin naon, ka npooh neikin fa saaꞌ-saaꞌ.

54 In nturun ma nbaab In too Israelas sin,

ma nakriraꞌ In rais kasian neu sin piut-piut.

55 Unuꞌ te, In nahakeꞌ rais manbaꞌan nok hit beꞌi-naꞌi sin,

es reꞌ, kaꞌo Abraham ma in sufan-kauꞌn ein ok-okeꞌ.

Oras ia, rais manbaꞌan naan nmafutuꞌ ma nhaek nabar-baar.”✡

56 Naꞌuab anrair on naan ate, bi Maria natua nok bi Elisabet funan teun feꞌ. Rarit naꞌ in nfain neu kuan Nasaret.

Bi Elisabet nahoniꞌ naiꞌ Yohanis

57 Antea in oors aa on naan ate, bi Elisabet nahoniꞌ naan riꞌaan moen jes. 58 Rasi naan nasiin on ma nabeon on neu in nonot-asar ma kuan naan in nanan, nak Uisneno nakriraꞌ nrair In nekan arekot neu bi Elisabet, es naan ate In nfee ne riꞌanaꞌ. Onaim sin ar-arsin anmarinan amsaꞌ.

59 Riꞌanaꞌ naan anmoin naan neno fanu te, sin naꞌheir ee natuin atoran harat atoin Yahudis. Sin he nakanab riꞌanaꞌ naan, naiꞌ Sakarias, on reꞌ in aamf ee kanan.✡ 60 Mes in ainf ee npeen mates nak, “Ka on fa naan, tua! In kaan ee, ro he naiꞌ Yohanis!”

61 Mes sin nataah ee mnak, “Nansaaꞌ am es ho mpiir kanaf Yohanis? Ka tiit tain fa tuaf es naꞌko hi nonot-asar reꞌ anpaek kanaf naan!” 62 Onaim sin nsenen naiꞌ Sakarias he nahiin in romin, he nakanab riꞌanaꞌ naan nak sekau.

63 Naiꞌ Sakarias ansenen sin he ntoit hau benaꞌ he ntui. Rarit sin nnoon ee hau benaꞌ. Onaim in ntui mnak, “In kaan ee naiꞌ Yohanis!” Onaim too mfaun ein ansanmakan ok-okeꞌ.

64 Nok askeken ate, naiꞌ Sakarias in maan amates naan nakberoꞌ. Onaim in nsii ma nboꞌis naꞌnaeb Uisneno. 65 Tuaf-tuaf reꞌ natuan nbin bare naan, ansanmakan ma namtaun amsaꞌ. Onaim rasi naan nasiin on ma nabeon on naꞌko tuaf neu tuaf, tar antea abitan propinsi Yudea reꞌ natuan etan aꞌtoeꞌf ein nahinin ok-okeꞌ. 66 Areꞌ aneen rasi naan nateenb ein nak, “Naan batuur een, Uisneno In kuasan nok riꞌanaꞌ naan. In of naꞌnae neem ate, in taos-moꞌet on reꞌ mee?”

Naiꞌ Sakarias anpures ma nboꞌis Uisneno

67 Rarit Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neem ma ntaam nbi naiꞌ Sakarias in tuan. Onaim in naꞌuab am nak,

68 “Pures-boꞌis neu Uisneno, too Israelas sin Usif!

Natuin In nkoen On neem he nsoi naan In tuaf ein,

maut he sin kais on reꞌ ate.

69 Uisneno nait ma nanaib Tuaf es, reꞌ In kuaasn ee maꞌtaniꞌ,

he nsoi nafetin kit.

In reꞌ naan, usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun.

70 Uisneno nbaꞌan nain rasi ia naꞌko afi unuꞌ,

anpaek In mafeef akniunꞌ ein reꞌ naꞌkiꞌin neu Ne.

71 Oras ia, In he nsoi nafetin kit,

naꞌko hit muusn ein,

ma naꞌko tuaf-tuaf reꞌ sin neek ein namenan neu kit.

72-73 In nakriraꞌ In nekan arekot neu hit beꞌi-naꞌi sin,

natuin In namnau piut-piut neu In rais manbaꞌan nok sin,

reꞌ In nfuut ma nahaek ee nok kaꞌo Abraham.

74 In nsoi nafetin anrair kit naꞌko hit muusn ein,

he hit bisa taꞌruriꞌ ma taꞌbees teu Ne,

ma kais tamtau ttein.

75 In nsoi nafetin kit,

he hit bisa tmoni kninuꞌ ma mneꞌo piut-piut atbi In human ma In matan.

76 Yohanis! Ho reꞌ ia, au aan hoin aa, ko.

Tuaf of nahiin ko nak, ho reꞌ ia, Uisneno Aꞌraat Reꞌuf In mafefa kninuꞌ.

Ho of amnao ma mutoon meu too mfaun ein,

he sin npiraꞌ ma nnonaꞌ sin aꞌniimk ein he ntoup Usiꞌ In amneman.✡

77 Ho of amnao mukriraꞌ ma mutoon ranan meu Uisneno Iin na,

he sin nahinin nak, sin napenin saok sanat ma ꞌhonis,

natuin Uisneno nnoes ma nporin nain sin saant am penu sin.

78-79 Natuin Uisneno neekn ee maꞌnuraꞌ ma nꞌoeteen neu kit,

etun In nfee kit oras ma eti mainuan feꞌu,

nahuum on reꞌ maan asaet-apisar reꞌ neik meꞌu ma piin feꞌu.

Hit reꞌ abitan metan-meisꞌokan in nanan,

ma hit reꞌ amtaus rais nitu-ꞌmaten kit,

natuin hit ka taraem ok fa feꞌ tok Uisneno,

of hit tapein paku ma meꞌu he nnao naat kit teu raan mamut ma rameꞌ.”✡

80 Naiꞌ Sakarias nboꞌis anrair Uisneno. Onaim naiꞌ Yohanis nmurai naꞌnae piut. Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nhaꞌtain je piut. In naꞌnae neem on naan ate, in nnao natua nbi baer ruman naꞌroo naꞌko kuan, tar antea oras in nmurai nait in mepu neu too Israelas sin.

2

Bi Maria nahonis Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 1:18-25)

1-2 Neot es, oras naiꞌ Kirenius naꞌnaak neu pah Siria, uis koꞌu keser, kaan ee naiꞌ Agustus, nakua kabin prenat nak, “Areꞌ too reꞌ anbin prenat Roma in pah, sin ar-arsin ro he nfanin on sin kuan ein meseꞌ-meseꞌ, he ntuin kanaf anbin sensus!” Sensus naan feꞌ no meseꞌ anbi prenat Roma, reꞌ antui ma nsoiꞌ too mfau-rutun naan. 3 Onaim too mfaun ein anfanin neun sin kuan, he nok antuin kanaf anbin sensus naan.

4-5 Oras naan, naiꞌ Yusuf natua nbi kuan Nasaret et propinsi Galilea. In nmanaaꞌ anrair nok bi noon es, kaan ee bi Maria, reꞌ naꞌapuꞌ. On nai te, naiꞌ Yusuf naan, usif naiꞌ Daut in sufan, onaim in ro he nfain neu naiꞌ Daut in kota Betlehem et propinsi Yudea, he naꞌ antui kanaf anbi sensus naan.

Es naan ate, sin nua sin annaon neu kota Betlehem. 6 Oras sin nbin Betlehem ate, bi Maria in oras he nahoin ii antea goen. 7 Mes anbi bare naan, sin ka napenin fa keꞌen anbi uim losmen sin. Onaim sin ntaman neu ooꞌf es. Rarit in nahonis in aan unu, riꞌ mone. Onaim sin ntainuus ee, ma natuup ee nbi muiꞌt ein sin bare mnahat.

Uisneno natoon neu atuuks ein

8 Mabeꞌ naan, anmuiꞌ naan atuuk muꞌit fauk, reꞌ anbeꞌen ma ntiut sin aꞌbibin ma ꞌbib-kasen. Sin nbeꞌen anbin amneraꞌ nbi kota in kotin.

9 Nok askeken ate, sin niit Uisneno In ameupt es naꞌko sonaf neno tunan. Rarit anmuiꞌ snaaf naꞌko Uisneno ntanaꞌ natef-tefan sin, onaim sin namtau nmaten. 10 Mes ameput naan naꞌuab am nak,

“Hi kais mimtau feꞌ! Amneen mirek-rekoꞌ, joo! Fin au ꞌuum he utoon ki rais reok goes. Sekau-sekau reꞌ anneen rasi ia, ro of anmarinan.

11 Rais reko ia nak on nai:

Neno ia, anbi Betlehem, et usif naiꞌ Daut in kota naan, anmuiꞌ naan bifee jes nahoniꞌ nrair Kristus!

Kristus naan, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko afi unuꞌ.

Uisneno nreek haefn Ee neem, he nsoi nafetin tuaf naꞌko sin saant am penu sin!

In reꞌ ia, reꞌ of tuaf anteek Ee nak, ‘Usiꞌ’, fin areꞌ prenat, In es reꞌ annaaꞌ sin!

12 Hi of mihiin Je on nai: hi of miit Riꞌana kruuꞌf es, reꞌ antainuus naan Ee. In ntuup et muiꞌt ein sin bare mnahat.”

13 Ameput naan naꞌuab anrair on naan ate, nok askeken, Uisneno In ameput bian naꞌkon sonaf neno tunan neman namfa-faun ma nabuan nok ne. Onaim sin npures ma nboꞌis Uisneno neik siit am nak,

14 “Hai mtunaꞌ ma miꞌratan Uisneno In kanan!

In es reꞌ antook ma naprenat et neon goe tunan aꞌraat reꞌuf.

Uisneno nroim he narameꞌ areꞌ mansian ein pah-pinan,

reꞌ anharineb ma nhaan mau In nekan!”

15 Rarit Uisneno In ameupt ein ntebin nfanin neun sonaf neno tunan. Onaim atuuks ein naan naꞌuab ein am nak, “Hoe! Iim he tnao teu Betlehem he tkius tiit Riꞌanaꞌ nee feꞌ! Fin Uisneno anfee nrair hanaf naan neu kit.”

16 Rarit sin naenan rabah neun Betlehem. Onaim sin niit bi Maria ma naiꞌ Yusuf. Ma sin niit Riꞌana kruꞌuf naan amsaꞌ antuup et muiꞌt ein sin bare mnahat.

17 Oras sin niit Riꞌanaꞌ naan, sin nmurai naꞌuab ein am nak, “Feꞌe na Uisneno In ameupt ein neman naꞌkon sonaf neno tunan ma natoon kai anmatoom nok Riꞌanaꞌ reꞌ ia!” Onaim sin npeon rasi naan tar namsoup.

18 Areꞌ tuaf amfaun ansanmakan oras sin nneen atuuks ein naan sin uab ein. 19 Mes bi Maria nahiik ma napaan sin anbin in nekan, areꞌ kanan rasi reꞌ anjarin naan. Ma in natenab ma namnau he naim niit nak, in aꞌmoufn ii saaꞌ. 20 Rarit atuuks ein naan antebi nfanin neun sin muiꞌt ein. Onaim sin npures ma nboꞌis Uisneno In kanan. Sin ntotin makasi neu Ne, natuin sin nnenan ma nitan natai on reꞌ saaꞌ reꞌ ameput Uisneno natoon ee jan.

Sin nakanab Riꞌana kruꞌuf naan, Naiꞌ Yesus

21 Nahoniꞌ nrair neno faun on naan ate, sin naꞌheriꞌ Riꞌana kruꞌuf naan natuin kaꞌo Musa in atoran. Onaim in ainaf-amaf nakaanb Ee, ‘Naiꞌ Yesus’. Kanaf naan es reꞌ ameput naꞌko sonaf neno tunan natoon ee neu sin, oras In ainf ee ka naꞌaups Ee fa feꞌ.✡

Sin neik Riꞌana kruꞌuf Naiꞌ Yesus neu Uim Onen Uuf

22 Anmuiꞌ atoran es naꞌko kaꞌo Musa nak, bifee reꞌ nahoniꞌ nrair neno boꞌ haa, ro he nnao nakninuꞌ in tuan nbi Uim Onen Uuf natuin atoran harat. Nok ranan naan, sin bisa ntaman neu uim onen on reꞌ natiꞌ te sin nmoꞌ-moeꞌ je ji. Etun naiꞌ Yusuf ma bi Maria nnaon neu kota Yerusalem he nmoeꞌ natuin atoran harat naan. Sin naskau neik Riꞌana kruꞌuf naan neu Uim Onen Uuf, he nanaaꞌt Ee njair Uisneno Iin ja.✡ 23 Sin natuin Uisneno In atoran reꞌ nak, “Bifee reꞌ nahoniꞌ riꞌaan unu, karu mone te, in ro he nanaꞌat riꞌanaꞌ naan njair Uisneno Iin ja.”✡ 24 Natuin Uisneno In atoran, karu nanaꞌat riꞌanaꞌ naan neu Uisneno te, in mahoin ein ro he nfeen fuaꞌ-turuꞌ kor-kuku paasn es, aiꞌ kor-keif tipuꞌ nua. Etun naiꞌ Yusuf ma bi Maria nmoeꞌ natuin atoran naan.✡

Aꞌnaef naiꞌ Simeon nak Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Kristus reꞌ Uisneno anbaꞌan nain Je

25-26 Oras naan, anmuꞌi ꞌnaef es, kaan ee naiꞌ Simeon, reꞌ natua nbi kota Yerusalem. In reꞌ naan, neek amneꞌo ma namnau Uisneno piut-piut. Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon ee mnak, in of niit Kristus feꞌ, rarit naꞌ in nmaet. Kristus naan, of es reꞌ ansoi nafetin too Israelas sin.

27 Oras naan, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neik naiꞌ Simeon antaam neu Uim Onen Uuf. Oras in ntaam ate, in nateef nok Naiꞌ Yesus In ainaf-amaf sin neik Je, he nanaaꞌt Ee neu Uisneno he njair Iin ja. 28 Ankius Riꞌana naan ate, ꞌnaef Simeon antoup Goe ma naskau Goe. Rarit in npures ma nanaib Uisneno mnak,

29 “Pures-boꞌis neu Uisneno!

Uisneno nmoeꞌ ma ntao nrair natuin In rais manbaꞌan neu kau.

Onaim oras ia, Uisneno bisa nfee kau oras ma eti mainuan,

he reko te, au ꞌmaet kuuk nai ꞌbi mamut-aominaꞌ,

30 fin au ꞌiit urair Tuaf reꞌ Uisneno nreek haefn Ee neem,

he nsoi nafetin kit naꞌko hit saant am penu sin!

31 Uisneno anroim he npaek Riꞌanaꞌ reꞌ ia,

he nsoi nafetin uuf-uuf ma pah-pah sin ok-okeꞌ.

32 In on reꞌ snaa pinaꞌ,

reꞌ neik rais hormaat ma baisenut neu Uisneno In too pah Israelas sin.

In on reꞌ meꞌu makrahaꞌ,

reꞌ ntanaꞌ ma naruruꞌ Uisneno In ranan,

neu areꞌ uuf-uuf ma pah-pah bian sin.”✡

33 Annenan on naan ate, naiꞌ Yusuf ma bi Maria feefk ein nomkakan, natuin naiꞌ Simeon in uab ein naan reꞌ anmatoom nok Riꞌanaꞌ naan. 34 Rarit naiꞌ Simeon naꞌuab anfee tetus neu sin. Onaim in naꞌuab neu bi Maria mnak, “Yesus ainaf! Of too Israelas sin antorak ho Anah reꞌ ia. Mes sin ꞌmoeꞌt ein neu Na jan, of namouf nafaniꞌ sin. Ho Anah reꞌ ia, of anmoeꞌ tuaf-tuaf amfaun sin neek ein anmarinan. 35 Nok ranan naan, Uisneno of anpukai napoitan too mfaun ein sin neek ein. Mes ho, Maria, ho of amnaben miit maꞌnukaꞌ ka aanꞌ-anaꞌ fa, nahuum on reꞌ suin ee napau ho ansaom naan.”

Beꞌi bi Hana ntoit makasi neu Uisneno, natuin Naiꞌ Yesus

36-37 Anmuiꞌ bifee mnais es anbi Uim Onen Uuf naan, kaan ee bi Hana. In nmoin naan toon boꞌ fanu mhaa (84) goen. In aamf ee, kaan ee naiꞌ Fanual naꞌko uuf naiꞌ Aser. In nmatsao naan toon hitu te, moen je nmate nporin. Beꞌi bi Hana reꞌ naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ. In meup goe, es reꞌ anꞌonen ma nanaah on anbi Uim Onen Uuf fai-manas.

38 Oras naiꞌ Simeon naꞌuab neu naiꞌ Yusuf ma bi Maria te, bifee mnasiꞌ naan neem anpaumak-maak. In anneen amsaꞌ sin naꞌuab ein naan, rarit in npures Uisneno. Onaim in naꞌuab anmatoom nok Naiꞌ Yesus neu tuaf-tuaf amfaun reꞌ anpa-pao Usif reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek haefn Ee neem he nsoi nafetin too Israelas.

Naiꞌ Yusuf sin nfanin neun kuan Nasaret

39 Oras naiꞌ Yusuf ma bi Maria nmoꞌen nrarin natuin kaꞌo Musa in atoorn ein ok-okeꞌ nbi kota Yerusalem ate, sin ntebin nfanin neun propinsi Galilea, neu sin kuan Nasaret.✡ 40 Naiꞌ Yesus naꞌnae, naꞌbeiꞌ, anmanoe, ma nahiin rasi mfaun. Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu Ne msaꞌ.

Riꞌmone Naiꞌ Yesus anbi Uim Onen Uuf

41 Toon-toon ate, naiꞌ Yusuf ma bi Maria nnaon neu kota Yerusalem he nokan nbin fesat Paska.✡ 42 Neot es, oras Naiꞌ Yesus anmoin naan toon boꞌes am nua, sin nnaon buꞌ-buaꞌ neun Yerusalem he nokan anbin fesat Paska on reꞌ natiꞌ te, sin nmoꞌe. 43-44 Oras neon fesat Paska sin oekꞌ ein, naiꞌ Yusuf ma bi Maria anfanin neun kuan Nasaret. Sin nnaon buꞌ-buaꞌ nok too mfaun ein reꞌ he nfanin neun Galilea. Mes sin ka nahinin fa nak, Naiꞌ Yesus namaik et Yerusalem. Sin nak of oniꞌ In nnao nok In partein ngguin. Mes oras maans ee nmouf, sin ka niit Ee fa. Onaim sin nmurai namin neu-mneman. Sin natanan neu sin nonot-asar sin ma sin partein ngguin. 45 Mes natuin sin ka niit aiꞌ nateef Ee fa, sin ntebi nfanin neun Yerusalem, he naim Je nbi nee.

46 Antean nee te, sin naim Je neu-mneman tar antea neno teun, naꞌ sin niit Ee nbi Uim Onen Uuf ee In nanan. In ntoko ma nmakoin ein penit ma nmaktan-taan ein nok tunggur agama Yahudi sin. 47 Too mfaun ein reꞌ annenan sin reꞌ naan, anmasahun, natuin In nahiin batuur-batuur Uisneno In Suur Akniunꞌ ee In afan. Ma In nataah nahiin haan taans ein nok reko msaꞌ. 48 Ankius nitan on naan ate, in ainaf-amaf sin ansanmakan. Rarit In ainf ee nak, “Yesus! Nansaaꞌ am es Ho mususab kai on reꞌ ia? Hai nua kai Ho amaꞌ mfuun mitef-tefan bare-bare mbi ranan ma mbi kota reꞌ ia. Hai mtakaꞌnanaꞌ neu reꞌ hai he miit Ko mbi mee!”

49 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Nansaaꞌ am es hi msusa mmaet he maim Kau? Hi mihini, oo? Au ꞌmuiꞌ urusan et Au Amaꞌ In Umi.” 50 Mes sin ka nahinin reko fa neu In sairt ii saaꞌ.

51 Rarit sin ntebin nfanin neun kuan Nasaret. Naiꞌ Yesus natuin In ainaf-amaf sin aprenat. Onaim In ainf ee nahiik ma napaan rasin naan ok-okeꞌ nbi in nekan. 52 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌnae piut, In mahinif ma manoef naꞌbaab on piut. Uisneno ma mansian sin arsin anneek Ee.✡

3

Naiꞌ Yohanis Asranit nait in mepu

(Naiꞌ Mateos 3:1-12, Naiꞌ Markus 1:1-8, Naiꞌ Yohanis 1:19-28)

1-2 Oras naan, naiꞌ Tiberius anjair uis koꞌu keser ma nnaaꞌ aprenat anbi pah Roma toon boꞌes am niim een. Naiꞌ Pontius Pilatus anjair gubernur anbi propinsi Yudea. Naiꞌ Herodes anjair gubernur anbi propinsi Galilea. Naiꞌ Herodes tataf naiꞌ Felipus, anjair gubernur anbi propinsi Iturea ma propinsi Trakonitis. Ma naiꞌ Lisanias anjair gubernur anbi propinsi Abilene.*

Oras naan amsaꞌ, naiꞌ Hanas ma naiꞌ Kayafas anjarin aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu nbi kota Yerusalem.

Oras naan, naiꞌ Yohanis, naiꞌ Sakarias in anah, natua nbi baer ruman naꞌroo naꞌko kuan. Anbi bare naan, Uisneno naꞌuab ma nbaasn ee. 3 Anneen anrair on naan ate, naiꞌ Yohanis antaam neu areꞌ kuan-kuan reꞌ anpaumaak noe Yarden, ma natoon neu abitan naan am nak, “Hi ro he mmanakuꞌ ma misaitan hi saant ein ok-okeꞌ, he Uisneno annoes nain sin. Rarit hi ro he misrain feꞌ, he njair tanar nak hi mmarameꞌ mfain mok Uisneno.”

4 Un-unuꞌ te, Uisneno In mafefa kninuꞌ kaꞌo Yesaya antui anmatoom nok naiꞌ Yohanis reꞌ ia mnak,

“Anmuiꞌ tuaf reꞌ of annao neu bare reꞌ ka matuaꞌ fa, rarit anhunun ma nkoaꞌ am nak,

‘Areꞌ too mfaun ein ro he mibarab ma miroitan ranan, he mseun ma mtoup Usiꞌ In amneman!

Mikninuꞌ ranan he mseun Goe.

5 Amkuub ma mnae mineer kefan ma kobaꞌif.

Amnae ma mhain mineer aꞌtoeꞌf ein.

Mineo ma minoon raan apeunt am abeot ein,

Amhaꞌeik raan kobaꞌif ma faut putuk.

6 Maut he tuaf-tuaf naꞌko uuf-uuf ma pah-pah,

bisa nahinin nak, Uisneno nroim he nsoi nafetin mansian

naꞌko sin saant am penu sin.’ ”✡

7 Too mfaun neman naꞌkon mee-mee, ma ntoit naiꞌ Yohanis he nasrain sin. Mes in naskaraꞌ sin im nak, “Hoe, aputa-kriu maufinu ki! Hi on reꞌ kaun araut aan! Hi kais mitenab mak, hi miꞌpiis mipo-poi he hi bisa msoi maan om miꞌko Uisneno In hukun! Kahaf! Ka ꞌroo fa te, Uisneno nasanut hukun neu tuaf-tuaf reꞌ naꞌpiis napo-poi jah!✡ 8 Hit tahiin tak kaꞌo Abraham naan, Uisneno in partei. Mes hi kais mitenab am mak, ‘Au ka upein fa hukun, natuin au reꞌ ia kaꞌo Abraham in sufan.’ Hi mipein rasi naan naꞌko mee? Naan ka bisa nturun ki fa. Natuin rasi naan ka nmoeꞌ ki fa he mjair atoin neek amneꞌo. Uisneno bisa nmoeꞌ fatun reꞌ ia njarin kaꞌo Abraham in sufan. Au utoon ki, hee! Mikriraꞌ mbi hi ꞌmoinm ein naan nai, mak hi mnao misaitan hi saant ein ee jen, ma mfain iim mituin Uisneno.✡ 9 Hi ro he mmoeꞌ rais reko. Kaah fa te, Uisneno In hukun maꞌfeen ee nmouf neu ki on reꞌ atoniꞌ npaek fani he nnooꞌ hau naꞌko in aꞌbaꞌan. On reꞌ naan, tua! Roet ii ka mapakeꞌ fa, karu ka nmuiꞌ fa in fuaf arekot! Onaim reko nneis amnooꞌ goe, rarit tout goe he nputu nmaet.”✡

10 Rarit too mfaun ein nataan naiꞌ Yohanis am nak, “Onaim hai he mmoeꞌ on mee?”

11 On nai te, in nataah sin im nak, “Karu ho mmuiꞌ baru nua, nfee es meu tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa baru. Karu ho mmuꞌi mnahat, mbait meu tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa mnahat.”

12 Rarit ahoik beon guin neman ma ntoit naiꞌ Yohanis he nasrain sin. Sin natanan am nak, “Aam tungguru! Hai he mmoeꞌ on mee?”✡

13 In nataah am nak, “Hi roim ein es reꞌ mputa-kriu. Mes nmurai oras ia, hi ro he mmeup nok neek amneot. Kais ambeos beo nneis-neis naꞌko preent ii in atoran. Maut he too gui nbaen ein beos beo natai nok atoran.”

14 Sorarus fauk anbin naan amsaꞌ. Sin nataan naiꞌ Yohanis am nak, “Karu hai te, on mee? Hai ro he mmoeꞌ on mee?”

Rarit in nataah sin im nak, “Kais amhoik biak ein sin roit ein mituin hi roim ein naan. Kais amtuꞌiran biak ein tafiꞌ-tafiꞌ. Hi ro he misaeb sukuur ma minokab hi teenb ein nok ahaa hi kai ngguin naan.”

15 Anneen in uab ein naan ate, too mfaun ein anmakaꞌin ma naꞌseꞌ-seoꞌ guin am nak, “Hae! Kais-kaisaꞌ naiꞌ Yohanis reꞌ ia, Kristus, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem naꞌko unuꞌ naan, oo!”

16 Mes naiꞌ Yohanis nakain sin im nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Anmuiꞌ tuaf es, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kau of he neem. Maski au ꞌjari haa in aan renuꞌ msaꞌ, au ka umnees ꞌok Ne fa.† Au suma bisa usrani haa ki ꞌpaek oe, mes In of anmoꞌe nneis naꞌko kau, natuin In naheun hi neekm ein nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. In of nakninuꞌ ki, on reꞌ ttoutuꞌ nunuꞌ npaek ai. 17 In nhukun tuaf reꞌ anmoꞌe nsaan, nahuum on reꞌ atoin tani reꞌ anpaek anin he natpeneb makaꞌ taum. Rarit in napaan makaꞌ anbi ꞌponi, mes nout nakratiꞌ maak taꞌuk ma maak apaꞌ. On naan amsaꞌ Kristus of anhukun tuaf-tuaf reꞌ anmoꞌen sanat, ma nait inporin sin neu ai mararaꞌ abar-barat.”

18 Nok ranan naan, naiꞌ Yohanis namnaub too mfaun ein nok rasi humaꞌ-humaꞌ, ma natoon Uisneno In Rais Reko neu sin.

19-20 Oras naan, naiꞌ Yohanis anmurai naꞌuab maat-maat anmatoom nok naiꞌ Herodes in aꞌmoꞌen. In rais ji on nai: naiꞌ Herodes naan, gubernur et propinsi Galilea. In saant ein naꞌtupu nsae. Es, es reꞌ in nheer naan in oirf ee fee, kaan ee bi Herodias. Te kaah, in oirf ee anmoin feꞌ, ma ka nporin fa in fee bi Herodias fa feꞌ. Naiꞌ Herodes in aꞌmonin reꞌ ka batuur fa naan, anmoeꞌ naiꞌ Yohanis nakain ee maat-maat, tar naiꞌ Herodes anrenan. Rarit naiꞌ Herodes anheek naiꞌ Yohanis, ma nataam ee nbi bui.‡

Naiꞌ Yohanis nasrain Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 3:13-17, Naiꞌ Markus 1:9-11)

21 Unuꞌ te, oras sin ka nheek fa naiꞌ Yohanis fa feꞌ, in nasrain too mfaun. Ma in nasrain Naiꞌ Yesus amsaꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus anꞌonen, onaim neon goe natfeꞌi. 22 Rarit Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nsaun neem neu Ne. Asmaan Akninuꞌ naan In maasn ee nahuum on reꞌ kor-kefi. Onaim anmuiꞌ hanaf naꞌko neon goe mnak,

“Ho reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ.

Ho mmoeꞌ Au nekak ia, nmariin piut.”✡

Usif Yesus In beif-naꞌif sin, natuin aam Yusuf in uuf ein

(Naiꞌ Mateos 1:1-17)

23 Oras Naiꞌ Yesus anmurai natoon neu too mfaun ein anmatoom nok Uisneno In ranan, In oniꞌ anmoin naan toon boꞌ teun goen. Tuaf amfaun nahinin nak, Naiꞌ Yesus naan, naiꞌ Yusuf in Anah. Naiꞌ Yusuf in uuf ein, on nai:

Naiꞌ Yusuf in aamf ee, naiꞌ Eli.

24 Naiꞌ Eli in aamf ee, naiꞌ Matat.

Naiꞌ Matat in aamf ee, naiꞌ Lewi.

Naiꞌ Lewi in aamf ee, naiꞌ Melki.

Naꞌ Melki in aamf ee, naiꞌ Yanai.

Naiꞌ Yanai in aamf ee, naiꞌ Yusuf.

25 Naiꞌ Yusuf in aamf ee, naiꞌ Matatias.

Naiꞌ Matatias in aamf ee, naiꞌ Amos.

Naiꞌ Amos in aamf ee, naiꞌ Nahum.

Naiꞌ Nahum in aamf ee, naiꞌ Hesli.

Naiꞌ Hesli in aamf ee, naiꞌ Nagai.

26 Naiꞌ Nagai in aamf ee, naiꞌ Maat.

Naiꞌ Maat in aamf ee, naiꞌ Matatias.

Naiꞌ Matatias in aamf ee, naiꞌ Semein.

Naiꞌ Semein in aamf ee, naiꞌ Yosek.

Naiꞌ Yosek in aamf ee, naiꞌ Yoda.

27 Naiꞌ Yoda in aamf ee, naiꞌ Yohanan.

Naiꞌ Yohanan in aamf ee, naiꞌ Resa.

Naiꞌ Resa in aamf ee, naiꞌ Serubabel.

Naiꞌ Serubabel in aamf ee, naiꞌ Seltiel,

Naiꞌ Seltiel in aamf ee, naiꞌ Neri.

28 Naiꞌ Neri in aamf ee, naiꞌ Melki.

Naiꞌ Melki in aamf ee, naiꞌ Adi.

Naiꞌ Adi in aamf ee, naiꞌ Kosam.

Naiꞌ Kosam in aamf ee, naiꞌ Elmadam.

Naiꞌ Elmadam in aamf ee, naiꞌ Er.

29 Naiꞌ Er in aamf ee, naiꞌ Yosua.

Naiꞌ Yosua in aamf ee, naiꞌ Eliaser.

Naiꞌ Eliaser in aamf ee, naiꞌ Yorim.

Naiꞌ Yorim in aamf ee, naiꞌ Matat.

Naiꞌ Matat in aamf ee, naiꞌ Lewi.

30 Naiꞌ Lewi in aamf ee, naiꞌ Simeon.

Naiꞌ Simeon in aamf ee, naiꞌ Yahuda.

Naiꞌ Yahuda in aamf ee, naiꞌ Yusuf.

Naiꞌ Yusuf in aamf ee, naiꞌ Yonam.

Naiꞌ Yonam in aamf ee, naiꞌ Elyakim.

31 Naiꞌ Elyakim in aamf ee, naiꞌ Melea.

Naiꞌ Melea in aamf ee, naiꞌ Mena.

Naiꞌ Mena in aamf ee, naiꞌ Matata.

Naiꞌ Matata in aamf ee, naiꞌ Natan.

Naiꞌ Natan in aamf ee, naiꞌ Daut.

32 Naiꞌ Daut in aamf ee, naiꞌ Isai.

Naiꞌ Isai in aamf ee, naiꞌ Obet.

Naiꞌ Obet in aamf ee, naiꞌ Boꞌas.

Naiꞌ Boꞌas in aamf ee, naiꞌ Soleman.

Naiꞌ Soleman in aamf ee, naiꞌ Nahason.

33 Naiꞌ Nahason in aamf ee, naiꞌ Aminadap.

Naiꞌ Aminadap in aamf ee, naiꞌ Atmin.

Naiꞌ Atmin in aamf ee, naiꞌ Arni.

Naiꞌ Arni in aamf ee, naiꞌ Hesron.

Naiꞌ Hesron in aamf ee, naiꞌ Peres.

Naiꞌ Peres in aamf ee, naiꞌ Yahuda.

34 Naiꞌ Yahuda in aamf ee, naiꞌ Yakop.

Naiꞌ Yakop in aamf ee, naiꞌ Isak.

Naiꞌ Isak in aamf ee, naiꞌ Abraham.

Naiꞌ Abraham in aamf ee, naiꞌ Tera.

Naiꞌ Tera in aamf ee, naiꞌ Nahor.

35 Naiꞌ Nahor in aamf ee, naiꞌ Seruk.

Naiꞌ Seruk in aamf ee, naiꞌ Rehu.

Naiꞌ Rehu in aamf ee, naiꞌ Pelek.

Naiꞌ Pelek in aamf ee, naiꞌ Eber.

Naiꞌ Eber in aamf ee, naiꞌ Sela.

36 Naiꞌ Sela in aamf ee, naiꞌ Kenan.

Naiꞌ Kenan in aamf ee, naiꞌ Arpaksat.

Naiꞌ Arpaksat in aamf ee, naiꞌ Sem.

Naiꞌ Sem in aamf ee, naiꞌ Noh.

Naiꞌ Noh in aamf ee, naiꞌ Lamek.

37 Naiꞌ Lamek in aamf ee, naiꞌ Metusalak.

Naiꞌ Metusalak in aamf ee, naiꞌ Hanok.

Naiꞌ Hanok in aamf ee, naiꞌ Yaret.

Naiꞌ Yaret in aamf ee, naiꞌ Maharael.

Naiꞌ Maharael in aamf ee, naiꞌ Kenan.

38 Naiꞌ Kenan in aamf ee, naiꞌ Enos.

Naiꞌ Enos in aamf ee, naiꞌ Set.

Naiꞌ Set in aamf ee, naiꞌ Adam.

Naiꞌ Adam naan, Uisneno neikn On es anmoꞌe.

4

Niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe ansobaꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 4:1-11, Naiꞌ Markus 1:12-13)

1 Oras naiꞌ Yohanis nasrani nrair Naiꞌ Yesus ate, Naiꞌ Yesus annao nasaitan noe Yarden. Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nok Ne. Rarit Asmaan Akniunꞌ ee neik Je neu baer ruman naꞌroo naꞌko kuan. 2 Naiꞌ Yesus natua nbi bare naan, ntea neno boꞌ haa. Oras naan, In ka nbukae niit fa saaꞌ-saaꞌ, tar antea In namnaah anmaet. Rarit niut reuꞌf ein sin aꞌnaakt ee neem he nakreo nsobaꞌ Naiꞌ Yesus.

3 In naꞌuab nakreo nsobaꞌ neu Naiꞌ Yesus am nak, “Karu batuur-batuur Uisneno In Aanh aa Ko, Ho mmuiꞌ kuasa. Onaim muꞌuab meu fatun reꞌ ia, he njarin utunuꞌ, he Ho bisa muah sin.”

4 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ho roim aan in reokn ii kaah een! Ho ka muhiin fa, oo? Matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

‘Mansian ii ka nmoin fa arahaa naꞌko mnahat!’ ”✡

5-6 Rarit aꞌnaak nitu naan neik Naiꞌ Yesus neu baer aꞌratas, ma nakriraꞌ neu Ne areꞌ prenat pah-pinan ia no mes-meseꞌ nok nain sin pinaꞌ ma krahaꞌ sin ok-okeꞌ. Rarit in nfuriꞌ Naiꞌ Yesus am nak, “Areꞌ pareent ein sin kuasa naan, au ngguin ok-okeꞌ! On naan amsaꞌ sin pinaꞌ ma krahaꞌ sin! Onaim au ꞌmuiꞌ hak he ꞌnonaꞌ ꞌeu sekau-sekau goah reꞌ au ꞌromi. 7 Au ꞌroim he ꞌfee sin neu Ko. Suma Ho ro he mmoeꞌ maan rais jes, he naꞌ au ꞌnonaꞌ Ko goe. Maꞌkafaꞌ! Muꞌbees meu kau. Es ahaa reꞌ naan, tua!”

8 Mes Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Ho mupein rasi naan muꞌko mee? Anbi Uisneno In Suur Akniunꞌ ee matuꞌi mnak,

‘Ho ro he muꞌbees meu Uisneno nmees.

Ma ho ro he mtuthae kuum Ee.’ ”✡

9 Rarit aꞌnaak nitu naan neik Naiꞌ Yesus antaam neu kota Yerusalem. Anbi naan, in nasaeb Naiꞌ Yesus anbi Uim Onen Uuf ee in aꞌpupun. Rarit in naꞌuab am nak, “Karu Ho batuur-batuur Uisneno In Anah, mumoufut Ho tuam aan nai! 10 Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akniunꞌ ee mnak,

‘Uisneno of anreun In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan,

he npafaꞌ ma npanat Ko.

11 Sin of natnaat Ko,

maut he Ho haem ein kais nasbeut fatu kreꞌ-reꞌo msaꞌ.’ ”✡

12 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kais muꞌkakeꞌ Kau. Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akniunꞌ ee mnak,

‘Kais amsobaꞌ Uisneno!’ ”✡

13 Aꞌnaak nitu naan ansobaꞌ Naiꞌ Yesus npaek ranan humaꞌ-humaꞌ, mes ka niis Ee fa. Rarit In nnao nasaitan Naiꞌ Yesus he npao ntein oras bian.

Usif Yesus annao neu Galilea, ma nmurai natoon Uisneno In Rais Reko

(Naiꞌ Mateos 4:12-17, Naiꞌ Markus 1:14-15)

14 Rarit Naiꞌ Yesus anfani ntein on propinsi Galilea, fin Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nfee Ne kuasa. Ka ꞌroo fa te, Naiꞌ Yesus In kaan ee nmurai matekaꞌ nbi abitan pah reꞌ naan. 15 In nanoniꞌ nbi atoin Yahudis sin uim oen ein anbin mee-mee. Onaim too mfaun ein anboiꞌs Ee mnak, “Naiꞌ Yesus naan, atoin maꞌtaniꞌ!”

Sin ka ntoup fa Usif Yesus anbi kuan Nasaret

(Naiꞌ Mateos 13:53-58, Naiꞌ Markus 6:1-6)

16 Neot es, Naiꞌ Yesus neem anbi In kuan Nasaret. Nateef nok atoin Yahudis sin neon onen, reꞌ sin nteek ee te, ‘neon Sabat’, In ntaam neu uim onen, on reꞌ natiꞌ te In nmoꞌe. Rarit In nhaek he nrees naꞌko Uisneno In Suur Akninuꞌ. 17 Onaim sin naꞌnaaꞌt Ee kaꞌo Yesaya in tuis. In nfei, he naim resat, onaim In nrees nak,

18 “Kuasat naꞌko Uisneno In Asmaan ee, et Au.

Etun In nruur ma nreek Kau,

he utoon Uisneno In Rais Reko ꞌeu atoin kasian ein.

In nreek haefan nrair Kau.

he utoon am ꞌak,

abitan bui je, of npoin mainuan;

afoort ein, of bisa niit anfanin;

tuaf-tuaf reꞌ napenin haꞌmuꞌit, of anmonin nbin mainuan.

19 Fin oras ia, Uisneno In oors ii ntea goen,

he nsoi nafetin Iin na.”* ✡

20 Anrees anrair tuis naan ate, Naiꞌ Yesus annuun goe ma nnonaꞌ nafainꞌ ee neu ameup ibadat, rarit In ntook. Abitan uim onen naan ok-okeꞌ ankius Goe piut. 21 Rarit In naꞌuab neu sin im nak, “Saaꞌ reꞌ feꞌe na hi mneen amrair je naan, oras ia najairb on.”

22 Rarit too mfaun ein reꞌ anbin naan, nmurai naꞌuab nanaib Naiꞌ Yesus am nak, “Hoe! Saaꞌ reꞌ feꞌe na In naꞌuab ee ji, reokn ii kah! Mes naiꞌ Usu Anah, aiꞌ? Nansaaꞌ am es on reꞌ ia?”

23 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Hi of mihiin uab es nak, ‘Hoe, apairoir menas! Murekoꞌ ho tuam aan feꞌ!’ Hi mpaek uab naan he mꞌoet Au uabak mak, ‘Nansaaꞌ am es Ho ka mmoeꞌ fa rais sanmakat es neu kai mbi ia, nahuum on reꞌ Ho mmoeꞌ je mbi kota Kapernaum?’ 24 In batuurn ii on nai: atoniꞌ ka nroim fa he ntoup Uisneno In mafefa kninuꞌ nbi in kuan ee kuun.✡ 25-26 Tait iꞌtopeꞌ naꞌko Uisneno In mafefa kninuꞌ, kaꞌo Elia. Neot es, uurn ii ka nmouf fa toon teun ma stenaꞌ. Oras naan, anmuiꞌ bifee banuꞌ mfaun nbi pah Israꞌel. Mes Uisneno ka nreek fa naiꞌ Elia he nturun too Israelas sin. Mes Uisneno nreek ee he nnao nturun baun es anbi kuan Sarfat npaumaak kota Sidon. Te kaah, bifee banuꞌ naan, ka atoin Yahudis fa. Mes in npirsai Uisneno In kuasan.✡

27 Tait iꞌtopeꞌ bian naꞌko Uisneno In mafefa kninuꞌ, naiꞌ Elisa. Oras naan, anmuiꞌ atoin Yahudis amfaun napenin meen nui-atrokiꞌ nbi pah Israꞌel. Mes Uisneno ka narekoꞌ sin fa. Uisneno suma nreun naiꞌ Elisa he narekoꞌ tuaf meesꞌ aah, kaan ee naiꞌ Naꞌaman. Te kaah, amenat naan atoin Sirias, ka atoin Yahudis fa. Mes in npirsai Uisneno In kuasan.”✡

28 Oras sin nneen Usif Yesus naꞌuab on naan ate, sin ar-arsin nek-neuk nisik neu Ne. 29 Rarit sin nfenan buꞌ-buaꞌ, ma nriuꞌ napoitn Ee naꞌko uim onen naan. Rarit sin nheer neik Je neu kuan ee ninin, he ntitar nataam Ee neu kefa mnanuꞌ nbi naan. 30 Mes In suma nnao npoi kuun naꞌko too mfaun ein naan sin atnaank ein, rarit annao nasaitan sin anbin bare naan.

Usif Yesus anriuꞌ nitu naꞌko tuaf es

(Naiꞌ Markus 1:21-28)

31 Rarit Naiꞌ Yesus annao neu kota Kapernaum et nefo Galilea in ninin. Ansuun neon onen sin ate, In nanoniꞌ too mfaun anbin uim oen ein. 32 Too mfaun ein ansanmakan oras sin nneen In uaban naan, fin In nahiin batuur-batuur saaꞌ reꞌ In nanoniꞌ sin naan in afan.✡

33 Neot es, oras Naiꞌ Yesus nanoniꞌ anbi uim onen, anmuiꞌ naan tuaf es anniut sae ma nmurai nkoaꞌ naher-heer am nak, 34 “Hoe, Yesus, Atoin Nasaretas! Ho mmuiꞌ urusan saaꞌ mok kai! Ho uum he mureuꞌ miis kai, oo? Hai mihiin Ko. Ho reꞌ ia, Atoni Kninuꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan he nreek haefn Ee neem.”

35 Mes Naiꞌ Yesus naskaar ee mnak, “Kais mufeef! Ampoi nai muꞌko atoniꞌ naan!” Nok askeken ate, nitu naan nait anpesek atoniꞌ naan neu afu, anbi too mfaun ein sin maatk ein. Anpesek anrair je on naan ate, nitu naan anpoi naꞌko atoniꞌ naan ma nasaitn ee, ma ka nameenb ee fa.

36 Too mfaun ein ansanmakan ok-okeꞌ mnak, “Airoo! Atoniꞌ ia In uabn ii anmuiꞌ kuasa maꞌtaniꞌ, joo! Tar antea niut reuꞌf ein amsaꞌ natuin In aprenat, ma npoin naꞌko tuaf-tuaf aniut saes ein!” 37 Rarit retaꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus nasiin ok ma nabeon ok nfuun am natef-tefan bare naan.

Usif Yesus narekoꞌ naiꞌ Simon in ain babaf, ma tuaf bian antein

(Naiꞌ Mateos 8:14-17, Naiꞌ Markus 1:29-34)

38 Oras sin npoin naꞌkon uim onen naan, Naiꞌ Yesus annao neu atoin es in umi. Atoniꞌ naan, kaan ee naiꞌ Simon.† Naiꞌ Simon in ain baabf ee nmaniin ma nbeis maꞌtaniꞌ. Rarit sin ntoit Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Amturun kai he murekoꞌ maan bifee mnais ee feꞌ!” 39 Naiꞌ Yesus annao nhake nbi koi je matan, rarit nriuꞌ napoitan maininit naan. Oras naan amsaꞌ, maininit naan namneuk nain naꞌko bifee mnasiꞌ naan. Rarit in nfeen ma nabarab bukaet neu sin.

40 Oras maans ee noi nmouf naan, too mfaun ein nmurai neman ma neikin amenat humaꞌ-humaꞌ neu Naiꞌ Yesus. Rarit In ntao In aꞌniman neu sin ok-okeꞌ, ma narekoꞌ sin. 41 Anbi ameent ein naan amsaꞌ anmuiꞌ tuaf fauk reꞌ anniut saen. Rarit Naiꞌ Yesus naprenat niut reuꞌf ein naan he npoin naꞌkon tuaf-tuaf ein naan. Oras sin npoin, sin nhuun ein am nak, “Ho reꞌ ia, Uisneno In Anah!” Fin niut reuꞌf ein naan nahiin Je nak, In reꞌ naan, Kristus reꞌ Uisneno anbaꞌan nain Je he nreek Ee neem. Natuin rasi naan, es naꞌ Naiꞌ Yesus nakain sin nok maꞌtaniꞌ he sin kaisaꞌ naꞌuab ein hanaf meseꞌ msaꞌ anmatoom nok In tuan.

Usif Yesus annao natoon Rais Reko nbi uim oen ein

(Naiꞌ Markus 1:35-39)

42 Oras snaat ee nsae te, Naiꞌ Yesus anfeen ma nnao neu baer ruman es nbi kota in kotin. Too mfaun ein naim Je nbin mee-mee. Oras sin niit ma nateef nok Ne, sin naꞌuab ein am nak, “Aam. Reko te, Ho mutua mok kai mbi ia nai! Kais amnao mtein meu bare bian!”

43 Mes In nataah am nak, “Au ro he ꞌnao ꞌeu kuan bian he utoon Rais Reko anmatoom nok Uisneno In Aprenat. Fin Uisneno reꞌ anhaef Kau gui, nak Au ro he ꞌmeup mepu naan.”

44 Onaim In nmurai nnao, npoi ma ntaam naꞌko kuan es neu kuan es, ma nanoniꞌ tuaf anbin uim oen ein nbin propinsi Yudea.

5

Sin npukat naan ikaꞌ mfa-faun

(Naiꞌ Mateos 4:18-22, Naiꞌ Markus 1:16-20)

1 Neot es, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ tuaf amfaun anbi nefo Galilea in ninin.* Too mfaun ein neman ma nromin he natniin Uisneno In Kabin ma Prenat. Sin namfa-faun tar antea sin nmasiitr ein ma nmabeꞌun. Onaim sin he noi nsaen Naiꞌ Yesus. 2 Anpaumaak bare naan, anmuiꞌ naan akiif kai ikaꞌ nakninuꞌ sin pukat nbin metoꞌ. Onaim Naiꞌ Yesus niit kofaꞌ nua ruum ein anhaken nbin naan. 3 Es naꞌko koof nuaꞌ ein naan, naiꞌ Simon iin ja. Rarit Naiꞌ Yesus ansae neu naiꞌ Simon in kofaꞌ, ma naꞌuab neu naiꞌ Simon he ntorak kofaꞌ naan neu oe je kreꞌo. Onaim In ntoko ma nmurai nanoniꞌ neu too mfaun ein naan.✡

4 Nanoniꞌ nrari te, In naꞌuab neu naiꞌ Simon am nak, “Simon! Meik ho kofaꞌ ia meu neof goe tnaan ee kreꞌo, he ho musanut ho pukat ia meu naan. Hi of mipein ikaꞌ mfa-faun.”

5 Mes naiꞌ Simon nataah am nak, “Usiꞌ msaꞌ, Ho es-es! Hai mmeup fai jes aꞌteme-ꞌteme, mes ikaꞌ fuaꞌ meseꞌ msaꞌ hai ka mipenif! Mes neu Aam, Ho es muꞌuab on naan, maut he au ꞌsobaꞌ ꞌiit!”✡ 6 Onaim sin nasanut pukat naan. Rarit sin he nheer nafainꞌ ee, mes pukat naan nahenu nrair nok ikaꞌ tuunb es, tar antea pukat naan anmurai natkai.✡ 7 Onaim naiꞌ Simon ankoaꞌ in partein ngguin naꞌkon kofaꞌ bian he neman ntuurn ee. Rarit sin nnaun ikaꞌ ma nkuab ein neu kofaꞌ nua tar antea nahenun, onaim ara kreꞌo te anreman. 8-10 Naiꞌ Simon in partein akiif kai ikaꞌ sin, naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis, aam Sebedius in aanh ein, anbin naan amsaꞌ. Sin nsanmakan amsaꞌ, natuin sin napenin ikaꞌ mfa-faun naan. Oras naiꞌ Simon Petrus niit saaꞌ reꞌ anjari nbi naan, in naen neem ma nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In matan, ma naꞌuab am nak, “Au reꞌ ia, tuaf es reꞌ anmoꞌe nsaan amfau-rutu. Onaim reko nneis Usiꞌ kais ampaumaak kau ntein.”†

Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kais mutenab naan kouꞌ-koꞌu. Au ꞌroim he ꞌpaek ki. Hi arki reꞌ ia, atoin amnaim ikaꞌ. Mes oras ia, Au he unoniꞌ ki he maim tuaf he natuin Kau!”

11 Rarit sin nheer sin koofꞌ ein ntean metoꞌ. Onaim sin nnaon nasaitan areꞌ saaꞌ-saaꞌ, ma natuin Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus narekoꞌ tuaf es, reꞌ napein meen nui-atrokiꞌ

(Naiꞌ Mateos 8:1-4, Naiꞌ Markus 1:40-45)

12 Anbi kuan es, Naiꞌ Yesus nateef nok tuaf es, reꞌ in aon ee no mes-meseꞌ nameen nui-atrokiꞌ. Oras in niit Naiꞌ Yesus, in nnao nriꞌtuu ma naꞌruriꞌ ntea afu nbi Naiꞌ Yesus In matan. Onaim in nak, “Aam! Amturun maan kau feꞌ, tua! Au uhiin ꞌak, Ho bisa muneuk main au menas reꞌ ia, he reko te, biak ein kais anmaiꞌnisin kau. Asar Ho mroim, tua.”

13 Rarit Naiꞌ Yesus ansoron In aꞌniman ma nreoꞌ goe. Onaim In naꞌuab am nak, “Au ꞌroim! Mureok nai!” Naꞌuab anrair on naan ate, menas naan namneuk nain. 14 Onaim Naiꞌ Yesus namnaub ee mnak, “Mumnau murek-rekoꞌ! Ho mureok goen, mes kais mutoon meu sekau-sekau! Ho ro he mutuin kaꞌo Musa in aprenat unuꞌ naan. Onaim ho mnao meu aꞌnaak rais pirsait, he in nparikas ho aom aan, he in nahiin nak, ho menas naan namneuk batuur-batuur, aiꞌ kaah. Rarit ho mseun bain meik fuaꞌ-turuꞌ, he too mfaun ein nahinin batuur nak, ho mureok goen.”✡

15 Maski Naiꞌ Yesus antaar ee on naan amsaꞌ, retaꞌ anmatoom nok In kuasan naan, nasiin on ma nabeon on naꞌko tuaf neu tuaf anbi mee-mee. Onaim too mfaun ein sin amneemk ein nasain on noe. Sin nmarinan he nneen In noinꞌ ein. Rarit In narekoꞌ tuaf amfaun naꞌkon sin menas humaꞌ-humaꞌ. 16 Mes Naiꞌ Yesus natiꞌ te nroim he napaisb On naꞌko too mfaun ein, he nnao nꞌonen anbi baer ruman maꞌkoroꞌ.

Usif Yesus narekoꞌ ameen buaꞌ tuaf es

(Naiꞌ Mateos 9:1-8, Naiꞌ Markus 2:1-12)

17 Neot es, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ tuaf anbi uim jes. Oras naan anmuiꞌ tuaf naꞌko pukan partei pirsait Farisi ma tunggur agama tuaf fauk neman ma nokan nnenan neu Ne. Sin neman naꞌkon kuan-kuan anbin propinsi Galilea, propinsi Yudea, ma naꞌkon kota Yerusalem. Uisneno nfee kuasat neu Naiꞌ Yesus he narekoꞌ ameent ein. 18-19 Oras naan, anmuiꞌ naan tuaf fauk naꞌtaeb neik tuaf es nameen buaꞌ anbi ꞌbokiꞌ. Sin nꞌusaha maꞌtaniꞌ he neik amenat naan, he Naiꞌ Yesus nareokꞌ ee. Mes umi naan naꞌkeek mates nok mansian, tar antea he naꞌseek ok he ntaman amsaꞌ ka bisa fa. Onaim sin neik amenat naan neu uim je porataꞌ pakan. Rarit sin npukai porataꞌ pakan naan, ma sin nasanut amenat naan nok nain in aꞌbokiꞌ. Sin nasaunt ee anbi too mfaun ein sin atnaank ein, nbi nain Naiꞌ Yesus In matan. 20 Ankius on naan ate, Naiꞌ Yesus nahiin neu sin npirsain nak, In bisa narekoꞌ sin partei amenat naan. Onaim In naꞌuab neu ameen buaꞌ naan am nak, “Baꞌe! Au ꞌnose ꞌrair ho saant ein naan.”

21 Anneen Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, atoin Farisis ma tunggur agaam ein nmurai nmaktaan ein am nak, “Heeꞌ! Suma Uisneno Kuun es reꞌ anmuiꞌ hak he nnoes nain sanat mansian. On nai te, in reꞌ ia, sekau, tar antea nmoeꞌ jon on reꞌ Uisneno! Rasi ia, manꞌakan maꞌtaniꞌ!”

22 Mes Naiꞌ Yesus nahini ntea sin nekak nanan. Rarit In naꞌuab neu sin am nak, “Nansaaꞌ am es hi mitenab mak Au reꞌ ia uꞌuab rais manꞌakan? 23-24 Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Ma Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌfee ampon ꞌeu sanat mansian. Karu Au suma utoon ꞌeu ameen buaꞌ ia mꞌak ‘Au ꞌampon urair ho sanat,’ hi ka miit fa Au kuasat anbi pah-pinan ia. Mes karu Au ꞌak, ‘Amfeen nai! Mait ho ꞌboik aan, ma mfain nai.’ Karu in nfeen nain oras naan, naꞌ hi miit Au kuasat. Es naan ate, Au he urekoꞌ ameen buaꞌ ia, maut he hi mihini msaꞌ mak, Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌampon sanat mansian.”

Onaim In nabaniꞌ nfain neu ameen buaꞌ naan. Rarit naꞌuab neu ne mnak, “Baꞌe! Amhaek nai! Mait ho ꞌboik aan, ma mnao nai!”

25 Nok askeken ate, amenat naan anfeen anhaek anbi too mfaun ein sin maatk ein. Rarit in nasaah naan kuun in aꞌbokiꞌ. Onaim in anpoi nnao nfain, ma nboꞌis Uisneno. 26 Nitan on naan ate, sin ar-arsin ansanmakan. Rarit sin nanaib Uisneno In kaan ee naꞌrat-raat am nak, “Uisneno mapinaꞌ-makrahaꞌ, joo! Neno ia hit tiit kuuk rais sanmakat es, teik hit maatk aa kuuk!”

Usif Yesus noꞌen naiꞌ Lewi he natuin Ee

(Naiꞌ Mateos 9:9-13, Naiꞌ Markus 2:13-17)

27 Ka ꞌroo fa te, Naiꞌ Yesus anpoi naꞌko umi naan, ma In nateef nok tua ahoik beo goes, antoko nbi baer beos beo. Tuaf naan, kaan ee naiꞌ Lewi.‡ Rarit Naiꞌ Yesus nak ee mnak, “Uum he mutuin Kau!” 28 Anneen on naan ate, naiꞌ Lewi anfeen nain oras naan, ma nnao nasaitan areꞌ saaꞌ-saaꞌ anbin bare naan ok-okeꞌ, ma natuin Naiꞌ Yesus.

29 Rarit naiꞌ Lewi nmoeꞌ fesat koꞌu ma naskau Naiꞌ Yesus neem nok anbi in umi. In naskau in partei ahoik beo ngguin ma tamu bian amsaꞌ, he sin nokan anbin fesat naan. 30 Mes anmuiꞌ tuaf fak-fauk naꞌko partei pirsait Farisi, ma tunggur agaam ein, naꞌmuaꞌ ein anbin Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein am nak, “Nansaaꞌ am es hi mtoko mmiah mibua mok atoin ka mapaek ein fa, on reꞌ ahoik beo ma atoin reuꞌf ein? Atoin reok gui kais amseor gom mok tuaf on reꞌ sin!”✡

31 Mes Naiꞌ Yesus natonan sin am nak, “Ameent ein ro nperluun apairoir menas. Mes ao-miin ein ka nperluu goe fa. 32 Au ꞌuum he ꞌurus tuaf-tuaf reꞌ ka mapaek ein fa. Mes Au ka ꞌuum fa, he ꞌurus tuaf-tuaf reꞌ annaben in tuan ee te, reko!”

Tunggur agaam ein anmatoen nok Usif Yesus anmatoom nok rasi tanaah ok

(Naiꞌ Mateos 9:14-17, Naiꞌ Markus 2:18-22)

33 Rarit tuaf-tuaf naꞌko partei pirsait Farisi ma tunggur agaam ein naꞌmuaꞌ ein neun Naiꞌ Yesus am nak, “On nai, Aam! Naiꞌ Yohanis Asranit in atoup noinꞌ ein biasa nanaah ok ma nꞌoen ein. Atoin Farisis sin atoup noinꞌ ein on naan amsaꞌ. Mes nansaaꞌ am es ho atoup noinꞌ ein naah-niun piut-piut on naan? Sin ka nanaah nahiin jok fa. Neu saaꞌ?”

34 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin neik uab manporin am nak, “Hi mihini mrair, karu anmuiꞌ fesat kabin, taumn ee ka nanaah ok fa, mes sin nbukaen tar namsenan. Karu baroit atoin ee nbi naan feꞌ, sin ro he nbukaen buꞌ-buaꞌ tar namsenan. 35 Mes of neot es, karu tuaf bian nheek neik baroit atoin aan feꞌ, naꞌ in partein ngguin ansusan. Oras naan sin nanaah ok.”

36 Rarit Naiꞌ Yesus anfee uab manporin es antein, nak, “Ka tiit fa tuaf reꞌ nait tai feꞌu ma npaap ee neu baru kroe atpisuꞌ. Fin karu tsaef baru naan ate, tai feꞌu reꞌ feꞌ anpaap ee naan, of annuun gon, ma baru kroe atpisuꞌ naan of natpisuꞌ nkoon. 37-38 On naan amsaꞌ atoniꞌ ka narai fa tua min-kaes feꞌu neu ꞌsaap rapuꞌ. Fin aꞌsapaꞌ naan of anpeeꞌ, onaim tua min-kase naan nsai ruum-ruum. Onaim tua min-kaes feꞌu ro he tarai je neu ꞌsaap feꞌu.§ [Nok ranan naan, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin am nak, In noin feꞌu kais amseor goe nok atoin Farisis sin noniꞌ mnaaꞌ.] 39 Atoniꞌ reꞌ niun niit tua min-kase mnaaꞌ, ka nroim fa he niun tua min-kaes feꞌu, natuin in nahini mnak, ‘Tua min-kase mnaaꞌ naan, es reꞌ aminat anneis-neisi!’ ”

6

Sin nakritik Usif Yesus sin anmatoom nok neno snasat naꞌko mepu

(Naiꞌ Mateos 12:1-8, Naiꞌ Markus 2:23-28)

1 Neot es, nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat naꞌko mepu, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon npeꞌon biak ein sin reen je ninin. Onaim In atoup noinꞌ ein anheut naan maak-gandum in punin reꞌ anbin sin maatk ein. Rarit sin anfoer sin, ma nahan.✡ 2 Anbi naan, anmuiꞌ tuaf fak-fauk naꞌkon partei pirsait Farisi reꞌ annaaꞌ naher-heran atoran harat Yahudi. Ankius niit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anmoꞌen on naan ate, sin nakain Ee mnak, “Nansaaꞌ am es Ho atoup noinꞌ ein antanhai hit atoran pirsait? Sin nmepun nateef nok neno snasat! Amkius sin! Sin nheut maak-gandum. Kais on naan!”

3-4 Mes Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “He tak on mee, joo? Hi ka mimnau fa kaꞌo Daut in reetn ee oo? Kaꞌo Daut nok iin ne, sin taik ein naꞌroton natuin sin namnahan nmaten. Onaim sin ntaman neun Uisneno In Tenar Onen ma naitin utunuꞌ reꞌ aꞌnaak pirsait ein sin nanaꞌat anrair sin neu Uisneno, ma sin nahan. Te kaah, suma aꞌnaak pirsait ein es reꞌ nabeꞌin he naah utuun ein naan. Tuaf bian sin ka bole fa. Rarit kaꞌo Daut sin nahan, mes ka tiit tain fa tuaf es he nasaan sin. Hi on reꞌ ka mrees mihiin fa Uisneno In Suur Akninuꞌ!✡

5 Amtakan hi ruikm ein he mneen mirek-rekoꞌ! Au reꞌ ia, Mansian Batuur-batuur. Au ꞌmuiꞌ hak he ufeek ꞌak, atoniꞌ nabeiꞌ he nmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ anbi neno snasat.”

Usif Yesus narekoꞌ tuaf es, reꞌ in aꞌniman es ee nmaet

(Naiꞌ Mateos 12:9-14, Naiꞌ Markus 3:1-6)

6 Neon goes, nateef nok neno snasat, Naiꞌ Yesus annao nanoniꞌ nbi uim onen. Anbi naan, anmuiꞌ atoin es, in aꞌniman es ee nmaet. 7 Anbi naan amsaꞌ, anmuiꞌ tunggur agama fak-fauk ma atoniꞌ naꞌkon partei pirsait Farisi reꞌ namin raan asraak he nakreo namouf Naiꞌ Yesus. Rarit sin nnuuꞌ Naiꞌ Yesus, kar-karu In narekoꞌ atoniꞌ naan, nateef nok neno snasat. Nok ranan naan, sin bisa ntuꞌiirn Ee maat-maat. 8 Mes Naiꞌ Yesus nahiin namneo-namneo neu sin sarit naan. Es naan ate, In noꞌen atoniꞌ naan nak, “Baꞌe! Uum amhaek meu reꞌ ia feꞌ!” Onaim in nnao ma nhake nbi naan. 9 Rarit Naiꞌ Yesus nataan abitan reꞌ naan am nak, “Au he utaan ꞌaan ki feꞌ. Tatuin hit atoran rais pirsait, saaꞌ na es reꞌ hit he tmoeꞌ je nateef nok neno snasat taꞌko mepu? Tmoeꞌ reko, oo? Aiꞌ, tmoeꞌ maufinu? Tsoi tafetin tuaf, aa oo? Aiꞌ, tareuꞌ in aꞌmonin?” 10 Rarit Naiꞌ Yesus ankius natef-tefan sin, ma In naꞌuab neu atoniꞌ naan am nak, “Amnonaꞌ ho ꞌnimam naan neem!” Rarit in nsoron in aꞌniman naan, ma nareok nain.

11 Ankius on naan ate, tuaf-tuaf reꞌ anmusun Naiꞌ Yesus nek-neuk nisik. Rarit sin nmurai nareon ein rais maufinu nak, “Hit ro he tami ꞌtein raan aꞌpoꞌi bian, he naꞌ bisa tamouf Goe!”

Usif Yesus anpiir naan atoup noniꞌ boꞌes am nua

(Naiꞌ Mateos 10:1-4, Naiꞌ Markus 3:13-19)

12 Ka ꞌroo-ꞌroo fa ntein, Naiꞌ Yesus ansae neu ꞌtoꞌef es ma nꞌonen. In nꞌonen anbi naan fai jes aꞌteme. 13 Nokaꞌ kik-kiku on naan ate, In noꞌen naan In atoup noinꞌ ein. Rarit naꞌko sin reꞌ naan, in nbetis naan tuaf boꞌes am nua he njarin In haef ein. Tuaf ein reꞌ In nbetis sin naan, es reꞌ:

14 Naiꞌ Simon (reꞌ natiꞌ te, Naiꞌ Yesus noeꞌn ee te nak, ‘Petrus’),

naiꞌ Anderias (naiꞌ Simon orif),

naiꞌ Yakobus,

naiꞌ Yohanis (naiꞌ Yakobus orif),

naiꞌ Felipus,

naiꞌ Bertolomeos,

15 naiꞌ Mateos,

naiꞌ Tomas,

naiꞌ Yakobus (naiꞌ Alfius in anah),

naiꞌ Simon (reꞌ ntaam partei purtik Selot),*

16 naiꞌ Judas (naiꞌ Yakobus in anah), ma

naiꞌ Judas Iskariot (reꞌ of naꞌsosaꞌ Usif Yesus).

Usif Yesus narekoꞌ tuaf amfaun

(Naiꞌ Mateos 4:23-25)

17 Oras ansaun neman naꞌko ꞌtoꞌef naan, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein anhaken anbin amneraꞌ. Too mfaun ein nabua nanin anbin naan. Sin neman naꞌkon propinsi Yudea, kota Yerusalem, ma kota nua et tais je ninin, esan reꞌ Tirus ma Sidon. 18 Sin neman he nnenan kuuk naꞌkon Naiꞌ Yesus, ma bian he ntotin he In narekoꞌ amenat. Onaim In narekoꞌ sin. In narekoꞌ aniut saes ein, ma nriuꞌ napoitan niut reuꞌf ein naꞌkon tuaf ein naan. 19 Sekau-sekau reꞌ anroim he nreoꞌ aiꞌ nasbetu haa Naiꞌ Yesus aꞌkreoꞌ goah, anmuiꞌ kuasa npoi naꞌko Na, ma narekoꞌ sin.

Atoin ua-paꞌe ma ua-reko, ma atoin apein siraak

(Naiꞌ Mateos 5:1-12)

20 Rarit Naiꞌ Yesus nabaniꞌ neu In atoup noinꞌ ein ma nanoniꞌ sin am nak,

“Atoin kasian ki!

Hi mꞌua-paeꞌ ma mꞌua-reok,

natuin Uisneno naan, hi Usif arekot!

21 Atoin amnahas ki!

Hi mꞌua-paeꞌ ma mꞌua-reok,

natuin Uisneno of napeet ma naseen ki.

Akae pin-pinus ma neek asusat ki!

Hi mꞌua-paeꞌ ma mꞌua-reok,

natuin hi of ammain ma mmariin.

22-23 Tuaf reꞌ napein susat natuin in natuinaꞌ Kau, Mansian Batuur-batuur reꞌ ia!

Hi mꞌua-paeꞌ ma mꞌua-reok,

natuin Uisneno of anbaras neu ki et sonaf neno tunan.

Maski atoniꞌ nakan ki,

aiꞌ nareuꞌ hi kaan foo menin,

aiꞌ anteir hae ki,

aiꞌ anriuꞌ napoitan ki on reꞌ atoin maufinu,

hi mꞌua-paeꞌ ma mꞌua-reok,

natuin Uisneno of namnau ki mbi sonaf neno tunan.✡

Onaim karu anmuiꞌ tuaf nasusab ki on naan, kais misusab hi neekm ein naan, mes amharineb hi neekm ein naan! Ma amtaikreit nok ma mmariin nok! Kais amsanmaak, natuin atoniꞌ reꞌ nasusab ki oras ia, sin beif-naꞌif sin es reꞌ nasusab Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ.

Onaim karu hi mipein susat nahuum on reꞌ naan,

mmoeꞌ hi neekm ein anmarinan,

natuin Uisneno of anbaras neu ki nho-hoen nbi sonaf neno tunan!✡

24 Mes neu atoin amuꞌit ki!

Hi mipein siraak,

natuin hi ꞌmoinm ein ro marinan, suma antuꞌu nbi ia.

25 Amsenat ma apetas ki!

Hi mipein siraak,

natuin oras amnahas antaman ki.

Atoin amain fareꞌ ki!

Hi mipein siraak,

natuin maꞌneꞌat nmoeꞌ ki mkae mpin-pinus.

26 Atoin asinmakan rais hormaat ki!

Hi mipein siraak,

natuin unuꞌ te hi beꞌi-naꞌi sin,

nboꞌis ma nanaib amsaꞌ mafeef poin guin!”

Hi ro he mneek hi musun

(Naiꞌ Mateos 5:38-48, 7:12a)

27 Rarit Naiꞌ Yesus antuta ntein In uaban am nak, “Amtakan hi ruikm ein he mneen mirek-rekoꞌ! Ho ro he mneek ho musun, ma mmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko meu tuaf-tuaf reꞌ neekn ee nameen neu ko. 28 Amꞌonen meu Uisneno he In nmoeꞌ reko neu tuaf-tuaf reꞌ ankaas ko. Ma mtoit Je he In nmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko neu tuaf-tuaf reꞌ nmoꞌ-moeꞌ ko goan. 29 Karu anmuiꞌ tuaf anpaas ho ꞌkinum es, mkoon ee he npaas ho ꞌkinum bian naan. Karu ntetak naan ho baur mainikin, mnoon ee ho baur guan amsaꞌ. 30 Karu anmuiꞌ tuaf antoit ho baer es, mnoon ee he. Ma karu anmuiꞌ tuaf nait neik ho baer es, maut he in npaar kuun ee. Kais amtoup mufaniꞌ! 31 Ho ro he mmoeꞌ meu biak ein, natai on reꞌ ho mroim he sin nmoeꞌ saaꞌ neu ko.✡

32 Ho mrom-roim he mneek ho noont ein kuum. Naan reko. Mes in arekon anneis-neis ji, saaꞌ? Fin amoeꞌ maufiun ein amsaꞌ anneek sin tuaf ein kuuk! 33 Karu ho suma mmoeꞌ reko meu tuaf-tuaf amoeꞌ reko neu ko, in arekon anneis-neis ji, es reꞌ mee? Fin amoeꞌ maufiun ein anbaras ꞌmoeꞌ reko on naan amsaꞌ. 34 Karu ho mutusab roit meu tuaf-tuaf reꞌ bisa nbaen nafaniꞌ ko ho roit ein naan, in arekon anneis-neis ji, saaꞌ? Fin amoeꞌ maufiun ein natuusb ein roit neu tuaf bian, asar ramu nokaꞌ-nmeu te sin ntoup nafaniꞌ sin ite, nanookb ok.

35 Mes reꞌ reko anneis-neis ji, on nai: amneek ho musu sin! Ma mmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko meu sin. Sin nperluu saaꞌ ate, mutusab sin. Kais mutenab mak, sin of bisa nfee nafaniꞌ ko sin, aiꞌ kaah. Nok ranan naan, Uisneno of anbaras neu ko. Ma ho mjair Uisneno Aꞌraat Reꞌuf In anah. Natuin ho mmoin on reꞌ ho Amaꞌ reꞌ anroim he nmoeꞌ reko neu tuaf-tuaf amoeꞌ maufinu. In anmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko msaꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ ka ntoit nahiin fa makasi. 36 Onaim ho ro he mukriraꞌ rais kasian meu tuaf bian, nahuum on reꞌ ho Amaꞌ abit sonaf neno tunan nakriraꞌ In rais kasian neu ko.”

Kaisaꞌ mukritik rafuꞌ-rafuꞌ

(Naiꞌ Mateos 7:1-5)

37 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ piut am nak, “Kais mutaib tuaf, he tuaf kais nataib neu ko msaꞌ. Kais mukritik tuaf, fin tuaf of nakritik nafaniꞌ neu ko msaꞌ. Amnikan main tuaf ein sin saant ein, he sin annikan nain ho saant ein amsaꞌ. 38 Karu ho mfee meu tuaf saaꞌ reꞌ sin nperluu, ho of amtoup mufaniꞌ sin. Fin of Uisneno anꞌator he ho mtoup mufaniꞌ sin anho-hoen. Naan nahuum on reꞌ tuaf anꞌoop aknaaꞌ neu bree-ukur, rarit anhasuꞌ ma nneen je. Rarit nꞌopaꞌ nteinꞌ ein tar antea naheun ma natꞌoop. Reꞌ ho mtoup sin naan, nahuum on reꞌ naan. Karu ho mfee kreꞌ-reꞌo, ho mtoup mufaniꞌ sin kreꞌo msaꞌ. Mes karu ho mfee kouꞌ-koꞌu, ho mtoup mufaniꞌ sin anho-hoen.”

39 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ npaek uab manporin amsaꞌ. In naretaꞌ am nak, “Afoort ii, ka neu he nakriraꞌ fa ranan neu aforot bian. Fin sin nua sin of anroron ntaman neu konaꞌ!✡ 40 Aan muirt ii, ka neu he nneis fa in tungguru! Mes karu in natuin rek-reko in tunggur goe in nonin, in bisa natai nok in tungguru.✡

41 Ho mroim he mtanar tuaf-tuaf bian sin sanat aanꞌ-anaꞌ. Mes ho sanat reꞌ kouꞌ-kouꞌ goan, ho mak, ka mnitaꞌ fa. Naan on reꞌ ho mtae miit afu skuuk aan es anbi es in matan. Te kaah, hau tbaa kouꞌ goes anꞌeek ho maat maan, mes ho ka mnaben fa! 42 Anmoeꞌ on meeꞌ mꞌes ho mubrain he muꞌuab am mak, ‘Baꞌe, uum he au ꞌfuu upoin afu skukuꞌ naꞌko ho maatm aan feꞌ.’ Te kaah, ho tuam aan kuum ka miit fa saaꞌ-saaꞌ, natuin hau tuuk kouꞌ goes anꞌtoeb naan ho maatm ein naan! Hae! Ro ho batuur-batuur atoin aputa-kriut ko! Airoo! Mait imporin hau tbaat naan naꞌko ho maatm ein feꞌ. Naꞌ ho mkisu te nakninuꞌ, rarit naꞌ amfuu afu skuuk anaꞌ naan naꞌko ho baꞌe in matan.”

Teenb am reonaꞌ mamnitaꞌ nbi moꞌet ma taos

(Naiꞌ Mateos 7:16-20, 12:33-35)

43 Naiꞌ Yesus naꞌuab anteniꞌ rais manporin es am nak, “Ka neu fa he roet reok gui nafua fua reꞌuf. Ma ka neu fa he hau fua reok gui, npoi naꞌko hau reꞌuf. 44 Atoniꞌ bisa ntanar, karu roet es reko, aiꞌ kahaf, es reꞌ naꞌko hau roet naan in fuan. Sekau-sekau goah nahinin nak, ka neu fa he atoniꞌ nseu kaut aiꞌ hau fua anggur, naꞌko hau maꞌaikaꞌ.† ✡ 45 On naan amsaꞌ, atoin neek akninuꞌ bisa nmoeꞌ ꞌmoeꞌ arekot. Mes atoin neek meisꞌokan, nmoeꞌ ꞌmoeꞌ maufinu. Fin naꞌko atoniꞌ in uaban, in nakriraꞌ in tuan batuur.”✡

Ahinit ma amonot nafeen ein umi

(Naiꞌ Mateos 7:24-27)

46 Rarit Naiꞌ Yesus antuta ntein am nak, “Hi mhaman Kau te, mak ‘Usiꞌ’. Mes nansaaꞌ am es hi ka mroim fa he mituin Au uab ein? 47 Atoniꞌ reꞌ neem ma natniin Kau, rarit anmoeꞌ natuin Au uabak, in reꞌ naan nahuum on reꞌ 48 tuaf reꞌ he nafenaꞌ uim reko maꞌtain es. In nhain uim baarf ee ntaam antea auf manuꞌ aiꞌ mafatuꞌ te, nasnasab. Rarit in nraem fanderen nmurai naꞌko auf manuꞌ aiꞌ mafatuꞌ naan, he naꞌ in nafenaꞌ umi. Karu noe saok goe nsae, umiꞌ naan antaaꞌ aah, natuin in faut fanderen naan maꞌtaniꞌ. 49 Mes atoniꞌ reꞌ anneen nok neek ao-biaf neu Au uabak, tuaf reꞌ naan nahuum on reꞌ he nafenaꞌ umiꞌ rabah. In ka nraem fa fanderen, mes naꞌpesib umi naan anbi auf afaꞌ anpaumaak noe je ninin. Onaim oras noe saok goe neem ate, nsaen ma nmemun, rarit anroi neik umi naan!”

7

Usif Yesus narekoꞌ sorarus Roma es, in ameput

(Naiꞌ Mateos 8:5-13)

1 Nanoniꞌ nrair on naan ate, Naiꞌ Yesus ntebi nfain neu kota Kapernaum. 2 Anbi naan, anmuiꞌ aꞌnaak sorarus Roma tuaf es. In nmuiꞌ naan ameput tuaf es, mapirsaꞌi. Ameput naan nameen, onaim he nmaet een. 3 Oras aꞌnakat naan anneen uab anmatoom nok Naiꞌ Yesus, in nreek haefan tuaf naꞌko atoin Yahudis sin he nnaon neu Naiꞌ Yesus, he naskau Goe neem narekoꞌ ameput naan. 4 Sin naꞌuab anfuir Naiꞌ Yesus, he karu reko te, In neem nok sin he narekoꞌ amenat naan. Sin nfuir Ee mnak, “Aam! Atoin Romas ia, atoin reko! In reꞌ naan, Ho mturun maan ee te, ro pantas. 5 Fin In nafenaꞌ naan uim onen es neu kit, ma in nneek hit atoin Yahudis amsaꞌ.” 6 Onaim Naiꞌ Yesus natuin sin.

Sin ka ntean fa feꞌ neu umi naan ate, aꞌnakat naan anreek haefan tuaf anteniꞌ he neem neik beno neu Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ kais muhaeb Om amtein, natuin au ka pantas fa he ꞌseun Ko ma ꞌeik Ko ꞌeu au umi. 7-8 Ma au ka pantas fa msaꞌ he ꞌbaiseun Ko, tua. Au uhiin ꞌak, Ho mmuiꞌ kuasa. Onaim asar Usiꞌ Ho muꞌuab ahaa muꞌko bare naan, ro tebes, au ameput naan of nareok nain. Au uhiin rasi ia, natuin au aꞌnaet ein anmuꞌin kuasa he naprenat kau. Ma au ꞌmuiꞌ kuasa msaꞌ he uprenat au soraurs ein. Karu au uprenat au soraur aan ein ꞌak, ‘Meu nee!’ ro tebes in nnao neu nee. Karu au ꞌak, ‘Meu ia!’ ro tebes in neem neu ia. Karu au ꞌreek au ameput es ꞌak, ‘Ammeup ia!’ ro tebes in nmeup on reꞌ naan. Onaim asar Usiꞌ Ho muꞌuab aah, ro tebes au ameput naan, nareok nain.”

9 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus ansanmaak. In nabaniꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ nok Ne jan. Rarit In nkiꞌun ma naꞌuab am nak, “Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, Au ka ꞌiit ꞌiit fa tuaf es naꞌko atoin Yahudis reꞌ in pirsait ee naꞌkiiꞌ maꞌtaniꞌ on reꞌ atoin Romas reꞌ ia!”

10 Onaim Naiꞌ Yesus annao ntuꞌu haa bare naan. Rarit aꞌnaak sorarus naan in partein ngguin ntebi nfanin. Antean aꞌnakat naan in uim je te, sin niit amenat naan nareko nrair.

Usif Yesus namonib nafaniꞌ baun es in anah

11 Nokaꞌ on naan ate, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein, annaon neun kuan es, kaan ee, Nain. Too amfaun ein nok sin imsaꞌ. 12 Oras sin he noi ntean neu kuan naan in enoꞌ ꞌtamas, anmuiꞌ too puukn es anpoin naꞌkon kuan naan, he nnaon nsuban amates. Amates naan, baun es in aan moen meseꞌ. 13 Oras Naiꞌ Yesus ankius bifee banuꞌ naan, In nkasian. Onaim In nhaan mau neu bifee banuꞌ naan am nak, “Ain! Kais amkae!”

14 Rarit Naiꞌ Yesus annao npaumak-maak neu sin, ma nreꞌo ꞌbokiꞌ naꞌko amates naan. Onaim aꞌtaeb sin anhaken akreꞌo. Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu amates naan am nak, “Anah! Amfeen nai!” 15 Onaim riꞌaan amates naan anmoni nfain, rarit anfeen ma ntook nain oras naan. Onaim in nmurai naꞌuab nok ahaekt ein reꞌ anniub naan ee reꞌ naan. Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu bifee banuꞌ naan am nak, “Ain! Ho aanh ii es ia.”

16 Abitan reꞌ naan ok-okeꞌ namtaun nmaten! Onaim sin nmurai nboꞌis nanaib Uisneno mnak, “Uisneno nreek anrair In mafefa kninuꞌ maꞌtain es neu kit!” Tuaf bian nak, “Uisneno ankoen On neem anrair es hit atnanak, ma nakriraꞌ In nekan arekot!” 17 Onaim rasi naan masinaꞌ ma matonaꞌ nbi propinsi Yudea, tar antea pah bian amsaꞌ.

Naiꞌ Yohanis Asranit nreek haef he nnao nateef Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 11:2-19)

18-20 Naiꞌ Yohanis Asranit in atoup noinꞌ ein anneen anrarin areꞌ kanan rasi reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin. Rarit sin nnaon ma natonan naiꞌ Yohanis anbi bui. Onaim in nreek haefan tuaf nua he nnaon ma nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam. Ho reꞌ ia batuur-batuur Kristus, reꞌ hai mpa-pao Goe ji, oo? Aiꞌ, hai ro he mpao mtein tuaf es?”

Onaim sin nateef Naiꞌ Yesus ate, sin nataan Ee on reꞌ naan.

21 Oras haef ein anbin naan, Naiꞌ Yesus narekoꞌ too mfaun ein sin meens ein humaꞌ-humaꞌ. Ma In nriuꞌ napoitan niut reuꞌf ein naꞌko tuaf-tuaf reꞌ anniut saen. Ma In narekoꞌ afoort ein he nitan nfanin.

22 Rarit Naiꞌ Yesus natoon neu naiꞌ Yohanis in haef ein am nak, “Hi mnao mfain ma mitonan naiꞌ Yohanis, areꞌ kanan rasi reꞌ hi miit ma mneen kiim sin, natai on reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya antui mnak,

‘Aforot, niit anfain.

Abuat, anfeen ma nnao.

Ameen nui-atroki, nareko kninuꞌ.

Akosot, anneen anfain.

Amates, anmoni nfain.

Atoin kasian, anneen Rais Reko.’✡

23 Amfain nai. Meu te mitonan naiꞌ Yohanis am mak, ‘Atoniꞌ reꞌ ka namaeb on fa he ntoup Kau, sin of napenin amnisat.’ ”

24 Oras naiꞌ Yohanis in haef ein antebi nfanin ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu too mfaun ein naan, anmatoom nok naiꞌ Yohanis am nak, “Oras hi mnao maim naiꞌ Yohanis ambi baer ruman naꞌroo naꞌko kuan, hi teenb ein hi he miit ma miteef mok atoniꞌ human on reꞌ mee? Ka neu fa he hi miit aiꞌ miteef atoin apeort es, on reꞌ oo goan. Ain ee nfuu nabeub oo goan ate, in natun-tuin aah! 25 Ka neu fa he hi mnao he miit aiꞌ miteef mok atoniꞌ reꞌ anpaek tai-maꞌosaꞌ, natuin tuaf on reꞌ naan, suma et ahaa sonaf! 26 Onaim hi mnao mkius sekau mbi nee? Hi mitenab mak, hi mnao maim Uisneno In mafefa kninuꞌ? Batuur! Mes in reꞌ naan, mafefaꞌ reꞌ maꞌtain reꞌuf. 27 Fin antui nain je et Suur Akninuꞌ anmatoom nok naiꞌ Yohanis am nak,

‘Amneen! Au ꞌreek Au ꞌhaef,

he nraip ranan neu Ko.’✡

28 Anbi pah-pinan ia, ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ maꞌtaniꞌ neis naꞌko naiꞌ Yohanis. Mes anbi Uisneno In aprenat, tua aꞌoret maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naiꞌ Yohanis.”

29 Too mfaun reꞌ anneen Naiꞌ Yesus In uaban naan, nahini nrarin nak, Uisneno In ranan naan, raan aꞌhonis batuur. Ahoik beo ngguin amsaꞌ on naan. Natuin unuꞌ te, naiꞌ Yohanis nasrani nrair sin ma nanoniꞌ sin. 30 Mes tuaf-tuaf naꞌko partei pirsait Farisi ma ahiin rais hukun Yahudis sin, ka nromin fa he natuin Uisneno In romin. Etun sin ka nak fa naiꞌ Yohanis he nasrain sin.✡

31 Rarit Naiꞌ Yesus nataan am nak, “Au he utaib atoniꞌ oras ia nok saaꞌ? Sin reꞌ naan, mansian human on reꞌ mee? 32 Sin reꞌ naan nahuum on reꞌ muinf ein reꞌ antok-tokon kuuk et aꞌmasaꞌ. Sin nmakoaꞌ ein ma anmatoen am nak,

‘Hit tfuu bobe ma treuk ok-okeꞌ,

mes hi ka mmarinin fa bsoꞌot.

Rarit hai msii mbi beꞌet,

mes hi ka mkae fa.’

33 Naiꞌ Yohanis Asranit ka niun fa tua min-kase, ma in biasa nanaah on amsaꞌ, mes hi miꞌaakn ee mmak, ‘In nniut sae!’ 34 Mes oras ia, Au, Mansian Batuur-batuur, Au ꞌiun tua min-kase ma ꞌuah utunuꞌ on reꞌ biasa. On nai te, hi mak Kau mmak, ‘In reꞌ naan, akomat! Amauf maꞌtan-tain es antein! Amakuaꞌnoon nok ahoik beo ngguin! Anmapartei nok atoin ka mapaek ein fa! Ka ntae nahiin fa in tuan!’ 35 Mes hi mtanar kiim Au hanak reꞌ ia, hee! Atoniꞌ reꞌ nahiin batuur-batuur, sin natuin Uisneno In romin.”

Usif Yesus anbukae fesat anbi naiꞌ Simon in umi

36 Anbi kota naan, anmuiꞌ atoin Farisis es, kaan ee naiꞌ Simon. Neot es, in naskau Naiꞌ Yesus he neem anbukae nbi in umi. Antoupu nrair haan askaut naan ate, Naiꞌ Yesus sin annaon ma ntokon he nbukaen. 37 Oras naan, anmuiꞌ bifee aꞌhaek es anneen nak, Naiꞌ Yesus nok anbukae et bare naan. Onaim in ntaam. In nnaaꞌ neik miin foo meniꞌ bootr es. Minaꞌ ia in maꞌosaꞌ batuur. 38 In neem anpaumaak Naiꞌ Yesus naꞌko In kotin. Rarit in nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In haek ein. Onaim in nkae npin-pinus, tar antea in nuu-pinu nmoufun anbin Naiꞌ Yesus In haek ein. In nnoes Naiꞌ Yesus In haek ein anpaek in aꞌnaak fuun ein, ma anneek nafan-faniꞌ Naiꞌ Yesus In haek ein. Rarit in nꞌoop miin foo meniꞌ naan neu Naiꞌ Yesus In haek ein.✡

39 Naiꞌ Simon nahiin batuur-batuur bifee naan in aꞌhaken. Onaim in natenab anbi in nekan am nak, “Ia njair bukti es nak Naiꞌ Yesus ia, ka Uisneno In mafefa kniun aa fa! Karu batuur-batuur Uisneno es anreek ma nhaef Ee neem, ro batuurn ii, Naiꞌ Yesus nahiin nain bifee reꞌ anreoꞌ Goe reꞌ ia, bifee aꞌhakeꞌ. Uisneno In mafefa kniunꞌ ein, ka on fa In reꞌ ia, natuin atoniꞌ kniun ii, ka nabeiꞌ fa he npaumaak atoin ꞌoemetan sin!”

40 Mes Naiꞌ Yesus antae niit naiꞌ Simon In tenab. Onaim in naꞌuab am nak, “Airoo, Simon. Au he utoon ko rais jes.”

Onaim naiꞌ Simon nataah am nak, “Muꞌuab kuum, Aam Tungguru.”

41 Onaim Naiꞌ Yesus nfee uab manporin am nak, “Anmuiꞌ atoin es atusab roit neu tuaf bian. Neot es, in natusab roit neu tuaf nua. Tuaf es, in natusab roi mutiꞌ fuaꞌ natun niim (500). Es anteniꞌ, suma fuaꞌ boꞌ niim (50) aah. 42 Mes antea in oras he nafaniꞌ roit ein naan, tua nuaꞌ ein naan ka nabeꞌin fa. Onaim tua atusab roit naan ankasian sin nua sin. Es naan ate, in nafreib sin he kais anbaen sin tuus ein naan. Onaim karu tatuin aam Simon ho teenb aan ate, mee es reꞌ anneek nanesib tua atusab roit naan?”

43 Naiꞌ Simon nsenu nfeek am nak, “Ro amuiꞌ tuus amfaun naan!”

Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur, aam!”

44 Onaim In nabaniꞌ neu bifee naan, ma naꞌuab neu naiꞌ Simon am nak, “Ho mkius miit bifee reꞌ ia. Oras Au ꞌtaam ꞌuum ꞌeu ho uim ji, ho ka mubarab fa oe he ho mufaun Au haek ein mutuin hit atoran harat. Mes bifee ia, nafaun Au haek ein npaek in maat nuu ngguin, rarit annoes nakninuꞌ sin nok in aꞌnaak fuun ein. 45 Ma feꞌe na, oras ho mseun Kau meu ho umi ia, ho ka mneek Kau fa mutuin hit atoran harat. Mes anmurai naꞌko oras Au ꞌtaam aꞌrair iꞌbi umi ia, bifee reꞌ ia anneek au haek ein piut-piut. 46 Aam Simon, ho mnikan main hit harat reꞌ he muꞌpeeh taumn ein, oras Au ꞌtaam ꞌuum feꞌe na. Mes bifee ia, naꞌpeeh Kau npaek miin foo meniꞌ reꞌ maꞌosaꞌ neu Au haek ein. 47 Simon, ho mneen rek-reko feꞌ! Bifee reꞌ ia in saant ein ro mfau-rutun. Mes Uisneno nnose nrair sin, natuin in nakriraꞌ in rais manekat ma sukuur kouꞌ-koꞌu neu Kau. Mes tuaf-tuaf reꞌ annaben in tuan ee ka nmoeꞌ fa sanat amfaun, in nnaben nak in ka nperluu fa he napein ampon koꞌu. Etun in ka nmaneek nahiin fa, ma ka nasaeb nahiin fa sukuur neu Uisneno.”

48 Rarit Naiꞌ Yesus ankius bifee naan am nak, “Au ꞌnoes ꞌain ho saant ein naan een!”

49 Abukaet ein reꞌ nbin naan, anmaꞌseꞌ-seoꞌ guin am nak, “Hae! In natenab nak In reꞌ ia sekau?! In nabrain he nfee ampon neu atoin asanat, aa oo? Te kaah, suma Uisneno Kuun es reꞌ nmuiꞌ hak he nnoes nain sanat mansian! Phueh!”

50 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu bifee naan am nak, “Natuin ho mpirsai Kau, es naan ate, Uisneno nsoi naan ko. Amfain nai nok mamut-aominaꞌ!”

8

Bifeen reꞌ natuin Usif Yesus

1 Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, Naiꞌ Yesus ma In atoup noinꞌ ein, tuaf boꞌes am nua, annaon nfuun am natefan neun kota-kota ma kuan-kuan anbin pah naan. In nnao natoon Uisneno In aprenat. Naan njair rais reko ma beno arekot neu sin. 2 Anbi pukan anaot ein naan, anmuiꞌ bifee fauk nokan amsaꞌ. Bifeen reꞌ ia, nameen nitan menas humaꞌ-humaꞌ, ma bian anniut sae nitan. Mes Naiꞌ Yesus nareko nrair sin ok-okeꞌ. Tuaf es, es reꞌ bi Maria naꞌko kuan Makdala. Unuꞌ te, Naiꞌ Yesus anriuꞌ napoitan niut reꞌuf hiut naꞌko bi Maria reꞌ ia. 3 Tuaf es, es reꞌ bi Susana, rarit ain Yohana. Ain Yohana reꞌ ia, aam Kusa in fee. Aam Kusa naan, aꞌnaak urusan et usif Herodes in sonaf. Ma nmuꞌi ntein bifee mfaun reꞌ nnaon nabu-buan nok Naiꞌ Yesus sin. Bifeen reꞌ ia, npaek kuuk sin roit he nataah baen neu Naiꞌ Yesus oras In nbi raan atnanaꞌ.✡

Uab manporin anmatoom nok aseen fini nbi afu humaꞌ-humaꞌ

(Naiꞌ Mateos 13:1-9, Naiꞌ Markus 4:1-9)

4 Neot es, too mfaun ein neman naꞌkon kuan-kuan he naim Naiꞌ Yesus. Oras too mfaun ein nabua nrarin ate, Naiꞌ Yesus naretaꞌ sin anpaek uab manpoirn es nak, 5 “Anmuiꞌ naan atoin tani es, anseen fini nbi in rene. Fini bian anmoufun anbin ranan. Oras atoniꞌ nnaon npeꞌon ranan naan, sin nteir finin naan. Rarit koorn ee neman ma nteo nain sin. 6 Fini bian anmoufun anbin auf faut-makhapiꞌ. Fini naan nmurai natoor, mes namnenen, natuin ka napein fa oe. 7 Fini bian anmoufun anbin baer maꞌaikaꞌ. Mes oras finin naan anmurai natoron, hau maꞌaik ein nhaip naꞌmaet sin. 8 Mes fini bian anteniꞌ nmoufun anbin auf amriat. Finin ia natoron, anmonin tar antea nasratan ma nasufan, rarit nafuan. Finin reꞌ ia, nafuan no fuaꞌ nautn es.”

Naretaꞌ nrair on naan ate, Naiꞌ Yesus natuꞌub uab manporin naan. In nak, “Hi maruik ein ki, onaim mitenab mirek-rekoꞌ!”

Usif Yesus natoon nak, nansaaꞌ am es In nanoniꞌ npaek uab manporin

(Naiꞌ Mateos 13:10-17, Naiꞌ Markus 4:10-12)

9 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nataan uab manporin naan in aꞌmoufun.

10 In nataah am nak, “On nai! Natuin hi mituin batuur-batuur meu Uisneno In romin, es naan ate, Au he utoon ki maat-maat, he hi mihiin nok ranan mee Uisneno he naprenat Iin na. Mes biak ein ka nfairoir fa Uisneno In romin. Etun Au unoniꞌ sin ꞌeik uab manporin. Fin Uisneno In mafefa kninuꞌ antui nain anmatoom nok atoin ein ia mnak,

‘Sin nitan nrarin,

mes ka nromin fa he nahinin.

Sin nnenan nrarin,

mes ka nromin fa he nakeon.’ ”✡

Usif Yesus natoon uab manporin anmatoom fini naan in oten

(Naiꞌ Mateos 13:18-23, Naiꞌ Markus 4:13-20)

11 Onaim Naiꞌ Yesus natoon uab manporin naan in aꞌmoufun am nak, “Finin naan, es reꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat. 12 Fini reꞌ anmoufun anbin ranan, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ annenan Uisneno In Kabin ma Prenat, mes aꞌnaak niut kouꞌ goe neem ma ntetak neik Kabin ma Prenat naan naꞌko sin neek ein. Nok ranan naan, sin ka npirsain fa neu Uisneno, ma sin ka napenin fa saok sanat ma ꞌhonis. 13 Fini reꞌ anmoufun anbin auf faut-makhapiꞌ, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anneen Uisneno In Kabin ma Prenat nok neek marine. Mes ka naꞌbaꞌaf. Sin nmurai npirsain, mes karu napenin susat, maan aa fa te, anmoufun. 14 Fini reꞌ anmoufun anbin auf maꞌaikaꞌ naan, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ annenan ma ntoup Uisneno In Kabin ma Prenat. Mes ka ꞌroo fa te, sin nnikan nain Kabin ma Prenat naan, natuin sin ntaisibun nok sin urusan humaꞌ-humaꞌ ma sin aꞌmuiꞌk ein humaꞌ-humaꞌ, ma sin aꞌmonik reꞌ he nmarin-riin aah. Etun sin neek pirsait naan, ka maꞌafaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ. 15 Mes fini reꞌ anmoufun anbin auf amriat naan, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ neek amneꞌo ma reko. Oras sin neen Uisneno In Kabin ma Prenat on naan ate, sin nahiik ma napaan nain sin anbin sin neek ein. Nok ranan naan, sin npirsain piut, ma nmoꞌen rais reko mfaun.”

Uab manporin anmatoom nok antoeb paku npake ꞌnai konat

(Naiꞌ Markus 4:21-25)

16 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Ka neu fa he tout pauk anaꞌ, rarit tait iꞌnai konat ma ttobe. Ma ka tiit tain fa tuaf he nateek paku nbi haark ee nupun. Natuin karu nmoeꞌ on naan ate, of napenin meꞌu on mee ntein? Paku reꞌ mapakeꞌ, es reꞌ toutu trair je te, tateek je nbi baer aꞌratas, he in asnaan ee ntanaꞌ tuaf-tuaf reꞌ antaman neu umi.✡ 17 Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ maꞌkoroꞌ oras ia, of mamnitaꞌ. Ma areꞌ kanan rasi reꞌ ka mahiniꞌ fa oras ia, of mahiin ein.✡

18 Onaim hi ro he mitenab mirek-rekoꞌ rasin reꞌ ia. Tuaf reꞌ he naim batuur-batuur Uisneno In romin, in mahinif ma manoef of nafaof gon piut. Mes tuaf reꞌ ka nrae natuin fa Uisneno In romin, in moon goe of nafaof gon piut.”✡

Usif Yesus In nonot-asar batuur ein

(Naiꞌ Mateos 12:46-50, Naiꞌ Markus 3:31-35)

19 Neot es, Naiꞌ Yesus naꞌuab nok too mfaun ein. On nai te, In ainaf ma In oirf ein neman he nateef nok Ne. Mes sin ka bisa npaumak-maak Ee fa, natuin too gui kah een. 20 Onaim anmuiꞌ tuaf annao natonan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Ho ainaꞌ ma sin Ho oriꞌ sin etan moneꞌ. Sin he nateef nok Ko, tua.”

21 Onaim In nataah am nak, “Tua. Mes on nai. Au ainaꞌ ma Au aok-bian sin batuur-batuur ii, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anneen ma natniin Uisneno In Kabin ma Prenat, rarit anmoeꞌ natuin sin.”

Usif Yesus nasnasab ain koꞌu

(Naiꞌ Mateos 8:23-27, Naiꞌ Markus 4:35-41)

22 Neot es, Naiꞌ Yesus naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Iim he tsae kofaꞌ he traak teu neof gui panin.” Onaim sin nsaen neu kofaꞌ es, ma nmurai nnaon. 23 Oras sin nnaon on naan ate, Naiꞌ Yesus antuup. Ka ꞌroo fa te, ain kouꞌ gui neem. Oikn ein anpesan antaman neu kofaꞌ naan. Sin he napenin siraak ein.

24 Ankisun on naan ate, atoup noinꞌ ein anpooꞌ nafenaꞌ Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ! Usiꞌ! Amfeen feꞌ! Hit he treem atmaet jen!”

Onaim Naiꞌ Yesus anfeen. Rarit in nakain anin ma okin naan am nak, “Misnaas nai!” Onaim okin am anin nasnaas nanin oras naan.

25 Rarit In naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Nansaaꞌ am es hi ka mpirsai fa feꞌ meu Kau?”

Sin namtaun ma nsanmakan. Onaim sin nmaktaan ein am nak, “Hae! Naiꞌ Yesus ia, sekau? Anmoeꞌ on mee mꞌes ain naꞌ natniin Ee? Oik naꞌ natniin Ee?”

Usif Yesus anriuꞌ niut reꞌuf naꞌko amaunut

(Naiꞌ Mateos 8:28-34, Naiꞌ Markus 5:1-20)

26 Ka ꞌroo fa te, sin ntean Garasa nbi nefo Galilea in panin.* 27-29 Anbi bare naan, anmuiꞌ atoin es reꞌ niut reuꞌf ein ansaen ee ꞌroo-ꞌroo goen. In ka nmuiꞌ fa umi. Onaim in natua nbi haa niut naet ein. Neno-neno te, in nnao neu-mneem ma nꞌaaf-aaf aah. Niut reuꞌf ein napreent ee piut-piut. Biak ein anfuut goe fani-fani npaken korenit ma niit besi, mes in ntiup nafeek sin. Rarit niutn ee naꞌseek ee he naen neu baer ruman naꞌroo naꞌko kuan.

Oras Naiꞌ Yesus sin ansanun naꞌkon kofaꞌ, amaunut naan neem anꞌain Je. Rarit amaunut naan ankoaꞌ ma nsuban in tuan ee neu Naiꞌ Yesus In haen. Onaim Naiꞌ Yesus naprenat am nak, “Hoe nitu! Ampoi muꞌko atoniꞌ ia!”

Onaim amaunut naan nkoaꞌ am nak, “Hoe, kais musein kau! Natuin au uhiin ꞌak Ho reꞌ ia, Naiꞌ Yesus, Uisneno Aꞌraat Reꞌuf In Anah! Ho kais amhaꞌmuiꞌ kau!”

30 Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Ho kaan maan sekau?”

Onaim nitu naan nataah am nak, “Legion, natuin hai mimfau, on reꞌ sorarus nifun-nifun.” In naꞌuab on naan, natuin nmuiꞌ nitu mfaun antaman ma natuan et na.

31 Nitun naan antoit Naiꞌ Yesus piut he reko te, kais anreun sin he nnaon neu Koon Haꞌmuꞌit, es reꞌ bare reꞌ npaek je he ntahan kuasat maufinu sin.

32 Mes anpaumak-maak bare naan, anmuiꞌ naan fafi pukan kouꞌ goes anꞌoobn ein anbin aꞌtoeꞌf ee ninin. Onaim nitun naan antotin Naiꞌ Yesus am nak, “Amreun kai he hai mtaam meu fafin nee!” Onaim Naiꞌ Yesus anroim natuin sin. 33 Rarit nitun naan anpoin nnaon nasaitan atoniꞌ naan, ma ntaman neun fafin naan. Fafin naan ok-okeꞌ njarin faif amaunut, rarit sin naenan nsiksaakn ok ma nasroro nsanun naꞌkon ꞌtoꞌef naan, ma nmoufun ntaman naꞌkon aisanut neun neof goe nanan. Onaim sin nreem anmaten ok-okeꞌ.

34 Ankius nitan on naan ate, ahao fafin naan naenan neun kuan-kuan anbin naan, ma natonan abitan baren naan ok-okeꞌ. 35 Anneen anrarin sin uab ein on naan ate, too mfaun ein neman neu bare naan. Sin he nitan kuuk saaꞌ reꞌ anjari nbi naan. Antean naan ate, sin niit atoin amaunut naan antoko ntaaꞌ-taaꞌ npaumaak Naiꞌ Yesus In haek ein. In npake nrair, ma in maun goe namneku nrair. Ankisun on naan ate, sin arsin namtaun. 36 Rarit tuaf ein reꞌ feꞌe na niit rasi naan, natoon neu amneemt ein naan nak, anmoeꞌ on mee mꞌes naꞌ amaunut naan, nareok. 37 Onaim abitan Garasa sin arsin reꞌ natuan anbin bare naan, antoit Naiꞌ Yesus he nnao nasaitan sin, natuin sin arsin namtaun nmaten.

Onaim Naiꞌ Yesus sin ansaen nfanin neu kofaꞌ, he nnaon nfanin neun nefo Galilea in panin.

38 Mes amaunut reꞌ nareko nrair feꞌe na, ntoit nafan-fain neu Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Reko te au utuin Ko, tua!”

Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, 39 “On nai! Reko nneis ho mfain meu ho nonot-asar sin, ma mutonan sin Uisneno In arekon, reꞌ anmoꞌe nrair je neu ko.”

Rarit atoniꞌ naan annao nfuun natef-tefan kota, nmurai natoon neu sekau-sekau goah anmatoom nok Naiꞌ Yesus reꞌ nareokꞌ ee naan.

Usif Yesus namonib nafaniꞌ naiꞌ Yairus in aan feto, ma narekoꞌ bifee ameen funan ka nasnaas fa

(Naiꞌ Mateos 9:18-26, Naiꞌ Markus 5:21-43)

40 Rarit Naiꞌ Yesus sin nsaen kofaꞌ ma nfanin neun nefo Galilea in panin. Oras sin nsanun naꞌkon kofaꞌ naan, too mfaun ein anpao nain Je. Sin neman nseit-seitn ok he nseun Goe. 41-42 Anbi naan, nmuiꞌ atoin es, kaan ee naiꞌ Yairus. In reꞌ naan, aꞌnaak uim onen anbi kota naan. In aan feot goe meseꞌ, anmoin naan toon boꞌes am nua goen. Oras ia, riꞌaan feto naan nameen maꞌfenaꞌ, ma he nmaet jen. Oras naiꞌ Yairus niit Naiꞌ Yesus In amneman naan, in nnao nseun Goe ma nriꞌtuu nbi In matan. In naskau Naiꞌ Yesus he nnao neu in umi, he nturun naan in aan feto.

Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Tua.” Onaim sin nnaon neu naiꞌ Yairus in umi. Mes too mfaun ein ka ntahan naan fa sin tuak ein he nokan. Onaim sin nnaon nseit-seitn ok.

43 Anmuiꞌ naan bifee jes nnao nok anbi naan. In meen funan nroni kreꞌo-kreꞌo ka natfeek niit fa oniꞌ toon boꞌes am nua goen. In narair in roit ma in aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ oras in npairoir in tuan, reꞌ he nbaen apairoirt ein. Mes ka tiit tain fa apairoirt es reꞌ nareokꞌ ee. Menas naan nfoe piut.† 44 Onaim in neem anpaumak-maak Naiꞌ Yesus nbi In kotin. Rarit in nreoꞌ naan kuun Naiꞌ Yesus In baur goe tukan. Anreꞌo nrair on naan ate, in naaꞌ aronit naan, nasnaas nain.

45 Nok askeken ate, Naiꞌ Yesus nasnaas ma nhaek. In nataan am nak, “Sekau es reꞌ anreoꞌ Kau?”

Mes ka tiit fa tuaf es reꞌ anmanakuꞌ msaꞌ. Rarit naiꞌ Petrus nak, “Usiꞌ msaꞌ, Ho es-es! Ho ka miit fa neu too mfa-faun ein ia nmakseit ein! Sin es reꞌ anmatiitr ein naꞌkon kotin.”

46 Mes Naiꞌ Yesus nak neu ne mnak, “Kahaf! Feꞌe na Au ꞌnaben ate, anmuiꞌ kuasa npoi naꞌko Kau. Onaim Au uhiin ꞌak tuaf es anreoꞌ Kau.”

47 Oras bifee naan nnaben nahiin neu in ka bisa naꞌkoroꞌ fa te, in nmurai namtau nmaet. In naꞌtaꞌi ma nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In matan. Rarit in naretaꞌ sin in rasi, nmurai naꞌko in uun-aꞌbaꞌan. In natoon am nak, oras in nreoꞌ Naiꞌ Yesus on naan ate, in nareok nain.

48 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu na mnak, “Fetoꞌ! Ho mureok, natuin ho mpirsai Kau. Amfain nai nok mamut!”

49 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab feꞌ nok bifee naan ate, tuaf es naꞌko naiꞌ Yairus in umi neem natoon am nak, “Airoo, aam! Ho aanh ee, ain ee oekꞌ ein! Onaim kais muhaeb Aam Tungguru.”

50 Mes oras Naiꞌ Yesus anneen uabaꞌ naan ate, In nak neu naiꞌ Yairus am nak, “Baꞌe. Amtaaꞌ kuum! Kais neekm aan nabait! Ampirsai meu Uisneno. In es reꞌ narekoꞌ ho anah, maut he in nmoin.”

51-53 Oras sin ntean naiꞌ Yairus in umi, too gui naheun nanin. Sin nkaen npin-piuns ein. Naiꞌ Yesus nakain sin am nak, “Hi misnasab hi kaet ein nai! Riꞌanaꞌ ia ka nmatef. In ntuup kuun!”

Mes too mfaun ein anmanin nfaer Ee, natuin sin nitan nok sin matak fuak ein nak, riꞌanaꞌ naan natfeek. Rarit Naiꞌ Yesus antoit riꞌanaꞌ naan in ainaf-amaf, naiꞌ Petrus, naiꞌ Yohanis, ma naiꞌ Yakobus, he sin ntaman buꞌ-buaꞌ nok Ne. Biak ein In nreun sin he npaon nbin moneꞌ.

54 Sin ntaman nrarin ate, Naiꞌ Yesus annaaꞌ riꞌanaꞌ naan in aꞌniman, ma nhaamn ee mnak, “Nona! Amfeen nai!” 55 Nok askeken ate, riꞌanaꞌ naan anmoni nfain, ma in nfeen nain. Rarit Naiꞌ Yesus anreun riꞌanaꞌ naan in ainf ee mnak, “Amfee ne he nbukae!” 56 Riꞌaan feto naan in ainaf-amaf ansanmakan nmaten. Mes Naiꞌ Yesus namnaubaꞌ sin, he kais natoon rasi naan neu tuaf bian sin.

9

Usif Yesus anreek haefan In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua

(Naiꞌ Mateos 10:5-15, Naiꞌ Markus 6:7-13)

1 Neot es, Naiꞌ Yesus nabuab In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua. Rarit In ntaon sin kuasa he bisa nriꞌun niut reꞌuf, ma narekoꞌ menas humaꞌ-humaꞌ naꞌko amenat sin. 2 In nreek sin he nnaon ma natonan anmatoom nok Uisneno In aprenat. In anreek sin imsaꞌ he narekoꞌ amenat anbin mee-mee. 3 Mes In natoon neu sin am nak, “Mimnau mirek-rekoꞌ. Hi kais meik saaꞌ-saaꞌ ambi ranan. Amnao nai, mpake haa baru meseꞌ. Kais meik teas, ai aꞌkapiꞌ, aiꞌ oe-betiꞌ, aiꞌ roit. Kais meik tai senuꞌ msaꞌ! 4 Karu hi mtaam meu kuan es, ma nmuiꞌ tuaf antoup ki, amtuup ambi sin uim naan. Kais ampiir umi. Mitua mbi reꞌ naan, tar antea hi mnao misaitan kuan naan. 5 Karu hi mtaam meu kuan es, rarit abitan kuan naan ka nroim he ntoup ma ka nroim he nneen ki fa te, ampoi mnao misaitan sin. Oras hi mpoi mnao misaitan sin naan, hi mtao maan acara es natuin harat: amtekar askukuꞌ naꞌko hi haem ein naan. Mitonan sin am mak, ‘Hi ka mroim fa he mitniin ate, maut he hi mitaah kiim!’ ”✡

6 Rarit atoup noinꞌ ein naan, annaon naꞌkon kuan neu kuan. Sin natonan ma nasinaꞌ neu tuaf-tuaf namfaun anmatoom nok Uisneno In Rais Reko. Rarit sin narekoꞌ ameent ein amsaꞌ.

Usif Herodes ankeuk anmatoom nok Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 14:1-12, Naiꞌ Markus 6:14-29)

7 Oras naan, Usif Herodes Antipas* anneen anrair beno humaꞌ-humaꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus. Anneen uab ein naan ate, in ntakaꞌnanaꞌ, natuin tuaf fauk nak, “Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ naiꞌ Yohanis Asranit reꞌ anmoni nfain.”

8 Bian anteniꞌ nak, “In reꞌ naan kaꞌo Elia reꞌ anmoni nfain.”

Bian anteniꞌ nak, “In reꞌ naan, tuaf es naꞌko Uisneno In mafefa kninuꞌ bian un-unuꞌ sin.”✡

9 Mes naiꞌ Herodes namnau mnak, “Neon goes ii, au ꞌreek tuaf ankeut naiꞌ Yohanis in aꞌnakan. In nmoni nfani, oo? Rarit tuaf reꞌ ia, sekau ntein?” Onaim in nꞌusaha he nateef nok Naiꞌ Yesus.

Usif Yesus antuthae too nifu niim

(Naiꞌ Mateos 14:13-21, Naiꞌ Markus 6:30-44, Naiꞌ Yohanis 6:1-14)

10 Neot es, atoup noinꞌ ein reꞌ Naiꞌ Yesus anreek haefan sin naan, sin nfain neman ma nabuan nfanin nok Ne. Sin natonan neu Ne areꞌ kanan rasi reꞌ sin anmoꞌen nrair sin. Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein annaon amninuꞌ-mninuꞌ neun baer jes anpaumaak kuan Betsaida, he nasnasan akreꞌo nbin naan. 11 Mes too mfaun ein nakeon neu sin he nnaon nꞌanin mee, rarit sin naꞌiuk Naiꞌ Yesus sin anbin sin koitk ein. Onaim Naiꞌ Yesus antoup sin, rarit In narekoꞌ ameent ein ok-okeꞌ, ma In natoon neu sin Uisneno In aprenat.

12 Oras maans ee he noi nmouf on naan ate, In atoup noinꞌ ein boꞌes am nua, neman ma neikin haan totis am nak, “Aam! Reko nneis Ho mreun too mfa-faun ein ia he nnaon neu kuan-kuan reꞌ anmapaumaakn ein etan bare ia, he sin bisa napenin kuuk amnahat. Ma sin namin bare he ntupan ntaah ein. Natuin baer ruman on reꞌ ia te, sin he napenin amnahat on mee?”

13-14 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai! Hi ro he mtuthae sin!”

Mes sin nprotees ein am nak, “Hee! Amaꞌ msaꞌ, Ho es-es! Too mfa-faun ein reꞌ ia, nifu niim anneis-neis. Nana feꞌ atoin ein, bifeen guin ma riꞌaan ein ka masoꞌik fa feꞌ! On nai te, hit utuun ein suma fuaꞌ niim aah, ma iikꞌ ein fuaꞌ nua goah. Onaim Aam. Karu Ho mroim he hai mtuthae too mfaun ein ia, hai he mmoeꞌ on mee he msoos maan amnahat meu sin?”✡

Rarit Naiꞌ Yesus anreun sin am nak, “Amꞌator sin he ntokon pukan-pukan. Pukan es ate, tuaf boꞌ niim.”

15 Onaim sin nnaon nꞌaotr ein on naan. 16 Oras sin ntokon on naan ate, Naiꞌ Yesus nait utuun fua niim ein naan, ma iik fua nuaꞌ ein naan. Rarit anbaiseun, ma nꞌonen nasaeb sukuur ma makasi. Rarit In nteib utunuꞌ ma iikꞌ ein naan. Onaim In nnonaꞌ neu In atoup noinꞌ ein he nnaon nbatin neu too mfaun ein naan. 17 Sin ar-arsin anbukaen tar namsenan. Rarit amnaah neisf ein naan, sin nabuab nafaniꞌ sin anbin aꞌkoraꞌ boꞌes am nua nahen-henun.

Naiꞌ Petrus nakeo nak, Usif Yesus naan, Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ

(Naiꞌ Mateos 16:13-19, Naiꞌ Markus 8:27-29)

18 Neot es, Naiꞌ Yesus anmes-mese nꞌonen nbi baer jes. Rarit In atoup noinꞌ ein neman ma nabuan nok Ne. Anꞌonen anrari te, In nataan sin am nak, “Hi mneen biak ein naꞌuab ein neu Kau te, nak Au reꞌ ia, sekau?”

19 Sin natahan am nak, “Bian nak, Ho reꞌ ia, naiꞌ Yohanis Asranit. Bian antein nak, of oniꞌ Ho reꞌ ia, kaꞌo Elia. Karu kaah fa te, tuaf es naꞌko Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ reꞌ anmoni nfain.”✡

20 Onaim Naiꞌ Yesus nataan sin anteniꞌ mnak, “Karu natuin hi peint ein ate, hi mak Au reꞌ ia, sekau?”

Rarit naiꞌ Petrus nataah am nak, “Aam. Ho reꞌ ia Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nruur nain Je naꞌko unuꞌ!”✡

21 Rarit Naiꞌ Yesus antaar sin maꞌtaniꞌ, he kais natonan neu sekau-sekau, nak In reꞌ naan, Kristus.

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok In aꞌmaten, ma In aꞌmonin anfani

(Naiꞌ Mateos 16:21-28, Naiꞌ Markus 8:31—9:1)

22 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Au ro he usaah maꞌneꞌat ma maꞌfenaꞌ humaꞌ-humaꞌ. Atoni mnais harat Yahudi sin, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma tunggur agaam ein ka nromin fa he ntoup Kau nak, Au Kristus Kau. Rarit sin of naꞌmaet Kau. Batuur Au ꞌmaet, mes anmeu te, Au ꞌmoni ꞌfain.”†

23 Rarit In naꞌuab neu too mfaun ein am nak, “Sekau-sekau reꞌ anroim he natuin Kau, in ro he naran piut ma natuin Kau neno-neno! In ro he nporin nain in roimn ein kuun. In ro he natuin piut-piut, maski he naꞌmaet je msaꞌ, nahuum on reꞌ atoniꞌ nasaah hau nehe he nnao neu bare ꞌmaten.✡ 24 Tuaf reꞌ nabaarb on he nmaet natuin in nok Kau, in of anmoin piut nok Uisneno. Mes neu tuaf-tuaf reꞌ suma nroim he nmoin neu in tuan aa kuun, of in mabetis naꞌko Uisneno.✡ 25 Karu tuaf es napein nain pah-pinan ia in afan neesn ii barisi, mes Uisneno ntitar napoitn ee, in napeni mnisat saaꞌ? 26 Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Onaim karu sekau-sekau namaeb on neu In natuin Kau, ma namaeb on neu in annaaꞌ Au noinꞌ ein, Au msaꞌ of umaeb Ok he ꞌmanauk ee ꞌbi Uisneno In human ma In matan, oras Au ꞌfain ꞌuum uꞌko sonaf neno tunan. Fin Au of aꞌfain ꞌuum ꞌeik Amaꞌ In kuasat reꞌ npiin ma nakraah reko, ubua ꞌok In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan. 27 Au utoon ki batuur-batuur. Anmuiꞌ naan tuaf fak-fauk naꞌko hi arki reꞌ ia, of nitan kuuk nok sin matak fuak ein Uisneno In Aprenat, rarit naꞌ sin bisa nmaten.”

Usif Yesus naꞌbaniꞌ nbi ꞌtoeꞌf ee tunan

(Naiꞌ Mateos 17:1-8, Naiꞌ Markus 9:2-8)

28 Neno fanu nkono te, Naiꞌ Yesus nok naiꞌ Petrus, naiꞌ Yohanis, ma naiꞌ Yakobus annao neikin nsaen neu ꞌtoꞌef he nꞌoen ein. 29 Oras Naiꞌ Yesus anꞌonen on naan ate, In maasn ee naꞌbaniꞌ, ma In paekn ein narim-riman.

30 Nok askeken ate, tuaf nua npoi neman. Tuaf nua reꞌ naan, es reꞌ kaꞌo Musa ma kaꞌo Elia. Onaim sin nua sin naꞌuab ein nok Naiꞌ Yesus. 31 Sin mamnitaꞌ nbin pinaꞌ ma krahaꞌ. Sin teun sin naꞌuab ein anmatoom nok Naiꞌ Yesus In aꞌmaten anbi kota Yerusalem.

32 Oras naan, naiꞌ Petrus nok in partein tuaf nua naan, anreur ein reꞌ-reꞌuf, onaim sin ntupan. Oras sin anfenan ate, sin niit Naiꞌ Yesus anhaek nok atoniꞌ nua. Sin niit Naiꞌ Yesus namaas rimat amsaꞌ.

33 Oras kaꞌo Musa ma kaꞌo Elia he nfanin on naan ate, naiꞌ Petrus ankeuk. In ka nahiin neu he nmoeꞌ saaꞌ. Onaim in naꞌuab taif aah am nak, “Usiꞌ! Hit tbi ia te, naꞌ reko, joo! Onaim reko nneis hai mihakeꞌ maan raꞌat teun. Es neu Ko, Usiꞌ, es neu kaꞌo Musa, ma es antein neu kaꞌo Elia.” 34 Mes oras in naꞌuab feꞌ on naan ate, niup ee nsaun ma npuput naan sin. Rarit naiꞌ Petrus sin namtaun. 35 Onaim sin nnenan hanaf naꞌko nipuꞌ naan in nanan am nak,

“Au Anah reꞌ ia, Au ꞌpiir ain Je!

In naꞌuab saaꞌ-saaꞌ ate, amneen mirek-rekoꞌ meu Ne.”✡

36 Hanaf naan okeꞌ te, naiꞌ Petrus sin niit Naiꞌ Yesus anmes-mees. Sin teun sin nfeef aꞌtemen. Sin ka natoon fa neu sekau-sekau saaꞌ reꞌ sin nitan nrair je naan. Aꞌroo-ꞌroo te, naꞌ sin nmurai natoon ee neu tuaf bian.

Usif Yesus narekoꞌ riꞌanaꞌ reꞌ anniut sae

(Naiꞌ Mateos 17:14-18, Naiꞌ Markus 9:14-27)

37 Nokaꞌ on naan ate, oras Naiꞌ Yesus ma naiꞌ Petrus sin nsanu nfanin naꞌkon aꞌtoꞌef naan, too mfaun ein neman ma nateef nok Naiꞌ Yesus. 38 Onaim anmuiꞌ naan tuaf es ankoaꞌ Ee mnak, “Aam Tungguru! Amturun maan kau nok au aan mone. Airoo, in fuaꞌ meesꞌ aah, tua! 39 Anmuiꞌ niut reꞌuf annaaꞌ ee, anmoeꞌ je ma naskeke te, nkoaꞌ. Kroo te, nkoaꞌ ma nasteet ee, tar antea haep bua neorn ee npoi npeoꞌ in fefan. Nitu naan nbaan nafan-fainꞌ ee msaꞌ, ma noik je piut-piut. 40 Au ꞌtoit Ho atoup noinꞌ ein he nturun kau, he reko te, nitu naan anpoi naꞌko au anah. Mes ka nabeiꞌ je fa, tua!”

41 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naskarak sin ok-okeꞌ mnak, “Hae! Hi ka mpirsai fa mmak Uisneno bisa narekoꞌ tuaf? Hi ro batuur-batuur mansian reꞌ ka mmoin fa mbi raan amneꞌo! Au ro he ꞌok ki ꞌtea rekaꞌ, he naꞌ hi mpirsai meu Kau? Au he ꞌsabaar ꞌeu ki ꞌtea mee ntein?”

Rarit In nabaniꞌ neu ꞌnaef naan am nak, “Meik riꞌanaꞌ naan neem neu ia!”

42 Oras sin neik riꞌanaꞌ naan neu Naiꞌ Yesus, niut maufinu naan naꞌteet ee ma npeesk ee neu afu. Mes Naiꞌ Yesus naprenat niut goe he npoi nasaitan riꞌanaꞌ naan. Onaim in nareok nain. Rarit Naiꞌ Yesus annonaꞌ riꞌanaꞌ naan neu in amaf. 43a Too mfaun ein reꞌ niit Uisneno In kuasa maꞌtaniꞌ naan, sin ar-arsin ansanmakan batuur-batuur.

Usif Yesus naꞌuab antein rasi anmatoom nok In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 17:22-23, Naiꞌ Markus 9:30-32)

43b Oras too mfaun ein ok-okeꞌ feꞌ naꞌuab ein anmatoom nok rais sanmaakt ein reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin naan, In natonan In atoup noinꞌ ein am nak, 44 “Hi mtanar mirek-rekoꞌ Au uabak ia! Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, tuaf naꞌsosaꞌ Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Rarit sin naꞌnaꞌat Kau neu atoni ꞌteetꞌ ein.” 45 Mes In atoup noinꞌ ein ankekun. Sin ka nahinin fa neu In sairt ii saaꞌ. Sin he nataan in aꞌmouf ne amsaꞌ, namtaun.

Sekau es reꞌ ahunut anbi maat

(Naiꞌ Mateos 18:1-5, Naiꞌ Markus 9:33-37)

46 Neot es, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anmatoen rasi anmatoom neu sekau of es reꞌ anjair tuaf ahunut anbi maat.✡ 47 Mes Naiꞌ Yesus nahiin sin rais matoes naan. Onaim In noꞌen naan riꞌaan es, rarit nahaek ee nbi In aon-bian. 48 Rarit In natoon neu sin am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Tuaf reꞌ natuin Kau ma ntuthae tuaf bian on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ia, in aꞌmoufn ii nak, naan in ntuthae Kau msaꞌ. Ma in antuthae Au Amaꞌ et sonaf neno tunan amsaꞌ reꞌ anreek haefan Kau ꞌuum ꞌeu pah-pinan ia. Anmuiꞌ tuaf amfaun ankius nasbiin aah tuaf bian. On reꞌ atoin kasian, asusat, atoin ka mapakeꞌ fa, amaufinut, aꞌbaut. Hoe! Atoniꞌ reꞌ nroim he ntuthae tuaf-tuaf ein on reꞌ naan, Uisneno naan sin on atoin maꞌtaniꞌ.”✡

Sekau ka nraban fa te, naan hit partei

(Naiꞌ Markus 9:38-40)

49 Rarit naiꞌ Yohanis natoon neu Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ! Neot es, hai miit atoin es anriuꞌ niut reꞌuf te, anteek Ho kanam. Onaim hai mtaar ee, he kais anteek Ho kanam naan, natuin in ka hit ja fa, tua.”

50 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kais on naan! Natuin atoniꞌ reꞌ ka nraban kit fa te, in oetn ii nak, naan hit partein ngguin kuuk.”

Too nbin kuan es et propinsi Samaria ka nromin fa he ntoup Usif Yesus

51 Naiꞌ Yesus nahiin nak, In oras he nsae neu sonaf neno tunan naan anpaumaak een. Rarit In nafeek he nnao neu kota Yerusalem. 52 In nreek haef he nnao nahuun naꞌko sin, he sin bisa nꞌator bukaet. Onaim haef ein naan antaman neun kuan es et propinsi Samaria he nꞌurus uim tupas. 53 Mes abitan Samaria sin ka nromin fa he ntoup Naiꞌ Yesus sin, natuin In he nnao naꞌbesan Uisneno neu kota Yerusalem.‡ 54 Oras naiꞌ Yakobus ma naiꞌ Yohanis annenan nak abitan Samaria sin iꞌmoeꞌk ein on naan ate, sin nfuriꞌ Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ! Reko te hit ttoit Uisneno he nasanut ai he nout nakratiꞌ sin.”✡

55 Mes Naiꞌ Yesus nabaniꞌ neu sin nua sin, ma nakain sin am nak, “Kais mitenab on naan.” 56 Rarit sin nnaon nkonon neu kuan bian.

Tatuin Usif Yesus te, in tuiꞌn ein esan reꞌ ia

(Naiꞌ Mateos 8:19-22)

57 Oras sin nnaon on naan ate, anmuiꞌ atoin es naꞌuab neu Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Ho mnao mꞌain mee-mee jah, au utuin Ko piut, tua!”

58 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko msaꞌ! Mes mumnau. Areꞌ mansian ein ma muiꞌt ein anmuꞌin bare he natuan. Aus fui ji nfain neu in nuat he ntuup. Koor gui nfain neu in kunaꞌ. Mes Au, Mansian Batuur-Batuur ia, Au ka ꞌmuiꞌ kuuk fa umi he ꞌfain ꞌeu na. Akaꞌnunuꞌ msaꞌ, Au ka ꞌmuꞌif.”

59 Neot es, Naiꞌ Yesus noꞌen tuaf es anteniꞌ mnak, “Uum he mutuin Kau, he mjair Au ngguin.”

Mes tuaf naan nataah am nak, “Reko, tua! Mes, on nai feꞌ, Usiꞌ! Maut he au ꞌfain he ꞌurus ꞌaan mahoin ein ne feꞌ. Karu au amaꞌ nmate nrari te, naꞌ au ꞌuum he utuin Ko, tua.”

60 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu ne mnak, “On nai! Maut he tuaf-tuaf reꞌ ka npirsain fa neu Uisneno, nꞌurus amaets ein. Mes hi, reꞌ ampirsai meu Uisneno, hi meup gui es reꞌ he mnao minaobaꞌ Uisneno In Aprenat.”

61 Anmuiꞌ tuaf es anteniꞌ naꞌuab am nak, “Usiꞌ! Au he utuin Ko piut-piut. Mes mfee maan kau mainuan akreꞌo he au ꞌnao ꞌmataeb aan ꞌok au nonot-asar sin feꞌ, naꞌ au ꞌuum he utuin Ko, tua.”✡

62 Mes Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “On nai! Karu tuaf anmurai nꞌoet nabaniꞌ afu, rarit antaisibu ntein urusan bian tar antea nnikan nain neu he nseen, in rene naan ka njarif. On naan amsaꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ nafeek he natuin Kau, mes namnau piut-piut in aꞌmonin unuꞌ naan. Tuaf on reꞌ naan, ka mapakeꞌ fa njair ameput anbi Uisneno In aprenat.”

10

Usif Yesus anreek haefan tuaf boꞌ hitu mnua

1 Rarit Naiꞌ Yesus anpiir naan atoup noniꞌ bian antein, tuaf boꞌ hitu mnua (72).* Rarit In nbait sin tuaf nu-nua, he nnaon nahunun neun bare-bare reꞌ In he ntaman sin. 2 In nreek haefan sin neik uab manbasan am nak, “Too mfaun ii on reꞌ makaꞌ reꞌ namnatu nrair et rene. Arahaa he reen tuaf ee nreun tuaf he nnaon nonun. Onaim hi ro he mꞌonen amtoit Uisneno he nreek naꞌbabaꞌ In tuaf ameput antein he naꞌbuaꞌ tuaf-tuaf reꞌ he natuin Kau. Natuin tuaf reꞌ he natuin Kau naan, amfaun. Mes tuaf ameupt ii, fuꞌ-fuaꞌ aah.✡

3 Oras ia, mnao nai! Au ꞌreek haefan ki he mnao meu too mfaun ein. Mes mimnau. Hi on reꞌ ꞌbib-kaes anaꞌ reꞌ in neekn ee reko, reꞌ annao ma natua nbi aus fuin apiust ein sin atnaank ein.✡

4 Hi kais meik roit, aiꞌ tas he mpaan tais, aiꞌ pein-haef bian. Kais amporin oras he mmaseen ruum-ruum mok es ambi ranan.

5-8 Karu hi he mtaam meu kuan es, hi kais mitnain umi, miꞌko uim jes meu umi bian. Karu atoniꞌ ntoup ki nok rek-reko te, mitua mbi naan, tar antea hi mnao mtein meu kuan bian. Karu hi mtaam meu uim jes, hi ro he mtoit Uisneno he nfee tetus neu tuaf anbi umi naan. Karu uim tuaf naan antoup ki nok rek-reko, Uisneno of nakriraꞌ In nekan arekot neu uim tuaf ein naan. Mes karu sin ka nromin fa he ntoup ki te, maut he Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot naan neu haa ki mmees. Karu hi mtaam meu uim jes, aiꞌ kuan es, miah am miun saaꞌ-saaꞌ aah reꞌ sin nnonaꞌ ki sin. Amtoup sin nok neek marine, fin sin nfee sin he nseun banin hi maskeet ein naan.✡ 9 Mirekoꞌ sin ameent ein. Ma mitonan sin am mak, ‘Uisneno In aprenat et hi maatm ein aan!’

10 Mes kuan bian sin tuak ein ka nromin fa he ntoup ki. Karu sin nmoꞌen on naan neu ki te, mnao mhaek meu kuan naan in ranan ma miꞌuab am mak, 11 ‘Amneen mirek-rekoꞌ! Hai iim meik Uisneno In Kabin ma Prenat neu ki, mes hi ka mrae mituin fa kreꞌ-reꞌo msaꞌ. Onaim oras ia, hai mtekar askukuꞌ naꞌko hai haem ein ia, he njair tanar nak, hi of mitaah ma misaah kiim in aꞌmoufun! Mes mimnau mirek-rekoꞌ! Uisneno In aprenat et hi maatm ein aan!’✡

12 Hi mihiin kota Sodom in maufinun, aiꞌ? Au utoon ki, he! Nateef neon amsoupt ee te, of Uisneno nasanut hukun neu tuaf-tuaf reꞌ antorak ki, maꞌfenaꞌ nneis naꞌko abitan Sodom!”✡

Tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he ntoup Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 11:20-24)

13 Naiꞌ Yesus antuta ntein am nak, “Hi abitan kuan Korasin† ma kuan Betsaida, ampaant om, oo! Siraak ee of ansaen ki! Au ꞌmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ ꞌbi hi humam ma hi matam, mes hi ka mroim fa he mpirsai meu Uisneno. Te kaah, hi reꞌ ia, atoin Yahudis reꞌ ammanakuꞌ mmak hi mihiin Je. Mes karu rais sanmaakt ein reꞌ Au ꞌmoeꞌ sin aꞌbi hi kuan naan, anjair tanar anbi kota Tirus ma kota Sidon, abitan naan bait sin naꞌpisan aꞌroo-ꞌroo goen, ma nasaitan sin saant ein, rarit natuin Uisneno. Bait sin imsaꞌ anpaken tai-nukat, ma ntaon afu nbin sin aꞌnaak ein he njair tanar nak, sin nmeiꞌ jok naꞌkon sin saant ein. Te kaah, abitan Tirus ma Sidon sin, ka atoin Yahudis fa reꞌ anmanakuꞌ nak sin nahiin Uisneno.✡ 14 Batuur! Hi mkius kiim! Karu Uisneno nafeek nain areꞌ kanan rasi naꞌko too mfaun ein, abitan Tirus ma Sidon sin napenin hukun maꞌkafaꞌ nneis naꞌko hi nggoan.

15 Ampaant om, hi abit Kapernaum! Hi kais mitenab am mak, Uisneno of nait ki msae meu sonaf neno tunan on ahaa reꞌ naan. Kaah fa, tua! Uisneno of nait inporin ki meu ai maputuꞌ mararaꞌ abar-barat, tua!✡

16 Mimnau mirek-rekoꞌ! Tuaf-tuaf reꞌ anneen ki, humaꞌ meseꞌ on reꞌ anneen Kau. Mes tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he nneen ki, humaꞌ meseꞌ on reꞌ ka nromin fa he nneen Kau. Saaꞌ antein, tuaf-tuaf reꞌ ka nroim fa he nneen Kau naan, humaꞌ meseꞌ on reꞌ sin ka nroim fa he nneen Uisneno, reꞌ anreek haefan Kau ꞌtaam ꞌuum ꞌeu pah-pinan ia.”✡

Haef tuaf boꞌ hitu mnua nfain neman

17 Oras haef tuaf boꞌ hitu mnua (72) anfain neman,‡ sin neek ein anmarinan. Sin nmurai naretaꞌ neu Naiꞌ Yesus am nak, “Maꞌtain besi, atoin ein! Oras hai mpaek Ho kaanm aan, he mriuꞌ mipoitan niutn ein, nitun naan sin natniin kai, onaim sin npoi nanin!”

18 Onaim Naiꞌ Yesus nataah sin im nak, “Tua! Oras hi mmoeꞌ on naan ate, Au ꞌiit Uisneno anfain-firin niut reuꞌf ein nok sin aꞌnaakt ee naꞌko neno, on reꞌ rimat nariim ꞌrii-ꞌneꞌu. 19 Mimnau, joo! Niut reuꞌf ein sin aꞌnakat naan, hit musu. Ma in anmuiꞌ kuasa msaꞌ! Mes Au ꞌfee ꞌrair ki kuasa, he mireuꞌ main in kuasa naan. Onaim karu hi mteir maan kaun araut ein, aiꞌ kbiti te, hi ka mimeen fa saaꞌ-saaꞌ. Ka tiit fa tuaf reꞌ he bisa nsirakab ki.✡ 20 Hi neekm ein anmarinan, natuin niut reuꞌf ein natniin ki. Naan reko msaꞌ, mes rasi naan, aanꞌ aah! Reko nneis hi neekm ein anmarinan, natuin Uisneno antui hi kaanm ein he mjair In too ngguin reꞌ antaman neun sonaf neno tunan.”

Usif Yesus In neekn ee nmariin

(Naiꞌ Mateos 11:25-27, 13:16-17)

21 Oras naan, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee, nmoeꞌ Naiꞌ Yesus In neekn ee nmariin. Rarit In nboꞌis Uisneno mnak, “Koi, Aam Uisneno! Ho es reꞌ amjair Uis Koꞌu et neno tunan ma pah-pinan. Au ꞌtoit makasi kouꞌ-koꞌu, natuin Ho mpuput-muꞌkoroꞌ maan rasin ia naꞌkon atoin ein reꞌ sin naan sin tuak ein anjarin atoin ahinit ma abeoꞌt ein. Mes Ho mukriraꞌ rasin reꞌ naan ok-okeꞌ meu riꞌaan ein ma tuaf-tuaf reꞌ nmuiꞌ neek aꞌparat. Batuur! Naan anharineb Ho nekam, tua.”

22 Rarit Naiꞌ Yesus natoon neu too mfaun ein am nak, “Amneen, oo! Au Amaꞌ et sonaf neno tunan, anfee nrair Kau areꞌ kanan kuasa sin ok-okeꞌ. Suma Au Amaꞌ nmees jah, es reꞌ nahiin Kau rek-reok gui nak, Au reꞌ ia sekau. Ma suma Amaꞌ In Anah, es reꞌ Au, es reꞌ uhiin Au Amaꞌ urek-reokꞌ ee ꞌak, Amaꞌ naan sekau. Ma Au ꞌpiir tuaf-tuaf bian sin, he utonan sin, maut he sin nahiin Je rek-reko msaꞌ.”✡

23 Rarit Naiꞌ Yesus nabaniꞌ nꞌain In atoup noinꞌ ein am natonan sin nmes-mesen am nak, “Hi mꞌua-reok batuur-batuur, natuin hi miit Uisneno In kuasan. 24 Uisf ein ma mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ te, anmarinan nmaten he nitan kuuk saaꞌ reꞌ hi miit kiim sin, mes ka bisa fa. Sin anmarinan nmaten he nnenan kuuk saaꞌ reꞌ hi mneen sin, mes ka bisa fa msaꞌ.”

Atoin Samarias reꞌ neek reko

25 Neot es, atoin ahiin rais atoran hukun Yahudi tuaf es, anhaek ma naꞌuab nok Naiꞌ Yesus he nakreo Goe. In nataan am nak, “Aam Tungguru! Amturun he mutoon maan kau feꞌ! Au he ꞌmoeꞌ saaꞌ, he bisa ꞌmoin ubar-baar ꞌok Uisneno ꞌbi sonaf neno tunan?”

26 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Kaꞌo Musa antui mnak saaꞌ, anmatoom nok rasi ia? Ho mahiinm ii on mee meu rasi ia?”

27 Atoniꞌ naan nataah am nak, “In ntui mnak:

‘Ho ro he mneek Uisneno, ho Usiꞌ, anneis naꞌko saaꞌ ii ok-okeꞌ.

Es naan ate, ho ro he mumnau Goe piut-piut,

ammeup maꞌtaniꞌ he mutuin In romin,

ma muhiin ma mukeo Goe.’

Matuꞌi msaꞌ am nak, ‘Ho ro he mneek ho aom-bian, on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.’ ”✡

28 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur! Karu ho mmoeꞌ mutuin sin on naan ate, ho mmoin mubar-baar mok Uisneno.”✡

29 Mes atoniꞌ naan in nmoeꞌ in tuan ee on reꞌ atoin amakoet anbi rais Uisneno. Rarit in nataah Naiꞌ Yesus am nak, “Mes au ‘aok-bian’ naan, es reꞌ mee?”

30 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai! Au he uꞌuabaꞌ aan reet es. Rarit ho of amteek, mee es batuur-batuur ho ‘aom-bian’. Retaꞌ naan on nai: anmuiꞌ naan atoin Yahudis es annao naꞌko kota Yerusalem, neiki nsaun neu Yeriko. Mes nok askeken, apaikaurt ein neman nkarfei atoniꞌ ia. Rarit anbaan ee ma nabaak neik in roit am in tais ein ok-okeꞌ. Rarit sin nait anhoeb ee nbi ranan, ma sin nnaon nasaitan. Atoniꞌ naan he nma-maet ja heen.

31 Mes ken-kenuꞌ te, anmuiꞌ aꞌnaak pirsait Yahudis es neem annao nsaun npeoꞌ ranan naan amsaꞌ. Suma oras in niit atoin ao apapaꞌ es antuup anhoeb on nbi raan ee te, in ka nasnaas fa he nturun. Mes in nteib neu raan ee panin, ma nnao nkoon. 32 Ka ꞌroo fa te, tuaf es anteniꞌ neem annao npeoꞌ ranan naan. Atoniꞌ naan naꞌko uuf naiꞌ Lewi reꞌ biasa ntuthae nbi Uisneno In Uim Onen Uuf. Oras in niit atoin ahoet naan anbi raan ee ninin, in nnao npaumak-maak ma ntae, mes ka ntuurn ee fa. Rarit in ntebi nꞌain raan ee panin, ma nnao nkoon.

33-34 Ka ꞌroo fa te, atoin es naꞌko pah Samaria nok in bikaes keledai, neman nnaon npeꞌon ranan naan. Hit arkit tahiin tak, atoin Yahudis kit natiꞌ te, hit tiit atoin Samarias ate hit tasbiniꞌ sin. Oras atoin Samarias naan niit atoin mapaikaruꞌ naan ate, in nkasian ee. In neem anpaumak-maak he nturun atoniꞌ naan. In nꞌoop anggur he nakninuꞌ paap ein, rarit in nminaꞌ sin. Rarit anꞌaum paap ein naan rek-reko, ma nasaeb ee neu in bikaes keledai. In neik atoniꞌ naan antea kota. Rarit in natuabaꞌ ntahan atoniꞌ naan anbi losmen, ma anꞌuurs ee rek-reko.✡

35 Nokaꞌ on naan ate, atoin Samarias naan anbaen antahan roi mutiꞌ fuaꞌ nua§ neu losmen tuaf naan, ma naꞌuab am nak, ‘Ampaek roit ein reꞌ ia, he mꞌurus ameent ee rekaꞌ nareok. Karu ka nanokab fa te, mpake mtahan hi roit. Oras au ꞌfain ꞌuum, au of ꞌeik ki roit he ufaniꞌ sin ok-okeꞌ.’ ”

36 Naiꞌ Yesus in retaꞌ naan antuuꞌ on naan. Rarit In nataan atoin ahiin rais hukun sin am nak, “Natuin ho teenb ii te, mee es reꞌ batuur-batuur ‘aon-bian’ neu atoin mapaikaruꞌ naan?”

37 Atoniꞌ naan nataah am nak, “Batuur-batuur ii es reꞌ atoniꞌ reꞌ ankasian ee ji, oo!”

Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur on naan, tua. Onaim amnao nai he mmoeꞌ mutuin on naan.”

Usif Yesus, bi Marta ma bi Maria

38-40 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein nnaon piut neun kota Yerusalem. Sin neis nokan kuan es. Anbi kuan naan, anmuiꞌ naan bifee nua, sin nmaꞌori-taatn ein. Sin kaank ein, es bi Marta te, es bi Maria. Bi Marta nfee haan askaut neu Naiꞌ Yesus sin he ntupan naan fai jes aꞌnua nbi sin umi. Rarit Naiꞌ Yesus sin ntupan ntaahn ein anbin naan.

Oras Naiꞌ Yesus antook ma nanoniꞌ tuaf, bi Marta nhae nmat-maet he nabarab bukae nbi umi ꞌhanaꞌ. Mes in orif bi Maria, antoko npaumak-maak Naiꞌ Yesus In haek ein, ma anneen kuun In uaban. Ka ꞌroo fa te, bi Marta ntaam neem ma naꞌmuaꞌ neu Naiꞌ Yesus am nak, “Hae, Aam! On mee mꞌes reꞌ ia? Au ꞌhae ꞌmat-maet he ubarab bukaet, onait bi Mia in ntook kuun es ia. Amreun goe he nturun naan kau kreꞌo!”✡

41 Mes Usif Yesus nataah am nak, “Marta. Ho mtaisiub kuum nok tenab humaꞌ-humaꞌ. 42 Reko! Mes anmuiꞌ naan rais jes reko nneis oras ia. Bi Mia antook ma nneen Au Uab ein ia, in npiir naan kuun rais reok goes. Atoniꞌ ka bisa nabaak aiꞌ ntoup naan fa Uab ein naan naꞌkon bi Maria.”

11

“Nanoniꞌ kit he tꞌonen”

(Naiꞌ Mateos 6:9-13, 7:7-11)

1 Neot es, Naiꞌ Yesus annao nꞌonen. Anꞌonen anrari te, In atoup noin es neem ma ntoti mnak, “Usiꞌ! Naiꞌ Yohanis Asranit nanoniꞌ nrair in atoup noinꞌ ein he nꞌoen ein nahinin. Hai mtoit Ko, he munoniꞌ kai he mꞌonen mihiin, tua!”

2 Rarit Naiꞌ Yesus nak, “Reko! Amꞌonen ampaek onen on reꞌ ia:

Aam. Ho kanam naan nakninuꞌ teeb.

Maut he mansian ein ok-okeꞌ, nanaib ma ntunaꞌ naꞌratan Ho kanam naan!

Maut he Ho mjair Usif meu mansian ein ok-okeꞌ!

3 Amturun ma mbaab kai nok rais bukaet, reꞌ nanokab neu kai neno-neno.

4 Hai mtoit Ko, Aam, amnikan main hai saant ein ok-okeꞌ,

on reꞌ hai amnikan main tuaf bian sin saant ein amsaꞌ, reꞌ sin nmoeꞌ sin neu kai.

Ampafaꞌ ma mpanat kai he hai kais ammoeꞌ amreꞌut, tua.”

5-6 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ ntein sin anmatoom nok rais onen. In npaek uab manporin am nak, “Karu fai tnanaꞌ, anmuiꞌ ho partei jes neem naꞌko ꞌroo, ma ntuup antahan anbi ho umi. Mes ho ka mmuiꞌ fa saaꞌ-saaꞌ he mfee ne he nbukae. Rarit ho mnao meu ho partei jes antein in umi. Ho mhake mbi moen ee, ma mtoit je mmak, ‘Baꞌe! Amfee mtahan maan kau utunuꞌ fuaꞌ teun feꞌ! Au ꞌmuiꞌ tamu et umi. Mes hai ka ti-tiit fa saaꞌ es he mtuthae je. Onaim amturun maan kau! Utunuꞌ fuaꞌ teun goah. Au of ufaniꞌ ko sin!’

7 Onait ho baꞌe of nataah ko mnak, ‘Airoo, ma ho msaꞌ ate! Au ꞌtuup aꞌfiin jen ate, ho uum he mpooꞌ kau goo! Eonꞌ ein au uꞌretuꞌ ꞌrair sin. Riꞌaan ein antupan nrarin. Neu, kais muꞌtooꞌ, baꞌe! Neot es anteniꞌ!’

8 Maski on naan amsaꞌ, mes mimnau mirek-rekoꞌ. Maski tuaf naan ka nfeen fa he nfee ko, natuin ho reꞌ naan in baef, mes karu ho mtoit je piut-piut, in of anfeen am anfee ko.

9 On naan amsaꞌ rais onen.

Amtoit piut-piut meu Uisneno;

In of anfee ma nnonaꞌ.

Maim piut-piut;

In of naruruꞌ ranan.

Amhaman piut-piut;

In of nasoin enoꞌ.

10 Fin sekau-sekau reꞌ antotin piut-piut neu Uisneno, of antoupun. Amnamit piut-piut, of napenin. Ahaman piut-piut, In of nasoin enoꞌ. 11 Hi mitenab miit! Hi miit mahonit mee, reꞌ karu in aanh ee ntoit ikaꞌ te, anfee ne kaunaꞌ? 12 Aiꞌ, riꞌaan ee ntoit maun-tenoꞌ te, anfee ne kbiti? Ka neu he on na fa, aiꞌ? 13 Mansian ii ro maufinu. Mes hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan naan, In reokn ii kah een. Onaim karu mansian amaufiunt ein on reꞌ hi, amroim he mfee baer reko meu hi aanh ein, saaꞌ antein Amaꞌ Uisneno! In ka nfee naan ahaa ki fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mperluu sin, mes anneis naꞌko naan, In nfee In Asmaan Akniunꞌ ee neu tuaf-tuaf reꞌ ntoit Je.”

Usif Yesus ka npaek fa kuasa naꞌko niut reuꞌf ein sin aꞌnakat

(Naiꞌ Mateos 12:22-30, Naiꞌ Markus 3:20-27)

14 Neot es, Naiꞌ Yesus anriuꞌ napoitan niut reꞌuf naꞌko amuut es. Onaim amuut naan naꞌuab anfain. Atoin ein anmasahun. 15 Mes bian naꞌuab ein am nak, “Batuur, In bisa nriuꞌ nitu! Natuin In napein kuasa naꞌko niutn ee sin aꞌnakat, es reꞌ Balsebul.”✡

16 Bian he nsobaꞌ Naiꞌ Yesus. Rarit sin ntoit Je he In nmoeꞌ naan rais sanmakat es antein, he nakriraꞌ sin am nak, In kuasa naan batuur-batuur naꞌko Uisneno.✡

17 Mes Naiꞌ Yesus nahiin nain sin roen reꞌuf naan. Onaim In naꞌuab am nak, “Karu anbi pah es, in toon guin anmamusun piut, pah naan of kpeteꞌ-kpeteꞌ. On naan amsaꞌ anbi uim jes in nanan, abitan umi naan karu anmatoen piut-piut ate, umi naan, ro kah een! 18 Onaim karu niut reuꞌf ein anmamusun ma anmariꞌun es nok es, henat sin aꞌnaakt ee ka bisa naprenat sin fa ꞌroo-ꞌroo ntein! Onaim ka ntaam fa neu ronef, karu hi mak, Au ꞌpaek niut reuꞌf ein sin kuasa he ꞌriuꞌ upoitan niut reꞌuf! 19 Mimnau he! Hi ngguin amsaꞌ anriuꞌ nahinin nitu. Sin npaek kuasa naꞌkon niutn ee, oo? Kaah fa! Onaim hi kais miꞌuab tafiꞌ-tafiꞌ mak, Au ꞌpaek niutn ee sin kuasa he ꞌriuꞌ nitu. Hi ngguin kiim of nafekan am nak saaꞌ reꞌ hi mtuꞌiran sin meu Kau naan, ansanan. 20 Mes karu Au batuur-batuur aꞌriuꞌ nitu ꞌpaek kuasa naꞌko Uisneno, naan nakriir on nak Uisneno In apreent ee et hi maatm ein naan. Mes, on reꞌ hi ka mikeo maan fa feꞌ.

21 Karu tua maꞌtain es annaaꞌ suniꞌ-kenat nbi in aꞌniman aꞌrii-ꞌneꞌu ma npao in umiꞌ, in baerꞌ ein of ka namnekun fa. 22 Mes of anmuiꞌ tua maꞌtain es antein maꞌtaniꞌ nneis, neem ma nbaan niis ne, rarit nait nabaak neik tuaf naan in suniꞌ-kenat sin. Rarit nnau neik nain tuaf naan in aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ, ma nbait sin neu iin ee. Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, tua maꞌtain ahunut naan in npirsai batuur-batuur in suniꞌ-kenat sin. Mes oras ia, in ka bisa nharap sin fa goen antein.*

23 Mimnau mirek-rekoꞌ! Sekau reꞌ ka nmapartein fa nok Kau, in reꞌ naan, Au musu. Ma sekau reꞌ ka nmaturun nok Kau fa nbi Au mepu, in reꞌ naan anmoꞌe haa taisibu.”✡

Niut reꞌuf nfain neu in umi mnasiꞌ

(Naiꞌ Mateos 12:43-45)

24 Naiꞌ Yesus antuut antein In uaban am nak, “Karu hit triuꞌ nitu npoi naꞌko tuaf es, in naen neu baer ruman he nasnaas. Natuin in ka napein fa bare reꞌ natai nok in romin, onaim in natenab nak, ‘Aah! Au ka upein fa bare on reꞌ ia te, reko nneis au ꞌfain ꞌeu au barak neno naan.’ 25 Rarit in ntebi nfain neem, ma niit bare naan, ansaup nakniunꞌ ee goen, ma nkikin anrair je goen. 26 Onaim nitu naan annao noꞌen in partein hiut, reꞌ maufinu nneis. Rarit sin nnaon natuan nbin atoniꞌ naan, ma sin nbaan ee buꞌ-buaꞌ. Onaim oras ia, tuaf naan in aꞌmoin ii, nreꞌu nneisi ntein.”

Tuaf reꞌ ua-reko nneis-neisi

27 Oras naiꞌ Yesus naꞌuab feꞌ nok too mfaun ein naan, anmuiꞌ bifee jes anbi naan ankoaꞌ am nak, “Aijoo! Ho ainaꞌ ua-reko, natuin in nahoniꞌ naan Ko, ma nasuus naan Ko, tua!”

28 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur, ain! Mes tuaf reꞌ ua-reko nneis ji, es reꞌ tuaf reꞌ antakan in rukin ma anneen Uisneno In Kabin ma Prenat, ma nmoeꞌ natuin sin!”

Sin ntotin he Usif Yesus nakriraꞌ bukti feꞌ!

(Naiꞌ Mateos 12:38-42)

29 Oras too mfaun ein naub naan Naiꞌ Yesus on naan ate, In nmurai naꞌuab am nak, “Mansian oras ia, suma nmoꞌ-moꞌe haa rais maufinu. Sin para ntoit Kau he ꞌmoeꞌ rais sanmakat neu sin, he sin nahinin nak Au reꞌ ia, batuur-batuur Uisneno Iin Ja. Te kaah, unuꞌ te Uisneno anfeen sin rais sanmakat anpaek In mafefa kninuꞌ, naiꞌ Yunus. Naan noo goah. 30 Unuꞌ te, naiꞌ Yunus natoon neu abitan kota Niniwe nak, sin ro he naꞌpisan feꞌ. Onaim saaꞌ reꞌ anjair neu naiꞌ Yunus afi unuꞌ te, anjair tanar neu sin mnak, Uisneno es anreek haefn ee. On naan amsaꞌ anmatoom nok Kau, Mansian Batuur-Batuur. Au ꞌuum he utoon ki mꞌak, hi ro he miꞌteꞌun ma miꞌpiis feꞌ. Ma saaꞌ reꞌ anjari nbi Kau, naan of anjair tanar neu tuaf-tuaf oras ia mnak, tebes Uisneno es reꞌ anreek haefan Kau.✡

31 Of anbi neon amsoupt ee on naan ate, karu Uisneno nhake njair afeek rasi, of bifee usif naꞌko haaꞌ-nua, nmoni nfain ma nhake njair saksii. In of anruur ki ok-okeꞌ reꞌ amonit oras ia mnak, ‘Hi arki amoont ein!’ Unuꞌ te uis bifee naan neem naꞌko ꞌroo-ꞌroo he niit kuun usif naiꞌ Soleman in mahinin. Te kaah, oras ia anmuiꞌ Tuaf es et hi sonam ma hi tnaanm ein, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko usif naiꞌ Soleman. Mes hi ka mfairoir maan Ee fa kreꞌ-reꞌo msaꞌ!✡ 32 Ma in ka nmees fa! Abitan Niniwe msaꞌ of anfenan ma nruur hi amonit oras ia mnak, ‘Hi arki amoont ein!’ Sin naꞌuab ein on naan, natuin neno naan, oras naiꞌ Yunus annao natoon neu sin Uisneno In roimn ee, sin naꞌpiis nanin. Te kaah, oras ia Tuaf maꞌtani nneis naꞌko naiꞌ Yunus anmoin nok ki et hi sonam ma hi tnaanm ein ate, mes hi ka miꞌpiis fa kreꞌo msaꞌ!”✡

Neek meuꞌ-sineꞌ

(Naiꞌ Mateos 5:15, 6:22-23)

33 Naiꞌ Yesus antuut antein In uaban am nak, “Atoniꞌ nout pauk anaꞌ, rarit nateek je nbi ꞌratan, he in ntanaꞌ keꞌen neu abitan naan ok-okeꞌ. Ka tiit fa es he nout paku, rarit nait iꞌkora, ma ntoeb paku naan!† Naan ka mapakeꞌ fa!✡ 34 Hi maatm ein naan on reꞌ paku. In ntanaꞌ nameu hi neekm ein. Karu hi maatm ein nameisꞌokan, hi mkius meik neek maufinu. Mes karu hi maatm ein meꞌun, hi mkius meik neek akninuꞌ reko. 35 Ampanat he meꞌu nbi hi neekm ein naan, nmeuꞌ-siin batuur-batuur on reꞌ manas. Meꞌu nbi hi neekm ein naan, kais on reꞌ funan, reꞌ suma nfee haa mafof. 36 Karu hi neekm ein meꞌun, tar antea ka tiit fa kobaiꞌ aan meisꞌookn es, hi ꞌmoinm ein of meꞌun on naan amsaꞌ, on reꞌ pauk koꞌu reꞌ antanaꞌ hi ꞌmonim.”

Usif Yesus nakain atoin Yahudis sin aꞌnaak rais pirsait ein

(Naiꞌ Mateos 23:1-36, Naiꞌ Markus 12:38-40)

37 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, anmuiꞌ naan atoin es naꞌko partei pirsait Farisi, naskau Goe he nbukaen on in umi. Antean nee te, Naiꞌ Yesus antaam ma ntook. Rarit sin nbukaen nbin mei mnahat. 38 Mes uim tuaf ee nsanmaak, natuin Naiꞌ Yesus nbukae, mes ka nafaun fa In aꞌniimk ein, natuin atoran atoin Farisis sin.

39 Rarit Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Hi atoin Farisis, ro maꞌtaniꞌ! Hi ro mnaaꞌ miher-heran hi atoran rais pirsait! Hi mimnau meu reꞌ he msaef mikninuꞌ ꞌpikaꞌ-ꞌsonoꞌ ma kraas ein sin koitk ein tar narim-riman, mes hi ka mimnau fa he mikninuꞌ hi nekam oemeetn ein reꞌ maufinu, ma akoomt ein naan! 40 Hoe amonot! Kais amnikan. Uisneno es reꞌ anmoeꞌ aof-kotif. In es reꞌ anmoeꞌ aof-nanaf amsaꞌ. 41 Reko nneis, hi mfee meu atoin kasian ein saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mmuꞌi, he hi bisa kninuꞌ mbi Uisneno In human ma In matan.

42 Hi atoin Farisis arki! Hi of mipein siraak! Anmatoom nok rais bait boꞌ neu Uisneno, hi msoiꞌ sin ok-okeꞌ, anaꞌ-koꞌu. Tar antea hi roet bumbu aanꞌ-anaꞌ on reꞌ sipaꞌ ma aijonuus amsaꞌ, hi msoiꞌ sin! Mes hi ka mfairoir maan fa rais maꞌtain ein. Rasi anmatoom nok manekat meu Uisneno, ma rasi anmatoom nok taibaꞌ, hi mnikan main sin een! Batuur, hit ro he tfee Uisneno in sapaan, mes kais atnikan tain areꞌ rasi reꞌ pentiing anneis.✡

43 Hi of mipein siraak! Natuin hi mroim he maim bare ma mtook maat ambi uim oen ein, ma mrom-roim he biak ein anhormaat ki karu hi mibua mbi too mfaun ein sin humak ma sin maatk ein.

44 Hi of mipein siraak! Natuin hi on reꞌ faut baik natef reꞌ mnera-mneraꞌ. Tuaf annao nbi naan ate, sin ka nastunan ma nahinin fa, natuin ka tiit fa faut baik natef et naan, mes noup baraf naan in naan ee, foo puun ii kah ein. Te kaah, tatuin hit harat, tuaf reꞌ anteri nbi faut baik natef, naan anhaiꞌniis in tuan, onaim in ka nabeiꞌ fa he ntaam neu uim onen. Hi atoin Farisis on reꞌ faut baik natef! Hi mmoeꞌ jom on reꞌ atoniꞌ kninuꞌ batuur-batuur. Mes hi nekam naank ein naan, naheun nok tenab meisꞌokan.”

45 Anmuiꞌ ahiin rais hukum Yahudi es anbi naan, anꞌoet Naiꞌ Yesus In uaban naan am nak, “Aam Tungguru! Ho uab ein feꞌe na ntoom kai msaꞌ!”

46 Rarit Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Batuur! Hi ahiin rais hukun Yahudi, maut he hi mipein siraak amsaꞌ! Hi ka mturun fa tuaf he napein maꞌkafaꞌ, mes hi miꞌbabaꞌ susat nok hi atoran pirsait reꞌ hi mmoꞌ-moeꞌ sin naan, he mhaꞌfeen too. Rarit hi misahab atoran humaꞌ-humaꞌ reꞌ naan neu too. Mes hi tuaf es amsaꞌ ka amturun fa meiki kruruꞌ meseꞌ msaꞌ.

47 Hi of mipein siraak! Hi mteuꞌ-bain om he mihakeꞌ faut tugu meu Uisneno In mafefa kniun uun ein, he mhormaat sin. Te kaah, hi beꞌi-naꞌi sin es anroor niis mafeef ein naan! 48 Hi taos meseꞌ mok hi beꞌi-naꞌi sin. Sin ntitar napoitan Uisneno In mafeef ein, ma nroor naꞌmaet sin. Rarit hi mihakeꞌ faut tugu meu mafeef ein naan, he njair tanar am nak, hi mroim mituin hi beꞌi-naꞌi sin. 49 Nok ranan naan, Uisneno reꞌ nahiin nain sin ok-okeꞌ, naꞌuab niit am nak, ‘Au of aꞌreek haefan Au mafefa kninuꞌ ma au haef bian sin neu too Israelas sin. Rarit sin anhaꞌmuiꞌ bian, ma nroor niis bian.’

50-51 Tuaf reꞌ anmoin oras ia, ro he nasaah tahas naꞌko tuaf-tuaf reꞌ naꞌmaet Uisneno In mafeef ein. Naan ansoiꞌ sin naꞌko oras Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ia, nmurai naꞌko naiꞌ Habel in aꞌmaten, tar antea amuin reꞌuf, es reꞌ naiꞌ Sakarias. In reꞌ naan es reꞌ anroor goe nbi mei fuat ma Keꞌen Akninuꞌ sin atnanak anbi Uim Onen Uuf. Hi misaah maan kiim sin hukun naan amsaꞌ!✡

52 Hi ahiin rais hukun Yahudi arki! Hi of mipein siraak! Natuin hi mnaaꞌ aꞌretu ꞌfoꞌe reꞌ bisa mretu ꞌfoe enoꞌ, he atoniꞌ nahiin narek-rekoꞌ Uisneno In romin. Mes hi ka mtaam mok kiim fa, tua. Hi maufinu nneis-neis ji, hi mꞌekaꞌ atoniꞌ in ranan, he sin kais antaman neun naan!”

53-54 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, tunggur agaam ein ma atoin Farisis sin anmaheek niis Ne. Anmurai oras naan, sin natanan rasi humaꞌ-humaꞌ he nakreo namouf Naiꞌ Yesus. Sin nꞌator asraak he namin rasi humaꞌ-humaꞌ nok Ne.

12

Ampaant om he kais mituin atoin Farisis sin ꞌmoeꞌ po-poi

(Naiꞌ Mateos 10:26-27)

1 Oras naan, anmuiꞌ too nifu fak-fauk, neman he nneen Naiꞌ Yesus. Sin nnaon nseit-seitn ok ma naub naan Ee. Onaim In naꞌuab nahuun neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Ampaant om he kais mituin atoin Farisis sin ꞌmoeꞌ po-poi. Fin sin biasa naꞌuab ein ate, aꞌtetaꞌ, ma nmoꞌen ate, aꞌtetaꞌ.✡ 2 Sin nmoeꞌ napo-poin on naan ate, reko, mes sin ꞌmoeꞌ po-poi naan of mamnitaꞌ. Fin saaꞌ-saaꞌ reꞌ oras ia naꞌkoor ok, of mamniit ein.✡ 3 Saaꞌ reꞌ hi miꞌuab ee nbi maꞌkoroꞌ oras ia, of manenaꞌ kninuꞌ-kninuꞌ. Saaꞌ reꞌ hi miꞌseꞌo sin anbin keꞌen, of biak ein naꞌuab naher-heran sin anbin too mfaun ein sin humak ma sin maatk ein.”

Mansian ii in osan anbi Uisneno In human ma In matan

(Naiꞌ Mateos 10:28-31)

4 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Aok-bian arki! Kais mimtau, karu nmuiꞌ tuaf he nroor ki. Natuin sin bisa nroor hi aom ein naan, mes ka bisa naꞌmaet fa hi smaanm ein naan. 5 Au he utoon ki mꞌak, hi ro he mimtausan sekau. Hi ro he mimtausan Uisneno. Natuin In es reꞌ bisa nroor ki, rarit nporin nataam ki neu ai maputuꞌ ma mararaꞌ abar-barat. Onaim In reꞌ ia, es reꞌ hi ro he mimtausan meu Ne batuur-batuur.

6 Hi mitenab miit, kor-maak ii in oosn ii fauk, hah? Manaꞌ nima te, roit sen nua, aiꞌ? Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno ka nnikan nain fa meseꞌ msaꞌ. 7 On naan amsaꞌ, Uisneno nkius ki. In nahiin namnuut hi ꞌnaak fuun ein, fauk. Onaim hi kais mimtau, natuin Uisneno ntao osaf neu ki te, anneis nain kor-maak ein ok-okeꞌ.”

Kais ammae he mmanakuꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 10:32-33, 12:32, 10:19-20)

8 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Amtakan hi ruikm ein rek-reko! Karu anmuiꞌ tuaf nabrain he nmanakuꞌ Au Tuak ii nbi biak ein sin huumk ein anbi pah-pinan ia, Au of aꞌmanauk ee ꞌbi Uisneno In ameupt ein et sonaf neno tunan am ꞌak, in reꞌ naan Au Iin ja. 9 Mes karu anmuiꞌ tuaf naꞌuab anbi mansian ein am nak, in ka nahiin Kau fa, Au of uꞌuab aꞌbi Uisneno In ameupt ein et sonaf neno tunan am ꞌak, Au ka uhiin je fa msaꞌ.

10 Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Karu anmuiꞌ tuaf naꞌuab naꞌreꞌuf Au kanak arekot, Uisneno nabarab he nnikan nain in sanat naan. Mes karu In naꞌuab naꞌreꞌuf Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee In kanan arekot, Uisneno ka nnikan nain fa sanat naan.✡

11 Of karu anmuiꞌ tuaf anheer neik ki mnao meu umi feek rais pirsait, aiꞌ mnao meu anaaꞌ aprenat, natuin hi mpirsai Kau, hi kais mimtau mak hi mimneob om on mee. 12 Fin oras naan, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee of natoon uab neu ki natai nok haan tanas he hi mitaah sin.”✡

Atoin amuꞌit reꞌ anmoon

13 Rarit tuaf es naꞌko too mfaun ein naan nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Amreun maan au tataꞌ he nbait kai hai pusaak ein feꞌ!”

14 Mes Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Heeꞌ! Sekau es nait Kau ꞌjair afeek rasi ꞌeu hi rasi human on reꞌ naan?”

15 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu too mfaun ein am nak, “Hi mpaant om he kaisaꞌ msinmaak! Fin aꞌmuiꞌf ii ka nfee fa rais mamut.”

16 Rarit In naretaꞌ neik uab manporin am nak, “Anmuiꞌ atoin amuiꞌt es, in reen je naheun nok sekit ma mnonut anho-hoen. 17 Tar antea in pooꞌf ein naꞌseesn een, ma in ka nahini ntein he natunuꞌ neu mee. 18 Rarit in nafeek am nak, ‘Au he ꞌmoeꞌ kuuk, on nai! Au ꞌpukai ꞌain uim mapoꞌof amnaaꞌ ia, rarit au ꞌmoꞌe ꞌtein uim mapoꞌof koꞌu nneis, rarit usaeb ꞌain au sekit ma mnonut sin ok-okeꞌ ma au ꞌmuꞌik bian sin anbin naan amsaꞌ. 19 Karu njari nrair on naan ate, au of uꞌuab ꞌeu au tuak ii mꞌak, “Hoe! Pooꞌf ee naheun goen! Amnaaht ee nanokab he taseen ok toon baniꞌ toon. Onaim muah am miun nai namin-miin, amtoko ma mber-bero ha haem ein naan nai!’ ” 20 Mes Uisneno natoon ee mnak, ‘Hae! Amonot! Mabeꞌ ia, ho mmaet. Rarit sekau es npaar kuun poꞌof naan in aafn ee ok-okeꞌ?’

21 Onaim, on nai! Mansian ein bisa naim he nmuiꞌ ꞌmuꞌif kouꞌ-koꞌu nbi pah-pinan ia neu in tuan aan kuun, mes anbi Uisneno In teenb ee, tuaf reꞌ naan nmaꞌmuꞌi nmaet, natuin in ka nmoin reko fa nok Uisneno.”

Ampirsai meu Uisneno kuun

(Naiꞌ Mateos 6:25-34)

22 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ ntein neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Hi kais amtaisiub meu hi ꞌmoinm ein neno-neno, mak he miah saaꞌ, aiꞌ he mpaek saaꞌ. 23 Natuin hit aꞌmonik ia, anneis naꞌko saaꞌ reꞌ hit tbukae, ma saaꞌ reꞌ hit tpake. 24 Amkius miit kor-kae metan! Sin ka nsenan fa, ka nsekin ma nonun fa, ka nmuꞌin fa poꞌof he natunuꞌ sin sekit ma mnonut, mes Uisneno anpairoir sin. Karu on naan ate, In bisa npairoir ki msaꞌ. Natuin In nsoiꞌ ki nneis naꞌko koron naan. 25 Karu hi mtae hi huum ein anbin ninu, rarit amtaisiub humaꞌ-humaꞌ, in bisa ntuut hi ꞌmoinm ein, aa oo? Kaah fa, tua! 26 Onaim karu mtaisiub nok rais aan es ma ka neik fa afaꞌ saaꞌ-saaꞌ ate, nansaaꞌ am es mtaisiub nok rais koꞌun? Sin aafk ein saaꞌ?

27 Amnao mkius miit fubonaꞌ et nasi. Ka nkaun rene, ka nteun. Mes usif naiꞌ Soleman in paek ein reꞌ maꞌosaꞌ arim-riimt ein amsaꞌ, es ka on fa fuboon fui naan.✡ 28 Fin Uisneno anpairoir huun anobaꞌ reꞌ ka maꞌsoꞌik fa. Reꞌ suma nmoin neno ia, ma nokaꞌ te, nmaet, rarit nout goe ma nputu nmaet. Karu on naan ate, In bisa npairoir ki msaꞌ reꞌ masoꞌik anneis naꞌko huun. Onaim nansaaꞌ am es hi ka miꞌpesiꞌ fa hi ꞌmoinm ein batuur-batuur meu Ne? 29 On naan amsaꞌ hi kais amtaisiub anmatoom rasi mnahat ma mninut. Fin Uisneno of anꞌurus sin. 30 Atoniꞌ reꞌ ka naꞌpesiꞌ fa in tuan neu Uisneno, sin nhaen nmat-maten neu reꞌ he nꞌurus rasin naan ok-okeꞌ. Mes hi kais on reꞌ naan, natuin hi Amaꞌ abit sonaf neno tunan nahiin nain saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mperluu sin. 31 Karu hi minaob Uisneno In meup Gui feꞌ, naꞌ In nꞌurus ki areꞌ rasin naan neu ki.”

Mutunuꞌ aꞌmuꞌif sonaf neno tunan

(Naiꞌ Mateos 6:19-21)

32 Rarit Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Hi on reꞌ ꞌbib-kase pukan aan es, reꞌ nꞌoren nmaten. Mes kais mimtau! Natuin hi Amaꞌ et sonaf neno tunan naan, Uis Koꞌu. Saaꞌ reꞌ Iin ja, In nmariin he nfee je neu In aan neek ein. 33 Onaim amnao nai he miꞌsosaꞌ main hi baerꞌ ein, rarit ambait roit ein meu amaꞌmuiꞌt ein. Nok ranan naan hi mitunuꞌ aꞌmuꞌif et sonaf neno tunan nbi baer mamut abar-barat. Abaakt ee, ka bisa nabaak ee fa. Naem am etes ka nsoor goe fa. 34 Mimnau mirek-rekoꞌ! Hi ꞌmuiꞌm ein anbin mee te, hi neekm ein etan naan.”

Ameput reꞌ nabaarb on he ntuthae fai-manas

35-36 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Hi mibarab he mtuthae Kau, fai-manas. Nahuum on reꞌ ate, reꞌ anbeeꞌ ma npao in uisn ee nfain neem naꞌko fesat kabin. Karu in uisn ee nhaman anbi eonꞌ ee te, in bisa nasoin ee raab aah.✡ 37 Karu sin uisn ee neem napein in ameupt ein anpa-paon on naan ate, sin uak ein reko. Fin sin uisn ee neikn on nakriraꞌ in nekan arekot neu sin. In npaek tai ate, rarit in ntuthae ameupt ein naan nok amnahat amin-minat. 38 Ameupt ein naan anꞌua rekon batuur-batuur, natuin sin ntuthae sin uisn ee nok reko. Maski sin uisn ee neem oras mee-mee jah, fai atnanas, aiꞌ neis-noi nmeu, sin nabaarb ein piut.

39 Mitenab mirek-rekoꞌ! Karu anmuiꞌ uim tuaf reꞌ nahiin nain neu abaakt ee he ntaam oras mee, in ka nfee fa mainuan he abakat naan anpukai in umi. 40 Onaim hi ro he mibaarb om batuur-batuur, natuin ka tiit fa tuaf es nahiin batuur-batuur, rekaꞌ te, Mansian Batuur-Batuur ee, he nkoen On anfain neem.”✡

Ameput reꞌ naꞌkiiꞌ ma ate reꞌ anbeo

(Naiꞌ Mateos 24:45-51)

41 Rarit naiꞌ Petrus nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Ho uab manporin feꞌe na antoom neu kai mmese oo, aiꞌ ntoom too mfaun ein barisi?”

42-44 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Uab manporin feꞌe na antoom nain too mfaun ein ok-okeꞌ reꞌ anmepun on reꞌ aꞌnaak urusan reꞌ nꞌurus nahiin ma naꞌkiiꞌ neu in usin. Fin in uisn ee nait je he njair abati mnahat neu ameupt ein. Karu in nmakoe nbi mepu naan ate, maski in uisn ee neem oras mee-mee jah, mes in ro nmoeꞌ reko batuur. Rarit in nꞌua-reok, natuin in uisn ee of nait je njair aꞌurus neu aꞌmuiꞌf ein ok-okeꞌ.

45 Mes tsiraak karu ate naan nmurai natenab am nak, ‘Aah! Aꞌnaef ee of aꞌroo feꞌ te, naꞌ neem.’ Rarit in nmurai nbeos ma npokos ate bian, et bifee ma atoniꞌ. Rarit in ntoko ma naah-niun ma nmarin-riin tar antea nmafu nmaet. 46 Mes neon goes, oras ate naan ka natenab naan fa saaꞌ-saaꞌ, nok askeken ate, sin usin naan anfain neem. Oras sin usin naan nahiin rasin naan ate, in nbeso npokos, rarit anriuꞌ goe he napein kuun in sapaan ein et moneꞌ, nok tuaf-tuaf bian reꞌ ka naꞌkiꞌin fa natuin sin uisn ee in romin.

47 Fin ate reꞌ nahiin nain in uisn ee in roimn ee, mes ka nabarab fa, aiꞌ ka nroim fa he nmoeꞌ on reꞌ naan, of napein hukun maꞌfenaꞌ. 48 Mes ate reꞌ nmepu nsaan, natuin in ka nahiin fa in uisn ee in mahinin, in of napein hukun maꞌkafaꞌ. Fin atoniꞌ reꞌ antoupu mfaun, in tuiꞌn ein amsaꞌ amfaun. Atoniꞌ reꞌ antoup meup koꞌu, in taahs ee msaꞌ koꞌu.”

Usif Yesus In nonin bisa nmoeꞌ tuaf anmaraabn ein

(Naiꞌ Mateos 10:34-36)

49 Naiꞌ Yesus antuut antein In haan ee mnak, “Au ꞌuum he ꞌbetis Au ngguin naꞌkon tuaf bian nbin pah-pinan ia. Naan on reꞌ tuaf anpaek ai, he nout makrafuꞌ. Au ꞌroim he ai naan anpiin anbi mee-mee. 50 Mes Au ro he usaah maꞌneꞌat reꞌ maꞌfenaꞌ nahuun feꞌ. Au of upein maꞌneꞌat batuur-batuur tar antea in oors ee okeꞌ.✡ 51 Hi mitenab am mak, Au ꞌuum he ꞌeik ki rais rameꞌ ma mamut anbi pah-pinan ia? Kaah fa, tua! Au ꞌuum he ꞌmoeꞌ mansian ein anmatoen, ma ansisaꞌen, natuin Au noink aan. 52 Anmurai oras ia, orif-tataf, bae-feto, bae-mone sin of anbaits ok. Anbi uim jes in nanan, tuaf tenu te, anraban tuaf nua, ma tuaf nua te, anraban tuaf teun.

53 Amaꞌ anraban anah;

anah anraban amaf.

Ainaꞌ anraban anah;

anah anraban ainaf.

Ain babaꞌ nraban aan nanef ma moen-feuf;

aan nanef ma moen-feuf anraban ain babaꞌ.”✡

Mihiin mirek-rekoꞌ neon amsoupt ii in aꞌtaakf ein

(Naiꞌ Mateos 16:2-3)

54 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab nok too mfaun ein am nak, “Karu hi mkius noep je naꞌteem anbi pasaꞌ neon-teas, hi mak ‘tanar ia, uurn ii he nmouf goen.’ Batuur on reꞌ naan. 55 Karu anin naꞌko pasaꞌ haaꞌ-nua neem, hi mak, ‘Tanar ia, nak maan mapuut ii maꞌtaniꞌ.’ Batuur on reꞌ naan. 56 Hae! Hi mansian puta-kriu ki, hi miꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, ma mmoꞌe te, aꞌtetaꞌ! Hi mihiin main pah-pinan ia nok nain neon goe tnanan sin roimk ein. Mes nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa Uisneno In roimn Ee nbi oras ia?”

Ammarameꞌ mok hi musun

(Naiꞌ Mateos 5:25-26)

57-58 Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Karu hi mmakaꞌrasin, nansaaꞌ am es hi ka bisa mifeek kiim fa, mee es reꞌ batuur! Reko nneis amꞌurus rameꞌ nahuun! Kais-kaisaꞌ hi mtea mrair afeek rais je te, in nafeek ki he mtaam meu bui. 59 Fin karu on naan ate, hi ka bisa mpoi maan fa, karu hi ka mbaen mirair fa hi tusaꞌ reꞌ afeek rais je nafeek ee neu ki naan.”

13

Misaitan ꞌmoin maufinu, ma mituin Uisneno In ranan

1 Oras naan, anmuiꞌ tuaf natoon neu Naiꞌ Yesus am nak, gubernur Pilatus naꞌmaet atoniꞌ Yahudis fauk ein naꞌkon Galilea oras sin neman neun kota Yerusalem he neikin fuaꞌ-turuꞌ nbi Uim Onen Uuf. 2 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus nataan am nak, “On mee? Atoin Galileas reꞌ nmaet naan, sin saant ein koꞌun nneis naꞌko biak ein ok-okeꞌ, oo? Es naan ate, sin napenin hukun aꞌmaten, oo? 3 Kaah fa, tua! Mes karu hi ka misaitan fa hi ꞌmonim reꞌ ammaufinun naan, he mtebi mfain mituin Uisneno In romin, hi of amreuꞌ on reꞌ sin. 4 Onaim on mee ntein neu tua boꞌes am faun ein reꞌ neon goes ii rame mnanuꞌ Siloam antaikobi ma nmeuk niis sin? Sin saant ein koꞌun neis naꞌkon tuaf bian reꞌ anbin Yerusalem, aa oo? 5 Kaah fa, tua! Mes karu hi ka misaitan fa hi ꞌmonim reꞌ nmaꞌeokb ok, he mituin Uisneno In romin amneot, hi of amreuꞌ on reꞌ sin amsaꞌ.”

Hau roet reꞌ ka nafuaf, nahuum on reꞌ Uisneno Iin na, reꞌ ka nmoeꞌ niit fa rais reko saaꞌ es

6 Rarit Naiꞌ Yesus anfee uab manporin es am nak, “Anmuiꞌ naan atoin es, reꞌ anmuiꞌ hau roet mafuaꞌ es* anbi in poꞌon. In neem piut-piut he nbaiseun hau roet naan he nahiin neu nafua goen aa oo, aiꞌ kaah feꞌ. Mes hau roet naan ka nafua fa feꞌ. 7 Rarit in nreun akninuꞌ poꞌon naan am nak, ‘Toon teun goen, au ꞌuum fani-fani he uhiin hau roet ia in fuan, mes au ka ꞌiit fa saaꞌ-saaꞌ. Onaim amnooꞌ goe he kais naah bare.’

8 Mes akninuꞌ poꞌon naan nataah am nak, ‘Aam, kais mutooꞌ. Amfee mtein maan ee, oras toon es. Anbain he au ꞌkofan ꞌiit afu reꞌ roet ia in uun ii, rarit aꞌtao ne pupuk he namria. 9 Karu anmaan fani ma nafua te, reko! Mes karu kaah fa te, amnoꞌo.’ ”

Usif Yesus narekoꞌ bifee ameen nui-ꞌsau-ꞌboko, nateef nok neon onen

10 Neot es, nateef nok atoin Yahudis sin neon onen, Naiꞌ Yesus annao nanoniꞌ nbi uim onen. 11 Anbi naan, anmuiꞌ naan bifee jes reꞌ in nui-ꞌsau-ꞌbook, toon boꞌes am faun goen, natuin niut reuꞌf ee nmoꞌe. In ka bisa nhaek namneo fa. 12 Naiꞌ Yesus niit bifee naan, rarit anhaamn ee, ma naꞌuab nok ne mnak, “Ain! Oras ia, ho mureok nai.” 13 Onaim Naiꞌ Yesus antao In aꞌniman neu bifee naan. Nok askeken ate, in nui-ꞌsau abokot naan, namneo nain. Onaim in ntoit makasi, ma nboꞌis Uisneno.

14 Mes uim onen naan in aꞌnaakt ee natooꞌ, natuin Naiꞌ Yesus narekoꞌ amenat nateef nok neon onen. Onaim in naꞌuab neu too mfaun ein am nak, “Krei jes naan ate, neno nee he hit tmeup. Onaim reko nneis ameent ein neman anbi nenon reꞌ naan, he namin tuaf he narekoꞌ sin. Kais neman oras neon onen!”✡

15 Mes Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Hoe! Ho kais muꞌuab ate, ꞌtetaꞌ, ma mmoꞌe te, ꞌtetaꞌ. Anbi neon onen amsaꞌ hi mmeup, aiꞌ kaah?! Fin hi mnao mifetin hi bijae ngguin ma hi bikaes keledai ngguin he ninun oe, aiꞌ?! 16 Bifee reꞌ ia, kaꞌo Abraham in sufan, on reꞌ hit. Nitu ꞌnaakf ee nfuut goe toon boꞌes am faun. Onaim karu Au ureokꞌ ee nateef nok neon onen on nai te, ansaan saaꞌ?”

17 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus in muusn ein namaeb ok. Mes too mfaun ein anmarinan In meup rekon naan.

Usif Yesus anfee uab manporin npaek fua musiꞌ reꞌ anaꞌ krisiꞌ

(Naiꞌ Mateos 13:31-32, Naiꞌ Markus 4:30-32)

18 Onaim Naiꞌ Yesus antuta ntein In uaban naan am nak, “Au he utaib apirsait ein ꞌeik saaꞌ? 19 Un-unuꞌ te, sin fuak fauk aah, mes anna-nao te namfaun. Sin nmurain on reꞌ musiꞌ fua es reꞌ anaꞌ krisiꞌ. Atoniꞌ anseen ee nbi poꞌon. Rarit anmoin, ma njair hau koꞌu. Onaim koorn ein neman ma nakuun ein anbin in taek ein.”

Usif Yesus anfee uab manporin npaek raur teif

(Naiꞌ Mateos 13:33)

20 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Au he utaib Uisneno Iin na, ꞌpaek saaꞌ antein? 21 In on reꞌ raur teif reꞌ bifee ngguin nait je ma nsoer goe nok uut saku nua,† ankuum goe he nmoꞌen utunuꞌ. Onaim uu kumuꞌ naan ansae, natuin raur teif aanꞌ-anaꞌ naan. Uisneno Iin na anmuꞌin pengaru koꞌu on naan amsaꞌ.”

Sonaf neno tunan in eonꞌ ee, maꞌrenaꞌ

(Naiꞌ Mateos 7:13-14,21-23)

22 Rarit Naiꞌ Yesus sin anmurai nnaon neun kota Yerusalem. Anbin raan atnanaꞌ, sin neis nokan kota ma kuan he In nanoniꞌ tuaf. 23 Antean baer jes, anmuiꞌ tuaf es nataan Ee mnak, “Aam Tungguru! Of oniꞌ tuaf fauk aah es reꞌ napenin saok sanat ma ꞌhonis, oo?”

24 In nataah am nak, “Sonaf neno tunan in enoꞌ ꞌtaams ee, maꞌrenaꞌ. Onaim mibarab hi tuam ein rek-reko he bisa mtaam ampeoꞌn aa. Fin anmuiꞌ tuaf amfaun anromin he nsoob ein antaman npeꞌon naan, mes ka bisa fa. 25 Karu uim tuaf ee naꞌretuꞌ nrair enoꞌ naan ate, hi of amhake mbi moneꞌ, ma mteek enoꞌ naan, ma mhaman am mak, ‘Usiꞌ! Musoin kai eonꞌ ii feꞌ!’

Mes In nataah am nak, ‘Hi sekau, ki? Au ka uhiin ki fa!’

26 Onaim hi mak, ‘Onait usiꞌ ho ka muhiin kai fa? Airoo natiꞌ te, hit ttoko ma tbukae tabu-bua. Ho munoniꞌ kai nbi hai kuan ein amsaꞌ, tua.’

27 Onaim In of nataah am nak, ‘Feꞌe na Au ꞌak, au ka uhiin ki fa! Hi reꞌ ia mansian amoeꞌ maufinu. Miꞌroo miꞌko ia!’✡

28 Rarit karu Uisneno nafeek mansian ein sin rasin sin ok-okeꞌ, hi mkae mpin-pinus ma mek-meuk nisim. Fin hi miit kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, kaꞌo Yakop ma Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antokon et sonaf neno tunan in nanan. Mes Uisneno nriuꞌ napoitan ki meu moneꞌ.✡ 29 Mansian ein of neman naꞌkon pah-pinan ia pani-mpain, naꞌko pasaꞌ neon-saet tar antea pasaꞌ neon-teas, naꞌko pasaꞌ ponain tar antea pasaꞌ haaꞌ-nua, he nbukaen buꞌ-buaꞌ nok Uisneno nbi In sonaf.✡ 30 Amtanar mirek-rekoꞌ rasi reꞌ ia: karu Uisneno nafeek anrair mansian ein sin rasin ok-okeꞌ, anmuiꞌ tuaf es, reꞌ unuꞌ te, sin nak aiꞌ aanꞌ-anaꞌ, mes in napein hormaat koꞌu. Ma bian unuꞌ te nak in atoin aꞌnaet, te kaah, Uisneno nak in aꞌbaut aah.”✡

Usif Yesus ankasian neu abitan kota Yerusalem

(Naiꞌ Mateos 23:37-39)

31 Oras naan, anmuiꞌ naan atoin Farisis fauk neman ma nateef nok Naiꞌ Yesus. Rarit sin naꞌuab neu Ne am nak, “Reko nneis Aam Tungguru mnao muꞌroo-ꞌroo meu bare bian, natuin usif Herodes he naꞌmaet Ko, tua.”

32-33 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Aah! Aꞌnaef naan nahiin suma he nareuꞌ goah, on reꞌ metan et nasi! Hi mnao mitoon ee mmak, ‘Au ꞌriuꞌ niut reꞌuf ma urekoꞌ amenat neno ia mnokaꞌ. Anmeu te, naꞌ Au urair mepu.’ Maski on mee msaꞌ Au he ꞌmeup aan akreꞌo ꞌtein ꞌbi ranan reꞌ he ꞌeit ꞌeu kota Yerusalem. Fin abitan Yerusalem sin biasa naꞌmaet Uisneno In mafefa kniunꞌ ein.

34 Airoo, hi arki abitan Yerusalem! Hi reꞌ ia, es reꞌ biasa miꞌmaet Uisneno In mafefa kniunꞌ ein, ma mpoir miis In haef ein reꞌ neman ma naruruꞌ ki ranan. Fani-fani Au he uꞌbuaꞌ ma ꞌpanat ꞌaan ki he ꞌekaꞌ ꞌaan ki naꞌko rais maufinu, nahuum on reꞌ maun ainaf anpuput naan in aan ein anbin in ninin nanan. Mes hi ka mroim fa. 35 Oras ia, Uisneno ka nrae ma mfairoir fa hi uim onen naan. Nokaꞌ-nmeu te, in ruman. Hi of ka miit amtein Kau fa, tar antea hi mmanakuꞌ mmak,

‘Uisneno anfee tetus-athoen neu tuaf reꞌ neem neik Uisneno In kanan,

natuin Uisneno anreek haefn Ee!’ ”✡

14

Usif Yesus narekoꞌ tuaf nateef nok neon onen

1 Neot es, nateef nok neon onen, atoin Farisis sin aꞌnaakt es naskau Naiꞌ Yesus he neem anbukae nbi in umi. In ntook ma nbukae, mes anmuiꞌ tuaf reꞌ annuuꞌ Goe he nahinin nak in he nmoeꞌ saaꞌ nbi neon onen naan. 2 Oras naan anmuiꞌ tuaf es nameen boo bere-bere, reꞌ nok antoko nbi naan. 3 Rarit Naiꞌ Yesus nataan neu ahiin rais hukun Yahudi ma atoin Farisis sin reꞌ antokon ma nbukaen nbin naan am nak, “Tatuin kaꞌo Musa in atoran, bole tarekoꞌ amenat nateef neon onen, aiꞌ kaah?”

4 Mes sin nfeef aꞌtemen ok-okeꞌ. Onaim Naiꞌ Yesus ansai amenat naan, rarit nareok nain. Onaim Naiꞌ Yesus anreun goe he nfain nai. 5 Rarit Naiꞌ Yesus nataan sin ntenin am nak, “Karu anmuiꞌ riꞌaan es anmoufu ntaam neu oe haniꞌ nateef nok neon onen, hi mnao mipoin ee oo, aiꞌ kaah? Karu bijae je es anmoufu ntaam, hi mkoon ee oo, aiꞌ, mnao mipoin ee? Hi of amnao mheer mipoin. On nai te, naan in oetn ii nak, hi mmeup!”✡

6 Annenan Naiꞌ Yesus In uaban on naan ate, ka tiit fa es he bisa nataah neu Ne.

Kais ampasan ho tuam aan

7 Oras naan, Naiꞌ Yesus ankius tuaf-tuaf reꞌ neman nbukaen nbin umi naan. Anmuiꞌ tuaf amfaun namin bare he ntokon nbin maat. Ankius on naan ate, In naꞌuab am nak, 8 “Ampaant om, oo! Karu anmuiꞌ tuaf anfee haan askaut neu ki, he mnao meu fesat kabin, kais maim bare he mtoko mbi aꞌnaet ein sin baark ein. Kais-kaisaꞌ kabin tuaf ee anfee haan askaut neu aꞌnaet ein. 9 Karu on naan ate, kabin tuaf naan of neem neu ko mnak, ‘Kais mutooꞌ goo! Au uskau he tananiꞌ teu kotin nee, natuin au ubarab aꞌtokoꞌ ia ꞌeu aꞌnaet reꞌ ia.’ Onaim ho mfeen muꞌko ꞌtokoꞌ naan ma mumaeb om. Rarit amnao mtoko mbi koit. 10 Onaim karu ho mupein haan askaut, mnao mtook meu ꞌtokoꞌ abit kotin ee. Karu kabin tuaf ee niit ko te, in of neem am nak ko mnak, ‘Ee, Aam! Au uskau he tkoen ok teu matan ia.’ Nok ranan naan hi mipein hormaat anbi taumn ee ok-okeꞌ.✡ 11 Fin tuaf reꞌ nanaib on, Uisneno of namouf goe. Mes tuaf reꞌ naꞌpaarn on on reꞌ atoin aꞌbaut, Uisneno of nait naꞌraatn ee.”✡

12 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok uim tuaf naan am nak, “Neot es anteniꞌ, karu ho mmoeꞌ fesat, kais amfee haan askaut meu ho nonot-asar ma ho partei amuiꞌt ein anmesen! Natuin sin of bisa nfeen haan askaut he nbaras ko. 13 Mes karu ho mmoeꞌ fesat, mfee haan askaut meu amaꞌmuꞌit, hae sah-sereꞌ, abuat, ma aforot sin. 14 Sin of ka bisa nbaras naan ko fa. Mes karu ho mfee haan askaut neu sin, Uisneno es reꞌ anbaras neu ko. Anbi oras Uisneno namonib nafaniꞌ In apirsait ein reꞌ anmaten nrarin, In ka nnikan fa ho ꞌmoeꞌ reko naan.”

Uab manporin anmatoom nok fesat koꞌu

(Naiꞌ Mateos 22:1-10)

15 Anneen on naan ate, tuaf es reꞌ nok antook mei meseꞌ nok Naiꞌ Yesus, naꞌuab am nak, “Ua reok reꞌuf, es reꞌ karu tbukae buꞌ-buaꞌ anbi Uisneno In sonaf!”

16 Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Au ꞌmuiꞌ retaꞌ on nai: anmuiꞌ atoin es anmoeꞌ fesat koꞌu. Onaim in nfee haan askaut neu too mfaun ein. 17 Oras fesat naan sin naroitan anrair je te, in nreek haefan in ate ma nnao naskau tuaf-tuaf reꞌ napenin haan askaut am nak, ‘Au uskau tua, fin acara fesat he nmurai jen.’ 18 Mes sin arsin anmoꞌen kuuk rasi ꞌsukif humaꞌ-humaꞌ, he sin kais nokan neun reꞌ fesat naan. Tuaf es anfee rasi ꞌsukif am nak, ‘Heeꞌ! Au feꞌ aꞌsoos auf feꞌu, onaim au ꞌnao he ꞌkius ꞌiit ee feꞌ. Kais mutoꞌ-tooꞌ! Au ka bisa ꞌuum fa, tua.’ 19 Bian nak, ‘Au feꞌ aꞌsoos ꞌaan kuuk bijae abanit afu pasan niim. Au he ꞌnao ꞌsobaꞌ sin. Onaim au ꞌtoit maꞌaf, he!’ 20 Bian anteniꞌ nak, ‘Au ꞌmatsao feꞌu, onaim ka bisa fa, tua.’

21 Rarit ate naan antebi nfain ma natoon neu in usin. Anneen on naan ate, usif naan natooꞌ batuur-batuur. Rarit in naprenat in ate naan am nak, ‘Karu on naan ate, mnao rabah meu raan oopt ein, raan aanꞌ-aanꞌ ein anbin kota ia, he mheer meik kit atoin kasian ein, atoin hae sah-sereꞌ, atoin aforot ma abuat ein.’ 22 Anneen on naan ate, ate naan annao ma naskau tuaf-tuaf ein naan. Rarit in ntebi nfain ma natoon am nak, ‘Usiꞌ! Sin neman nrarin, mes bare bian ruum ein feꞌ, tua.’

23 Onaim usif naan naꞌuab am nak, ‘Karu on naan ate, amnao mtein meu kuan-kuan et kota in kotin, amtea reen ein. Muteef sekau-sekau te amfuir sin, he meik sin neman, asar baer fesat ia naheun. 24 Amneen, he! Tuaf-tuaf reꞌ antorak au haan askaut naan, sin ka nnaben niit fa fesat ia in minan, maski kreꞌ-reꞌo msaꞌ!’ ”

Amtai murek-rekoꞌ feꞌ, naꞌ mutuin Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 10:37-38)

25 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon nkonon neun Yerusalem. Too mfaun ein natuin Ee. Rarit In nabaniꞌ nꞌain sin am naꞌuab am nak, 26 “Atoniꞌ reꞌ batuur-batuur he natuin Kau, in ro he nneek Kau anneis naꞌko areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii barisi: anneis naꞌko in ainaf-amaf, anneis naꞌko in fee-anah, anneis naꞌko in orif-tataf, ma anneis naꞌko in tuan aan kuun. Karu kaah fa te, atoniꞌ naan ka pantas fa he njair Au atoup noniꞌ.✡ 27 Fin atoniꞌ reꞌ ka nroim fa he nasaah haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat natuin in npirsai Kau, in ka pantas fa he njair Au ngguin. Tuaf reꞌ anroim he njair Au ngguin, maski atoniꞌ he nroor naꞌmaet je msaꞌ, mes in nasaah piut haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat naan.✡

28 Onaim karu he mituin Kau, amtai mirek-rekoꞌ feꞌ. On reꞌ atoniꞌ he nafenaꞌ uim maktutaꞌ. In ro he nsoiꞌ nahunun uim je in oosn ii feꞌ, tar antea namtiis. Kais-kaisaꞌ roit ein ka nanokab fa. 29 Karu ka nsoiꞌ sin fa tar namtiis, in of anfanderen anrari te, roit ein oekꞌ ein. Rarit biak ein anmains ee ma namae je, 30 mnak, ‘Hi mkius miit atoniꞌ ne feꞌ! In feꞌ anfandeern aah ate, ka saaꞌ-saaꞌ fa feꞌ, mes narair roit.’

31 Uab conto bian, es reꞌ anmatoom nok makenat. Usif reꞌ he nnao neu makenat, ro he ntook he nsoiꞌ narek-rekoꞌ nok in aok-bian sin. Karu in suma nmuꞌi ha sorarus tuaf nifu boꞌes (10.000), in bisa niis anbi makenat nok musu tuaf nifu boꞌ nua (20.000), aiꞌ kaah? 32 Karu anso-soꞌi nrari ma, nak in of ka niis fa nbi makenat naan, reko nneis, oras muusn ee feꞌ ka ntaman fa feꞌ, in nreek haefan tuaf he nnao nꞌurus rais rameꞌ. 33 On naan amsaꞌ, tuaf reꞌ he natuin Kau. In ro he ntai nafan-faniꞌ mnak, in nabarab anrair he nasaitan sin ok-okeꞌ, aiꞌ kaah feꞌ? Fin karu ka on fa naan ate, tuaf reꞌ naan ka pantas fa he njair Au ngguin.”

Tuaf reꞌ ka pantas fa he njair atuinaꞌ Usif Yesus, nahuum on reꞌ masik reꞌ ka mapakeꞌ fa

(Naiꞌ Mateos 5:13, Naiꞌ Markus 9:50)

34-35 Naiꞌ Yesus antuut In uaban naan anpaek uab manporin es antein am nak, “Maisk ii reko. Hit tpaek je he taminab amnahat. Mes karu maisk ii ka miin mari fa goen, hit he tpaek je neu saaꞌ? Hit ka bisa tpaek je fa he tmasi amnahat. He ttao pupuk amsaꞌ, ka bisa fa. Hit tait itpoirn aah ee. Onaim hi ro he mjair on reꞌ masik amsaꞌ, he mmoin nok manekat mok areꞌ too mfaun ein. Sekau marukiꞌ te, amtakan mirek-rekoꞌ!”

15

Aꞌbib-kase reꞌ namneuk

(Naiꞌ Mateos 18:12-14)

1 Oras naan, ahoik beo ngguin ma atoin ka mapaek ein neman piut-piut neu Naiꞌ Yesus he nitan ma nnenan kuuk Ee. Mes atoin Yahudis sin naan sin, atoin reꞌuf. 2 Ankius on naan ate, atoin Farisis ma tunggur agama Yahudi sin naꞌmuun ein am nak, “Phueꞌ! Atoniꞌ reꞌ ia anmapartei nok atoin reuꞌf ein. Antoko ma naah nok sin antein!”✡

3 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus naretaꞌ sin anpaek uab manporin am nak, 4 “Karu anmuiꞌ tuaf es naꞌko ki, in nmuiꞌ ꞌbib-kase manaꞌ nautn es. Onaim namneuk es. Oras ia, in he nmoeꞌ on mee? In ro nnao nasaitan boꞌ seo mseo ngguin nbi baer mamut es, rarit nnao naim amneukt ee rekaꞌ niit ee. 5 Karu in napein ꞌbib-kaes amnekut naan ate, in nasaah neik je nok neek marine. 6 Antea umi te, in noꞌen in nonot-asar sin ma natoon neu sin am nak, ‘Hae! Hi iim he mmarin-riin mok kau feꞌ! Fin au upein ufaniꞌ au ꞌbib-kaes amnekut naan.’ 7 Anbi sonaf neno tunan on naan amsaꞌ. Karu anmuiꞌ tuaf asanat es naꞌpiis, rarit antebi nfain neu Uisneno, sonaf neno tunan in naan ee anmarinan ok-okeꞌ. Sin nmarinan nneis, natuin tuaf meseꞌ reꞌ anfain neem neu Uisneno, naꞌko tuaf boꞌ seo mseo reꞌ anmonin nok amneꞌo ma ka nseken fa.”

Roi mutiꞌ reꞌ namneuk

8 Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ anpaek uab manporin es antein am nak, “Anmuiꞌ bifee mnais es anmuiꞌ roi mutiꞌ fuaꞌ boꞌes.* In ka nakeo naan fa te, fuaꞌ es namneuk. Onaim oras ia, in he nmoeꞌ on mee? In ro he nnao nout paku, rarit antanaꞌ narek-rekoꞌ nbi mee-mee, ma nsaup umi naan barisi, he naim roit naan rek-reko. 9 Oras in niit nafaniꞌ roit naan ate, in noꞌen abitan in uim je aon bian, rarit natoon neu sin am nak, ‘Au uskau ki, he hi iim ammarin-riin mok kau feꞌ, tua! Fin au ꞌiit ufaniꞌ au roi muit amnekut naan!’ 10 Anbi sonaf neno tunan on naan amsaꞌ. Karu anmuiꞌ tuaf asanat es reꞌ naꞌpiis, rarit antebi nfain neu Uisneno, ameput sonaf neno tunan sin barisi anmarinan nmaten.”

Riꞌanaꞌ reꞌ namneuk

11 Rarit Naiꞌ Yesus antuut In retaꞌ npaek uab manporin es antein am nak, “Anmuꞌi ꞌnaef es nok in aan moen ee tuaf nua. 12 Neot es, aheit suus goe nak in aamf ee mnak, ‘Aam honiꞌ! Ambati mfee kau au pusaak ein oras ia nai!’ Onaim In aamf ee nbait in aꞌmuiꞌf ein neun in aanh ein nua sin. 13 Ka ꞌroo fa te, aheit suus goe naꞌsosaꞌ in sapaan. Rarit in nꞌaum in tais ein, ma nnao kuun neu pah aꞌroo-ꞌroo. Anbi bare naan in nbis-biisn ahaa roit ma nmoin nok marine reꞌ ka mapanat fa. 14 Oras in narair roit on naan ate, pah reꞌ naan amnaahs ee ntaamn ee, tar antea in aꞌmoin ee njair atoin kasian. 15 Onaim in nnao naim mepu. Atoin es nbi pah reꞌ naan antoup goe he nmeup. Atoniꞌ naan naruur ee meup goes, reꞌ he nhao fafi. 16 Natuin riꞌanaꞌ ia namnaah ka nabeiꞌ fa goen, onaim in neekn ee he naah mnaah fafi naan. Fin ka tiit fa tuaf he nfee ne he naah.

17 In natenab aꞌroo-ꞌroo neu-mneem am nak, ‘Anbi au amaꞌ in umi, ameupt ein ok-okeꞌ, sin nahan tar namsenan. On nai te, au es ia ma umnaah aꞌmaet. 18 Reko nneis, au ꞌtebi ꞌfain ꞌeu au amaꞌ nee. Rarit utoon ne mꞌak, “Aam honiꞌ! Au usanab aꞌrair ꞌeu Uisneno ma ꞌeu ko, aam honiꞌ. 19 Au ka pantas fa he ꞌjair ho aan hoin aa goen. Maski ho mtoup kau ꞌjair aet kuri ꞌbi ho umi ia msaꞌ, reko!’ ”

20 Natenab anrair on naan ate, in nfeen ma nnao nfain neu in aamf ee umi. Oras in anbi ꞌroo goe feꞌ, mes aꞌnaef ee niit anrair je, onaim ansaon ee nmouf ma nkasian ee. In npoi naꞌko uim je naan ee, ma naen anseun goe. Rarit aꞌnaef ee nhoo ma nneek naan ee.

21 Onaim riꞌanaꞌ naan naꞌuab neu in aamf ee mnak, ‘Aam honiꞌ! Au usanab koꞌu ꞌeu Uisneno ma ꞌeu ko, tua. Au ka pantas fa he ꞌjair ho aan hoin aa goen.’

22 Mes in aamf ee naprenat in ameupt ein am nak, ‘Hae! Rabah! Mait meik maan baru mnaun feuꞌ goes he mibaru. Mikrein je ma msapaut in haek ein rek-reko. 23 Amnao mheer bijae paron es ma mroor goe, he hit tmoeꞌ fesat kouꞌ-koꞌu. 24 Natuin au anah reꞌ ia on reꞌ anmaet jen, mes oras ia nmoni nfain jen. In namneuk, mes oras ia au upein ufainꞌ ee.’ Naꞌuab anrair on naan ate, sin nmurai nfeest ein buꞌ-buaꞌ, ma sin nmarinan nmaten.

25 Oras naan, aan moen uun goe ka nbi fa umi, in nbi rene. Oras in nfain neem naꞌko rene, in anbi ꞌroo goe feꞌe te, in nneen areukt am abobet ansiin ma nabsoꞌon. 26 In neem antea te, in noꞌen ate es, rarit nataan ee mnak, ‘Hae! Hi mmariin ambi fesat ia neu saaꞌ?’

27 Ate naan nataah am nak, ‘Usiꞌ, ho oriꞌ nfain neem. Onaim amaꞌ nreek kai he hai mroor bijae he mmoeꞌ fesat ia, fin in aanh ee nfain neem nok ao-minaꞌ, tua.’

28 Anneen on naan ate, aan unu naan natooꞌ. In ka nromi ntein fa he ntaam neu umi. Onaim in aamf ee nnao nfuir ee he ntaam.

29 Mes in nmaheek je mnak, ‘Aam honiꞌ! Ho mutenab miit! Aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, au ꞌmeup on reꞌ kuri ꞌeu ko. Au ka ꞌtanhai ꞌiit fa ho atoran meseꞌ msaꞌ. Mes ho ka mroor miit fa ꞌbiib aan es, he au ꞌfesat ma ꞌmariin-riin ꞌok au aok-bian sin. 30 Mes ho aan nekaꞌ reꞌ ia, annao ma nporin roit ruum-ruum, anmakoin tafiꞌ-tafiꞌ nok bifee aꞌhaek ein. Oras ia, in nfain neem on nai te, ho mroor bijae paron ma mmoeꞌ fesat koꞌu neu ne.’

31 Mes in aamf ee nataah am nak, ‘Unu! Amneen murek-rekoꞌ, hee! Ho mok kau ꞌroo-ꞌroo goen. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho amaꞌ kau gui ꞌmuꞌi sin, naan ho nggoa. 32 Mes oras ia, hit ro he tfesat he tmariin, natuin ho oriꞌ, fuaꞌ meseꞌ. Unuꞌ te, in on reꞌ nmaet, mes oras ia in nmoni nfain. In namneuk, mes oras ia, tiit tafainꞌ ee.’ ”

16

Aꞌnaak urusan reꞌ npaꞌeꞌob nahiin

1 Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ neu In atoup noinꞌ ein, npaek uab manporin es antein am nak, “Anmuiꞌ atoin amuiꞌt es reꞌ namepub atoin es njair in aꞌnaak urusan. Mes aꞌroo-ꞌroo on naan ate, in nneen uab anin nak, aꞌnaak urusan ia nmurai npaꞌeꞌob he naruikb ee. 2 Onaim in noꞌen aꞌnaak urusan naan, he nataan ee. In naꞌuab am nak, ‘Au ꞌneen ate, nak ho mpaꞌeꞌob au ꞌmuꞌik. Onaim oras ia, ho mnao he mtui ho ꞌmeupm ein, rarit au he uprikas sin. Fin au he usnasab ko.’

3 Anneen on naan ate, aꞌnaak urusan naan natenab neu-mneem am nak, ‘Au urair betiꞌ! Au he unsaaꞌ oras ia? Ureen, au ka ubeꞌif. Aꞌkuir roit, au ꞌmae kuuk. 4 Karu au ka ꞌmeup fa ꞌteniꞌ ꞌbi ia te, au ro he ꞌaim ranan he biak ein anturun ma ntoup kau.’

5 Es naan ate, in nmurai noꞌen tuaf-tuaf reꞌ natusan roit naꞌkon in usin. In nataan ahuunt ee mnak, ‘Hoe! Ho mutuus fauk et au usiꞌ?’

6 Atoniꞌ naan nataah am nak, ‘Au utuus miin saitun liter nifu haa (4.000), tua.’*

Onaim aꞌnaak urusan naan, naꞌuab am nak, ‘Batuur! Ho surat reꞌ ho mutuus ii, es reꞌ ia. Oras ia mpius goe, rarit amtook he mtui suur tuus feꞌu mmak, ho mutuus liter nifu nua (2.000) goah.’

7 Rarit in nataan atoin atusat es am nak, ‘Onait ho ntein. Ho mutuus fauk?’

In nataah am nak, ‘Au utuus makaꞌ taum karoꞌ niufn es (1.000), tua.’†

Aꞌnaak urusan naan natoon am nak, ‘Ampisu mporiꞌ ho suur tusaꞌ mnaaꞌ aan, rarit amtui suur tuus feꞌu, mmak karoꞌ natun faun goah (800).’

8 In nmoeꞌ on naan, tar antea in uisn ee nahiin in ronen naan. Mes usif naan ro he nmanakuꞌ nak, in aꞌnaak urusan reꞌ maufinu naan anpaꞌeꞌob nahiin batuur.

Onaim Au utoon ki uab manporin ia, he hi mihiin mak, karu tataib atoin apirsait ii te, ka apirsait fa gui, ro batuur in manoe nneis he nmoni nbi too gui in atnanan.

9 Onaim hi mitenab miit. Maski mansian pah-pinan ia npaek in aꞌmuꞌin he nmoeꞌ reꞌuf, mes reko nneis hi mpaek hi ꞌmuiꞌm ein he mmaturun es nok es. Nok ranan naan, hi mipein partein namfa-faun. Maski aꞌmuꞌif naan okeꞌ, mes Uisneno of nabarab ki bare et sonaf neno tunan.

10 Karu tuaf ka napoi nahiin fa nbi rais aanꞌ-anaꞌ, in of ka napoi nahiin fa nbi rais koꞌun. Ma karu tuaf anpaꞌeꞌob anbi rais aanꞌ-anaꞌ, in of anpaꞌeꞌob nahiin anbi rais kouꞌ-koꞌun. 11 Karu atoniꞌ ka bisa npirsai ki fa he mꞌurus rais aanꞌ-anaꞌ nbi pah-pinan ia, Uisneno he bisa npirsai ki he mmoeꞌ rais koꞌun, on mee? 12 Karu hi ka bisa mꞌurus fa biak ein sin aꞌmuiꞌk ein hen ate, sekau nabrain he nfee ki in aꞌmuꞌin neu ki?

13 Tuaf ameput meseꞌ ka bisa ntuthae fa usif tuaf nua. Fin in of ka nneek fa tuaf es, ma anneek tuaf es. In naꞌkiiꞌ anbi tuaf es, mes ka nrae natuin fa tuaf es. On naan amsaꞌ hi arki. Hi ka bisa mneek fa Uisneno nata-tai nok hi mneek noni-roit.”✡

Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok roit, Uisneno In Rais Reko, ma rais matsaos am manporin

(Naiꞌ Mateos 11:12-13, 5:31-32, Naiꞌ Markus 10:11-12)

14 Oras naan, anmuiꞌ atoin Farisis fauk nokan nnenan Naiꞌ Yesus In uab ein feꞌe na. Onaim sin nakreeꞌt Ee, natuin sin nakoman roit. 15 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hoe! Maski hi mikninuꞌ hi tuam ein anbi mansian ein sin maatk ein, mes Uisneno nahiin hi neekm ein naan, maufinu. Anmuiꞌ rasi mfaun reꞌ mansian ein antunaꞌ sin, te kaah, Uisneno naan rasin naan neu maufinu, ma nmaiꞌnisin sin.

16 Anmurai naꞌko kaꞌo Musa ma mafefa kniunꞌ ein napein Uisneno In atoran, tar antea oras naiꞌ Yohanis Asranit neem antea msaꞌ, hit atoin Yahudis atmoin tatuin atoorn ein naan. Mes oras ia Uisneno In Rais Reko natoon On ma nasiin On antea mee-mee. Anmuiꞌ tuaf amfaun nꞌusaha maꞌtaniꞌ, he sin bisa nmoin natuin Uisneno In romin.✡ 17 Maski neon goe tunan ma pah-pinan ia namneuk, mes Uisneno In atoran aanꞌ-anaꞌ msaꞌ, ka namneuk fa. Titik meseꞌ msaꞌ, ka namneuk fa!✡

18 Atoniꞌ reꞌ nporin in fee, rarit ansao ntein bifee ꞌtetaꞌ, naan amakaket. Rarit atoniꞌ reꞌ ansao bifee porin naan, anmakakeꞌ msaꞌ.”✡

Retaꞌ anmatoom nok atoin amuꞌit ma naiꞌ Lasarus

19 Naiꞌ Yesus naretaꞌ ntein am nak, “Anmuiꞌ atoin amuiꞌt es. In biasa npaek tai amasat. Fai-manas in nfesat anmapii. 20 Anbi bare naan anmuiꞌ naan atoin amaꞌmuiꞌt es, kaan ee naiꞌ Lasarus. In aon ee, napapaꞌ okeꞌ. Neno-neno te, in partein ngguin nok ne, ma natook ee nbi atoin amuꞌit naan in uim je enon he ttaam. 21 In nroim he napeni mnahat naꞌko atoin amuꞌit naan in amnaah neisf ein, mes ka napein niit fa saaꞌ-saaꞌ. Suma ausn ee neman ma nraim in paap oef ein.

22 Rarit naiꞌ Lasarus anmaet. Onaim Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan neman ma neik je nnao. Rarit natook ee nbi kaꞌo Abraham in aon bian.

Ka ꞌroo fa te, atoin amuꞌit naan anmate msaꞌ, rarit sin nsuub ee. 23 Mes in ka ntaam fa neu sonaf neno tunan. In ntaam anꞌain ai maputuꞌ ai mararaꞌ abar-barat, nabua nok amates amfaun. Anbi bare naan, in napein susat-haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat anmapii. Neot es, in nait matan on nai te, in niit naiꞌ Lasarus antoko ma nmarin-riin kuun anbi kaꞌo Abraham in aon bian. 24 Onaim in nkoaꞌ am nak, ‘Kaꞌo Abraham! Airoo, mkasian maan kau feꞌ, tua! Amreun naiꞌ Lasarus he narepaꞌ in akrurun tuun aan neu oe, he neem napeet naan au maaꞌ tuun ii. Au he ꞌmaet kuuk een es ai abar-barat ia!’

25 Mes kaꞌo Abraham nataah am nak, ‘Airoo, anah! Mumnau murek-rekoꞌ neno uun aan feꞌ! Neno naan, oras ho mmoin feꞌ mbi pah-pinan, ho mupein main areꞌ kanan reko. Mes naiꞌ Lasarus suma napeni haa susat. Onaim oras ia, Uisneno anseuꞌsaab ee nbi ia. Mes ho mupein suust am nanaꞌrenat. 26 Anneis-neisi ntein, et ho ma hai, Uisneno nbetis kit. Anmuiꞌ kefa mnanuꞌ ma mainuan. Onaim tuaf anbi ia, ka bisa neitin fa neun naan, ma tuaf abitan naan ka bisa neman fa neun ia.’

27 Rarit atoin amuꞌit naan antoti mnak, ‘Karu on naan ate, kaꞌo mreun naiꞌ Sarus he nfain neu au amaꞌ in uim je feꞌ. 28 Au ꞌmuiꞌ orif tuaf niim et nee ja feꞌ. Amreun naiꞌ Sarus he nnao namnaub sin, he sin ntebi nfanin nai neu Uisneno. Maut he sin nmaten ate, sin kais antaman neu baer siraak reꞌ ia, tua.’

29 Mes kaꞌo Abraham nataah am nak, ‘Uisneno nfee nrair sin kaꞌo Musa ma In mafefa kniunꞌ ein sin tuis ein. Sin ho oriꞌ bisa nrees nafan-faniꞌ sin, he nahinin batuur-batuur Uisneno In romin.’

30 Mes atoin amuꞌit naan anprotees am nak, ‘Kaꞌo Abraham. Naan ka nanokab fa feꞌ! Sin ka nfairoir fa Uisneno In Kabin ma Prenat naan! Ro he nmuiꞌ amates anpoi naꞌko nopu, he nnao natoon neu sin, naꞌ sin nromin he natninan.’

31 Mes kaꞌo Abraham nataah am nak, ‘Karu sin ka nromin fa he natniin kaꞌo Musa ma Uisneno In mafefa kniunꞌ ein sin haank ein, maski amaets ein anpoin naꞌkon nopun amsaꞌ, sin of ka natninan fa.’ ”

17

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok atoniꞌ reꞌ nasanab ma ntoit ampon

(Naiꞌ Mateos 18:6-7,21-22, Naiꞌ Markus 9:42)

1 Naiꞌ Yesus natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Fani-fani atoniꞌ bisa nmouf neu sanat, natuin tuaf bian sin taos ein. Mes atoin ataos ein naan, sin es reꞌ napein siraak anneis-neisi. 2 Karu anmuiꞌ tuaf anmoeꞌ taos tafiꞌ-tafiꞌ tar antea riꞌanaꞌ ka npirsai Kau fa, Uisneno of anhukun maꞌfenaꞌ neu tuaf naan. Reko nneis taꞌaisaꞌ fatu ma taꞌheekb ee neu in neon, rarit tait itpoirn ee ntaam neu tasi. 3 Onaim ampaant om, he hi kais ammoeꞌ biak ein anmoufun neun sanat! Mes karu ho aom-bian nmoꞌe nsaan, mukain ee. Karu in naꞌpiis, rarit neem ma ntoit ampon, amnikan main in sanat naan.✡

4 Karu ho aom-bian anmoꞌe nsaan no hiut nbi neno meseꞌ, onaim in nroim he naꞌpiis, rarit in neem no hiut he ntoit ampon, ho ro he mnikan main in saant ein naan no hiut.”

Tuaf ro he npirsai Uisneno In kuasan

5 Neon goes, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein* neman ma nak Ee mnak, “Aam Tungguru! Hai neek pirsait ii ka maꞌtaniꞌ fa. Amhaꞌtain maan kai, tua!”

6 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu hi mmuiꞌ neek pirsait meu Uisneno In kuasan, maski aanꞌ-anaꞌ, mes hi bisa miprenat hau koꞌu ia mmak, ‘Mutfakiꞌ ma munaniꞌ nai meu tasi!’ Hau ia of natuin hi prenat naan nain.”

Tuaf ameup reko natuin in uisn ee in romin

7 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Tait iꞌtopeꞌ. Anmuiꞌ ate reꞌ nꞌoet afu nbi rene, aiꞌ ntituꞌ ꞌbib-kase nbi mneraꞌ huun. Anmepu nrari te, ate naan anfain on umi. Ka neu fa he in uisn ee nak ee mnak, ‘Uum he hit nua kit atbukae nai!’ 8 Kaah fa, tua! Reꞌ biasa te, in usin naan napreent ee mnak, ‘Amnao mubarab mei je meu kau. Rarit ho muah ambi kotin nee.’ 9 Karu ate naan anmoeꞌ natuin usif naan in romin, hi mak of usif naan of antoit makasi neu ne, oo? Kaah fa, tua! 10 Hi on reꞌ naan amsaꞌ. Karu hi mmepu mrair areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nanaꞌat ma nbasan ki sin ate, hi miꞌuab am mak, ‘Hai reꞌ ia, suma Ho aten kai reꞌ ka masoꞌik fa. Hai ka maim fa he munaib ma mboꞌis kai. Hai suma minaob ahaa hai mepu reꞌ Ho munaꞌat kai sin, tua.’ ”

Usif Yesus narekoꞌ ameen nui-atrokiꞌ tuaf boꞌes

11 Oras Naiꞌ Yesus sin annaon neun kota Yerusalem, sin ntean nakat propinsi Galilea ma propinsi Samaria. 12 Oras sin he ntaman neu kuan es, anmuiꞌ atoin ameen nui-atrokiꞌ tuaf boꞌes neman he nateef nok Ne. Sin nhaken nbin aꞌroo, 13 rarit ankoaꞌ ein buꞌ-buaꞌ am nak, “Yesus! Usiꞌ! Amkasian maan kai, tua!”

14 Oras Naiꞌ Yesus niit sin on naan ate, In nrenu mnak, “Hi mnao mikriraꞌ hi aom ein meu aꞌnaak rais pirsait, maut he in naprikas ki nak, hi meen nui-atrokiꞌ naan namnekun nrarin, aiꞌ kaah.” Annenan on naan ate, sin nnaon. Mes anbin raan atnanaꞌ on naan ate, nok askeken, sin nareok nanin.✡

15 Sin nnaon nkonon ma nmarinan nmaten. Mes tuaf es antbin nfain neem ma nateef nok Naiꞌ Yesus. In nkoaꞌ am nak, “Pures ma boꞌis neu Uisneno! Au ureko ꞌrair, tua!” 16 Onaim in nriꞌtuu ma ntoit makasi kouꞌ-koꞌu neu Naiꞌ Yesus. (Te kaah, in ka atoin Yahudis fa. In reꞌ naan atoin Samarias reꞌ anmakaꞌrais ein piut nok atoin Yahudis sin.)

17 Onaim Naiꞌ Yesus nataan neu tuaf ein reꞌ nok Ne ji mnak, “On mee? Feꞌe na Au urekoꞌ tuaf boꞌes, aiꞌ? Tua seoꞌ ne, etan mee? 18 Nansaaꞌ am es atoin sonaꞌ ia nfain neem he ntoit makasi neu Uisneno, ma nboiꞌs Ee?”

19 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu atoniꞌ naan am nak, “Ho mureok goen, natuin ho mpirsai batuur-batuur meu Kau. Onaim amfeen nai, ma mfain nai nok ao-minaꞌ!”

Usif Yesus naretaꞌ anmatoom nok neon amsoput, ma In oras he nfain neem

(Naiꞌ Mateos 24:23-28,37-41)

20-21 Neon goes, anmuiꞌ atoin Farisis fauk neman ma nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Mutoon miit kai feꞌ! Rekaꞌ te Uisneno nmurai nanaob In aprenat?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai! Kais mak Uisneno nanaob In aprenat nok tanar humaꞌ-humaꞌ nbi pah-pinan ia, he atoniꞌ bisa niit ee neik matan fuan. Atoniꞌ ka napein fa bukti he nak, ‘Amkius miit ia! Fin Uisneno nanaob In apreent ee, es ia!’ aiꞌ, ‘Es nee!’ Kaah fa, tua! Natuin In nanaob In apreent ee anbi hi sonam ma hi tnaanm ein et tuaf meseꞌ-meseꞌ in nekan nanan.”

22 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Ka ꞌroo fa te, Au Mansian Batuur-batuur reꞌ ia, ka ꞌok ki ubua fa goen. Of anbi neon maꞌnuuk ein, hi mroim he miit Kau oras Au ꞌtebi ꞌfain ꞌuum. Mes Au ka ꞌuum fa feꞌ. 23 Rarit karu tuaf-tuaf neman ma natonan neu ki mnak, ‘Kristus es ia!’ aiꞌ, ‘Kristus es nee!’, hi kais amtaisiub he maen meu-mꞌiim, fin sin uab ein naan, puta-kriu goah. 24 Fin oras reꞌ Mansian Batuur-Batuur naan anfain neem ate, in tanar naan mamnitaꞌ maat-maat, on reꞌ rimat reꞌ nariim he nmoeꞌ neon goe meꞌu naꞌko pani neu panin. 25 Mes In ro he nasaah haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ feꞌ. Ma mansian batan muniꞌ ia, ka nroim fa he nnenan ma ntorak napoitn Ee. 26 Mes oras In ntebi nfain neem, mansian ein anmonin maufinu on reꞌ biasa, nahuum on reꞌ naiꞌ Noh in baatn ein.✡ 27 Oras naan, sin nbukaen, nmoꞌen fesat kabin, tar antea oras naiꞌ Noh antaam neu bnao oe naan. Mes mansian ein ka nromin fa he natninan. Nok askeken ate, noe sakoꞌ nsaen sin ma nareuꞌ sin ok-okeꞌ.✡

28 Naan humaꞌ meseꞌ amsaꞌ on reꞌ mansian ein reꞌ anmonin maufinu oras naiꞌ Rot in batan. Oras naan, sin nbukaen kuuk, anraakn ein kuuk, nmepun rene, nmoꞌen umi, ma nmonin maufinu on reꞌ biasa sin nmoꞌ-moꞌen. 29 Mes mansian ein ka nromin fa he natninan. Rarit kik-kiku naan, oras naiꞌ Rot naen nasaitan kota Sodom, nok askeken ate, uur ai ma bariri nmouf neem naꞌko neon goe ma nout nakrat-ratiꞌ sin ok-okeꞌ.✡

30 Onaim hi mpaant om! Kais-kaisaꞌ Mansian Batuur-Batuur naan anfain neem, ma mansian ein suma nmonin on reꞌ biasa. Mes nok askeken ate, In nboor neem. 31 Neno naan, tuaf reꞌ antoko nbi teras, kais amtaam amtein meu uim je nanan he mkikin umi. Tuaf reꞌ anmepu nbi rene, kais amfain he mait antein bareꞌ et umi.✡ 32 Mimnau naiꞌ Rot in fee oras naan. In on mee? In nmaet, natuin in namnau in baerꞌ ein etan in umi.✡

33 Atoniꞌ reꞌ ka nroim fa he natuinaꞌ Kau, natuin in nneek In tuan, in aꞌmoin ee, of ruum am parsuum aah. Mes tuaf reꞌ annonaꞌ in aꞌmonin natuin in nneek Kau, Uisneno of ansoi nafeitn ee naꞌko in saant am penu sin, ma in nmoin nabar-baar nok Ne.✡ 34 Au utoon ꞌain ki! Oras Mansian Batuur-Batuur ii nkoen On nfain neem, karu anmuiꞌ tuaf nua ntupan nbin harak, nok askeken ate, Uisneno nait tuaf es, ma namaikaꞌ tuaf es. 35 Karu anmuiꞌ bifee nua napaun makaꞌ, Uisneno of nait tuaf es, ma namaikaꞌ tuaf es. 36 [Karu anmuiꞌ tuaf nua antofan nbin rene, Uisneno of nait tuaf es, ma namaikaꞌ tuaf es.]”†

37 Annenan on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nataan Ee mnak, “Aam Tungguru! Of areꞌ rasin naan anjarin nbin mee?”

Onait Naiꞌ Yesus anpua-rituꞌ sin uab am nak, “On nai! Karu hi miit koor amneuk puun ein natpeen nabu-buan neun mee te, hi mihiin mak, naan anjair tanar am nak, sin niit puun ee baran.” [Anpaek sarit maꞌnifaꞌ, oras Kristus ankoen On nfain neem, in tanar sin of mamnitaꞌ, karu atoniꞌ ntakan nahiin.]

18

Retaꞌ anmatoom nok banuꞌ tuaf es, ma afeek rasi reꞌ maufinu

1 Neot es, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ In atoup noinꞌ ein, anpaek uab manporin, maut he sin nꞌoen ein kais natfeek ma kais anꞌoren. Sin ro he npirsain piut-piut neu Uisneno. 2 In retaꞌ naan on nai: “Anbi kota es anmuiꞌ afeek rasi reꞌ ka nfairoir fa Uisneno. In ka nrae natuin fa sekau-sekau msaꞌ. 3 Anbi bare naan anmuiꞌ bifee baun es, neem fani-fani ma ntoit afeek rasi naan am nak, ‘Aam afeek rasi! Mufeek maan kau au rais ji, tua. Mufeek ee te, ro he natai!’

4 Nahunu te, afeek rasi naan ka nrae natuin fa bifee banuꞌ naan. Mes anna-nao te, in nrenan bifee banuꞌ naan in hanan. Rarit in ntoko ma natenab am nak, ‘Batuur, au reꞌ ia ka ꞌfairoir fa Uisneno, saaꞌ antein mansian. 5 Mes bifee banuꞌ ia, annaak menab kau goen. Es naan ate, maut he au ufeek in rais ji, natai feꞌ! Kaah fa te, in of para nfain neem, he nahaeb niis kau goen.’

6 Hi mitenab miit afeek rasi reꞌ amaufinut naan in uaban. 7 Karu nna-nao ma in nturun bifee banuꞌ naan, Uisneno of anturun Iin na msaꞌ, reꞌ anꞌoen ein fai-manas he ntotin turun-babat naꞌkon Na. Mes Uisneno ka nfeꞌ-feꞌen fa. 8 In nꞌurus sin rasin naan rabah. Onaim Au he utaan ki on nai: oras Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ꞌtebi ꞌfain ꞌuum aꞌrair, Au of uteef ꞌok atoin apirsait anbin pah-pinan ia, aiꞌ kaah?”

Atoin Farisis tuaf es, ma ahoik beo tuaf es annaon nꞌoen ein

9 Naiꞌ Yesus naretaꞌ ntein anpaek uab manporin, anmatoom nok tuaf-tuaf reꞌ naan in tuan ee amneot, ma nasbiniꞌ biak ein. In naretaꞌ mnak, 10 “Anmuiꞌ naan aꞌnaef nua nnaon nꞌoen ein nbin Uim Onen Uuf. Tuaf es naꞌko pukan partei pirsait Farisi; es antein ahoik beo. [Atoin Yahudis sin naan atoin Farisis sin, atoni kninuꞌ. Mes sin naan ahoik beon guin, atoin reꞌuf.] 11 Antean uim onen on nai te, atoin Farisis naan anfeen anhaek ma nꞌonen am nak, ‘Makasi Usiꞌ, natuin au reꞌ ia, atoin reko. Au ka maufiun fa on reꞌ biak ein. Au ka ubaak, ka ukoom, ka ꞌmakoin fa ꞌok es in fee. Makasi Usiꞌ, natuin au ka ꞌmaufiun fa on reꞌ ahoik beo reꞌ ia. 12 Au unaah au tuak ii no nua nbi krei jes in nanan. Au ꞌfee bait boꞌ naꞌko saaꞌ-saaꞌ reꞌ au upein kuuk sin.’ Atoin Farisis naan, anꞌonen on reꞌ naan.

13 Mes ahoik beo naan anhaek naꞌroo-ꞌroo nbi kotin nee. In ka nabrain fa he nait in aꞌnakan ma nbaiseun on neno. In nꞌonen, mes in naꞌruir aah, ma in neekn ee kratiꞌ-kratiꞌ mnak, ‘Koi Usiꞌ! Amkasian maan kau, mansian asanat reꞌ ia, tua! Amfee maan kau saok sanat neu areꞌ au saant ein, tua!’

14 Oras tua nuaꞌ ein naan anfanin neun sin umin, sekau es reꞌ nmarameꞌ nrair nok Uisneno? Atoin Farisis abeꞌot naan aa oo, aiꞌ, ahoik beo? In ro he ntoup ahoik beo reꞌ neek maꞌnuraꞌ naan. Mes In ka nrae naan fa atoin Farisis naan. Fin Uisneno ntetak namouf abeꞌot, ma ntunaꞌ naꞌratan atoin neek maꞌnuraꞌ.”✡

Usif Yesus naꞌuab anfee tetus neu riꞌaan ein

(Naiꞌ Mateos 19:13-15, Naiꞌ Markus 10:13-16)

15 Neot es, mahoint ein naskau neik sin ana kruuꞌf ein neu Naiꞌ Yesus, he In ntao In aꞌniimk ein he naꞌuab anfeen sin tetus-athoen. Ankius on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nakain mahoint ein naan. 16-17 Mes Naiꞌ Yesus anseun riꞌaan ein naan, he neman neu Ne. Rarit In nakain In atoup noinꞌ ein am nak, “Amkonan riꞌana kruuꞌf ein naan neman neun Kau. Hi kais amꞌekaꞌ sin. Mimnau mirek-rekoꞌ! Fin tuaf-tuaf reꞌ anroim he njair Uisneno Iin ja, in ro he naꞌpesiꞌ in tuan neu Uisneno nahuum on reꞌ riꞌana kruꞌuf reꞌ naꞌpeis ok neu sin ainaf-amaf sin.”

Amuꞌit reꞌ nroim he ntaam neu sonaf neno tunan

(Naiꞌ Mateos 19:16-30, Naiꞌ Markus 10:17-31)

18 Neot es, aꞌnakat tuaf es naꞌko atoin Yahudis neem nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru reꞌ mahormataꞌ! Au he ꞌmoeꞌ on mee he uhiin batuur-batuur ꞌak, au bisa ꞌtaam ꞌeu sonaf neno tunan ma ꞌmoin ubar-baar ꞌok Uisneno?”

19 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Nansaaꞌ am es ho musee Kau mmak, ‘reꞌ mahormataꞌ’? Suma tuaf meesꞌ aah reꞌ mahormataꞌ, es reꞌ Uisneno. 20 Ho muhini mrair Uisneno In atoran naꞌko unuꞌ nak:

Kais ammakaek;

kais amroor mansian;

kais mibaak;

kais amjair saksii poi;

ma amhormaat ho ainaꞌ-amaꞌ sin.”✡

21 Atoniꞌ naan nataah am nak, “Batuur, Aam! Au utuin aꞌrair atoorn ein naan nmurai naꞌko au aanꞌ-anaꞌ feꞌ!”

22 Anneen on naan ate, Naiꞌ Yesus nak, “Reko! Mes ho mkuran rais jes. Oras ia, amtebi mfain nai he muꞌsosaꞌ mporin ho ꞌmuiꞌm ein ok-okeꞌ. Rarit amnao mbait roit ein meu amaꞌmuiꞌt ein. Rarit amtebi mfain uum he mutuin Kau. Fin Uisneno of anbaras anfee ko aꞌmuꞌif sonaf neno tunan.” 23 Anneen on naan ate, atoniꞌ naan neekn ee nsuus, natuin in aꞌmuiꞌn ii kah een.

24 Ankius neu in ntebi nfain nok neek susat on naan ate, Naiꞌ Yesus natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Atoin amuiꞌt ii, susa maꞌtaniꞌ he ntaam neu sonaf neno tunan. 25 Hit tataib ee nok rasi bian. Ka neu fa he bikaes unta ntaam neu in oꞌof anpeoꞌ aent ee konan. On naan amsaꞌ atoniꞌ reꞌ suma nharap ma nafnekan anbi in aꞌmuꞌin, mes ka nharap ma nafnekan fa neu Uisneno, ka neu fa he in ntaam neu sonaf neno tunan.”

26 Too mfaun ein reꞌ annenan Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, nataan Ee mnak, “Karu batuur susa neu atoin amuꞌit on reꞌ naan, atoniꞌ human on reꞌ mee naꞌ bisa napeni saok sanat ma ꞌhonis?”

27 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Neu mansian ii te, batuur rasi namfaun ka neu he njair fa. Mes neu Uisneno te, areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ro bisa njarin.”

28 Onaim naiꞌ Petrus antuut am nak, “Aam! Hai mnao misaitan hai ꞌmuiꞌm ein oekꞌ een, he mituin Ko. Onaim hai of mipein saaꞌ?”

29 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Petrus! Amneen murek-rekoꞌ! Atoniꞌ reꞌ nasaitan in umi, in fee, in orif-tataf, in ainaf-amaf, aiꞌ in aanh ein, natuin in nanaob Uisneno In mepu, 30 ro tebes, in ntoup nafaniꞌ sin amfaun anbin pah-pinan ia. Rarit anbi oras neon amsoput, in nmoin nabar-baar nok Uisneno.”

No teun goen Usif Yesus naꞌuab anmatoom nok In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 20:17-19, Naiꞌ Markus 10:32-34)

31 Naiꞌ Yesus annao nok In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua ma naꞌuab nok sin anmesen am nak, “Hi ar-arki mihini mrair mak, oras ia hit atnao teu kota Yerusalem. Attea nee te, areꞌ rasin reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui sin unuꞌ anmatoom nok Mansian Batuur-Batuur naan, of anjair teb-tebe on reꞌ saaꞌ reꞌ sin ntui sin. 32 Sin of nanaꞌat Kau neu atoin sonaꞌ reꞌ ka npirsain fa neun Uisneno. Rarit sin nakreꞌet Kau, naꞌparan Kau humaꞌ-humaꞌ, npuran hape neu Kau, 33 nbeos Kau, rarit anroor naꞌmaet Kau. Mes anmeu on naan ate, Au ꞌmoni ꞌfain.”

34 Annenan on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein ankekun, natuin sin ka nheek naan fa In uab naan in aꞌmoufun.

Usif Yesus narekoꞌ afoort es

(Naiꞌ Mateos 20:29-34, Naiꞌ Markus 10:46-52)

35 Oras Naiꞌ Yesus sin he noi ntaman neu kota Yeriko, anmuiꞌ atoin afoort es antook ma ntoit roit anbi raan ee ninin. 36 Oras in nneen too mfaun ein nnaon npeꞌon naan ate, in nataan sin im nak, “Hoe! Saaꞌ na es reꞌ ia, tua?”

37 Onaim sin natoon ee mnak, “Naiꞌ Yesus naꞌko Nasaret, neem annao npeoꞌ reꞌ ia.”

38 Anneen on naan ate, aforot naan ankoaꞌ naher-heer am nak, “Yesus! Sufaꞌ-kaꞌuf usif naiꞌ Daut. Amkasian maan kau, tua!”*

39 Tuaf-tuaf reꞌ nahunun anbin Naiꞌ Yesus In matan nakain ee he namninuꞌ. Mes in nkoaꞌ piut, ma naher-heer am nak, “Auwoo, sufaf Daut! Amkasian maan kau, tua!”

40 Oras Naiꞌ Yesus anneen on naan ate, In nasnaas. Rarit In nreek tuaf he nnao nnaaꞌ neik aforot naan. Neman ntean Naiꞌ Yesus In matan ate, Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, 41 “Ho mroim he Au ꞌmoeꞌ saaꞌ ꞌeu ko?”

In nataah am nak, “Aam! Au ꞌtoit he au bisa ꞌiit, tua.”

42 Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Reko. Natuin ho mpirsai mak Au bisa ureko ko, onaim oras ia ho mkius nai.” 43 Nok askeken ate, aforot naan nareok nain. Onaim in natuin Naiꞌ Yesus ma nboꞌis Uisneno. Too mfaun reꞌ nitan on naan, nanaib Uisneno msaꞌ.

19

Usif Yesus nateef nok ahoik beo tuaf es, kaan ee naiꞌ Sakeos

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin antaman npeꞌon kota Yeriko he nnaon nkonon. 2 Anbi naan, anmuiꞌ aꞌnaak hoik beo tuaf es neu prenat pah Roma. In kaan ee, naiꞌ Sakeos. In atoin aꞌmuꞌit. 3 Oras in nneen Naiꞌ Yesus he neem annao nkoon on nai te, in nroim he niit Naiꞌ Yesus. Mes in ka bisa nkius niit Ee fa nꞌoekn On, natuin too mfaun ein naub naan Naiꞌ Yesus. Ma naiꞌ Sakeos amsaꞌ koer pu-pui. 4 Etun in naen nahuun, rarit ansae nbi hau uuꞌ goes anbi raan ee ninin, reꞌ he Naiꞌ Yesus anpeoꞌ naan.*

5 Neem antea hau naan in uun ate, Naiꞌ Yesus anbaiseun. Rarit noꞌen naiꞌ Sakeos am nak, “Sakeos! Amsaun uum, rabah! Neno ia Au he ꞌtuup aꞌtahan ꞌbi ho umi.”

6 Naiꞌ Sakeos anmasauh. Onaim in nsaun rabah, rarit nok Naiꞌ Yesus annaon neu in umi. In nmariin anmat-maet. 7 Mes too mfaun ein naꞌmuun ein am nak, “Phueh! Naiꞌ Sakeos ia, atoin reꞌuf! Nansaaꞌ am es Naiꞌ Yesus antuup antahan neu naiꞌ Sakeos in umi? Too mfaun ein nahinin nrair je te!”

8 Neman ntean umi te, naiꞌ Sakeos anhake nbi Naiꞌ Yesus In matan, ma naꞌuab am nak, “Aam Tungguru! Anmurai neno ia, au ꞌbatis au ꞌmuiꞌk ein batis nua, he ꞌfee batis es ꞌeu amaꞌmuiꞌt ein. Karu au ꞌhoik beo ma bikaseꞌ naen neik anneis-neis, au ꞌfee ufaniꞌ sin no haa.”

9 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Reko. Neno ia Uisneno nfee saok sanat ma ꞌhonis neu ho uim ji nanan, natuin ho mpirsai meu Uisneno on reꞌ kaꞌo Abraham. 10 Fin Uisneno nreek haefan Kau he ꞌjair Mansian Batuur-Batuur aꞌbi pah-pinan ia. Au ꞌuum he ꞌaim tuaf-tuaf aseket naꞌko Uisneno In ranan, he ꞌfeen sin saok sanat ma ꞌhonis.”✡

Retaꞌ anmatoom nok ate reꞌ anꞌator rek-reko neu in uisn ee in noni-roit ein

(Naiꞌ Mateos 25:14-30)

11 Oras naan, anmuiꞌ too mfaun reꞌ nok annenan Naiꞌ Yesus In uaban. Sin he noi ntaman neun kota Yerusalem. Sin nateenb ein nak In he nanaob Uisneno In apreent ee rabah een anbi naan, nahuum on reꞌ usif. Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ sin reet es anpaek uab manporin, 12 am nak, “Anmuiꞌ naan kaes kouꞌ goes. In he nnao neu pah aꞌpen-pene bian, he sin nasaeb ee ꞌpiruꞌ-baru njair usif. Rarit naꞌ in he nfain neem anjair usif neu in pah aa kuun. 13 Oras in nabarab anrair he nnao, in noꞌen in ameput tuaf boꞌes, rarit in nanaꞌat sin roit, tuaf es ate, roi noni fuaꞌ es.† In nfee prenat am nak, ‘Hi mpaek roit reꞌ ia njair modal. Oras au ꞌfain ꞌuum ate, hi mitoon kau mak hi miis fauk een.’ Rarit in nkoen on.

14 Mes in too gui bian, ka nroim je fa. Onaim sin nreek haefan tuaf neu bare nee, ma natonan am nak, ‘Hai ka mroim fa tuaf reꞌ ia he in nnaaꞌ aprenat neu kai.’

15 Maski on naan amsaꞌ, mes sin nasaeb ee ꞌpiruꞌ-baru. Rarit in ntebi nfain neem. Neem antea in sonaf, in noꞌen ameput tuaf boꞌes reꞌ naan, rarit nataan sin am nak, ‘Hi miis maan fauk een naꞌko roi nonin reꞌ au ꞌfee sin naan?’

16 Ameput ahuunt ee natoon am nak, ‘Usiꞌ! Au ꞌiis no boꞌes naꞌko modal reꞌ ho mfee kau goe ji, tua.’

17 Onaim usif naan nak ee mnak, ‘Reko! Ho reꞌ ia, ameup reok goes. Natuin au bisa ꞌpirsai ko ꞌbi rais aanꞌ-anaꞌ, onaim oras ia ho mnaaꞌ aprenat meu kota boꞌes.’

18 Onaim ameput es natoon am nak, ‘Usiꞌ! Au ꞌiis roi noni fuaꞌ niim naꞌko modal reꞌ au ꞌtoup goe, tua.’

19 Rarit usif naan nak ee mnak, ‘Reko! Karu on naan ate, au ꞌait ko he mnaaꞌ aprenat meu kota niim.’

20 Ameput es anteniꞌ neem neik in roi noni naan. Rarit nbaiseun am nak, ‘Usiꞌ, ho roi noin ji es ia, tua. Au ꞌaum goe ma uꞌkoro urek-reokꞌ ee he kais namneuk. 21 Au ꞌmoeꞌ on reꞌ naan, natuin au umtaus ko, tua. Au uhiin ꞌak ho atoin maputuꞌ ma maꞌtaniꞌ ko, tua. Fin ho biasa mait saaꞌ reꞌ ka ho goa fa, ma mseu saaꞌ reꞌ ho ka mseen ee fa, tua.’

22 Anneen on naan ate, uisf ee naskaar ee mnak, ‘Hoe, amonot! Ho uabam naan neik kuun atfekaꞌ neu ko. Ho mak oniꞌ au maꞌtaniꞌ kau, reꞌ au ꞌait saaꞌ reꞌ ka au goa fa, ma ꞌseu saaꞌ reꞌ ka ꞌseen ee fa. 23 Karu on naan ate, nansaaꞌ am es ho ka mutunuꞌ fa roit ia meu bank? He oras au ꞌfain ꞌuum ate, au upein in sufan, maski kreꞌ-reꞌo msaꞌ, reko.’

24 Onaim usif naan anreun tuaf bian anbin naan am nak, ‘Mait in roit naan, ma mnoon ee meu ameput reꞌ niis fuaꞌ boꞌes feꞌe na.’

25 Mes sin nprotesan am nak, ‘Usiꞌ! Atoniꞌ naan in napein sero mfaun een. Onait nansaaꞌ am es tait taꞌko tuaf reꞌ anmuiꞌ kreꞌ-reꞌo, he taꞌbabaꞌ tteinꞌ ee?’

26 Mes usif naan nataah am nak, ‘Mitenab mirek-rekoꞌ! Fin tuaf reꞌ anꞌurus nahiin saaꞌ reꞌ tuaf nanaaꞌt ee neu ne, of natnanab anfee ne. Mes tuaf reꞌ napeeh he nꞌurus saaꞌ reꞌ tuaf nanaaꞌt ee neu ne, of ansain nain saaꞌ-saaꞌ reꞌ in nmuiꞌ sin.✡ 27 Onaim oras ia, hi mnao mheek au musun reꞌ ka nroim kau fa he ꞌjair usif. Meik sin neman neun ia, rarit amroor sin anbin au matak. Amnao nai!’ ”✡

Usif Yesus antaam neu kota Yerusalem

(Naiꞌ Mateos 21:1-11, Naiꞌ Markus 11:1-11, Naiꞌ Yohanis 12:12-19)

28 Naiꞌ Yesus naretaꞌ nrair on naan ate, sin nnaon nkonon neun kota Yerusalem. Naiꞌ Yesus nahuun. 29 Oras sin he ntean kuan nua, es reꞌ kuan Betfage ma kuan Betania, reꞌ etan aꞌtoꞌef Saitun in ninin, In nreek haefan in atoup noniꞌ tuaf nua he nnaon nahunun. 30 In nreun sin am nak, “Hi mnao meu kuan reꞌ abit matan nee. Hi of miit bikaes keledai aan es mafutuꞌ et naan. Atoniꞌ ka nsaen niitn ee fa feꞌ. Hi mseif je, ma mheer meik je neem. 31 Karu tuaf nataan ki mnak, ‘Nansaaꞌ am es hi mseif bikaes keledai naan?’ Hi mitaah am mak, ‘Hai Usiꞌ nroim he npake.’ ”

32 Rarit sin nua sin nnaon ma niit bikaes keledai anaꞌ naan, on reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌuab. 33 Oras sin nseif bikaes keledai naan, in tuan ee nataan sin am nak, “Hoe! Nansaaꞌ am es hi mseif hai bikaes aan?”

34 Onait sin natahan am nak, “Hai Usiꞌ anroim he npaek je, tua.” 35 Bikaes tuaf naan anroim, rarit sin nua sin anheer neik bikaes keledai naan neu Naiꞌ Yesus. Sin naꞌpeniꞌ bikaseꞌ naan npaken tai koꞌu. Onaim sin nasaeb Naiꞌ Yesus.‡ 36 Too mfaun ein nait sin tai muit ein ma sin pouk ein, rarit naꞌbeen sin anbin ranan, he nseun Naiꞌ Yesus on reꞌ kaes koꞌu. 37 Oras In nmurai nnao neiki nsanun naꞌko ꞌtoꞌef Saitun ate, too mfaun ein ma In atoup noinꞌ ein anmurai nkoaꞌ ein, ma nsakanan neik pures-boꞌis neu Uisneno, natuin areꞌ kanan kuasa sin tanar reꞌ sin niit sin naan. 38 Sin nsakanan am nak,

“In reꞌ ia, Usif reꞌ Uisneno nreek haefn Ee neem!

Uisneno anfee tetus neu Ne!

Oras ia, mansian ein bisa nmarame nfain nok Uisneno et sonaf neno tunan.

Pures-boꞌis neu Uisneno reꞌ antuun On ma naprenat et neno aꞌraat reꞌuf.”✡

39 Mes anmuiꞌ atoin Farisis anbi too mfaun ein sin atnaank ein. Sin naꞌuab neun Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Mukain sin he kais ankoenenon on reꞌ naan. In on he bainesiꞌ!”

40 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hae! Au utoon ꞌain ki, he! Karu too mfaun ein ia nfeef aꞌtemen ate, fatun reꞌ ia of anboꞌis Uisneno!”

Usif Yesus ankaenaꞌ kota Yerusalem

41 Oras sin npaumak-makan he ntaman neu kota Yerusalem, Naiꞌ Yesus ankius kota naan ate, In nmurai nkae ma nain, 42 am nak, “Koi, abitan Yerusalem sin! Au ꞌroim he neno ia, hi mtoup rais rameꞌ ma mamut reꞌ Au ꞌeiki. Mes natuin hi ka mrae mituin fa Uisneno, onaim oras ia hi mhaeꞌroob om. Rais rameꞌ ma mamut naan naꞌroo goen naꞌko ki. 43 Of hi muusn ee antuunb ein afu tunab-tunab npeoꞌ hi rame-mnanu, rarit ntaman nbaan ki. 44 Sin nbeos ki ma mtaikobi mnobaꞌ maan ahaa afu, rarit anroor niis ki ma hi aanh ein barisi. Sin of ka nkonan fa fatu fuaꞌ meseꞌ msaꞌ he nhaek, natuin Uisneno neem anrair he nsoi nafetin naan ki, mes hi ka mihiin Je fa!”

Usif Yesus antaam neu Uim Onen Uuf

(Naiꞌ Mateos 21:12-17, Naiꞌ Markus 11:15-19, Naiꞌ Yohanis 2:13-22)

45 Rarit Naiꞌ Yesus antaam neu Uim Onen Uuf. Anbi umi naan in kintal, atoin ein nmoeꞌ je njari ꞌmasaꞌ, he naꞌsoos ein muꞌit reꞌ npaek sin he naꞌtuur ein. Ankius on naan ate, Naiꞌ Yesus anriuꞌ napoitan sin naꞌkon bare naan. 46 In naskarak sin am nak, “Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui nanin am nak,

‘Au ufenaꞌ Umi reꞌ ia,

he sekau-sekau goah bisa neman nꞌoen ein neun ia.’✡

Mes hi mmoeꞌ je njair apaikaurt ein sin baer buat.”

47 Rarit Naiꞌ Yesus neem neno-neno nbi Uim Onen Uuf ma nanoniꞌ nbi naan. Mes aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais harat Yahudi sin namin ranan he nroor Goe.✡ 48 Mes sin ka napenin fa sraak, natuin too mfaun ein anmarinan nmaten he nnenan Naiꞌ Yesus In uaban.

20

Sin nmaktaan ein anmatoom nok Usif Yesus In hak am kuasa

(Naiꞌ Mateos 21:23-27, Naiꞌ Markus 11:27-33)

1 Neon goes, Naiꞌ Yesus annao ntaam anbi Uim Onen Uuf, rarit nanoniꞌ Uisneno In Rais Reko nbi kintal. Onaim aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais haart ein neman ma nataan Ee. 2 Sin nataan Ee mnak, “Sekau es anfee Ko hak, he ho mtao taisibu mbi ia afi naa? Mutoon miit kai!”

3 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au he utaan aan rais jes amsaꞌ, rarit naꞌ Au utaah ki. 4 On nai: hi mihiin naiꞌ Yohanis Asranit, aiꞌ? Sekau es reꞌ anfee ne kuasa he in nasrain atoniꞌ? Uisneno oo, aiꞌ, mansian?”

5 Onaim sin nabuan ma naꞌuab ein neu-mneman am nak, “Haꞌa! Kreot ii naan kit ein. Karu hit tak, ‘Uisneno es arenut’, of In nak, ‘On naan ate, hi ka mpirsai fa naiꞌ Yohanis neu saaꞌ?’ 6 Mes hit ka bisa fa he tak, ‘mansian es arenut’, natuin too mfaun ein of naitin fatu ma npoir naꞌmaet kit. Natuin sin npirsain nak naiꞌ Yohanis naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ.”

7 Rarit sin nataah Naiꞌ Yesus am nak, “Hai ka mihiin fa.”

8 Onaim Naiꞌ Yesus nataah neu sin am nak, “Karu on naan ate, Au ka ꞌroim fa he utoon amsaꞌ, ꞌak sekau es anreun Kau.”

Retaꞌ anmatoom nok tuaf reꞌ anseeb pooꞌ anggur

(Naiꞌ Mateos 21:33-46, Naiꞌ Markus 12:1-12)

9 Rarit Naiꞌ Yesus naretaꞌ sin reet es antein. Retaꞌ naan nak, “Anmuiꞌ naan atoin es anroe hau anggur. In naꞌsebaꞌ pooꞌ anggur naan neu tuaf asebat, he sin nbatin oras sin napenin poꞌon naan in afan. Rarit in nfooꞌ neu pah aꞌpen-pene ꞌtetaꞌ ma natua sero ꞌroo nbi naan.✡ 10 Oras he nseun hau fua anggur ate, pooꞌ tuaf naan anreun in ameput tuaf es he neem antoup neik in sapaan naꞌko aseebt ein naan. Mes aseebt ein anbeos ameput naan, ma nriuꞌ goe nfain ruum aah. 11 Rarit pooꞌ tuaf naan anreek haefan tuaf es antein. Mes aseebt ein naan anbeos goe, ma namae. Rarit anriuꞌ goe nfain ruum aah. 12 Onaim pooꞌ tuaf naan anreek haefan ameupt es anteniꞌ, mes sin nbeos napaap ee, rarit antokar napoin ee.

13 Pooꞌ tuaf naan antoko ma natenab am nak, ‘Au he ꞌmoeꞌ on mee ꞌtein? Reko nneis Au ꞌreek haefan au aan nekaꞌ. Sin of anhormaat ma nseun goe rek-reko.’ Onaim in nreek haefan in aan hoin ee nnao neu bare naan.

14 Mes oras aseebt ein niit riꞌanaꞌ naan, sin naꞌuab ein am nak, ‘Amkius miit! Aꞌnaef ee nreek haefan neu in aan honiꞌ. In es reꞌ of antoup aꞌnaef ee in pusaak ein ok-okeꞌ. Onaim iim he theek je ma troor tiis ne nai! Maut he hit es atpaar kuuk poꞌon ia.’ 15 Oras riꞌanaꞌ naan neem antea te, sin nheer anfoont ee npoi naꞌko poꞌon naan, rarit anroor nisan.

Onaim Au he utaan ki. Hi mitenab saaꞌ neu pooꞌ tuaf naan. In he nmoeꞌ saaꞌ neu aseebt ein naan? 16 Anbi Au teenb ii te, in ro he neem ma nroor niis sin ok-okeꞌ, rarit naꞌsebaꞌ poꞌon naan neu tuaf bian antein.”

Oras too mfaun ein annenan Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan ate, sin natahan am nak, “Karu reko te, Uisneno kais anhukun kai on naan!”

17 Rarit Naiꞌ Yesus anꞌeer sin, ma nataan sin am nak, “Karu ka njair fa he nhukun sin on naan ate, nansaaꞌ am es Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antuin am nak on nai:

‘Anmuiꞌ naan faut goes reꞌ tuukn ein nait inporin,

mes oras ia, fatu naan anjair fatu ꞌsukif neu nii ainaf?’✡

18 Tuaf reꞌ nastuun anbi fatu naan, of namreuꞌ, natuin in napein hukun. Ma karu fatu naan anmouf ma ntoom tuaf es, in of namreꞌu msaꞌ, natuin in napein hukun.”

19 Oras tunggur agaam ein ma aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein annenan retaꞌ naan, sin nahinin nak Naiꞌ Yesus anseer sin npaek uab manporin feꞌe na. Natuin sin natai nok reꞌ aseeb pooꞌ anggur sin naan. Onaim sin natoꞌon nmat-maten. Onaim sin nꞌaotr ein asraak he nheek Naiꞌ Yesus. Mes sin natiun gok neu too mfaun ein reꞌ anroim Naiꞌ Yesus In nonin. Onaim sin nnaon nasaitn Ee on ahaa reꞌ naan.

“Amfee meu Uisneno saaꞌ reꞌ Uisneno In hak”

(Naiꞌ Mateos 22:15-22, Naiꞌ Markus 12:13-17)

20 Rarit Naiꞌ Yesus In musun annuuꞌ Goe ma nsuntiur Goe piut. Sin namin asuntirus, reꞌ bisa nmoeꞌ jon on reꞌ atoin reko, he nnao naꞌuab nakreo Naiꞌ Yesus. Sin nhar-haarp ein he on mee te, Naiꞌ Yesus naꞌuab namouf anaaꞌ aprenat pah Roma, rarit sin natrakan neu gubernur, he in nreek tuaf he nheek Naiꞌ Yesus. 21 Onaim sin nreek haefan asuntirus naan he nnao nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru! Hai mihiin mak Ho nekam naan amneꞌo. Ho ka mputa-kriu muhiin fa, ma ka mpiir fa humaf. Ho munoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat namneo ma namnoon goah. 22 Oras ia, hai he mitaan maan Ko, rais jes: tatuin hit atoran rais pirsait Yahudi, of hit he tbeos beo neu prenat Roma in uis kouꞌ goe, aiꞌ kaah?”

23 Mes Naiꞌ Yesus nahiin nain sin sarit reꞌ he nakreo Goe. Onaim In nataah am nak, 24 “Mikriraꞌ miit Kau roi mutiꞌ fua es feꞌ!” Onaim sin nakriraꞌ roit naan neu Ne. Rarit In nataan am nak, “Sekau in human ma in kanan es reꞌ marunaꞌ reꞌ ia?”

Onaim sin natahan am nak, “Uis koꞌu keser, tua.”

25 Onaim Naiꞌ Yesus nak, “Karu on naan ate, amfee meu preent ii saaꞌ reꞌ preent ii in hak. Ma mfee meu Uisneno saaꞌ reꞌ Uisneno In hak.”

26 Annenan on naan ate, sin nmasahun, natuin sin ka bisa nakreo naan Ee fa nbi too mfaun ein sin maatk ein. Onaim sin nfeef aꞌtemen nai.

Usif Yesus nanoniꞌ anmatoom nok amates anmoni nfain

(Naiꞌ Mateos 22:23-33, Naiꞌ Markus 12:18-27)

27 Rarit anmuiꞌ tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Saduki neman he naꞌuab naꞌkreo Naiꞌ Yesus. Atoin Sadukis sin nanoin ein am nak, atoin amaets ein ka bisa nmonin nfanin fa oras neon amsoupt ii ntea. Sin neman ma nataan Naiꞌ Yesus am nak,✡ 28 “Aam Tungguru! Kaꞌo Musa antui nain kit atoran am nak: karu anmuiꞌ atoniꞌ nmaet, mes ka nahoniꞌ fa, ro atoniꞌ naan in oirf ee ansao bifee banuꞌ naan, he nfee sufaꞌ neu in tataf amates naan.✡ 29 Batuur unuꞌ te kaꞌo Musa nanoniꞌ on naan. Mes oras ia hai he mitaan on nai: anmuiꞌ naan atoniꞌ tuaf hiut sin nmaꞌori-taatn ein. Aan moen unu ansao, mes anmaet, ma ka nahoniꞌ fa. 30 Rarit in orif reꞌ natuin ee ji nsao bifee banuꞌ naan. Ka ꞌroo fa te, in nmaet, mes ka nahoniꞌ fa. 31 On naan amsaꞌ, in orif es anteniꞌ. In ansao bifee banuꞌ naan, mes anmate msaꞌ, ma ka nahoniꞌ fa. Matsaos naan nanaob on piut tar namsopu ntea aheit suus goe, mes in nmate msaꞌ. 32 Namuni te, bifee banuꞌ naan anmate msaꞌ. 33 Onaim oras ia, hai he mitaan on nai: bifee naan ansao niit atoniꞌ hiut. Karu pah-pinan ia namsopu te, Uisneno namonib nafani amates sin, bifee naan in moen je, es reꞌ mee?”

34 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Mansian ii anmatsaon anbin pah-pinan ia goah. 35-36 Mes anbi sonaf neno tunan, ka tiit fa matsaos antein. Ma anbi nee msaꞌ ka tiit fa ꞌmaten antein. Sin humaꞌ meseꞌ on reꞌ Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan. Fin oras Uisneno namonib nafaniꞌ amaets ein, In npiir naan sin anjarin In aanh ein. 37 Anbi kaꞌo Musa in surat, anmuiꞌ retaꞌ nak hau uuꞌ aan es anpiin mes ka nputuf. Naꞌko retaꞌ naan hit tahiin tak, amates bisa nmoni nfain. Anbi naan Uisneno naꞌuab neu kaꞌo Musa mnak, ‘Au reꞌ ia, sin ho kaꞌo sin Uisneno. Es reꞌ kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop. Sin arsin ok-okeꞌ naꞌruir ein ma naꞌbesan piut-piut neu Kau ntean neno ia.’✡ 38 Te kaah, aꞌnaef ein naan anmaten nrarin et neno unuꞌ. Mes natuin Uisneno naꞌuab anrari mnak, In anjair sin Uisneon goa feꞌ, es naan ate, hit tahiin tak sin nmonin feꞌ. Onaim maski atoniꞌ nmate nrari msaꞌ, sin nmoni nfanin. Fin suma atoin amonit es reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Uisneno. Ka tiit fa amates naꞌbees neu Uisneno!”

39 Anneen Naiꞌ Yesus nataah on naan ate, anmuiꞌ tunggur agama bian naꞌuab ein am nak, “Aam Tungguru. Ho haan tahas naan, reko ꞌmaten.” 40 Anmurai naꞌko oras naan, ka tiit fa tuaf antein nabrain he nataan Naiꞌ Yesus, natuin ka bisa nakreo naan Ee fa.

Kristus naan, usif naiꞌ Daut in sufan, ma in Usin amsaꞌ

(Naiꞌ Mateos 22:41-46, Naiꞌ Markus 12:35-37)

41 Rarit Naiꞌ Yesus nanoniꞌ feꞌ nbi Uim Onen Uuf. Onaim In nataan nafaniꞌ sin am nak, “Natuin hi teenb ein ate, on mee? Tunggur agaam ein nanoniꞌ ki mnak Kristus naan, es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno anruur nain Je naꞌko un-unuꞌ. Tatuin sin, In reꞌ naan suma usif naiꞌ Daut in sufan. Mes naan, ka nanokab fa feꞌ. 42 Natuin unuꞌ te, usif naiꞌ Daut neikn on antui nbi in suur Siit Pures-Boꞌis sin am nak,

‘Uisneno nꞌeut ma natoon neu au usiꞌ mnak,

“Uum he mtoko mbi maat, ambi Au aok-bian aꞌneꞌu.

43 Fin Au of aꞌmoeꞌ ho muusn ee,

tar antea sin naꞌruir ein neu ko.’ ”✡

44 Onaim naꞌko surat naan, hit tahiin tak usif naiꞌ Daut amsaꞌ in neikn on anteek Kristus nak, ‘Usiꞌ’. In oetn ii, karu anmuiꞌ tuaf nak Kristus naan, suma usif naiꞌ Daut in sufan, naan ka nanokab fa feꞌ! Natuin In anjair usif naiꞌ Daut in Usin amsaꞌ.”

Ampaant om miꞌko tunggur agaam ein reꞌ naꞌkubaꞌ sin saant ein

(Naiꞌ Mateos 23:1-36, Naiꞌ Markus 12:38-40)

45 Oras too mfaun ein antakan sin ruik ein he nnenan Naiꞌ Yesus ate, In naꞌuab neu In atoup noinꞌ ein am nak, 46 “Hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ hi tuam ein miꞌko tunggur agaam ein. Natuin sin nroim reꞌ he nnaon pasiar ein npaken baru mnaun pirore, he nateef nok too mfaun ein, he biak ein nak, ‘Hoe! Sin reꞌ naan kaes koꞌu!’ Sin nromin he namin bare ꞌtokoꞌ nbi maat, oras antaman neu uim oen ein, aiꞌ nbin fesat kabin, aiꞌ bare-bare reꞌ biasa too mfaun ein nabuan. 47 Mes ampanat hi tuam ein naan, natuin sin nputa-kriu bifee baun ein ma ntetak naan sin umin. Mes anbi too mfaun ein sin maatk ein, sin naꞌkubaꞌ rais maufinu naan anpaek ranan, anꞌonen amnanu-mnanuꞌ. Sin nromin he biak ein nak, sin reꞌ naan tuaf reꞌ anmakoe nbi Uisneno In rasin. Mes Uisneno nahiin nain sin saant ein, onaim In of nasanut hukun neu sin maꞌfenaꞌ anneis-neis.”

21

Bifee baun amaꞌmuꞌit anfee kolekte koꞌu nneis

(Naiꞌ Markus 12:41-44)

1 Oras Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nbi Uim Onen Uuf, In niit atoin amuiꞌt ein neman ma namouf ein kolekte nbi peit roi kolekte. 2 In niit baun amaꞌmuꞌit es neem nok amsaꞌ, he nꞌonen. In namoufut roit sen nua nbi peti naan. Roit reꞌ naan in oosn ii aanꞌ-anaꞌ! 3 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok In atoup noinꞌ ein am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Baun amaꞌmuꞌit reꞌ ia, suma namoufut roit sen nua goah, mes in nfee nneis naꞌko biak ein ok-okeꞌ. 4 Tuaf bian reꞌ naan sin namouf ein kolekte npaek sin roi neisf ein. Mes banuꞌ reꞌ ia, in nfee nain in roit ein ok-okeꞌ. Te kaah, roit ein reꞌ naan in aꞌmonin.”

Usif Yesus natoon nak Uim Onen Uuf ee of antaikoib

(Naiꞌ Mateos 24:1-2, Naiꞌ Markus 13:1-2)

5 Oras naan, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein naꞌuab ein ma naikas Uim Onen Uuf naan am nak, “Aam! Amkius miit Umi ia, reokn ii kah een! Sin nmoeꞌ je npaek fatu reꞌ anꞌoet sin njarin on reꞌ hau balok. Fatun naan kouꞌ-koꞌun. Rarit sin nsusun nasaeb sin rek-reko. Ma nmuiꞌ tuaf anfee baer maꞌosaꞌ he nparoong Uisneno In Umi ia!”

Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, 6 “Umi reꞌ ia batuur reokn ii kah een. Mes ka ꞌroo fa nteniꞌ te, biak ein of naseer fatun reꞌ ia ok-okeꞌ tar namneran.”

Neon susat ma nanaꞌrenat sin

(Naiꞌ Mateos 24:3-14, Naiꞌ Markus 13:3-13)

7 Rarit naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein natanan am nak, “Aam Tungguru! Saaꞌ reꞌ Ho muꞌuab ee feꞌe na, of rekaꞌ te, njair? Karu in oors ee npaumaak ate, in aꞌtaak ein on reꞌ mee?”

8 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Asar hi mpanat hi tuam ein rek-reko he kais napoi naan ki. Fin of anmuiꞌ tuaf humaꞌ-humaꞌ neman, rarit anpaas ok am nak, ‘Au reꞌ ia, Kristus.’ Anmuꞌi nteniꞌ tuaf nak, ‘Neon amsoupt ii anpaumaak he neem een!’ Mes kais ampirsai! 9 Karu hi mneen uab anin am nak, atoin ein antaisibun ma anmakenan et mee-mee, kais mimtau. Batuur, rasin reꞌ naan of anpoin ma njarin nahunun feꞌ. Mes neon amsoput naan ka ntea fa feꞌ.

10 Of uuf es anmakeen nok uuf bian. Pah es anmakeen nok pah bian. 11 Of antainuun maꞌtaniꞌ, ma oras amnahas maꞌtain besi ntaam. Menas humaꞌ-humaꞌ reꞌ atoniꞌ namtausan sin, annonos anbin mee-mee. Mansian ein of nitan rasi humaꞌ-humaꞌ reꞌ nmoeꞌ sin fuunk ein natoron, ma nitan tanar humaꞌ-humaꞌ reꞌ maꞌtain besin nbin neno. 12 Rasin reꞌ ia ka njarin okeꞌ fa feꞌ, mes biak ein of anheek ki, nhaꞌmuiꞌ ki, natuin hi mituin Kau. Rarit sin nanaꞌat ki mnao mꞌaaꞌ rasi meu uim oen ein, ma nataam ki meu bui. Sin of anreun ki he mnao mbaiseun uisf ein ma anaaꞌ aprenat bian sin. Rasin reꞌ ia njarin, natuin hi mituin Kau. 13 Mes hi ro he mpaek maan kiim mainuan akreꞌo naan, he mitonan sin Au Rais Reko. 14 Onaim kais mitenab nahuun mak, hi he mimneob om on mee. 15 Fin Au of aꞌfee uab he hi mimneob om. Nok ranan naan, hi musun naan ka nahini nteinꞌ ein fa he nak on naan mee ntein.✡ 16-17 Tuaf-tuaf amfau-rutu of ka nroim nain ki fa, natuin hi mituin Kau. Anmuiꞌ naꞌko hi nonot-asar kiim, on reꞌ: ainaꞌ-amaꞌ, ori-tatan, bae feto-bae mone, ma aok-bian sin. Anmuiꞌ tuaf naꞌko sin namin ranan he naꞌsosaꞌ ki, tar antea anmuiꞌ tuaf naꞌko ki sin nroor niis sin. 18 Mes hi kais mimtau, natuin Uisneno ka nnikan ki fa. Nakfunuꞌ noon es amsaꞌ, ka nkour fa, karu ka In roimn aa fa. 19 Karu hi maran ma mtahan piut-piut, Uisneno of ansoi nafetin naan ki.”

Kota Yerusalem in amreꞌun

(Naiꞌ Mateos 24:15-21, Naiꞌ Markus 13:14-19)

20 Naiꞌ Yesus antuut In uaban nak, “Karu hi miit musun anfuun ma naꞌtokoꞌ nrair kota Yerusalem, hi mihiin nai mak, naan in he namreuꞌ goen. 21 Amkius on naan ate, abitan propinsi Yudea maen nai meu ꞌtoꞌef. Abitan kota msaꞌ, maen nai. Abitan kuan, kais amtaam meu kota mtein. 22 Fin Uisneno nasanut neon suust ein naan, he nhukun tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he natniin Ee. Rasin reꞌ naan, anjarin natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui nain sin naꞌkon unuꞌ.✡ 23 Oras naan, tuaf reꞌ he tkasian sin baineis-neis ii, es reꞌ bifee maꞌapuꞌ, ma bifee reꞌ nasuus riꞌana kruꞌuf feꞌ. Oras naan, pah-pinan ia barisi napenin susat, ma atoin Yahudis sin ok-okeꞌ napenin maꞌneꞌat maꞌtaniꞌ, natuin Uisneno natoꞌon sin. 24 Of atoin Yahudis sin musun anroor sin tuaf bian, ma ntahan bian, he neik sin anjarin ate nbin mee-mee neu pah-pinan ia. Rarit kase reꞌ ka nahiin fa Uisneno, neem ma nteir hae nꞌoemetab kota Yerusalem, ma ankuaas kota ia in afan nanan, tar antea sin oras naan, namsoup.”

Mansian Batuur-Batuur In amneman

(Naiꞌ Mateos 24:29-31, Naiꞌ Markus 13:24-27)

25 Rarit Naiꞌ Yesus natoon rasi anmatoom nok oras In he nfain neem. In naꞌuab am nak, “Karu Mansian Batuur-Batuur ii he nfain neem, anmuꞌi ꞌtakaf anpoi nbi manas, nbi funan, ma kfuun ein. Anbi pah-pinan ia msaꞌ anmuꞌi ꞌtakaf, es reꞌ oe tais ee npesan mainenuꞌ, ma ain nautus ma oik pesan kouꞌ-koꞌu naꞌko tasi nsae ma nmemun. Rasin reꞌ ia of anmoeꞌ mansian ein antakaꞌnaan ein, tar antea sin ka nahini nten-teinꞌ ein fa neu he nmoꞌen saaꞌ.✡ 26 Kuasa reꞌ etan neon goe natseran amsaꞌ. Ankius on naan ate, mansian ein namtaun nmaten, natuin pah-pinan ia he napein siraak maꞌtaniꞌ! 27 Rarit naꞌ mansian ein niit Kau, ‘Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ꞌsaun ꞌuum aꞌbi nope’. Au ꞌsaun ꞌuum ꞌeik kuasa, ma Au ꞌpinaꞌ ma krahaꞌ maꞌtaniꞌ.✡ 28 Karu aꞌtaakf ein reꞌ ia njarin nrarin ate, miꞌaitiꞌ hi ꞌnaakm ein naan nai, fin Uisneno In oors ii ntea goen he nsoi nafetin naan ki.”

Rais manporin es naꞌko hau uuf

(Naiꞌ Mateos 24:32-35, Naiꞌ Markus 13:28-31)

29 Rarit Naiꞌ Yesus nait intein uab manporin es am nak, “Hi mkius ma mitenab mirek-rekoꞌ miit meu haun guin. 30 Karu sin nook ein nmurai namnaut moor ein, naan anjari ꞌtakaf nak, oras fauk-nais ii he ntaam ein. 31 On naan amsaꞌ, neon suust am nanaꞌrenat sin. Karu sin nboor neman, naan anjari ꞌtakaf nak Uisneno In apreent ee he nkoen On neem een.

32 Au utoon ꞌain ki! Naꞌko mansian ein reꞌ amonit oras ia, of anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nmaet fa feꞌ, mes neon suust ein naan ntaman nrarin. 33 Maski neon goe ma pah-pinan ia namnekun, mes Au Aaꞌt ein antahan nabar-baran.”

Tabarab hit tuak neu oras Usiꞌ he nkoen On neem

34 Rarit Naiꞌ Yesus antuut In uaban am nak, “Ampan-panat te, nok askeken Au ꞌuum! Kais-kaisaꞌ hi mitenab meu amreꞌut, hi mmauf raru, ma mtaisiub he maim meu ꞌmoin reok goah. Kais-kaisaꞌ hi ka mtakan mihiin fa in aꞌtaakf ee, natuin hi mtaisiub nok urusan aꞌtetaꞌ. 35 Kais mitenab mak hi ka mipein fa. Fin Au ꞌfain ꞌuum nok askeken. Ma oras Au ꞌfain ꞌuum, ka tiit tain fa es he bisa naꞌkoroꞌ in tuan naꞌko Au humak. 36 Onaim mibarab piut-piut. Amꞌonen fai-manas kais natfeek, he hi bisa maran ambi suust ein naan. Nok ranan naan, oras Au ꞌfain ꞌuum een, ma hi mhake mbi Mansian Batuur-Batuur ii In huumn ii te, hi ka mimaeb om fa.”

37 Neno-neno te, Naiꞌ Yesus annao nanoniꞌ sin nbi Uim Onen Uuf. Mes karu oras maan afait ntea oras meisꞌokan, In npoi naꞌko Yerusalem ma nnao ntuup anbi kuan et aꞌtoꞌef Saitun naan.✡ 38 Kik-kiuk anaꞌ te, too mfaun ein neman ma nabuan he nnenan In nonin anbin Uim Onen Uuf.

22

Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein namin ranan he naꞌmaet Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:1-5, Naiꞌ Markus 14:1-2, Naiꞌ Yohanis 11:45-53)

1 Oras naan, neon koꞌu atoin Yahudis sin anpaumaak een. Neon koꞌu naan, es reꞌ Fesat Utunuꞌ ka Mamuur fa. Anbi neon koꞌu naan sin anroron aꞌbib-kase he nmoꞌen fesat Paska msaꞌ. Sin nmoꞌen on naan, he namnaun nfanin neu oras unuꞌ, oras sin beif-naꞌif sin anpoin naꞌkon pah Masir.✡ 2 Oras naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma tunggur agaam ein namin ranan he naꞌmaet Naiꞌ Yesus. Mes sin namtausan too mfaun ein of antaisibun, natuin sin nromin he natniin Ee.

Naiꞌ Judas naꞌsosaꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:14-16, Naiꞌ Markus 14:10-11)

3 Naꞌko Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein reꞌ naan, es kaan ee naiꞌ Judas Iskariot. Oras aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein namin ranan he nroor naꞌmaet Naiꞌ Yesus, nitu ꞌnaakf ee ntaam anbi naiꞌ Judas in nekan. 4 Rarit naiꞌ Judas anpoi nnao naim aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma aꞌnaak paot Uim Onen Uuf. In he nnekaꞌ bua nok sin, he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus neu sin. 5 Oras aꞌnaet ein naan annenan naiꞌ Judas in reonaꞌ naan on naan ate, sin nmariin anmaten. Sin nbaꞌan naiꞌ Judas am nak, “Reko! Karu ho mroim he muꞌsosaꞌ kai Naiꞌ Yesus ate, hai mbaen.” 6 Naiꞌ Judas anroim natuin sin. Onaim in naim asraak he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus amninuꞌ-mninuꞌ neu sin, he too mfaun ein kais nahinin.

Usif Yesus In atoup noinꞌ ein nabaarb ein fesat Paska

(Naiꞌ Mateos 26:17-25, Naiꞌ Markus 14:12-21, Naiꞌ Yohanis 13:21-30)

7 Onaim atoin Yahudis sin neon koꞌu naan antea, ma sin nroron ꞌbib-kaes anaꞌ he nmoꞌen fesat Paska. 8 Rarit Naiꞌ Yesus anreun naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis am nak, “Hi nua ki mnao mihuun he mibarab bukaet, he hit tbukae tbi fesat Paska buꞌ-buaꞌ.”

9 Onaim sin natanan am nak, “Aam! Hai he mnao mibarab bukaet on mee?”

10 In nataah am nak, “Karu hi mtaam meu kota Yerusalem, hi of miteef mok atoin es nasaah aꞌhuun oe aan es. Hi mituin ee mtea in umi. 11 Mitoon meu uim tuaf naan am mak, ‘Hai Aam Tungguru ntoit naan keꞌen es et ho umi, he nmoeꞌ fesat Paska nok In atoup noinꞌ ein. Bisa, oo?’ 12 Onaim uim tuaf naan of nakriraꞌ ki keꞌen es et umi ktutaꞌ naan. In nkikin anrair bare naan. Suma hi nua ki mibaarb ahaa bukaet.”

13 Rarit sin nua sin annaon. Onaim sin niit saaꞌ-saaꞌ natai on reꞌ Naiꞌ Yesus natoon sin neu sin. Onaim sin nabaarb ein bukaet Paska nbin naan.

Fesat Paska

(Naiꞌ Mateos 26:26-30, Naiꞌ Markus 14:22-26, 1 Korintus 11:23-25)

14 Oras barab bukaet ein rekon anrarin te, Naiꞌ Yesus sin neman ntean. In nok In haef ein ntokon he nbukaen buꞌ-buaꞌ. 15 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Au ꞌmariin aꞌmaet he ꞌtook ma ꞌbukae fesat Paska ꞌok ki, nahuun naꞌko Au ꞌmaꞌneꞌat. 16 Amtanar mirek-rekoꞌ reꞌ ia. Tarair reꞌ ia te, Au ka ꞌtook he ꞌbukae ꞌtein fa fesat Paska ꞌok ki. Neno mee te, oras mansian ein nitan maat fu-fua goah nak, Amaꞌ annaaꞌ aprenat te, naꞌ Au ꞌbukae ꞌtein.”

17 Rarit In nait iꞌkraas reꞌ matuaꞌ tua min-kase. Rarit in ntoit makasi neu Uisneno, ma nnonaꞌ kraas naan neu sin. Rarit In naꞌuab am nak, “Amtoupu kraas reꞌ ia, he mbukae tuaf meseꞌ-meseꞌ. 18 Mimnau! Anmurai mabeꞌ ia, Au ka ꞌinu ꞌtein fa tua min-kase. Neno mee te, oras mansian ein nitan maat fu-fua goah nak, Ama annaaꞌ aprenat te, naꞌ Au ꞌinu ꞌtein.”

19 Rarit In nait utunuꞌ fuaꞌ es, ma ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nteib utunuꞌ naan, ma nnonaꞌ sin. In naꞌuab am nak, “Utunuꞌ reꞌ ia, Au aok reꞌ Au ꞌnonaꞌ ꞌeu ki arki. Ansuun oras hi mbukae utunuꞌ on reꞌ ia te, hi ro he mimnau Kau.” 20 Oras sin nbukae nrarin ate, In nait iꞌkraas matuaꞌ tua min-kase. Rarit In naꞌuab antein am nak, “Tua min-kase reꞌ ia, Au naaꞌ aa. Au naaꞌ reꞌ ia natꞌoop ma nsai he nsoi nafetin naan ki. Uisneno npaek naaꞌ reꞌ ia he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu neu ki.✡

21 Mes ampanat, natuin anmuiꞌ tuaf reꞌ antook nok kit es mei reꞌ ia, of naꞌsosaꞌ Kau.✡ 22 Batuur! Au, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ro he ꞌmaet utuin Uisneno In romin. Mes mukeo! Tuaf reꞌ naꞌsosaꞌ Kau naan, in of nasaah kuun in rais siraak!”

23 Annenan on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anmurai nmaktaan ein am nak, “Onaim sekau es reꞌ he nmaufiun neu Ne?”

Usif Yesus In atoup noinꞌ ein anmatoenaꞌ rasi nak, sekau es re koꞌu nneis ji

24 Onaim Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anmurai nmatoen nak, sekau es reꞌ koꞌu nneis ji.✡ 25 Mes Naiꞌ Yesus nakain sin am nak, “Anbi pah-pah reꞌ ka nahinin naan fa Uisneno, uisf ein naprenat too ngguin baineisi. Te kaah, sin nromin he too nggui anteek sin itnak, ‘Ama reꞌ aturun too’. 26 Mes hi kais on naan. Tuaf reꞌ he njair kaes kouꞌ gui, in aꞌmoin ii batuur-batuur ro he on reꞌ tua aꞌbaut he ntuthae areꞌ too mfaun. Tuaf reꞌ he njair aꞌnaet, ro he ntuthae areꞌ too mfaun, on reꞌ aan renuꞌ-aan rekaꞌ.✡ 27 Hi mitenab miit, aꞌnaet ii es reꞌ mee? Tuaf reꞌ antoko nbi mei, aiꞌ tua atuthaes? Atokos mei jaan, in es reꞌ kouꞌ gui, aiꞌ? Te kaah, Au ka ꞌmoeꞌ fa Au tuak ii on naan. Au ꞌuum he ꞌtuthae ki.✡

28 Hi ar-arki reꞌ ia, es reꞌ mok-mook Kau oras Au upein maꞌneꞌat. 29 Au Amaꞌ nanaib Kau he ꞌnaaꞌ aprenat aꞌbi In pah. Onaim oras ia, Au unaibaꞌ ki msaꞌ, 30 he hi mtoko ma mbukae mok Kau mei meseꞌ mbi sonaf neno tunan. Au ꞌfee ki kuasa msaꞌ, he hi miprenat uuf boꞌes am nua mbi pah Israꞌel.”✡

Usif Yesus natoon nak, naiꞌ Petrus of nasuan Ee

(Naiꞌ Mateos 26:31-35, Naiꞌ Markus 14:27-31, Naiꞌ Yohanis 13:36-38)

31 Rarit Naiꞌ Yesus natoon neu naiꞌ Petrus am nak, “Petrus! Nitu ꞌnaakf ee nsobaꞌ he nbatis ki naꞌko Kau, on reꞌ takrai mneas.* 32 Mes Au ꞌonen ma ꞌteek ko, he ho mpirsai Kau piut-piut. Oras ho mfain uum een meu Kau te, ho ro he mhaꞌtain ho aom-bian ein sin neek ein.”

33 Onaim Naiꞌ Petrus nataah am nak, “Kaah fa, tua! Au ka neu he ꞌaen usaitan Ko fa, tua. Maski au ꞌtaam bui ma ꞌmaet ꞌok Ko msaꞌ, reko tua.”

34 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Petrus! Amneen murek-rekoꞌ. Mabeꞌ ia, maun ee ka nkokreꞌon fa feꞌe te, ho musuan Kau no teun goen mak, ho ka muhiin Kau fa.”

Usif Yesus Iin na, ro he nabaarb ein he ntoupun susat

35 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Neon goes ii, oras Au ꞌreek haefan ki he mnao mitoon Au Rais Reko mbi mee-mee, Au ꞌtaar ki he kais meik roit, tas, ma ꞌpein-haef. Oras naan, hi mkuran saaꞌ?”

Onaim sin natahan buꞌ-buaꞌ am nak, “Neon goes ii, hai ka mkuran fa saaꞌ-saaꞌ, tua.”✡

36 Rarit In naꞌuab antein am nak, “Mes oras ia, ꞌtetaꞌ. Karu hi mmuiꞌ roit, henat meik. Karu mmuiꞌ tas, henat meik. Karu ka mmuiꞌ fa suniꞌ, miꞌsosaꞌ hi baur goes he msoos. 37 Natuin atoin Yahudis sin naan Kau on reꞌ atoin maufinu. Kreoꞌ goes anteniꞌ te, sin neman he nheek Kau. Naan natai nok saaꞌ reꞌ kaꞌo Yesaya antui nain je, mnak:

‘Sin nsoiꞌ Je on reꞌ atoin maufinu!’ ”✡

38 Sin natonan am nak, “Aam! Hai meik benas nua.”

Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Noo goah nai. Kais miꞌuab naan antein!”

Usif Yesus annao nꞌonen anbi ꞌtoꞌef Saitun

(Naiꞌ Mateos 26:36-46, Naiꞌ Markus 14:32-42)

39 Anbukaen nrarin Paska te, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein anpoin nnaon neu ꞌtoꞌef Saitun, on reꞌ natiꞌ-natiꞌ sin nmoeꞌ je ji. 40 Antean naan ate, In naꞌuab neu sin am nak, “Hi mꞌonen he hi kais amꞌoer oras hi mipein furit ma ꞌtakaf.”

41 Rarit In nnao naꞌroo kreꞌo naꞌko sin. In nriꞌtuu ma nꞌonen am nak, 42 “Aam! Karu Ho mromi te, mait muꞌrobaꞌ maꞌneꞌat ia naꞌko Kau. Mes kais mutuin Au romik, maut he mutuin Ho roim aan kuum.” 43 [Rarit Uisneno In ameupt es naꞌko sonaf neno tunan neem ma nhaꞌtain In nekan. 44 Fin In maꞌneꞌat naan maꞌtain besi, tar antea In puus ee nsai on reꞌ naaꞌ.]†

45 Anꞌonen anrair on naan ate, In nhaek ma nnao nfain neu In atoup noinꞌ ein. Mes sin ntupan, natuin sin nhaen nmaten, ma nsusan amsaꞌ. 46 Rarit Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Heeꞌ! Hi mtuup neu saaꞌ? Reko nneis hi mꞌonen he aꞌsuuꞌt ee nema te, hi kais ammouf.”

Sin nheek Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:47-56, Naiꞌ Markus 14:43-50, Naiꞌ Yohanis 18:3-11)

47 Naiꞌ Yesus naꞌuab feꞌ on naan ate, naiꞌ Judas (tuaf es naꞌko atoup noniꞌ boꞌes am nuaꞌ ein naan) neem nok too mfaun. In neem anpaumak-maak Naiꞌ Yesus he nhoo ma neek Ee. 48 Mes Naiꞌ Yesus nakain ee mnak, “Hoe, Judas! Ho he muꞌsosaꞌ Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, mpaek tabes ma maneek-panaf, oo?”

49 Oras Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nahinin nrair naiꞌ Judas in roen maufinu naan ate, sin natanan neu Naiꞌ Yesus am nak, “Aam! Hai mbaan sin, aa oo? Hai meik benas.” 50 Onaim tuaf es anfaik benas, rarit ansaip namouf atoin es in rukin noon es. Atoniꞌ naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe in ate.

51 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Noo goah nai! Kais amraban sin!” Onaim In nasbeut atoniꞌ naan in rukin, ma nareokꞌ ee.

52 Too mfaun ein reꞌ neman ma nheek Naiꞌ Yesus naan sin esan reꞌ: aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, atoni mnais haart ein, ma apaot Uim Onen Uuf, ma tuaf bian antein. Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “On mee? Hi mitenab mak Au reꞌ ia atoin maufinu, es hi iim amheek Kau meik suniꞌ ma hau tukaꞌ? 53 Neno-neno te Au unoniꞌ ꞌbi Uim Onen Uuf, mes ka tiit fa tuaf es he nheek Kau. Mes nbain nai! Hi oras. Oras ia, nitu ꞌnaakf ee in kuasan!”✡

Naiꞌ Petrus nasuan Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:57-58,69-75, Naiꞌ Markus 14:53-54,66-72, Naiꞌ Yohanis 18:12-18,25-27)

54 Rarit sin nheek neik Naiꞌ Yesus, ma nheer neik Je neu aꞌnaak rais pirsait Yahudis sin aꞌnaak kouꞌ goe in umi. Naiꞌ Petrus nnao naꞌkor-koroꞌ nbi sin koitk ein. 55 Anbi umi naan in kintal, biak ein anraran ai. Naiꞌ Petrus annao nraar nok ai msaꞌ. 56 Anmuiꞌ bifee ate es, ankius niit Naiꞌ Petrus antoko ma nraar nok ai. In nkius narek-rekoꞌ naiꞌ Petrus in human, rarit in natoon neu biak ein am nak, “Hoe! Atoniꞌ reꞌ ia msaꞌ, natiꞌ te in nok Naiꞌ Yesus!”

57 Mes naiꞌ Petrus nasuan am nak, “Kaah fa, tua! Au ka uhiin fa Atoniꞌ naan. Ho muhiin saaꞌ?”

58 Ka ꞌroo fa te, tuaf es nait matan ma nkius niit naiꞌ Petrus. Rarit naꞌuab am nak, “Tebe, haa! Ho reꞌ ia tuaf es naꞌko Naiꞌ Yesus Iin na, aiꞌ?”

Mes naiꞌ Petrus anprotees maꞌtaniꞌ mnak, “Heeꞌ! Kahaf! Ho naꞌ mpeo tafiꞌ-tafiꞌ!”

59 Of oniꞌ jam es ankono te, tuaf es anteniꞌ naꞌuab am nak, “Hoe! Au uhiin, tuaf reꞌ ia Naiꞌ Yesus In atoup noin es, natuin in atoin Galileas!”

60 Mes naiꞌ Petrus anpeen nmates nak, “Mupoi nai!” Nateef in naꞌuab on naan ate, maun goe ankokreoꞌ.

61 Onaim Naiꞌ Yesus anniik ma nkius naiꞌ Petrus. Rarit naiꞌ Petrus namnau uab ein reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌuab sin am nak, “Mabeꞌ reꞌ ia, maun ein ka nkokreꞌon fa feꞌe te, ho musuan ma mutotan amrair Kau no teun.” 62 Namnau niit on naan ate, naiꞌ Petrus anpoi naꞌko kintal naan, ma nnao nkae npin-pinus.

Sin nbeos ma nkanaꞌ paar Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:67-68, Naiꞌ Markus 14:65)

63 Rarit atoin ein reꞌ antiut Naiꞌ Yesus naan anmurai nakreꞌet, ma nbeos nafan-fainꞌ Ee. 64 Sin npooh In maatk ein npaken tais, rarit nataan Ee mnak, “Hae! Karu Ho mjair Uisneno In mafefa kniun es ate, ho mteek miit! Sekau es antuuf ko reꞌ ia?” 65 Rarit sin nasekuꞌ niis Ne.

Sin neik Usif Yesus neu bare feek rais pirsait

(Naiꞌ Mateos 26:59-66, Naiꞌ Markus 14:55-64, Naiꞌ Yohanis 18:19-24)

66 Kik-kiuk anaꞌ te, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tunggur agaam ein, ma atoni mnais haart ein, nabuan nrarin he nꞌurus Naiꞌ Yesus In rasi. Rarit sin nrenun he nheer neik Naiꞌ Yesus neem neu bare reꞌ he nafekan rais pirsait. 67 Oras In ntaam anrair, sin natanan neu Ne mnak, “Ho mutoon miit kai! Ho reꞌ ia, Kristus batuur-batuur, aa oo?”

In nataah am nak, “Maski Au utaah batuur-batuur amsaꞌ, hi ka mpirsai fa. 68 Rarit karu Au utaan ki haan tanas meseꞌ msaꞌ, hi ka mitaah Kau fa. 69 Ka ꞌroo fa te, Uisneno anpaek In kuasa maꞌtain ee, he nanaib Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Rarit Au ꞌtoko ꞌbi In aon bian aꞌneꞌu he uprenat ꞌok Ne.”✡

70 Annenan on naan ate, sin arsin natanan am nak, “Karu on naan ate, ho mutenab am mak, ho reꞌ ia Uisneno In Aanh, aa oo?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur, hi miꞌuab naan, namneo.”

71 Onaim atoin aꞌaaꞌ rasin naan naꞌuab ein am nak, “Hit arkit atneen kuuk, aiꞌ? In nanaib kuun in tuan anjair Uisneno In Anah. Reꞌ ia, rasi mꞌakan! Tatuin hit atoran pirsait, karu atoniꞌ nataib on, on reꞌ Uisneno, atoniꞌ naan ro he nmaet. Onaim on mee? Hit kais atperluu saksii ntein. Athukun taꞌmaet Je nai!”

23

Sin neik Usif Yesus annaon neu gubernur Pilatus

(Naiꞌ Mateos 27:1-2, Naiꞌ Mateos 11—14, Naiꞌ Markus 15:1-5, Naiꞌ Yohanis 18:28-38)

1 Mes, aꞌaaꞌ rais pirsait Yahudi sin ka nmuꞌin fa hak he nhukun naꞌmaet atoniꞌ. Es naan ate, sin neik Naiꞌ Yesus anꞌain gubernur naꞌko prenat pah Roma anbi naan, es reꞌ naiꞌ Pilatus. Sin nromin he gubernur ee nhuukn Ee. 2 Onaim antean gubernur ee in matan, sin nteek Naiꞌ Yesus In saant ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, anraban anaaꞌ aprenat Roma. In nanoniꞌ mnak, kais ambaen beo neu prenat. Ma In nanaib in tuan nak, Kristus, atoin Yahudis sin usif.”

3 Anneen on naan ate, gubernur ee nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Batuur, aa oo? Ho reꞌ ia atoin Yahudis sin uisf, aa oo?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur. On reꞌ ho muꞌuab ee naan.”

4 Anparikas anrair Je on naan ate, gubernur ee nait matan ma naꞌuab neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma too mfaun ein. Rarit naꞌuab am nak, “On nai! Au ka ꞌtae ꞌiit fa Atoniꞌ ia In sanat kreꞌ-reꞌo msaꞌ!”

5 Mes sin npenan am nak, “Kaah fa, aam! Atoniꞌ reꞌ ia, annao nbi mee-mee jah, ma nanoniꞌ, in nfuaruut too gui he nraban aprenat. In nmoeꞌ taisibu, nmurai naꞌko propinsi Galilea tar antea kota Yerusalem ia.”

Gubernur anreun he neik Usif Yesus neu usif Herodes

6 Anneen on naan ate, gubernur ee nataan sin am nak, “Karu on naan ate, in reꞌ ia, atoin Galileas, aiꞌ?”

Onaim sin natahan am nak, “Batuur, tua. In naꞌko Galilea!” 7 Nahiin on naan ate, gubernur ee nreun sin he neik Naiꞌ Yesus anꞌain usif Herodes, reꞌ annaaꞌ aprenat et propinsi Galilea. Oras naan, in nbi kota Yerusalem. 8 On nai te, usif Herodes naan anneen anrair beno anmatoom nok Naiꞌ Yesus, ma in anroim he niit Naiꞌ Yesus aꞌroo-ꞌroo goen amsaꞌ. In nhar-harap he bisa niit Naiꞌ Yesus nakriraꞌ naan rais sanmakat esaꞌ-nua. Etun oras sin neik Naiꞌ Yesus neu nee te, in nmariin. 9 Onaim In nataan rasi humaꞌ-humaꞌ neu Naiꞌ Yesus, mes ka tiit fa haan tahas. 10 Naiꞌ Herodes naꞌuab nok Naiꞌ Yesus feꞌ, mes aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma tunggur agaam ein, anmurai ntuꞌiran antein Naiꞌ Yesus nok In saant ein humaꞌ-humaꞌ. 11 Rarit usif Herodes nok in soraurs ein nmurai nok nakreꞌet ma nkanaꞌpaar Naiꞌ Yesus. Onaim sin napaekb Ee baru mnaun reok goes on reꞌ uisf ee baru, ma sin nakreeꞌt Ee piut. Rarit sin nrenun ma neik Je nfain neu gubernur Pilatus. 12 Unuꞌ te, gubernur ma usif Herodes anmamusun. Mes anmurai neno naan, sin nua sin anmasoob rekon.

Gubernur ee nafeek hukun aꞌmaten neu Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:15-26, Naiꞌ Markus 15:6-15, Naiꞌ Yohanis 18:39—19:16)

13 Rarit gubernur Pilatus noꞌen aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, atoni mnais harat Yahudi bian sin, ma too mfaun ein, he nabuan. Rarit in natoon rais ji in atfekan. 14 In naꞌuab am nak, “Hi meik Naiꞌ Yesus neem neu kau, ma mtuꞌiirn Ee mmak In nfuaruut too gui he nraban prenat pah Roma. Au ꞌparikas aꞌrair Je namnutu ꞌbi hi maatm ein, mes au ka ꞌtae ꞌiit fa In sanat meseꞌ msaꞌ. 15 Usif Herodes anparikas anrair Je, mes ka ntae niit fa in sanat meseꞌ msaꞌ. Es naan ate, in nreun tuaf he neik Je nfain neem neu kau. Atoniꞌ reꞌ ia, ka nsaan fa saaꞌ-saaꞌ, onaim au ka bisa ufeek fa he ꞌhukun uꞌmate. 16 Onaim au ufeek ꞌak, on nai: Au uprenat he mbeso, rarit au ufetin.”

17-18 Annenan on naan ate, sin arsin anmurai nkoaꞌ ein ma anhuun ein am nak, “Ka bisa fa, tua! Muꞌmate! Mufetin kai naiꞌ Barabas.”

[Sin nkoaꞌ ein on naan, natuin toon-toon ate, atoin Yahudis sin oras fesat Paska te, gubernur ee nafetin atoin hukun tuaf es, natuin atoin Yahudis sin roimk ein.]* 19 (Naiꞌ Barabas reꞌ ia, antaam bui natuin in afuarutus neu too, araban anaaꞌ aprenat pah Roma nbi kota Yerusalem, ma in aroor atoniꞌ amsaꞌ.)

20 Mes gubernur ee he nafetin Naiꞌ Yesus. Onaim in nataan nafaniꞌ too mfaun ein naan am nak, “On mee, karu au ufetin ꞌeu Naiꞌ Yesus reꞌ ia?”

21 Mes sin arsin ankoaꞌ ein buꞌ-buaꞌ am nak, “Ka bisa fa! Amkuus muꞌpeit Ee nbi hau nehe! Amkuus muꞌpeit Ee nbi hau nehe!”

22 Mes gubernur naan annaben ate, naan ka batuur fa, rarit in nataan antein anfain no teun nak, “Nansaaꞌ am es au ro he ꞌkuus uꞌpetiꞌ atoniꞌ ia on reꞌ naan? In maufiun ii saaꞌ? Au ka ꞌtae ꞌiit fa tuꞌin meseꞌ he ꞌhukun uꞌmaet atoniꞌ ia. Onaim au he ꞌreun he nbeos Goe, rarit nafetin.”

23 Mes too mfaun ein ar-arsin ankoaꞌ ein naheran anteinꞌ ein, he naꞌsekeꞌ gubernur ee he nkuus naꞌpetiꞌ Naiꞌ Yesus. Onaim gubernur ee ka bisa ntahan naan fa goen, 24 es naan ate in nafeek natuin too mfaun ein sin roimk ein. 25 Rarit in nafetin naiꞌ Barabas, reꞌ araban aprenat, ma aroor atoniꞌ. Mes in nanaꞌat Naiꞌ Yesus neu sin, he sin nmoeꞌ Je natuin sin roimk ein kuuk.

Sin nkuus nakfirit Usif Yesus anbi hau nehe

(Naiꞌ Mateos 27:32-44, Naiꞌ Markus 15:21-32, Naiꞌ Yohanis 19:17-27)

26 Rarit soraur Romas sin anheer neik Naiꞌ Yesus anpoi naꞌko kota Yerusalem. Anbi raan atnanaꞌ te, sin nateef atoin es naꞌko kota Kirene. In feꞌ he ntaam neu kota. In kaan ee, naiꞌ Simon. Sin naꞌsekeꞌ naiꞌ Simon he ntoup Naiꞌ Yesus In hau nehe, rarit nasaah ee ma nnao natuin anbi In kotin.

27 Neno naan, too mfau-rutu neman ma annonton Naiꞌ Yesus. Bifee bian ankaen npin-piuns ein neu Ne. 28 Anneen sin ankaen on naan ate, Naiꞌ Yesus anniik sin am naꞌuab am nak, “Airoo, bifeen Yerusalem. Kais amkaenaꞌ Kau. Reko nneis hi mkaenaꞌ hi tuam ein naan kiim, ma hi aanh ein kiim. 29 Fin nokaꞌ-nmeu te, susat kouꞌ goe ntaam neem, tar antea atoniꞌ naꞌuab am nak, ‘Bifee reꞌ nꞌua reok reꞌuf, es reꞌ bifee ao-ꞌtemef, ma ka nasuus niit fa riꞌana kruꞌuf.’ 30 Oras susat koꞌu naan antaam neem, mansian ein anhaꞌmuiꞌ jok maꞌtaniꞌ, tar antea sin ntotin am nak, ‘Reko nneis aꞌtoeꞌf ein antaikobin he nkuub niis kit nai!’ Sin naꞌuab ein amsaꞌ am nak, ‘Athaꞌmuiꞌ jok on reꞌ ia, reko nneis kneet ein ankefan he nkuub naneuk kai nai!’✡ 31 Karu atoniꞌ nmoeꞌ haꞌmuꞌit on reꞌ ia neu tuaf reꞌ ka nsaan niit fa, saaꞌ antein neu atoin maufinu?”†

32 Oras soraurs ein neik Naiꞌ Yesus, sin nheer neik atoin maufinu tuaf nua he nhukun sin buꞌ-buaꞌ nok Naiꞌ Yesus. 33 Sin ntean baer jes, in kaan ee ‘Bare ꞌNaak-Nuif’. Onaim sin nkuus Naiꞌ Yesus ma atoin nuaꞌ ein naan, es-es ate anbi in hau nehe. Rarit sin nahakeꞌ hau nehen naan. Sin nakfirit atoin maufinu es anbi Naiꞌ Yesus in abnapan aꞌneꞌu, es anteniꞌ anbi In abnapan aꞌrii.

34 [Oras naan, Naiꞌ Yesus anꞌonen am nak, “Aam! Kais mumnau mtein atoin ein reꞌ ia sin saant ein, natuin sin ka nahinin fa saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin.”]‡ Rarit soraurs ein anheran suur anaꞌ he naparaꞌ Naiꞌ Yesus In paken.✡

35 Too mfaun ein neman ma annonton anbin bare naan. Atoin Yahudis sin aꞌnaakt ein neman ma nakreꞌet Naiꞌ Yesus am nak, “In nsoi naan kuun biak ein, mes In ka bisa nsoi naan fa In tuan. Karu In reꞌ ia, Kristus batuur-batuur, Atoniꞌ reꞌ Uisneno anpiir nain Je, maut he In nsaun neem kuun naꞌko hau nehe reꞌ ia nai.”✡

36 Soraurs ein naan nakreeꞌt Ee msaꞌ. Sin naꞌiun Ee raur maiꞌninuꞌ,✡ 37 ma ankoaꞌ nakreeꞌt Ee mnak, “Karu ho batuur-batuur atoin Yahudis sin usif, henat amsoi maan om nai!” 38 Sin ntuin nbin hau piis es nak,

“Atoin Yahudis sin usif.”

Onaim sin nkuus hau pisaꞌ naan anbi Naiꞌ Yesus In hau neeh je tunan, antoom faof, he njair tuꞌin neu saaꞌ es In napein hukun naan.

39 Atoin maufinu tuaf es reꞌ ankuus nakfiirt ee nbi Naiꞌ Yesus In abnapan, nakreꞌet nok am nak, “Ho Kristus Ko, batuur, aiꞌ? Karu on naan ate, msoi maan kit arkit nai!”

40 Mes amaufinut tuaf es ee nakain ee mnak, “Hoe! Ho ka mumtausan fa Uisneno, oo? Ho mupein hukun aꞌmaten on reꞌ In imsaꞌ. 41 Hit nua kit tapein hukun natai nok hit maufinu. Mes Atoniꞌ reꞌ ia ka nmaufiun kuun fa saaꞌ-saaꞌ.” 42 Onaim in naꞌuab antein am nak, “Koi, Yesus! Karu Ho mtaam meu Ho pah, mumnau kau, tua!”

43 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au ꞌbasan ꞌain ko! Neno ia, ho mtaam amꞌain sonaf neno tunan mok Kau msaꞌ.”

Usif Yesus anmaet

(Naiꞌ Mateos 27:45-56, Naiꞌ Markus 15:33-41, Naiꞌ Yohanis 19:28-30)

44-45 Oras naan, maans ee natetab rek-reko. Mes manas naan ka ntanaꞌ fa pah-pinan. Rarit meisꞌookn ii nꞌaum naan bare naan tar antea nreuk teun maans ee nmaeb. Anbi Uim Onen Uuf anmuiꞌ naan tai eon kouꞌ goes nakfiirꞌ ee he nꞌeek Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ anneis-neisi. Nok askeken ate, tai enoꞌ naan natkai nbatis nua.✡

46 Anbi bare ‘ꞌNaak Nuif’ naan, Naiꞌ Yesus ankoaꞌ am nak, “Aam! Oras ia, Au unaꞌat au smaank ii ꞌeu Ho ꞌnimam.” In naꞌuab anrair on naan ate, In natfeek.✡

47 Aꞌnaak soraur Romas tuaf es anhake npaumak-maak anbi Naiꞌ Yesus In hau neeh je uun. Oras in niit Naiꞌ Yesus In aꞌmaten naan ate, in nanaib naꞌratan Uisneno mnak, “Hoe! Atoniꞌ reꞌ ia batuur-batuur neek amneꞌo, joo!”§

48 Oras too mfaun ein reꞌ anhaken nbin naan, niit Naiꞌ Yesus In aꞌmaetn ee on naan ate, sin nmeiꞌ jok, ma ntebi nfanin nok neek susat. 49 Mes Naiꞌ Yesus Iin na, nhaken nbin aꞌroo, ma nkius In aꞌmaten naan. Bifeen reꞌ natuin Naiꞌ Yesus naꞌkon Galilea tar antean Yerusalem, anhaken nbin naan amsaꞌ.✡

Sin nsuub Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:57-61, Naiꞌ Markus 15:42-47, Naiꞌ Yohanis 19:38-42)

50-51 Oras Naiꞌ Yesus anmaet on nai te, anmuiꞌ atoin es naim ranan he nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan naꞌko hau nehe, he nsuub Ee nok rek-reko. Atoniꞌ naan, kaan ee naiꞌ Yusuf, naꞌko kota Arimatea. In neekn ee reko, namneo, ma nmoeꞌ rais reko mfaun. In nmpa-pao msaꞌ he Uisneno nakriraꞌ am nak, In nnaaꞌ aprenat. In tuaf es naꞌko tuaf-tuaf reꞌ afeek rais pirsait Yahudi. Mes in ka nroim natuin fa sin rasi tfekaꞌ he nhukun naꞌmaet Naiꞌ Yesus. 52 Natuin in he nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan naꞌko hau nehe, onaim in nnao nbaiseun gubernur Pilatus, he ntoit parmisi he in nꞌurus amates naan. 53 Napein mainuan on naan ate, in nnao nasanut Naiꞌ Yesus In aon amates naan. Rarit in nꞌaum narek-reokꞌ Ee nok tai maꞌosaꞌ. Rarit annao neik Je ma nataam Ee neu noup fatu, reꞌ atoniꞌ feꞌ anpahat anrari. Noup fatu naan, es ka npaek niit ee fa feꞌ. 54 Naiꞌ Yesus In aꞌmaten naan nateef nok neon nimaꞌ. Oras naiꞌ Yusuf sin ansuub anrair Je naan, maans ee nmaeb jen. Karu maans ee nmouf goen, atoin Yahudis sin neon onen antaam ein.

55 Bifeen reꞌ neman nabu-buan nok Naiꞌ Yesus naꞌkon Galilea naan, sin nnaon natuin naiꞌ Yusuf he nitan nak, in ntao amates naan et nopu mee. 56 Sin nkius narek-rekoꞌ nopu naan in baran. Rarit sin ntebi nfanin ma nabaarb ein bonak ma miin fubonaꞌ. Oras maans ee nmouf, sin nasnasan naꞌkon mepu, natuin atoin Yahudis sin atoran neon onen. Sin npaon oras neon onen naan ankoon, naꞌ sin he nnaon nkaik ein fubonaꞌ neu Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates.✡

24

Usif Yesus anmoni nfain!

(Naiꞌ Mateos 28:1-10, Naiꞌ Markus 16:1-8, Naiꞌ Yohanis 20:1-10)

1 Neno krei kik-kiuk anaꞌ te, bifeen naan neikin miin fubonaꞌ ma bonak reꞌ sin nanutu nrair sin naan, ma nnaon nꞌanin Naiꞌ Yesus In naten. 2 Oras sin ntean nee ja te, sin nkius niit faut koꞌu reꞌ antoeb noup fatu naan, natnani nrair et niniꞌ. 3 Onaim sin ntaam ankonon neu noup fatu naan, mes Naiꞌ Yesus In aon amates ka mnitaꞌ fa nbi naan. 4 Onaim sin ntakaꞌnaan ein. Nok askeken ate, atoniꞌ nua anpaken tai arimat, neman nhaken npaumaak sin. 5 Bifeen naan namtaun nmaten, rarit sin nriꞌtuun ma naꞌruir ein ntean afu. Onaim atoin nuaꞌ ein naan nataan sin am nak, “Nansaaꞌ am es hi iim maim amoint ii nbi amaets ii in baran? 6 Naiꞌ Yesus ka et fa ia goen! In nmoni nfain jen. Hi of oniꞌ mnikaꞌ main reꞌ In naꞌuab niit ki oras hi feꞌ ambi Galilea, aiꞌ? 7 In naꞌuab nain nak, sin of naꞌsosaꞌ Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia neu amaufiunt ein sin aꞌniimk ein. Rarit sin nkuus naꞌmaet Je nbi hau nehe. Mes anmeu te, In nmoni nfain.”✡

8 Annenan on naan ate, naꞌ sin namnau niit Naiꞌ Yesus In uaban unuꞌ naan. 9 Onaim sin ntebi nfanin rabah, he natonan rasin reꞌ ia ok-okeꞌ neu Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am meseꞌ ma tuaf-tuaf bian antein reꞌ natuin Naiꞌ Yesus. 10 (Bifeen reꞌ anbin noup fatu naan, esan reꞌ: naiꞌ Yakobus in ainaf, es reꞌ bi Maria; bi Maria naꞌko kuan Makdala; bi Yohana; ma bifee bian antein. Sin arsin reꞌ naan es reꞌ annaon ma naretaꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ neu Naiꞌ Yesus In haef ein.)

11 Mes oras atoup noinꞌ ein annenan retaꞌ naan, sin nateenb ein am nak, sin napoin.

12 Mes naiꞌ Petrus anpoi ma naen anꞌain nopu naan. Antea nee te, in nraitan ntaam, mes in niit ahaa tais reꞌ anꞌaum Naiꞌ Yesus In aon amates naan anmees. Onaim in ntebi nfain ma nnao naten-tenab am nak, “On mee es reꞌ ia?”*

Atoup noniꞌ tuaf nua nateef nok Usif Yesus anbi ranan Emaus

(Naiꞌ Markus 16:12-13)

13 Neno naan amsaꞌ, Naiꞌ Yesus in atoup noniꞌ tuaf nua annaon neu kuan es, kaan ee, Emaus. In aꞌroon ii of oniꞌ kiru boꞌes am meseꞌ naꞌko kota Yerusalem.† 14 Sin nnaon npe-peon anmatoom rasi reꞌ Naiꞌ Yesus In aꞌmaten. 15 Nok askeken ate, Naiꞌ Yesus neikn On anpaumak-maak sin, ma nnao nabu-bua nok sin. 16 Mes sin ka nahiin Je fa, natuin Uisneno anmoeꞌ sin he sin kais nahiin Naiꞌ Yesus. 17 Onaim Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Hoe! Hi nua ki mpeo saaꞌ?”

Annenan on naan ate, sin nua sin nasnasan. Sin huumk ein on reꞌ ansusan nmaten. 18 Rarit tuaf es, kaan ee naiꞌ Klopas nataan Ee mnak, “Ho on reꞌ atoin feꞌu reꞌ ka muhiin fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ anjari nbi Yerusalem. Airoo, rasi ia feꞌ, feꞌ-feꞌu.”

19 Onaim Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Saaꞌ naa?”

Sin natahan am nak, “Naiꞌ Yesus naꞌko Nasaret naan! In batuur-batuur Uisneno In mafefa kninuꞌ. Uisneno anfee Ne kuasa ma In nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ. In nanoniꞌ atoniꞌ msaꞌ mahiin ii kah een. Too mfaun ein anmariin Ee. Ma Uisneno msaꞌ anmariin Ee.

20 On nai te, mes hai aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoni mnais haart ein anheek Je. Rarit nanaaꞌt Ee nbi gubernur he nhukun naꞌmaet Ee. Onaim sin nkuus naꞌmaet Je nbi hau nehe. 21 Nahunu te, hai mhaarp Ee mmak, In reꞌ naan, Kristus reꞌ neem he nsoi napoitan hai pah ii naꞌko anaaꞌ aprenat pah Roma reꞌ anteir hae kai. Mes maeb es ii, neon niim ii, sin nroor Goe.

22 Oras ia hai mtakaꞌnanaꞌ mtein. Feꞌe na bifee ngguin neman ma natonan am nak, kik-kiuk aanꞌ ii sin nnaon nbin nopu. 23 Mes sin nak, Naiꞌ Yesus In aon amates naan namneuk. Rarit sin niit Uisneno In ameput nua naꞌkon sonaf neno tunan, reꞌ natonan am nak, Naiꞌ Yesus anmoni nfain! 24 Hai mneen on naan ate, hai partein tuaf fauk naenan nꞌanin nopu naan. Onaim sin nitan humaꞌ meseꞌ on reꞌ bifeen naan. Sin ka niit fa Naiꞌ Yesus In aon amates naan.”

25 Sin nua sin anpeon nrarin on naan ate, Naiꞌ Yesus nak sin am nak, “Hi moonm ein kah een! Nansaaꞌ am es hi ka mpirsai fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon nain sin neno unuꞌ! 26 Sin ntuin am nak, Kristus naan ro he napein maꞌneꞌat on reꞌ naan, naꞌ In ntoup hormaat ma kuasa maꞌtaniꞌ.” 27 Onaim Naiꞌ Yesus nanoniꞌ sin areꞌ saaꞌ-saaꞌ ein reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui sin anmatoom nok Kristus, anmurai naꞌko kaꞌo Musa in tuis ein, tar antea mafefaꞌ bian sin tuis ein amsaꞌ.

28 Oras sin he ntean Emaus, Naiꞌ Yesus anmoeꞌ Jon on reꞌ he nkoon goen. 29 Mes sin nua sin nasee Je mnak, “Aam! Amtuup mok kai mabeꞌ reꞌ ia, natuin maans ee he nmouf goen.” Onaim Naiꞌ Yesus anroim ma ntaam nok sin neun umi.

30 Oras sin ntokon he nbukaen ate, Naiꞌ Yesus nait utunuꞌ fuaꞌ es. Rarit In nꞌonen ntoit makasi neu Uisneno, ma In nteib utunuꞌ naan. Oras In nsoron utunuꞌ naan neu sin nua sin, 31 naꞌ sin nahiin nak, Atoniꞌ reꞌ naan, Naiꞌ Yesus. Mes nok askeken ate, In namneuk naꞌko sin maatk ein! 32 Onaim sin nua sin naꞌuab ein am nak, “Hoe! Oras hit tneen In naꞌuab mafefa kniunꞌ ein sin tuis ein feꞌe na, hit tnaben ate hit neek ii on reꞌ napein haꞌtanis.”

33 Oras naan amsaꞌ, sin nua sin anfain nanin neun Yerusalem. Sin nateef nok Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am meseꞌ, ma tuaf bian anteinꞌ ein nabuan nbin naan. 34 Onaim atoup noinꞌ ein naan natonan tua nuaꞌ ein naan am nak, “Batuur! Usif Yesus anmoni nfain! Feꞌe na In nakriir On neu naiꞌ Petrus.”‡

35 Rarit tua nuaꞌ ein naan npeon sin saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nnaben niit sin anbin ranan, tar antea sin nahiin Naiꞌ Yesus, oras In nteib utunuꞌ.

Usif Yesus nakriir On neu atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Mateos 28:16-20, Naiꞌ Markus 16:14-18, Naiꞌ Yohanis 20:19-23, Haef ein sin Retaꞌ 1:6-8)

36 Oras sin anpe-peon on naan feꞌ, nok askeken ate, Naiꞌ Yesus anhake nbi sin atnaank ein. In nasee sin am nak, “Saloom!”

37 Mes sin naskeken ma namtaun, sin nak oniꞌ akaꞌtaus.

38 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Nansaaꞌ am es hi mimtau on reꞌ ia? Hi ka mpirsai fa mmak Au ꞌmoni ꞌfani, oo? 39 Amkius kiim Au ꞌnimak ma Au haek. Au es reꞌ ia. Ampaumaak he mreoꞌ Kau! Maut he hi mpirsai mmak, Au reꞌ ia, ka akaꞌtaus aa fa. Fin akaꞌtaus ii ka nmuiꞌ fa aof, mes hi ok-okeꞌ mkius miit Au aok ii!”

40 Oras In naꞌuab feꞌ, In nakriraꞌ sin In bikin reꞌ anbin In aꞌniimk ein ma In haek ein. 41 Sin nmarinan nmaten, natuin Naiꞌ Yesus anmoni nfain jen. Suma sin ntakaꞌnaan ein, natuin sin ka bisa nahiin narek-rekoꞌ fa, neu saaꞌ am es anjair on reꞌ naan. Onaim Naiꞌ Yesus nataan sin am nak, “Hi miah saaꞌ ambi ia?” 42 Onaim sin nfee Ne iik tunuꞌ tuuk aan es. 43 Naiꞌ Yesus antoup iik tunuꞌ naan, rarit in neuk goe nbi sin maatk ein.

44 Onaim In naꞌuab am nak, “On mee? Hi mimnau oras Au ubua ꞌok ki feꞌ, aiꞌ? Au utoon ki oras naan ꞌak, areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui sin anmatoom nok Kau naan, ro he njarin. Esan reꞌ: naꞌko kaꞌo Musa, naꞌko mafefa kninuꞌ bian sin, ma naꞌko suur Siit Pures-Boꞌis sin.”

45 Rarit In natoon neu sin namnuut, he sin nahiin batuur-batuur Suur Akninuꞌ In oetk ein. 46 In naꞌuab antein am nak, “Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antuin nrarin am nak, Kristus reꞌ Uisneno nreek haefan nain Je naan, ro he napein maꞌneꞌat humaꞌ-humaꞌ, rarit In nmaet. Mes of anmeu te, In nmoni nfain. Sin ntui nain sin een! 47 Oras ia, Au ꞌfee ki kuasa he hi meik Rais Reko ia meu areꞌ uuf ma pah, ammurai miꞌko kota Yerusalem reꞌ ia. Mitonan sin am mak, atoniꞌ reꞌ anmanakuꞌ neu in nsaan ma ntebi nfain neu Uisneno, Uisneno of annoes nain in saant ein ok-okeꞌ. 48 Hi ro he mjair saksii he miretaꞌ mmak, Au upein maꞌneꞌat, rarit Au ꞌmaet, mes ꞌmoni ꞌfain. 49 Au of aꞌsonuꞌ ki Asmaan Akninuꞌ reꞌ Au Amaꞌ anbaꞌan anrair Je. Mes hi ro he mpao mbi kota Yerusalem reꞌ ia, tar antea hi mtoup kuasa naꞌko sonaf neno tunan.”✡

Usif Yesus naꞌait On neu sonaf neno tunan

(Naiꞌ Markus 16:19-20, Haef ein sin Retaꞌ 1:9-11)

50 Neon goes, Naiꞌ Yesus nok sin anpoin naꞌkon kota in nanan. Oras sin anpaumaak kuan Betania, In nait In aꞌniman ma naꞌuab anfeen sin tetus.✡ 51 In naꞌuab anfeen sin tetus feꞌ on naan ate, In naꞌait On ansae neu sonaf neno tunan. 52 Ankius nitan on naan ate, sin nriꞌtuun ma naꞌbesan neun Ee. Rarit sin nfanin neun kota Yerusalem nok neek mariin koꞌu. 53 Ansuun-suun neno, sin nabuan anbin Uim Onen Uuf, he nsiin ma npures naꞌnaeb Uisneno.

Aam Teofilus! Au reet matuꞌin reꞌ ia, utuꞌub sin anbin reꞌ ia nai.

Tabe ma haan buseet,

naꞌko au, naiꞌ Lukas kau, tua.

* 1:1-3 Kanaf Teofilus anbi uab Yunani in oetn ii nak ‘atoniꞌ reꞌ anneek Uisneno’. Surat reꞌ ia naiꞌ Lukas in suur ahunut reꞌ in ntui je ma nsoun ee neu naiꞌ Teofilus. Surat es anteniꞌ, es reꞌ Haef ein sin Retaꞌ.

✡ 1:5 1 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 24:10, Anpoin naꞌkon Pah Masir 7:7

✡ 1:15 Surat Sensus 6:3

✡ 1:17 Naiꞌ Meliaki 4:5-6

✡ 1:19 Naiꞌ Danial 8:16, 9:21

✡ 1:27 Naiꞌ Mateos 1:18

† 1:31 Anbi uab Ibrani, Yeshua in oetn ii nak, ‘Uisneno nsoi mansian’. ‘Yeshua’ naan, es reꞌ Yesus anbi uab Yunani. Amkisu msaꞌ Mateos 1:21

‡ 1:33 Uab Yunani ntui mnak, ‘In naprenat naiꞌ Yakop in umi’. In sairt ii nak, ‘In naprenat atoin Israelas sin’.

✡ 1:33 2 Naiꞌ Samuel 7:12,13,16, Naiꞌ Yesaya 9:7

✡ 1:37 Retaꞌ Ahun-hunut 18:14

✡ 1:48 1 Naiꞌ Samuel 1:11

✡ 1:52 Naiꞌ Ayup 5:11, 12:19

✡ 1:55 Retaꞌ Ahun-hunut 17:7, 1 Naiꞌ Samuel 2:1-10

✡ 1:59 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:3

✡ 1:76 Naiꞌ Meliaki 3:1

✡ 1:78-79 Naiꞌ Yesaya 9:2

✡ 2:21 Naiꞌ Lukas 1:31, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:3

✡ 2:22 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:1-8

✡ 2:23 Anpoin naꞌkon Pah Masir 13:2,12

✡ 2:24 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:6-8

✡ 2:32 Naiꞌ Yesaya 42:6, 49:6, 52:10

✡ 2:39 Naiꞌ Mateos 2:23

✡ 2:41 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 16:1-8

✡ 2:52 1 Naiꞌ Samuel 2:26, Fainekat 3:4

* 3:1-2 Prenat pah Roma anpaek atoin Yahudis tuaf es, kaan ee naiꞌ Yosefus, he ntui aꞌnaof pah Israꞌel anbi oras naan. In antui anmatoom nok anaaꞌ aprenat sin nonot-asar amsaꞌ. Es naan ate, hit tahiin tak, naiꞌ Herodes anbi eraꞌ reꞌ ia, kanan bian ii, es reꞌ naiꞌ Herodes Antipas. In aamf ee es reꞌ naiꞌ Herodes Aꞌnaet (amrees nbi surat naiꞌ Mateos 2:1-22 ma surat naiꞌ Lukas 1:5 amsaꞌ). Naiꞌ Felipus anbi eraꞌ reꞌ ia, es reꞌ naiꞌ Herodes Antipas in tataf. Naiꞌ Felipus in aamf ee, es reꞌ Herodes Aꞌnaet; in ainf ee, kaan ee bi Kleopatra naꞌko Yerusalem. In nsao bi Salome, es reꞌ bi Herodias in anah. Anbi surat naiꞌ Lukas 3:19, anmuiꞌ kanaf naiꞌ Felipus es antein. In reꞌ naan, naiꞌ Herodes Antipas in orif. In aamf ee naiꞌ Herodes Aꞌnaet amsaꞌ; mes in ainf ee, kaan ee bi Mariamne. In nsao bi Herodias. Sin nua sin, sin aan feto, kaan ee bi Salome. Mes in tataf naiꞌ Herodes Antipas nasiik naan in fee. (Amrees retaꞌ reꞌ ia ambi surat naiꞌ Mateos 14:3; surat naiꞌ Markus 6:17; surat naiꞌ Lukas 3:19 amsaꞌ).

✡ 3:6 Naiꞌ Yesaya 40:3-5

✡ 3:7 Naiꞌ Mateos 12:34, 23:33

✡ 3:8 Naiꞌ Yohanis 8:33

✡ 3:9 Naiꞌ Mateos 7:19

✡ 3:12 Naiꞌ Lukas 7:29

† 3:16 Tuis uab Yunani un-unuꞌ nak, ‘he auf in tani ꞌpein haef ein amsaꞌ, au ka neu he ꞌmoeꞌ aan ee fa’. In oetn ii nak, naiꞌ Yohanis in suma atoin aꞌbaut es aah, maski njair Usif Yesus In aan rekaꞌ msaꞌ, in nnaben ate, ka neu he njarif.

‡ 3:19-20 Mrees catatan et surat naiꞌ Lukas 3:1-2. Mkisu msaꞌ surat naiꞌ Mateos 14:3-4; surat naiꞌ Markus 6:17-18.

✡ 3:22 Retaꞌ Ahun-hunut 22:2, Siit Pures-Boꞌis sin 2:7, Naiꞌ Yesaya 42:1, Naiꞌ Mateos 3:17, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 9:35

✡ 4:4 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 8:3, Naiꞌ Mateos 4:4

✡ 4:8 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:13

✡ 4:11 Siit Pures-Boꞌis sin 91:11-12

✡ 4:12 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:16

* 4:19 Eer nuaꞌ ein reꞌ ia matuꞌi natuin uab Yunani un-unuꞌ. Alkitab uab Indonesia (TB) antao nsaan nomer naꞌko eraꞌ 19 anbi bare reꞌ ka natai fa.

✡ 4:19 Naiꞌ Yesaya 61:1-2

✡ 4:24 Naiꞌ Markus 6:4, Naiꞌ Yohanis 4:44

✡ 4:25-26 1 Uisf ein sin Retaꞌ 17:1,8-16

✡ 4:27 2 Uisf ein sin Retaꞌ 5:1-14

✡ 4:32 Naiꞌ Mateos 7:28-29

† 4:38 Naiꞌ Simon naan, es reꞌ naiꞌ Petrus in kanan es anteniꞌ.

* 5:1 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak ‘anbi nefo Genesaret in ninin’. Nefo Genesaret in kanan es, es reꞌ nefo Galilea.

✡ 5:3 Naiꞌ Mateos 13:1-2, Naiꞌ Markus 3:9-10, 4:1

✡ 5:5 Naiꞌ Yohanis 21:3

✡ 5:6 Naiꞌ Yohanis 21:6

† 5:8-10 Naiꞌ Simon, aiꞌ naiꞌ Petrus, aiꞌ naiꞌ Simon Petrus, naan kanaf teun naꞌko tuaf meseꞌ.

✡ 5:14 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 14:1-32

‡ 5:27 Naiꞌ Lewi in kanan es antein, es reꞌ naiꞌ Mateos.

✡ 5:30 Naiꞌ Lukas 15:1-2

§ 5:37-38 Tuis uab Yunani un-unuꞌ nak, “Kais mirai tua min-kaes anggur oef feꞌu neu aꞌkaip pasu mnaaꞌ, he kais-kaisaꞌ in npeeꞌ aiꞌ natpisuꞌ.

✡ 6:1 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 23:25

✡ 6:3-4 1 Naiꞌ Samuel 21:1-6, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:9

* 6:15 Partei purtik Selot ia, namin ranan he sin nafeitn ok naꞌkon prenat pah Roma. Partei reꞌ ia, in kanan es anteniꞌ, es reꞌ ‘Patriot’.

✡ 6:22-23 1 Naiꞌ Petrus 4:14

✡ 6:22-23 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 36:16, Haef ein sin Retaꞌ 7:52

✡ 6:31 Naiꞌ Mateos 7:12

✡ 6:39 Naiꞌ Mateos 15:14

✡ 6:40 Naiꞌ Mateos 10:24-25, Naiꞌ Yohanis 13:16, 15:20

† 6:44 Alkitab uab Yunani antui mnak, atoniꞌ ka nseu naan fa σῦκον (sukon) naꞌko ἀκανθα (akantha). Sin imsaꞌ ka napein ein fa σταφυλή (stafulei) naꞌko βάτος (batos). In aꞌmoufn ii nak, naꞌko hau uuꞌ goes, hit tseu fuaf tatuin in masan.

✡ 6:44 Naiꞌ Mateos 12:33

✡ 6:45 Naiꞌ Mateos 12:34

✡ 7:22 Naiꞌ Yesaya 35:5-6, 61:1

✡ 7:27 Naiꞌ Meliaki 3:1

✡ 7:30 Naiꞌ Mateos 21:32, Naiꞌ Lukas 3:12

✡ 7:38 Naiꞌ Mateos 26:7, Naiꞌ Markus 14:3, Naiꞌ Yohanis 12:3

✡ 8:3 Naiꞌ Mateos 27:55-56, Naiꞌ Markus 15:40-41, Naiꞌ Lukas 23:49

✡ 8:10 Naiꞌ Yesaya 6:9-10

✡ 8:16 Naiꞌ Mateos 5:15, Naiꞌ Lukas 11:33

✡ 8:17 Naiꞌ Mateos 10:26, Naiꞌ Lukas 12:2

✡ 8:18 Naiꞌ Mateos 25:29, Naiꞌ Markus 4:25, Naiꞌ Lukas 19:26

* 8:26 Tuis uab Yunani reꞌ rekon nnes-neis ji nak, ‘Gerasa’. Anmuiꞌ tuis bian nak, ‘Gadara’. Ma anmuiꞌ bian anteniꞌ nak, ‘Gergesa’.

† 8:43 Tuis uab Yunani bian ka ntuin fa mnak, “In narair in roit ma in aꞌmuiꞌk ein ok-okeꞌ oras in npairoir in tuan, reꞌ he nbaen apairoirt ein.”

✡ 9:5 Naiꞌ Lukas 10:4-11, Haef ein sin Retaꞌ 13:51

* 9:7 Herodes Antipas naan, Herodes Aꞌnaet in anah. Herodes Aꞌnaet naan, es reꞌ naprenat he nroor niis riꞌana kruꞌuf anbi Betlehem oras nahonis Usif Yesus. Amtae Mateos 2:16-18.

✡ 9:8 Naiꞌ Mateos 16:14, Naiꞌ Markus 8:28, Naiꞌ Lukas 9:19

✡ 9:13-14 Naiꞌ Mateos 14:21

✡ 9:19 Naiꞌ Mateos 14:1-2, Naiꞌ Markus 6:14-15, Naiꞌ Lukas 9:7-8

✡ 9:20 Naiꞌ Yohanis 6:68-69

† 9:22 Uab Yunani ansoꞌin neno te, es reꞌ: 1) neno ia = neon ahunut; 2) nokaꞌ = neno no nuan ii; 3) anmeu = neno no teun ii. Onaim anbi uab Yunani, τῃ τρίτῃ ἡμέρᾳ (tē tritē hēmera) “anbi neno no teun ii” in oten anbi uab Amarasi es reꞌ “in nmeun ii”. Onaim Usif Yesus In aꞌmaten, tsoiꞌ neon ahunut (Neon Niim Aꞌnaet), ma In neno nmoni nfain, tsoiꞌ je, neno no teun ii, es reꞌ anmeu (Krei Paska).

✡ 9:23 Naiꞌ Mateos 10:38, Naiꞌ Lukas 14:27

✡ 9:24 Naiꞌ Mateos 10:39, Naiꞌ Lukas 17:33, Naiꞌ Yohanis 12:25

✡ 9:35 2 Naiꞌ Petrus 1:17-18, Naiꞌ Yesaya 42:1, Naiꞌ Mateos 3:17, 12:18, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 3:22

✡ 9:46 Naiꞌ Lukas 22:24

✡ 9:48 Naiꞌ Mateos 10:40, Naiꞌ Lukas 10:16, Naiꞌ Yohanis 13:20

‡ 9:53 Abitan Samaria sin bare ꞌruriꞌ-besat neu Uisneno et aꞌtoꞌef Gerasim, et sin pah. Aꞌroo goen sin makaꞌrais ein nok atoin Yahudis sin reꞌ naꞌbesan neu Uisneno et kota Yerusalem.

✡ 9:54 2 Uisf ein sin Retaꞌ 1:9-16

✡ 9:61 1 Uisf ein sin Retaꞌ 19:20

* 10:1 Tuis uab Yunani bian matuꞌi mnak, ‘atoup noniꞌ tuaf boꞌ hitu mnua (72)’. Bian nak, ‘atoup noniꞌ tuaf boꞌ hiut (70)’. Uab banit oras ia sin npirin ‘boꞌ hitu mnua (72)’

✡ 10:2 Naiꞌ Mateos 9:37-38

✡ 10:3 Naiꞌ Mateos 10:16

✡ 10:5-8 1 Korintus 9:14, 1 Naiꞌ Timotius 5:18

✡ 10:11 Naiꞌ Mateos 10:7-14, Naiꞌ Markus 6:8-11, Naiꞌ Lukas 9:3-5, Haef ein sin Retaꞌ 13:51

✡ 10:12 Retaꞌ Ahun-hunut 19:24-28, Naiꞌ Mateos 10:15, 11:24

† 10:13 Uab Indonesia antui mnak, ‘Khorazim’. Batuurn ii, uab Yunani antui mnak, Χοραζίν ‘Choradzin’.

✡ 10:13 Naiꞌ Yesaya 23:1-18, Naiꞌ Yeskial 26:1—28:26, Naiꞌ Joel 3:4-8, Naiꞌ Amos 1:9-10, Naiꞌ Sakarias 9:2-4

✡ 10:15 Naiꞌ Yesaya 14:13-15

✡ 10:16 Naiꞌ Mateos 10:40, Naiꞌ Markus 9:37, Naiꞌ Lukas 9:48, Naiꞌ Yohanis 13:20

‡ 10:17 Tuis uab Yunani bian matuꞌi mnak, ‘atoup noniꞌ tuaf boꞌ hitu mnua (72)’. Bian nak, ‘atoup noniꞌ tuaf boꞌ hiut (70)’. Uab banit oras ia sin npirin ‘boꞌ hitu mnua (72)’

✡ 10:19 Siit Pures-Boꞌis sin 91:13

✡ 10:22 Naiꞌ Yohanis 3:35, 10:15

✡ 10:27 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:5

✡ 10:28 Naiꞌ Mateos 22:35-40, Naiꞌ Markus 12:28-34, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 18:5

✡ 10:33-34 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 28:15

§ 10:35 Uab Yunani ntui mnak, “dinar fuaꞌ nua”.

✡ 10:38-40 Naiꞌ Yohanis 11:1

✡ 11:15 Naiꞌ Mateos 9:34, 10:25

✡ 11:16 Naiꞌ Mateos 12:38, 16:1, Naiꞌ Markus 8:11

* 11:22 Tatuin ahinit Suur Akninuꞌ “tua maꞌtain ahunut” reꞌ ia, es reꞌ aꞌnaak nitu. Ma “tua maꞌtain es antein maꞌtaniꞌ nneis” es reꞌ Usif Yesus.

✡ 11:23 Naiꞌ Markus 9:40

✡ 11:30 Naiꞌ Mateos 16:4, Naiꞌ Markus 8:12, Naiꞌ Junus 3:4

✡ 11:31 1 Uisf ein sin Retaꞌ 10:1-10, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 9:1-12

✡ 11:32 Naiꞌ Junus 3:5

† 11:33 Tuis uab Yunani bian, ka ntuin fa nak, “rarit nait iꞌkora, ma ntoeb paku naan”.

✡ 11:33 Naiꞌ Mateos 5:15, Naiꞌ Markus 4:21, Naiꞌ Lukas 8:16

✡ 11:42 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 27:30

✡ 11:50-51 Retaꞌ Ahun-hunut 4:8, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 24:20-21

✡ 12:1 Naiꞌ Mateos 16:6, Naiꞌ Markus 8:15

✡ 12:2 Naiꞌ Markus 4:22, Naiꞌ Lukas 8:17

✡ 12:10 Naiꞌ Mateos 12:32, Naiꞌ Markus 3:29

✡ 12:12 Naiꞌ Mateos 10:19-20, Naiꞌ Markus 13:11, Naiꞌ Lukas 21:14-15

✡ 12:27 1 Uisf ein sin Retaꞌ 10:4-7, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 9:3-6

✡ 12:35-36 Naiꞌ Mateos 25:1-13, Naiꞌ Markus 13:34-36

✡ 12:40 Naiꞌ Mateos 24:43-44

✡ 12:50 Naiꞌ Markus 10:38

✡ 12:53 Naiꞌ Mika 7:6

* 13:6 Uab Indonesia npaek kata ‘hau ara’ naꞌko uab Yunani sukei. Mes Suur Akninuꞌ ntui hau uuꞌ goes reꞌ atoniꞌ biasa naah in fuan. Anbi pah Indonesia pasaꞌ maans ee ꞌsaen, atoniꞌ ka neuk fa ‘hau ara’ in fuan. Onaim ‘hau ara’ anbi Suur Akninuꞌ uab Indonesia, ka on fa reꞌ hau araꞌ anbi ia.

✡ 13:14 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:9-10, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:13-14

† 13:21 Uab Yunani ntui mnak, tariku sata teun. Sata es, of oniꞌ liter boꞌes am nua. Onaim sata tenu te, liter boꞌ tenu mnee.

✡ 13:27 Siit Pures-Boꞌis sin 6:9

✡ 13:28 Naiꞌ Mateos 22:13, 25:30

✡ 13:29 Naiꞌ Mateos 8:11-12

✡ 13:30 Naiꞌ Mateos 19:30, 20:16, Naiꞌ Markus 10:31

✡ 13:35 Siit Pures-Boꞌis sin 118:26

✡ 14:5 Naiꞌ Mateos 12:11

✡ 14:10 Fainekat 25:6-7

✡ 14:11 Naiꞌ Mateos 23:12, Naiꞌ Lukas 18:14

✡ 14:26 Naiꞌ Mateos 10:37

✡ 14:27 Naiꞌ Mateos 10:38, 16:24, Naiꞌ Markus 8:34, Naiꞌ Lukas 9:23

✡ 15:2 Naiꞌ Lukas 5:29-30

* 15:8 Uab Yunani matuꞌi mnak, drakma boꞌes (10). Drakma es, es reꞌ atukan tuaf es in kai neon goes.

* 16:6 Tuis uab Yunani nak, ‘batos nautn es (100)’. Batos es ate, es reꞌ liter boꞌ tenu mniim antea boꞌ haa (35-40).

† 16:7 Tuis uab Yunani nak, ‘koros nautn es (100)’. Koros es ate, es reꞌ liter natun tenu mboꞌ seo (390).

✡ 16:13 Naiꞌ Mateos 6:24

✡ 16:16 Naiꞌ Mateos 11:12-13

✡ 16:17 Naiꞌ Mateos 5:18

✡ 16:18 Naiꞌ Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 17:3 Naiꞌ Mateos 18:15

* 17:5 Tuis uab Yunani anbi eraꞌ reꞌ ia, antui mnak, “haef ein”. Naiꞌ Lukas antui nak “haef ein” anmatoom neu Usif Yesus In atoup noniꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein.

✡ 17:14 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 14:1-32

✡ 17:26 Retaꞌ Ahun-hunut 6:5-8

✡ 17:27 Retaꞌ Ahun-hunut 7:6-24

✡ 17:29 Retaꞌ Ahun-hunut 18:20—19:25

✡ 17:31 Naiꞌ Mateos 24:17-18, Naiꞌ Markus 13:15-16

✡ 17:32 Retaꞌ Ahun-hunut 19:26

✡ 17:33 Naiꞌ Mateos 10:39, 16:25, Naiꞌ Markus 8:35, Naiꞌ Lukas 9:24, Naiꞌ Yohanis 12:25

† 17:36 Eraꞌ boꞌ tenu mnee (36) reꞌ ia, ka nmuiꞌ fa et tuis uab Yunani reꞌ reko nneis-neisi.

✡ 18:14 Naiꞌ Mateos 23:12, Naiꞌ Lukas 14:11

✡ 18:20 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12-16, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16-20

* 18:38 ‘Usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun’ naan, kanaf es neu ‘Kristus’, es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno anbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ. Nok ranan naan, aforot ia nmanakuꞌ nak, Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Kristus.

* 19:4 Tuis uab Yunani nak, hau reꞌ ia sukomorea. Hau humaꞌ reꞌ ia, ka tiit fa et pah Indonesia pasaꞌ neon-saet.

✡ 19:10 Naiꞌ Mateos 18:11

† 19:13 Tuis uab Yunani nak usif naan anfeen sin, ‘mina boꞌes’. Mina es ate, es reꞌ dinar nautn es (100), aiꞌ, tukan tuaf es in kai neno nautn es.

✡ 19:26 Naiꞌ Mateos 13:12, Naiꞌ Markus 4:25, Naiꞌ Lukas 8:18

✡ 19:27 Naiꞌ Mateos 25:14-30

‡ 19:35 Anbi bare naan, kaes kouꞌ gui nsae bikaseꞌ, too gui nsae bikaes keledai. Usif Yesus ansae bikaes keledai, njair tanar nak In reꞌ naan neek maꞌnuraꞌ. Anbi Naiꞌ Sakarias in surat 9:9, anmuiꞌ rais manbaꞌan es nak, too Israelas sin uisf ee of ankoen on neem, ma ansae bikaes keledai.

✡ 19:38 Siit Pures-Boꞌis sin 118:26

✡ 19:46 Naiꞌ Yesaya 56:7, Naiꞌ Yeremias 7:11

✡ 19:47 Naiꞌ Lukas 21:37

✡ 20:9 Naiꞌ Yesaya 5:1

✡ 20:17 Siit Pures-Boꞌis sin 118:22

✡ 20:27 Haef ein sin Retaꞌ 23:8

✡ 20:28 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:5

✡ 20:37 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:6

✡ 20:43 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 21:15 Naiꞌ Lukas 12:11-12

✡ 21:22 Naiꞌ Hosea 9:7

✡ 21:25 Naiꞌ Yesaya 13:10, Naiꞌ Yeskial 32:7, Naiꞌ Joel 2:31, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:12-13

✡ 21:27 Naiꞌ Danial 7:13, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:7

✡ 21:37 Naiꞌ Lukas 19:47

✡ 22:1 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27

✡ 22:20 Naiꞌ Yeremias 31:31-34

✡ 22:21 Siit Pures-Boꞌis sin 41:10

✡ 22:24 Naiꞌ Mateos 18:1, Naiꞌ Markus 9:34, Naiꞌ Lukas 9:46

✡ 22:26 Naiꞌ Mateos 20:25-27, Naiꞌ Mateos 23:11, Naiꞌ Markus 9:35

✡ 22:27 Naiꞌ Yohanis 13:12-15

✡ 22:30 Naiꞌ Mateos 19:28

* 22:31 Anbi tuis uab Yunani, sin nteek naiꞌ Petrus in kanan es, es reꞌ naiꞌ Simon.

✡ 22:35 Naiꞌ Mateos 10:9-10, Naiꞌ Markus 6:8-9, Naiꞌ Lukas 9:3, 10:4

✡ 22:37 Naiꞌ Yesaya 53:12

† 22:44 Tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis ji ma rek-reko nneis ji, ka ntui fa eraꞌ 43-44 ia.

✡ 22:53 Naiꞌ Lukas 19:47, 21:37

✡ 22:69 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

* 23:17-18 Eraꞌ 17 anbi kurung naan, ka tiit fa et tuis uab Yunani reꞌ manasik anneisi.

✡ 23:30 Naiꞌ Hosea 10:8, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:16

† 23:31 Tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis nak, “Karu atoniꞌ nmoeꞌ on reꞌ ia neu hau ꞌhonis, saaꞌ antein neu hau metoꞌ.”

‡ 23:34 a: Tuis anbi kurung naan ee, ka matuꞌi fa et tuis-tuis amfaun uab Yunani reꞌ manasik ma reꞌ rek-reko nneisi.

✡ 23:34 Siit Pures-Boꞌis sin 22:19

✡ 23:35 Siit Pures-Boꞌis sin 22:8

✡ 23:36 Siit Pures-Boꞌis sin 69:22

✡ 23:44-45 Anpoin naꞌkon Pah Masir 26:31-33

✡ 23:46 Siit Pures-Boꞌis sin 31:5

§ 23:47 Kata uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia, in oetn ii bisa msaꞌ nak, “Atoniꞌ reꞌ ia ka nmuiꞌ fa sanat.”

✡ 23:49 Naiꞌ Lukas 8:2-3

✡ 23:56 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:10, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:14

✡ 24:7 Naiꞌ Mateos 16:21, 17:22-23, 20:18-19, Naiꞌ Markus 8:31, 9:31, 10:33-34, Naiꞌ Lukas 9:22, 18:31-33

* 24:12 Tuis uab Yunani bian ka ntui fa eraꞌ 12 reꞌ ia.

† 24:13 Tuis uab Yunani antui mnak, “stadia boꞌ nee naꞌko Yerusalem”. Stadia boꞌ nee naan, humaꞌ meseꞌ nok kiru 11,1.

‡ 24:34 Tuis uab Yunani nak ‘Simon’ anbi eraꞌ reꞌ ia. Naiꞌ Simon naan, naiꞌ Petrus in kaan es amsaꞌ.

✡ 24:49 Naiꞌ Joel 2:28-29, Naiꞌ Yohanis 14:16-17, Haef ein sin Retaꞌ 1:4

✡ 24:50 Haef ein sin Retaꞌ 1:9-11

Naiꞌ Yohanis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Usif Yesus In Rais Reko

natuin

naiꞌ Yohanis in tuis

1

Naiꞌ Yesus naan, sekau?

1 Nahunu te, Uisneno In Kabin ma Prenat nmuꞌi nrair.

Uisneno In Kabin ma Prenat naan, humaꞌ meseꞌ on reꞌ Tuaf es.

Tuaf naan nok Uisneno.

Ma In es reꞌ Uisneno msaꞌ.

2 Oras neon goe tunan ma pah-pinan ka njair fa feꞌ,

Tuaf naan nok nain Uisneno.

3 Uisneno nmoeꞌ areꞌ saaꞌ ii njair, npaek In Kabin ma Prenat naan.

Ka nmuiꞌ fa baer es, reꞌ njari msaꞌ, karu Tuaf naan ka es reꞌ anmoeꞌ je fa.

4 In reꞌ naan, oe je matan ma hau goe uun naꞌko ꞌmonit.

Onaim atoniꞌ reꞌ napein ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon,

sin napein je naꞌko Na.

In humaꞌ meseꞌ on reꞌ Meuꞌ-sineꞌ reꞌ npiin amsaꞌ,

he tuaf-tuaf reꞌ anmonin nbin Meuꞌ-sineꞌ naan,

bisa nkisun, nahinin ma nakeon.

5 Meuꞌ-sineꞌ naan, npiin ma ntanaꞌ ntaam antea meisꞌokan;

ma meisꞌokan naan ka bisa ntahan naan Ee fa.

Fin Meuꞌ-sineꞌ naan anpiin ma ntanaꞌ piut.

6 Anmuiꞌ tuaf es antein, kaan ee naiꞌ Yohanis. Uisneno nreek haefn ee msaꞌ,✡ 7 he njair saksii reꞌ natoon anmatoom nok Meuꞌ-sineꞌ naan. Maut he areꞌ mansian ii, sin arsin bisa npirsain neun Uisneno, natuin naiꞌ Yohanis in uaban naan.

8 Naiꞌ Yohanis reꞌ ia, ka Meuꞌ-sineꞌ naan fa. Mes Uisneno nreek haefn ee, he natoon anmatoom nok Meuꞌ-sineꞌ naan. 9 Fin Tuaf reꞌ anjair Meuꞌ-sineꞌ batuur aan, he ntaam neem neu pah-pinan ia. Meuꞌ-sineꞌ naan anmoeꞌ areꞌ kanan rais amneot ma amnonot, mamnitaꞌ neun mansian ein ok-okeꞌ.

10 Maski In nmoꞌe nrair areꞌ saaꞌ ii reꞌ nbi pah-pinan ia, mes mansian reꞌ abit pah-pinan ia ka nahiin naan Ee fa, oras In neem natua nbi ia. 11 Maski In neem natua nok Iin na kuun, mes sin ka nromin fa he ntoup Goe. 12 Maski on naan amsaꞌ, mes areꞌ mansian ii reꞌ antoup Goe ma npirsai Je, In nfeen sin hak he njarin Uisneno In aanh ein. 13 Naan nahuumb ok on reꞌ nahoniꞌ nafaniꞌ sin. Mes nahoniꞌ naꞌfeꞌu sin reꞌ naan, ka humaꞌ meseꞌ fa nok bifee nahoniꞌ riꞌanaꞌ. Ma ka naꞌko fa atoin es, reꞌ nroim he napein sufaꞌ-kaꞌuf. Fin sin njarin Uisneno In aanh ein, natuin Uisneno es anfeen sin aꞌmoin feꞌu naan.

14 Rarit ‘Uisneno In Kabin ma Prenat’ naan,

nmoni njair mansian.

In nmoin et hit sonak ma hit atnaank ii.

Hit tkius ma tiit In pinan ma krahan.

In npiin ma nakraah on reꞌ naan, natuin In reꞌ naan, Uisneno In Anah fuaꞌ meseꞌ.

In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit,

natuin In amneikn ee, on reꞌ naan.

Ma areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ In natoon sin anmatoom nok Uisneno, ro batuur.

15 Naiꞌ Yohanis naan, es reꞌ natoon anmatoom nok Tuaf reꞌ ia. In nhunun ma nkoaꞌ am nak, “Amneen ma mitniin, oo! Tuaf reꞌ ia, es reꞌ au uretaꞌ ꞌrair Je ꞌak, ‘Tuaf es of he nkoen On neem. In reꞌ naan, koꞌu nneis naꞌko kau. Fin oras ka nahoniꞌ kau fa feꞌ, In nmoin nahunu nrair!’ ”

16 Naiꞌ Yohanis naꞌuab on reꞌ naan, natuin Tuaf naan anroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot. Ma fani-fani In nmoeꞌ on reꞌ naan neu kit arkit. 17 Un-unuꞌ te, kaꞌo Musa es reꞌ antoup Uisneno In Atoran ma nasaunt Ee neu hit beꞌi-naꞌi sin. Mes oras ia, Tuaf naan, es reꞌ Yesus Kristus, In es reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ Uisneno In nekan arekot neu kit. Ma areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ, reꞌ In natoon sin anmatoom nok Uisneno, ro batuur on naan. 18 Ka tiit tiit fa tuaf es, reꞌ ankius niit Uisneno. Mes In Anah fuaꞌ meseꞌ reꞌ In nneek Ee naan, es reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ neu kit Uisneno In nekan. Riꞌanaꞌ naan, et In Aamf ee aon-bian. Fin In reꞌ naan, es reꞌ Uisneno msaꞌ.

Naiꞌ Yohanis Asranit naruruꞌ ma nakriraꞌ Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 3:1-12, Naiꞌ Markus 1:1-8, Naiꞌ Lukas 3:1-18)

19 Neot es, atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein abitan Yerusalem anreek haefan aꞌnaak rais pirsait tuaf fauk, ma tuaf fauk naꞌkon uuf naiꞌ Lewi reꞌ biasa ntuthaen anbin Uim Onen Uuf. Sin annaon neun noe Yarden in panin,* he nataan naiꞌ Yohanis Asranit am nak, “Ho reꞌ ia, Kristus reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem, aa oo?”

Rarit in natoon neu sin am nak, in reꞌ naan sekau. 20 In nmanakuꞌ maat-maat am nak, “Kaah fa, tua. Au reꞌ ia, ka Kristus fa, tua.”

21 Onaim sin nataan anteinꞌ ein am nak, “Karu on naan ate, ho reꞌ ia, sekau? Kaꞌo Elia, oo?”

In nataah am nak, “Kaah fa msaꞌ, tua.”

Rarit sin nataan anteinꞌ ein am nak, “Kais-kaisaꞌ ho reꞌ ia, Uisneno In mafefa kniun aan, aa oo?”

In nataah am nak, “Kaah fa msaꞌ, tua.”✡

22 Rarit sin nataan anteinꞌ ein am nak, “Karu on reꞌ naan ate, ho reꞌ ia, sekau? Mutoon kai feꞌ! Natuin hai he mfain he mitoon meu aꞌnaet ein reꞌ nreek haefan kai. Amturun ma mbaab maan kai, tua!”

23 Onaim in naꞌuab natuin saaꞌ reꞌ kaꞌo Yesaya ntui nain je mnak,

“Au reꞌ ia, es reꞌ tuaf reꞌ anhunun ma nkoaꞌ anbi bare ꞌroo ma maꞌkoroꞌ mnak,

‘Hi ar-arki ro he mraip ma miꞌsonaꞌ ranan,

he mseun ma mtoup Usiꞌ In amneman!

Amꞌoop ma mnae ranan he mseun Goe.’ ”✡

24 Anbi tuaf ein reꞌ neman naꞌkon kota Yerusalem sin atnaank ein naan, anmuiꞌ tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Farisi msaꞌ. 25 Rarit sin nataan naiꞌ Yohanis am nak, “On nai, tua. Karu ho ka Kristus ko fa, ka kaꞌo Elia ko fa, ma ka Uisneno In mafefa kniun aan ko fa te, nansaaꞌ am es naꞌ ho musrain tuaf? Ho mupein hak muꞌko mee?”

26 Onaim naiꞌ Yohanis nataah am nak, “Au reꞌ ia, au usrain tuaf suma ꞌpake haa oe. Mes anmuiꞌ Tuaf es, et hi tnaanm ein reꞌ hi ka mihiin Je fa. 27 In reꞌ naan, koꞌu nneis naꞌko kau, maski au es unoniꞌ atoniꞌ uhuun. Maski au ꞌjari haa In aan renuꞌ-aan rekaꞌ amsaꞌ, au ka umnees ꞌok Ne fa, tua.”†

28 Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ njarin nbin Betania, nbi noe Yarden in panin. Naiꞌ Yohanis nok in atoup noinꞌ ein nasranin tuaf anbin naan.‡

Usif Yesus naan, on reꞌ Uisneno In Aꞌbib-kaes Anaꞌ

29 Nokaꞌ on naan ate, naiꞌ Yohanis ankius niit Naiꞌ Yesus annao neem anꞌain na. Onaim In naꞌuab am nak, “Amkius miit Atoniꞌ nee, tua! In reꞌ naan, Uisneno In Aꞌbib-kaes Anaꞌ reꞌ njair fuaꞌ-turuꞌ he nsaok nain mansian pah-pinan ia sin saant ein. 30 Atoniꞌ reꞌ ia, es reꞌ au utoon Ee ꞌeu ki afi naa mꞌak, ‘Of anmuiꞌ Tuaf es, reꞌ npoi ma nboor neem. In reꞌ naan, koꞌu nneis naꞌko kau, natuin In nahuun nain naꞌko kau.’ 31 Unuꞌ te, au ka uhiin fa ꞌak, In reꞌ naan, Kristus. Maski on naan amsaꞌ, mes au uhini ꞌrair. Onaim au ro he utoon ꞌeu atoin Israelas sin anmatoom nok Ne. Natuin rasi naan, au ꞌuum ma usrain tuaf aꞌpaek oe.

32-33 Uisneno nhaefan kau he usrain tuaf aꞌpaek oe. In natoon kau msaꞌ am nak, ‘Of Tuaf es he neem neu ko. Rarit Au Smanak ansanu ntoko nbi Na. Tuaf naan of es reꞌ neik Au Smaan Akninuꞌ, he nfee kuasa neu Au ngguin.’ Oras Tuaf naan neem, au ka uhiin ꞌain Je fa. Mes oras au ꞌkius Uisneno In Asmanan ansaun neem naꞌko neon goe tunan, nahuum on reꞌ kor-kefi ma ntoko nbi Na, naꞌ au uhiin Je mꞌak, ‘Tuaf reꞌ naan, In es reꞌ naan!’ 34 Au ꞌkius ꞌiit rasin naan nok au matak fuak ein kuuk. Rarit au utoon ki mꞌak, ‘Tua amnemat naan, es reꞌ Uisneno In Anah!’ ”

Usif Yesus anpiir naan kuun In aꞌtoup noniꞌ ahuunt ein

35 Nokaꞌ on naan ate, naiꞌ Yohanis anhaek nok in atoup noniꞌ tuaf nua. 36 Oras naiꞌ Yohanis ankius niit Naiꞌ Yesus annao npeoꞌ naan, in naꞌuab am nak, “Amkius miit! In reꞌ naan, Uisneno In Aꞌbib-kase reꞌ of anjair fuaꞌ-turuꞌ!”

37 Rarit naiꞌ Yohanis in atoup noniꞌ tua nuaꞌ ein reꞌ nneen in uab naan, nnao nasaitn ee, he natuin Naiꞌ Yesus. 38 Onaim Naiꞌ Yesus anniik, rarit In nkius niit sin natuin Ee. Onaim In nataan sin am nak, “On mee, tua? Hi mperluu Kau, oo?”

Sin nataan nafainꞌ Ee mnak, “Rabi, Ho mutua et mee?” (Neik sin uab Aram, ‘Rabi’ in oten nak, ‘Aam Tungguru’.)

39 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Iim he mkius kiim.” Onaim sin natuin Ee, rarit sin nkius In bare ꞌtua-haꞌ. Oras sin ntean, oniꞌ nreuk haa maans ee nmaeb. Rarit sin nok Ne, tar antea maans ee nmouf.

40 Naꞌko tua nuaꞌ ein naan reꞌ anneen naiꞌ Yohanis In uaban, rarit natuin Naiꞌ Yesus naan, tuaf es, kaan ee naiꞌ Anderias. In reꞌ naan, naiꞌ Simon Petrus in orif. 41 Anfain neem antea te, naiꞌ Anderias annao naim in tataf naiꞌ Simon am nak, “Taat! Hai miteef amrair mok Mesias!” (Neik sin uab, ‘Mesias’ in oten nak, ‘Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ he nreek haefn Ee ntaam neem.’) 42 Rarit in annao naat In taatf ee neu Naiꞌ Yesus.

Onaim Naiꞌ Yesus ankius goe, ma natoon ee mnak, “Ho reꞌ ia, naiꞌ Simon. Ho amaꞌ, es reꞌ naiꞌ Yohanis. Anmurai oras ia, atoniꞌ anhaman ko nak, ‘Kefas’ ” (In oten huma meseꞌ nok ‘Petrus’, es reꞌ ‘fatu’.)§

Usif Yesus noꞌen naiꞌ Felipus ma naiꞌ Nitanel

43-44 Anbi naan amsaꞌ, anmuiꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Felipus. In kuan ee, et Betsaida. Naiꞌ Petrus ma naiꞌ Anderias naꞌkon naan amsaꞌ.

Nokaꞌ on naan ate, Naiꞌ Yesus nafeek he nnao neu propinsi Galilea. In nnao nateef naiꞌ Felipus, rarit In noꞌen am nak, “Uum mutuin Kau, he mjair Au ngguin!”

45 Rarit naiꞌ Felipus annao naim naiꞌ Nitanel, onaim natoon ee mnak, “Baꞌe! Hai miteef Tuaf reꞌ kaꞌo Musa antui nain Je nbi Uisneno In Atoran. Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ ntui nmatoom nok Tuaf reꞌ ia msaꞌ. In kaan ee Naiꞌ Yesus, naꞌko kuan Nasaret. In aamf ee naiꞌ Yusuf.”

46 Mes naiꞌ Nitanel nataah am nak, “Atoin Nasaret!? Ka nmuiꞌ fa rais reok goes reꞌ anpoi ma nboor naꞌko naan, oo!”

Onaim naiꞌ Felipus nataah am nak, “Hoe! Kais on reꞌ naan. Uum he mnao mkius kuum!”

47 Oras naiꞌ Nitanel neem, Naiꞌ Yesus niit nain je, onaim In nak, “In reꞌ ia, atoin neek amneot ma amnonot! Fin anbi in nekan ka nmuiꞌ fa puta-kriut. In reꞌ ia, atoin Israelas batuur-batuur!”*

48 Naiꞌ Nitanel nataan am nak, “On mee mꞌes Ho muhiin kau, tua?”

Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Au ꞌiit aꞌrair ko oras ho mbi hau goe mafon.† Oras naan, naiꞌ Felipus ka neit noꞌen ko fa feꞌ.”

49 Rarit naiꞌ Nitanel anmanakuꞌ mnak, “Aam Tungguru reꞌ ia, ro batuur Uisneno In Anah! Ma Ho amsaꞌ, of hit atoin Israelas sin Usif!”

50 Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Ho reꞌ ia, mpirsai Kau natuin Au ꞌak, ‘Au ꞌiit aꞌrair ko oras ho mbi hau goe mafon naan’? Mumnau, fin ho bisa mkius areꞌ rasi reꞌ maꞌtaniꞌ nneisi ntein!

51 Batuur! Au utoon ꞌain ki. Hi of amkius neon goe natfeꞌi. Onaim Uisneno In ameupt ein abitan sonaf neno tunan ansae-nsanun nbin Au aok-bian. Ma Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur.”‡

2

Fesat kabin anbi kuan Kana

1 Anmeu on naan ate, anmuiꞌ fesat kabin anbi kuan Kana et propinsi Galilea. Naiꞌ Yesus In ainf ee nok amsaꞌ. 2 Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein napenin haan askaut, ma sin nokan amsaꞌ.

3 Oras fesat naan annao naan een sero ꞌroo te, tua min-kase, he noi okeꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus In ainf ee natoon Ee mnak, “Amturun maan sin feꞌ, natuin sin tua min-kase ruman ankoon.”

4 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ain. Nansaaꞌ am es ho mroim he Au es reꞌ aꞌator? Au oors ii, ka ntea fa feꞌ.”

5 Mes In ainf ee naꞌuab neu ameupt ein naan am nak, “Hae, amneen! Karu In nreun ki he mmoeꞌ saaꞌ ate, mmoeꞌ mituin ahaa.”

6 Anbi bare naan anmuꞌi ꞌhunaꞌ nee, reꞌ anmoeꞌ naan sin naꞌkon fatu. ꞌHunaꞌ es ate, karu sin nakanin oe te, of oniꞌ liter boꞌ hitu mniim antea liter nautn es boꞌes am niim (75-115). Atoin Yahudis sin biasa npaek oe naꞌko ꞌhunaꞌ human on reꞌ naan, he naniun aiꞌ nafaun sin tuak ein natuin sin atoran rais pirsait. 7 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu ameupt ein naan am nak, “Amnao mait oe he mikain meu ꞌhuun ein naan.” Onaim sin nakanin oe tar antea nahenun batuur-batuur. 8 Rarit In nak sin am nak, “Amkui maan aꞌkreꞌo, he meik je meu feest ii in tuan!” Onaim sin nmoeꞌ natuin ein. 9 Oras sin neik oe naan neu fesat naan in tuan, in ninu nsobaꞌ he nnaben niit oe naan. Mes oe naan naꞌbaniꞌ njair tua min-kase! In nkeuk, natuin in ka nahiin fa neu sin napenin tua min-kase naan naꞌko mee. (Mes ameupt ein naan nahinin.)

Rarit in nhaman naan baroit atoin ee. 10 Onaim in nak, “On nai. Biasa hit uim tuaf ii tapoitan tahunun tua min-kaes arekot anneis. Oras taumn ein nbukaen kouꞌ-koꞌu nrari te, naꞌ in napoin tua min-kase huum es antein. Mes ho te, ho musnuab. Ho mupoin tua min-kase huum es nahuun, rarit naꞌ tua min-kase arekot anneis ji, namuin!”

11 Rasi naan anjari nbi kuan Kana et propinsi Galilea. Naan Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rais sanmakat ahunut reꞌ atoniꞌ nkius ma nnaben niit ee. In naruruꞌ ma nakriraꞌ In pinan ma krahan on naan, onaim In atoup noinꞌ ein anpirsai Je.

12 Rarit Naiꞌ Yesus, In ainaf, In oirf ein, ma In atoup noinꞌ ein annaon nsanun neun kota Kapernaum. Mes sin suma natuan nbin naan, neno fauk aah.✡

Usif Yesus anriuꞌ tuaf-tuaf he npoin naꞌkon Uisneno In Uim Onen Uuf

(Naiꞌ Mateos 21:12-13, Naiꞌ Markus 11:15-17, Naiꞌ Lukas 19:45-46)

13 Oras atoin Yahudis sin neon koꞌu Paska npaumaak on naan ate, Naiꞌ Yesus annao neiki nsae neu kota Yerusalem.✡ 14 Anbi Uim Onen Uuf in kintal, Naiꞌ Yesus ankius atoin ein naꞌsoos ein bijae, ꞌbib-kase, ma kor-kefi reꞌ tuaf ansosan he npaek sin njarin fuaꞌ-turuꞌ. Anbi naan, anmuiꞌ tuaf reꞌ antoko nbi mei he ntukar roit reꞌ tuaf anpaek je he nfeen neun Uisneno nbi Uim Onen Uuf naan. 15 Onaim In nait tani nonoꞌ fauk he nmoeꞌ je njari ꞌkauboe. Rarit In nriuꞌ napoitan sin naꞌkon kintal naan. In napoin bijae ngguin ma ꞌbib-kaesn ein naan amsaꞌ. In npesek mein naan, ma In nꞌopaꞌ nporin roit ein naan. 16 Onaim In nreun tuaf-tuaf reꞌ naꞌsoos ein kor-kefi mnak, “Mait mipoin baerꞌ ein ia! Bare ia, ka ꞌmasaꞌ aa fa! Kais ammoeꞌ Au Amaꞌ In Umi njari ꞌmasaꞌ!”

17 Onaim In atoup noinꞌ ein namnau Uisneno In Suur Akninuꞌ reꞌ ntui mnak,

“Au ꞌneek iis Uisneno In Umi.

Etun es au neek ii nmariin ma nbeis, he ꞌpanat in kaan foo menin.”✡

18 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein anreek Naiꞌ Yesus am nak, “Karu batuur Ho mmuiꞌ hak he muriꞌun, mururuꞌ ma mukriraꞌ rais sanmakat es meu kai, he njair bukti!”

19 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu hi miseer mireuꞌ bareꞌ kninuꞌ ia, anmeu te, of Au ufenaꞌ ufaniꞌ.”✡

20 Mes sin nprotesan am nak, “On mee es reꞌ ia? Fin atoniꞌ nafenaꞌ Uim Onen Uuf ia toon boꞌ haa mnee. Nansaaꞌ am es Ho mutenab mak, Ho suma mperluu neno teun goah he mufenaꞌ mufainꞌ ee?”

21 Mes sin ka nahinin fa nak, Naiꞌ Yesus naꞌuab anmatoom nok In tuan, reꞌ humaꞌ meseꞌ on reꞌ bare kniun es. 22 Onaim anbi neon amunit, oras Naiꞌ Yesus anmaet, rarit anmoni nfani te, naꞌ In atoup noinꞌ ein namnau saaꞌ reꞌ In natoon nain sin. Onaim sin npirsain saaꞌ reꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ antui nain sin naꞌkon un-unuꞌ, ma saaꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus natoon nain sin.

Usif Yesus nahiin areꞌ mansian ii sin nekak naank ein

23 Naiꞌ Yesus natua ntahan anbi kota Yerusalem, he nok anbi neon koꞌu Paska. Too mfaun ein ankius rais sanmaakt ein reꞌ In nmoeꞌ sin, rarit sin anpirsai Je. 24-25 Mes Naiꞌ Yesus ka npirsai sin fa, natuin In nahiin areꞌ mansian ii sin nekak naank ein. In ka nperluu fa he atoniꞌ natoon Ee, natuin In kuun nahiin nain mansian ii sin aꞌhakek ma sin aꞌnaok ein.

3

Usif Yesus naꞌuab nok naiꞌ Nikodemus

1 Anmuiꞌ naan tuaf es naꞌko partei Farisi, kaan ee naiꞌ Nikodemus. In reꞌ naan, atoin Yahudis sin tunggur kouꞌ goes. 2 Neot es, in neem fa-fai he nateef nok Naiꞌ Yesus. Rarit in nak, “Aam Tungguru! Hai mihiin mak, Uisneno es reꞌ anreek haefan Ko he munoniꞌ kai. Fin rais sanmaakt ein naan, naruruꞌ ma nakriraꞌ bukti nak, Uisneno es reꞌ anfee kuasa naan neu Ko, tua. Karu ka on fa naan ate, batuur rais sanmaakt ein naan ka bisa njarin fa.”

3 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur! Mes Au he uꞌuab on nai: karu atoniꞌ ka nahonis nafainꞌ ee fa, in ka bisa njair fa Uisneno Iin na.”

4 Rarit naiꞌ Nikodemus nataan am nak, “Mes on mee mꞌes atoniꞌ bisa nahonis nafainꞌ ee, karu in naꞌnae nrair!? In ka bisa ntaam anfain fa neu in ainf ee apun nfain no nua, rarit in ainf ee nahonis nafainꞌ ee. Ka neu on reꞌ naan fa, tua!”

5 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur! Mes Au uꞌuab on nai: atoniꞌ ro he nahoins ee nok oe he kninuꞌ, ma nahoins ee nbi smanaf he njair atoin feꞌu. Nok ranan naan, naꞌ in bisa ntaam anjair Uisneno Iin na. 6 Fin mansian ii nahoins ee naꞌko mansian, mes atoniꞌ in asmanan nahoins ee feꞌu naꞌko Uisneno In Asmanan. 7 Kais amsanmaak, karu Au uꞌuab ꞌak, ‘Ro he nahonis nafaniꞌ ki, he hi mipeni ꞌmoin feꞌu.’ 8 Hit tataib ee tok anin. Ain ii nfuu natuin in romin. Hit bisa tneen in aꞌruun, mes ka tahiin taan fa tak, in neem naꞌko mee, ma he nnao neu mee. Mansian ii sin arsin reꞌ napenin ꞌmoin feꞌu naꞌko Uisneno In Asmanan, on naan amsaꞌ. Fin hit bisa tkius tiit Uisneno In Asmaan ee nmoeꞌ atoniꞌ njair feꞌu, maski hit ka tahiin fa on mee mꞌes rasi naan bisa njair.”

9 Rarit naiꞌ Nikodemus nataan am nak, “Nansaaꞌ am es bisa njair on naan, tua?”

10 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hae, baꞌe. Ho mjair tunggur koꞌu meu atoin Israelas sin. Nansaaꞌ am es ho ka muhiin fa rasin ia? 11 Au uꞌuab batuur. Hai, es reꞌ Au ꞌok Au ngguin, hai mihiin rasin ia. Fin hai mjair saksii nmatoom nok rasin reꞌ hai mkius miit kiim sin. Mes hi ka mtoup reko fa nok hai uab ein. 12 Hi ka mpirsai fa oras Au utoon anmatoom nok rasin reꞌ anjarin nbin pah-pinan. Saaꞌ antein, oras Au utoon anmatoom nok rasin reꞌ anjarin nbin neon goe tnanan. Tebes! Ro of hi ka mpirsai fa mtein! 13 Ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ ansae nꞌain Uisneno nbi neon goe tunan amsaꞌ. Suma Au kuuk, es reꞌ Mansian Batuur-Batuur, reꞌ aꞌsaun ꞌuum uꞌko Na.

14 Un-unuꞌ nbi baer ruman ma maꞌkoroꞌ, kaꞌo Musa nmoeꞌ kaunaꞌ noon es naꞌko tembaga, rarit nakfiirꞌ ee anbi hau goes tunan, he too mfaun ein niit ee, ma sin napenin fetin. Rasi on reꞌ naan amsaꞌ, ro he njair neu Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia. Sin of nakfirit Kau nbi hau goes tunan,✡ 15 he mansian ii sin arsin reꞌ anpirsai neun Kau napenin ꞌmonit reꞌ batuur reꞌ ka natfeek niit fa.

16 Fin Uisneno nneek niis mansian meseꞌ-meseꞌ arsin nbin pah-pinan ia. Es naan ate, In nreek haefan Kau, In Aanh fua meseꞌ reꞌ ia. Maut he tuaf-tuaf sin arsin reꞌ anpirsain neun Kau, ka mabetis-mabatis fa naꞌko Uisneno. Nok ranan naan, sin napenin aꞌmonit reꞌ batuur nabar-baar. 17 Uisneno ka nreek haefan Kau fa, In Anah, aꞌtaam ꞌuum he ufeek atoniꞌ in rais hukun. Mes In nreek haefan Kau he ꞌsoi ufetin atoniꞌ naꞌko sin sanat ma penu sin. 18 Uisneno ka nhukun fa atoniꞌ reꞌ npirsai Kau. Mes In nafeek nain hukun neu atoniꞌ reꞌ ka npirsai Kau fa, natuin atoniꞌ naan ka npirsai Kau fa. Au es reꞌ Uisneno In Aanh fua meseꞌ ia.

19 Human on nai: Uisneno nfee meꞌu he ntanaꞌ nbi pah-pinan ia. Mes atoniꞌ nroim nanesib meisꞌokan, ma nmoni nbi in nanan. Sin ka nromin fa he nmonin nbin meꞌu, natuin sin iꞌmoeꞌk ein namreꞌun. Etun es Uisneno he nhukun sin. 20 Fin mansian ein reꞌ nmoꞌen amreꞌut, anmamuus nok meꞌu. Sin ka nromin fa he meꞌu naan antanaꞌ sin, maut he meꞌu naan kais anpukai nꞌafa sin maufinun. 21 Mes tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin rais amnonot ma amneot, sin neman npaumakan he meꞌu naan antanaꞌ sin. Fin meꞌu naan naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, sin anmoꞌen natuin Uisneno In romin.”

Usif Yesus ma naiꞌ Yohanis Asranit

22 Rarit Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein anpoin naꞌkon kota Yerusalem, mes sin natua ntaahn ein anbin pah Yudea. Anbi bare naan, sin nasranin tuaf. 23-24 Oras naan, usif Herodes ka nataam naiꞌ Yohanis Asranit fa feꞌ anbi bui je nanan. Rarit naiꞌ Yohanis nasrain tuaf amsaꞌ nbi kuan Ainon, anpaumaak kuan Salim, natuin anmuiꞌ oe mataꞌ amfaun anbi bare naan. Onaim too mfaun ein neman piut neu naiꞌ Yohanis he in nasrain sin.✡

25 Anbi pirsait Yahudi, anmuiꞌ atoran haart es, he nakninuꞌ sin tuak ein, he naꞌ sin bisa nꞌoen ein. Anbi bare naan, anmuiꞌ atoin Yahudis tuaf es, reꞌ anmakaꞌrasiꞌ nok naiꞌ Yohanis in atoup noinꞌ ein anmatoom nok rasi naan. 26 Rarit sin neman neun naiꞌ Yohanis he natonan am nak, “Aam Tungguru! Ho mumnau, aiꞌ kaah, Tuaf reꞌ naim ko mbi noe Yarden in panin? Tuaf reꞌ ho mak, In reꞌ naan, es reꞌ Kristus. In nasrani msaꞌ! Onaim tuaf ka neem antein fa neu kit! Fin too mfaun ein annaon kuuk anꞌanin Na!”

27 Naiꞌ Yohanis nataah am nak, “On nai! Atoniꞌ ka bisa nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, karu Uisneno reꞌ et sonaf neno tunan ka nfei fa ranan neu ne. 28 Hi mneen kiim. Au utoon ꞌeu ki maat-maat ꞌak, ‘Au reꞌ ia, ka Kristus fa reꞌ hit tpa-pao. Mes Uisneno nreek haefan kau, he uhuun ma ꞌfei ranan ꞌeu Kristus. On reꞌ naan, tua!’✡

29 Atpaek retaꞌ. Baroit atoin ii nabua nok baroit bifee. Mes in saksii reꞌ nhaek nok ne, neekn ee nmariin oras nneen baroit atoniꞌ naꞌuab. Naiꞌ Yesus naan, on reꞌ baroit atoniꞌ. Ma au reꞌ ia, on reꞌ In saksii. Etun oras ia, au neek ii nmariin. 30 Reꞌ pentiing ii, In ro he naꞌnae piut anjair atoin koꞌu ma kaes koꞌu. On nai te, maut he au ꞌbi ꞌkuran ma ꞌjair atoin ba-baun.”

Atoniꞌ reꞌ nsaun naꞌko sonaf neno tunan

31 Naiꞌ Yohanis antuut antein am nak, “In reꞌ ansaun neem naꞌko Uisneno et neon goe tunan, es naan ate In koꞌu nneis naꞌko areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ. Mes au, au suma ꞌuum uꞌko pah-pinan ia, es naan ate au humaꞌ meseꞌ on reꞌ mansian pah-pinan sin ok-okeꞌ. Au uꞌuab anmatoom nok areꞌ kanan rasi neno-neno nbi pah-pinan ia. Mes reꞌ nsaun neem naꞌko Uisneno et neon goe tunan naan, In ro maꞌtaniꞌ nneis naꞌko areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ. 32 In naꞌuab anmatoom nok saaꞌ reꞌ In kuun nkius niit ma nneen niit. Mes atoniꞌ ka ntoup reko fa neu saaꞌ reꞌ In naꞌuab ma natoon. 33 Karu atoniꞌ ntoup saaꞌ reꞌ Tuaf amnemat naꞌko faofn ee natoon ee naan, in naruruꞌ bukti msaꞌ nak, in npirsai nak Uisneno In uaban naan, ro batuur. 34 Tuaf naan es reꞌ Uisneno nreek Ee ntaam neem, natoon Uisneno In beno ma baꞌan. Fin Uisneno nfee nrair In Asmanan neu Ne ma ka nmuiꞌ fa tuꞌuf. 35 Fin Amaꞌ abit sonaf neno tunan anneek niis In Anah. Ma In annonaꞌ ma nfee areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ neu In Aanh ee In aꞌniman.✡ 36 Rarit tuaf-tuaf reꞌ npirsai In Anah naan, sin napenin ꞌmonit reꞌ batuur nabar-baar. Mes tuaf-tuaf reꞌ ka npirsai Je fa, ma ka nmoeꞌ natuin fa In haan manbaꞌan, sin ka napenin fa ꞌmonit naan, fin Uisneno nakriraꞌ In toꞌos nabaar he nhukun sin.”

4

Usif Yesus naꞌuab nok bifee jes anbi Samaria

1-2 Karu tataib naiꞌ Yohanis nok Naiꞌ Yesus ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nasranin tuaf amfaun nneis reꞌ natuin Naiꞌ Yesus. Naiꞌ Yesus kuun ka nasrain fa tuaf. In atoup noinꞌ ein esan reꞌ nasranin tuaf. Oras Naiꞌ Yesus nahiin nak, atoniꞌ naꞌko partei Farisi nneen anrarin nak, Naiꞌ Yesus sin nasranin tuaf amfaun anneis, 3 onaim In nok In atoup noinꞌ ein annaon nasaitan pah Yudea, he nfanin neun propinsi Galilea. 4 Mes sin ro he nnaon npeꞌon propinsi Samaria he nkonon neun Galilea. 5 Sin nnaon, onaim sin antean kota es anbi Samaria, kaan ee Sikar, anpaumaak anbi bare reꞌ kaꞌo Yakop anfee je neu in anah naiꞌ Yusuf.✡ 6-8 Anbi bare naan, anmuiꞌ oe ꞌnoneꞌ es, kaan ee ‘oe haniꞌ naiꞌ Yakop’. Oras maans ee natetab, Naiꞌ Yesus sin ntean bare naan. In nnaben neu nhae nbi sin ranan naan. Rarit In antook ma nasnaas anbi oe ꞌnoneꞌ naan. In atoup noinꞌ ein nnaon nasaitn Ee nmees anbi naan. Sin ntaman neun kota he nsosan betiꞌ.

Rarit bifee jes naꞌko kota naan neem he nait oe nbi oe ꞌnoneꞌ naan. Naiꞌ Yesus antoit je mnak, “Fetoꞌ! Au bisa ꞌtoit aan oe mninuꞌ kreꞌo, oo?”

9 Mes bifee naan naskeek, natuin atoin Yahudis biasa ka nromin fa he nseor gok nok atoin Samarias. Rarit in nataan nafaniꞌ Naiꞌ Yesus am nak, “Hae! Ho atoin Yahudis ko. Au reꞌ ia, atoin Samarias kau. Ho mtoit oe meu kau? Ho ka msaan fa, oo?”✡

10 Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “On nai. Karu ho muhiin saaꞌ reꞌ Uisneno he nfee je neu mansian ii arsin, ma ho muhiin Kau, reꞌ Atoit oe mninuꞌ reꞌ ia Sekau, of ho mtoit mufaniꞌ oe muꞌko Kau. Rarit Au ꞌfee oe reꞌ neiki ꞌhonis.”✡

11 Bifee naan nak, “Ho ka mmuiꞌ fa ꞌkuꞌi. Oe ꞌnoneꞌ reꞌ ia, mnanuꞌ msaꞌ. Ho he mupein oe reꞌ neiki ꞌhonis naan, muꞌko mee? Aiꞌ nmuiꞌ oe naan et mee ntein? 12 Ho ka neu fa he mmaꞌtani mneis muꞌko hit kaꞌo Yakop! In es reꞌ anhain ma nafetin nain oe ꞌnoneꞌ ia neu kai. Ma in kuun ninu msaꞌ naꞌko oe ꞌnoneꞌ ia. In aanh ein, ma in muiꞌt ein on naan amsaꞌ.”

13 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Mumnau, joo! Atoniꞌ reꞌ niun naꞌko oe ꞌnoneꞌ reꞌ ia, of anmeno ntein. 14 Mes karu atoniꞌ niun oe reꞌ Au ꞌfee je te, of ka nmeno ntein fa. Fin oe reꞌ Au ꞌfee je naan, on reꞌ oe mataꞌ es, reꞌ nboor ma npuur anpoi. Oe naan, neiki ꞌhonis abar-barat.”

15 Bifee naan nak, “Karu on naan, Ho mfee kau oe naan nai, maut he au kais aꞌmeno ꞌtein! Nok ranan naan, au kais ꞌuum fani-fani he ꞌkui oe ꞌbi ia ꞌtein.”

16 Rarit Naiꞌ Yesus nak, “On nai, fetoꞌ. Ho mfain feꞌ. Amhaman meik ho moen je feꞌ, rarit amfain uum meu ia.”

17-18 In nataah am nak, “Mes au ka ꞌmuiꞌ fa mone.”

Onaim Naiꞌ Yesus nak, “Batuur. Ho muꞌuab namnoon ma namneo. Fin ho msao miit atoniꞌ niim. Ma reꞌ oras ia, atoniꞌ reꞌ ho mok ne goan, ka ho moen ja fa.”

19 Onaim bifee naan nak, “Ai joo! Oras ia au uhini ꞌrair, Ho reꞌ ia, Uisneno In mafefa kniun es. 20 Au he utaan. Hai atoin Samarias sin beꞌi-naꞌi naꞌbesan neun Uisneno nbin aꞌtoꞌef Gerisim* Mes hi atoin Yahudis mak, karu he taꞌbees teu Uisneno, hit arkit ro he tnao teu Yerusalem. Anbi Ho te, reꞌ batuur ii, on mee?”

21 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Fetoꞌ! Ampirsai meu Au uabk ii, fin ia ro batuur. Hit he taꞌbesan Uisneno tbi ꞌtoꞌef ia, aiꞌ tbi Yerusalem aaꞌ, of in oors ee ntea te, sin nua sin ka mapakeꞌ fa goen. 22 Hi atoin Samarias ka mihiin fa mfaun anmatoom nok hi miꞌbesan meu sekau. Mes hai atoin Yahudis mihiin rasi mfaun anmatoom nok Uisneno reꞌ hai miꞌbees meu Na. Fin In nroim he npaek kai he mfei ranan, maut he atoniꞌ bisa napein fetin naꞌko sin sanat ma penu sin. 23 Of in oors ee ntea, es reꞌ nmurai naꞌko oras ia, atoniꞌ reꞌ naꞌbesan batuur neu hit Amaꞌ et sonaf neno tunan, sin naꞌbesan natuin In Asmanan, ma natuin saaꞌ reꞌ batuur. Fin Amaꞌ abit sonaf neno tunan anroim atoniꞌ human on reꞌ naan reꞌ naꞌbesan neu Na. 24 Fin Uisneno naan, smanaf. Rarit atoniꞌ reꞌ naꞌbesan neu Na, ro he naꞌbesan natuin In Asmanan, ma natuin saaꞌ reꞌ batuur.”

25 Bifee naan natoon am nak, “Au uhini ꞌrair Mesias naan he neem, reꞌ atoniꞌ nteek Ee mnak, ‘Kristus’, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem. Oras In neem, In of natoon nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ neu kai.”

26 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Tuaf naan, es reꞌ Au, reꞌ naꞌuab oras ia.”

27 Nateef oras naan, In atoup noinꞌ ein nfain neman naꞌkon kota. Sin nsanmakan, natuin sin nkisun ate, Naiꞌ Yesus naꞌuab nok bifee Samarias tuaf es. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ he nataan bifee naan am nak, “Ho he mroim saaꞌ?” Ma ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ he nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Nansaaꞌ am es Ho muꞌuab mok bifee reꞌ ia?”

28 Rarit bifee naan annao nasaitan in baer oe nbi bare naan, he nfain neu kota nanan. Onaim in natoon neu abitan naan am nak, 29 “Hae! Au uskau, iim he mkius miit Tuaf reꞌ ia feꞌ! Fin In nfei nain areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ au ꞌmoeꞌ ꞌiit sin. Kais-kaisaꞌ In reꞌ ia, Kristus, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem!” 30 Rarit abitan kota naan anpoin nnaon he nkius Goe.

31 Oras bifee naan feꞌ nfain neu kota te, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein naskau Goe mnak, “Aam Tungguru! Hai miskau he tbukae feꞌ, tua!”

32 Mes In nataah am nak, “Au ꞌmuꞌi ꞌrair bukae reꞌ hi ka mihiin je fa.”

33 In atoup noinꞌ ein anmaktaan ein es nok es am nak, “On mee, es reꞌ ia? Sekau neem anfee Ne bukaet?”

34 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “On nai. Uisneno nreek haefan Kau he ꞌmoeꞌ utuin In romin, ma unaob In mepu tar antea namsoup. Naan, on reꞌ bukaet neu Kau. 35 Hi mkius renen, rarit amsoꞌi mmak, ‘Funan haa feꞌ, naꞌ bisa tseik ma toun.’ Amneen! Au utoon ꞌeu ki. Karu hi mkius mirek-rekoꞌ reen ein oras ia, antea nrair in oors aa he tseik ma toun. Reen ein, on reꞌ too mfaun ein abitan nee reꞌ neman neu kit. Fin sin reꞌ naan, he npirsai Kau goen. 36 Ka on fa reꞌ naan aa goah, fin amnount ein reꞌ nbubun in afan anbi poꞌof, anmurai ntoup naan sin upan ma paꞌe. Sin reꞌ naan, on reꞌ tuaf reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan he atoniꞌ anpirsain neun Uisneno, rarit napenin ꞌmonit reꞌ batuur nabar-baar. Nok ranan naan, atoniꞌ reꞌ nbeben ma nseen fini, ma atoniꞌ reꞌ nseik ma noun in aafn ein, bisa nmariin nabu-buan. 37 Atoniꞌ nak, ‘Tuaf es anseen fini; tuaf bian es reꞌ anbubun in afan.’ Naan batuur, tua! 38 Au ꞌhaefan ki he mnao mbubun afaf miꞌko atoniꞌ bian sin mepu. Batuur, hi ka es reꞌ ameupt ii fa, mes hi es reꞌ mipein upan ma paꞌe miꞌko sin maskeet ein.”

39 Oras naan, too mfaun naꞌkon Samaria anbi kota naan reꞌ npirsain neun Naiꞌ Yesus, natuin bifee naan in uab nak, “In nfei nain areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ au ꞌmoeꞌ ꞌiit sin.” 40 Rarit oras sin neman neun Naiꞌ Yesus, sin ntoit Je mnak, “Usiꞌ, hai mtoit he Ho mutua mok kai nai mbi ia, tua!” Onaim In natua ntahan neno nua nbi bare naan.

41 Ma too mfaun bian anpirsai Je amsaꞌ, natuin In uaban. 42 Onaim sin natonan bifee naan am nak, “Afi naa, hai suma mneen ho uabam. Mes oras ia, hai mpirsai Je, natuin hai miit ma mneen kiim miꞌko Na. Hai mihiin batuur mak, Tuaf reꞌ ia, es reꞌ bisa nsoi nafetin kit arkit tbi pah-pinan ia taꞌko hit sanat ma penu sin.”

Usif Yesus narekoꞌ pegawe es in anah

43 Naiꞌ Yesus sin natuan nbin bare naan, rarit sin nnaon nkonon neun propinsi Galilea. 44 (Neot es, Naiꞌ Yesus naꞌuab niit am nak, “Atoniꞌ ka nroim fa he nhormaat Uisneno In mafefa kninuꞌ nbi in kuan aa kuun.”)✡ 45 Unuꞌ te, oras ka fesat Paska fa feꞌ, too mfaun ein naꞌkon Galilea nnaon neun kota Yerusalem he nmoꞌen fesat neon koꞌu nbin naan. Onaim sin nkius nitan kuuk areꞌ saaꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin anbi Yerusalem. Es naan ate, oras In anfani nbi Galilea, sin ntoup Goe nok reko.✡ 46 Rarit Naiꞌ Yesus sin annao nkonon he nfanin nteinꞌ ein neun kuan Kana et propinsi Galilea. In nabanit niit oe njair tua min-kase nbi bare naan.

Oras naan, anmuiꞌ pegawe es anbi kota Kapernaum. In aan moen je nameen.✡ 47 Oras pegawe naan anneen nak, Naiꞌ Yesus anfain neem et Galilea naꞌko propinsi Yudea te, in annao neiki nsae neu Kana he naim Naiꞌ Yesus. Nateef anrair Je te, in ntoit he Naiꞌ Yesus neem narekoꞌ in anah. Fin riꞌanaꞌ naan he noi nmaet jen.

48 Naiꞌ Yesus naꞌuab neu pegawe naan am nak, “Karu hi ka miit Kau fa ꞌmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, hi ka mroim fa he mpirsai Kau!”

49 Pegawe naan nataah am nak, “Usiꞌ. Au uskau Ko he tkoen Ok teem feꞌ, tua. Fin kaah fa te, au aanh ee nmaet kuun een, tua.”

50 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Amfain nai, natuin ho anah naan, anmoin.”

Onaim in ntebi nfain nain, natuin in npirsai Naiꞌ Yesus In uaban naan. 51 Oras in nfain, in ameupt ein neman ma nateef ee nbi ranan am nak, “Aam, kais amsuus nai, natuin ho aanh ee, anmoin, tua.”

52 Rarit in nataan sin im nak, “Nareok es reꞌ nreuk fauk ii?”

Sin nataah ee am nak, “Oras maans ee naꞌpuup afi naa nreuk mees ii. In aon abesit naan ansaun nain, tua.” 53 Rarit pegawe naan namnau nani mnak, in aanh ee nareok, nmurai naꞌko oras Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Aam, ho aanh ee, anmoin.” Onaim in uim je nanan sin arsin anpirsain neun Naiꞌ Yesus.

54 Onaim rasi reꞌ ia, rais sanmakat no nuan ii reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin oras In npoi naꞌko Yudea, he nnao neu Galilea.

5

Usif Yesus narekoꞌ ameen buaꞌ es anbi nifu Betesda

1 Rarit anmuiꞌ neon kouꞌ goes anbi pirsait Yahudi. Es naan ate, Naiꞌ Yesus sin annaon neun kota Yerusalem. 2 Anbi naan, anmuiꞌ niuf goes reꞌ nmuiꞌ teras niim anpaumaak eon es, reꞌ in kaan ee Enoꞌ ꞌBib-kase. Anbi sin uab Aram, nifu naan in kaan ee ‘Betesda’.* 3 Anmuiꞌ amenat amfaun reꞌ biasa npaon nbin teers ein naan. On reꞌ: aforot, abuat, ma atoniꞌ reꞌ ka bisa nakberoꞌ fa. [Sin anpa-paon oras, rekaꞌ te oe naan nakberoꞌ. 4 Fin anbi oors es-oors es, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan antaam neu oe naan, he nmoeꞌ oe naan nakberoꞌ. Rarit sekau es antaam nahunu nbi oe naan ate, in es reꞌ arekot naꞌko in menas.]†

5 Anbi naan, anmuiꞌ atoin es, reꞌ nameen toon boꞌ tenu mfaun goen (38). 6 Naiꞌ Yesus ankius atoniꞌ naan antuup anbi naan. In nahiin atoniꞌ naan nameen aꞌroo goen, rarit In nataan am nak, “On mee, baꞌe! Ho mroim he mureko, oo?”

7 In nataah am nak, “Au ꞌroim, tua. Mes rais jes, es reꞌ: oras oe je nmurai nakberoꞌ, ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ naskau nataam kau ꞌeu oe. Karu au ꞌsobaꞌ he ꞌmees kuuk ate, anmuꞌi nrair tuaf reꞌ ntaam nahunun kau, tua.”

8 Onaim Naiꞌ Yesus anreun goe mnak, “Amhaek nai! Amnuun ho ꞌnahek naan, he mfain nai.” 9 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, atoniꞌ naan nareok nain. Rarit in nfeen, nait in aꞌnahek, ma nnao nfain.

Rasi naan anjair nateef nok atoin Yahudis sin neon onen. 10 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein naꞌuab ein neun atoniꞌ reꞌ feꞌ nareok naan am nak, “Hoe! Ho muhiin, aiꞌ kaah? Neno ia, neno snasat naꞌko mepu. Tatuin hit atoran rais pirsait, ka nabeiꞌ fa atoniꞌ nait neiki ꞌnahek, fin naan in kaan ee, mepu!”✡

11 In nataah am nak, “Airoo, amaꞌ sin! Kais mitooꞌ. Fin Atoniꞌ reꞌ narekoꞌ kau naan, es reꞌ naprenat kau mnak, ‘Amnuun ho ꞌnahek, he mfain nai, tua.’ ”

12 Rarit sin nataan ee mnak, “Sekau es reꞌ nreun ko he mait aꞌnahek naan, hah?”

13 Mes atoniꞌ reꞌ feꞌ nareok naan, ka nahiin fa, nak Naiꞌ Yesus naan, sekau. Fin Naiꞌ Yesus anpoi mninuꞌ-mninuꞌ, natuin anmuiꞌ too mfaun ein anbin naan.

14 Ka ꞌroo fa te, Naiꞌ Yesus nateef atoniꞌ naan anbi Uim Onen Uuf ee in kintal. Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Amneen! Oras ia, ho mureko mrair. Kais ammoeꞌ sanat amtein, maut he ho kais mupeni mtein rais reꞌuf anneis-neis”.

15 Rarit atoniꞌ naan annao naim atoin Yahudis sin aꞌnaet ein, onaim natoon am nak, “Reꞌ narekoꞌ naan kau gui, kaan ee Naiꞌ Yesus, tua.” 16 Es naan ate, sin nmurai nasusab ma nhaꞌmuiꞌ Naiꞌ Yesus, natuin In narekoꞌ atoniꞌ nateef nok neon onen.

17 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “On nai. Au Amaꞌ ka nasnaas niit fa naꞌko In mepu. Onaim Au ꞌmeup piut amsaꞌ.”

Usif Yesus anmanakuꞌ In tuan am nak, In reꞌ naan, Uisneno In Anah

18 Natuin atoin Yahudis sin aꞌnaet ein antanar anrarin am nak, Naiꞌ Yesus antanhai sin atoran oras neno snasat, es naan ate sin he namin ranan maꞌtaniꞌ ntein he naꞌmaet Je. Anneis-neisi ntein In nak, Uisneno naan In Amaf. Nok ranan In naꞌuab on naan, In naiks On ma nanaib On humaꞌ meseꞌ on reꞌ Uisneno.

19 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Batuur! Au utoon ꞌain ki mꞌak, Au ka bisa ꞌmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ uꞌko Au tuak ii kuuk. Fin Au reꞌ ia, Uisneno In Anah. Es naan ate, Au suma bisa ꞌbiur ma ꞌmoeꞌ utuin saaꞌ reꞌ Au ꞌkius ꞌiit Au Amaꞌ anbiur goe ma nmoeꞌ je. Au ꞌkius ꞌiit Au Amaꞌ anmoeꞌ saaꞌ ate, Au ꞌmoeꞌ utuin on naan amsaꞌ. 20 Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan anneek niis Kau, es reꞌ In Anah. In naruruꞌ ma nakriraꞌ neu Kau msaꞌ areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ In nmoeꞌ sin. In of naruruꞌ ma nakriraꞌ Kau areꞌ kanan rasi reꞌ maꞌtani nneis, maut he hi miit ma msanmaak! 21 Au Amaꞌ namonib nafaniꞌ amates. On naan amsaꞌ, Au of aꞌfee ꞌmonit reꞌ batuur ꞌeu sekau-sekau goah, utuin Au romik. 22 Amneon ii on nai: Au Amaꞌ kuun ka nafeek fa hukun neu mansian. Mes In nnonaꞌ ma nfee areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ neu Kau, fin Au reꞌ ia, In Anah. Rarit Au es reꞌ ufeek ꞌak, atoniꞌ anmoeꞌ reko, aiꞌ kaah? 23 Au Amaꞌ nroim he mansian ein arsin anhormaat Kau, nahuum on reꞌ sin nhormaat Ee. Fin atoniꞌ reꞌ ka nhormaat Kau fa, In Anah reꞌ ia, in ka nhormaat fa Au Amaꞌ reꞌ nreek haefan Kau msaꞌ.

24 Batuur! Au uꞌuab ꞌain. Atoniꞌ reꞌ nneen Au uabak, ma npirsai neu Uisneno reꞌ nreek haefan Kau, in napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa. Uisneno ka nhukun anteinꞌ ee fa. Fin atoniꞌ naan ka napein fa hukun aꞌmaten antein, mes in ntaam anjair tuaf reꞌ nmoin nabar-baar nok Uisneno. 25 Batuur! Au uꞌuab ꞌain. In oors ee npaumaak he neem een, es naan ate nmurai oras ia, amates anneen hanaf naꞌko Kau, es reꞌ Uisneno In Anah. Fin atoniꞌ reꞌ nneen ma ntoup reko neu Au uabak ia, in of napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. 26 Areꞌ saaꞌ ii reꞌ nmoin, naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Au Amaꞌ. In nfee Kau ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot amsaꞌ. Fin Au reꞌ ia, In Aanh ate. 27 Au Amaꞌ anfee Kau hak ma kuasa msaꞌ he ufeek mansian ein arsin sin hukun, natuin Au reꞌ ia, es reꞌ Mansian Batuur-Batuur. 28 Hi kais amsanmaak, fin ka ꞌroo fa te, areꞌ amates anneen ma natniin Au hanak. 29 Rarit sin of anmoni nfanin. Ma sin npoin naꞌkon sin bare ꞌmaetk ein. Tuaf reꞌ unuꞌ nmoeꞌ reko, napein ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa. Mes tuaf reꞌ unuꞌ te nmoeꞌ maufinu, napein hukun piut.”✡

Anmuiꞌ saksii mfaun reꞌ nsaksii anmatoom nok Usif Yesus

30 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Au ka bisa ꞌmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, karu Au ka ꞌneen fa hanaf fa feꞌ uꞌko Au Amaꞌ. Oras Au ꞌneen aꞌrair, naꞌ Au ufeek atoniꞌ in rasi. Nok ranan naan, saaꞌ reꞌ Au ufeek ee te, ro batuur. Fin Au ka utuin fa Au roimk aa kuuk, mes utuin Au Amaꞌ In romin. Fin In es reꞌ anreek haefan Kau!

31 Karu Au kuuk es reꞌ utoon anmatoom nok Au tuak ii kuuk, Au uabak naan, ka saah fa. 32 Mes anmuiꞌ tuaf bian reꞌ njarin saksii anmatoom nok Kau. Ma Au uhiin sin uab ein batuur anmatoom nok Kau. 33 Hi mreek haefan miit tuaf he nnao nataan naiꞌ Yohanis Asranit. Onaim In naꞌuab namneo goah anmatoom nok Kau.✡ 34 Te kaah, Au ka ꞌperluu fa mansian ii in uab reꞌ namneob Kau. Mes Au umnaub ꞌeu ki areꞌ rasin reꞌ ia, he hi bisa mipein fetin miꞌko hi sanat ma penu sin. 35 Naiꞌ Yohanis in uaban naan, on reꞌ pauk apinat. Oras in npiin feꞌ, hi neekm ein anmarinan.

36 Te kaah, Au ꞌmuiꞌ Tuaf reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naiꞌ Yohanis reꞌ naꞌuab namneo anmatoom nok Kau. Tuaf naan es reꞌ Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan, reꞌ nnonaꞌ ma nfee nrair mepu mfaun neu Kau, he Au unaob sin tar antea namsoup. Mepun reꞌ ia, esan reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ bukti mnak, In es reꞌ anreek haefan Kau. 37 Ma In reꞌ anreek haefan Kau, In naꞌuab namneo anmatoom nok Kau. Hi kiim ka mneen-neen miit fa In hanan, aiꞌ ka mkis-kius miit fa In human ma In masan.✡ 38 Uisneno In Kabin ma Prenat ka nmoin fa nbi hi neekm ein, natuin hi ka mpirsai Kau fa, reꞌ In nreek haefan Kau. 39 Hi mroim he mparikas Uisneno In Suur Akninuꞌ tar antea namnuut, natuin hi mitenab mak anbi naan of hi mipein ranan he mipeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ nabar-baar. Te kaah, Surat naan antui anmatoom nok Kau. 40 Mes hi ka mroim fa he iim meu Kau, rarit amtaam amjair Au ngguin, he hi bisa mipeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa.

41 Au ka ꞌperluu fa he maikas ma miꞌratan Kau. 42 Mes ro tebes, Au uhiin batuur-batuur hi nekam nanan. Es naan ate Au uhiin ꞌak, hi ka mmuiꞌ fa rais manekat meu Uisneno. 43 Au ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia, natuin Au Amaꞌ reꞌ nnaaꞌ kuasa es reꞌ anreek haefan Kau. Mes hi ka mtoup Kau fa. Te kaah, karu nmuiꞌ tuaf bian reꞌ neem anpaek in kuaasn aa kuun, hi mtoup goe nok reko. 44 Hi arki es nok es, mroim he mboꞌis hi tuam ein. Mes hi ka mtoe fa karu Uisneno nboꞌis ki, aiꞌ kaah. Te kaah, In reꞌ naan, Uisneno! Ka tiit attein fa goen! Onaim karu hi ka mtoe Je fa, on mee mꞌes hi bisa mpirsai Je?

45 Kais mitenab mak, Au usaeb sanat ꞌeu ki ꞌbi Au Amaꞌ In human ma In matan. Kaah fa, tua! Tuaf reꞌ nasaeb sanat neu ki naan, es reꞌ kaꞌo Musa. Te kaah, hi mifneek ma mharap meu na, natuin in es reꞌ anfee ki Uisneno In Atoran. 46 Karu hi mpirsai batuur meu kaꞌo Musa, ro mneon ii, hi mpirsai Kau msaꞌ. Fin in ntui nmatoom nok Kau. 47 Mes natuin hi ka mpirsai fa batuur meu saaꞌ reꞌ in ntui, on mee mꞌes hi he mpirsai saaꞌ reꞌ Au uꞌuab? Ka neu fa, tua!”

6

Usif Yesus antuthae bukaet neu tuaf nifu niim anneis

(Naiꞌ Mateos 14:13-21, Naiꞌ Markus 6:30-44, Naiꞌ Lukas 9:10-17)

1-4 Rarit atoin Yahudis sin neon koꞌu ‘Paska’ anpaumaak een. Onaim Naiꞌ Yesus sin annaon neun nefo Galilea in panin. (Nefo naan in kanan es antein, es reꞌ ‘nefo Tiberias’.) Too mfaun ein natuin Ee nbi nee, natuin sin niit naan kuuk rais sanmakat reꞌ In nmoeꞌ sin oras In narekoꞌ ameent ein. Antea neof goe panin, Naiꞌ Yesus ma In atoup noinꞌ ein ansaen neun kneet es. Rarit sin ntokon nbin naan.

5 Oras Naiꞌ Yesus ankius too mfaun ein neman ma nabuan on naan ate, In nataan In atoup noniꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Felipus, am nak, “Hit bisa tsoos amnahat teu mee he ttuthae too mfaun ein ia?” 6 Batuur Naiꞌ Yesus nahiin anrair In he nmoeꞌ on mee. Mes In naꞌuab on naan, he nsobaꞌ niit naiꞌ Felipus.

7 Onaim naiꞌ Felipus nataah am nak, “Amoo! Maski tuukn es anmeup neno natun nua msaꞌ, mes in kai je ka nanokab fa feꞌ he nsoos bukaet neu too mfaun ein ia! Maski tuaf es napein bukaet akreꞌo msaꞌ, mes naan ka nanokab fa, tua!”

8 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noin es antein, kaan ee naiꞌ Anderias, es reꞌ naiꞌ Simon Petrus in orif, natoon neu Naiꞌ Yesus am nak, 9 “Aam! Anmuiꞌ riꞌaan es et ia, neik utunuꞌ fuaꞌ niim, nok ikaꞌ fuaꞌ nua. Mes ka neu fa he nanokab karu he ttuthae too mfaun ein ia, tua!”*

10 Anbi bare naan huun ee seor mafaun. Rarit Naiꞌ Yesus anreun In atoup noinꞌ ein am nak, “Amꞌator he sin ntokon ok-okeꞌ!” Onaim sin ntokon. Oras naan, too mfaun ii kah een! Atoin ein anmesen kuuk, of oniꞌ tuaf nifu niim.

11 Rarit Naiꞌ Yesus nait utuun ein naan, onaim In ntoit makasi neu Uisneno. Rarit In nbait neu In atoup noinꞌ ein. Onaim sin nbatin neun too mfaun ein naan. In nmoeꞌ humaꞌ meseꞌ nok iikꞌ ein naan amsaꞌ. Sin ok-okeꞌ nbukaen tar namsenan.

12 Oras sin nbukaen nrarin tar antea namsenan, Naiꞌ Yesus anreun In atoup noinꞌ ein am nak, “Ambubun maan amnaah neisf ein, he kais namreꞌun ruum am parsuum.” 13 Rarit sin nbubun nafaniꞌ mnaah neisf ein naan naꞌko utunuꞌ fuaꞌ niim, narai sin nahenun nbin aꞌkoraꞌ boꞌes am nua.

14 Oras too mfaun ein ankius rais sanmakat reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ je naan ate, sin naꞌuab ein am nak, “Amoo! In reꞌ ia mafefa kninuꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem.” 15 Naiꞌ Yesus nahiin nak, too mfaun ein naan he naꞌseek Ee he njair usif. Rarit In nfeen annao, onaim In ansae naꞌroo nteniꞌ anbi ꞌtoeꞌ aan es, he In bisa nmees kuun anbi naan.

Usif Yesus annao nbi oe je fafon

(Naiꞌ Mateos 14:22-33, Naiꞌ Markus 6:45-52)

16 Oras maans ee feꞌe nmouf, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein annaon neikin nsanun neun nefo. 17 Naiꞌ Yesus ka neem fa feꞌ, he nabua nok sin. Rarit sin nsaen nbin koof es, onaim anmurain nfoꞌen neun kota Kapernaum et neof goe panin. Oras sin anmurai nfoꞌen on naan ate, anmeisꞌook een. 18 Onaim okin anbi nefo naan anmurai npesan neu-mneem, natuin ain koꞌu goe nfuu. 19 Oras Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anfoꞌen naan, sin oniꞌ nfoꞌen naan kiru niim een, sin nkius niit Ee nnao neem anbi oe je fafon. In neem anpaumak-maak anbi sin kofaꞌ, onaim sin namtaun nmaten. 20 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Hoe! Kais mimtau! Au es reꞌ ia.” 21 Nok ranan naan, sin ka namtaun fa goen. Sin nromin he In nsae neu kofaꞌ nabu-bua nok sin. Sin ka nakeo nanan fa te, kofaꞌ naan antea nrair bare reꞌ sin nsari.

Too mfaun ein nam-naim Usif Yesus

22-24 Nokaꞌ on naan ate, too mfaun ein naan anbin neof goe panin feꞌ. Sin npaumak-makan nok bare reꞌ Naiꞌ Yesus antoit makasi neu Uisneno, rarit antuthae bukaet neu sin. Sin nahinin am nak, afi naa suma nmuiꞌ kofaꞌ meesꞌ aah. Mes Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein anpaek kofaꞌ naan he nasaitan bare naan. Ma Naiꞌ Yesus ka nsae fa kofaꞌ naan he nnao nabu-bua nok In atoup noinꞌ ein.

Mes anmuiꞌ kofaꞌ bian naꞌko kota Tiberias reꞌ neu-mneman nbin bare naan. Rarit oras too mfaun ein nahinin nak, Naiꞌ Yesus nok In atoup noinꞌ ein ka nbin fa naan antein, onaim sin nsaen kofaꞌ bian, he nnao naim Naiꞌ Yesus anbi Kapernaum, anbi neof goe panin.

Usif Yesus on reꞌ Utunuꞌ reꞌ neiki ꞌhonis

25 Rarit sin nateef Naiꞌ Yesus anbi neof goe panin. Sin nataan Ee mnak, “Aam Tungguru! Ho mtea ia, es reek ii, tua?”

26 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Amneon ii, on nai: hi ka maim Kau fa natuin hi mkius rais sanmaakt ein. Mes hi maim Kau, natuin Au ꞌtuthae bukaet ꞌeu ki, tar hi mimseen. 27 Amneen mirek-rekoꞌ! Kais suma mmeup he mipein amnahat reꞌ of anpai ma npuun. Reko nneis hi mmeup he mipeni mnahat reꞌ ntahan piut, reꞌ neiki ꞌmonit amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa. Fin Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Au es reꞌ bisa ꞌfee ꞌmonit naan ꞌeu ki. Fin Amaꞌ abit sonaf neno tunan es reꞌ annonaꞌ ma nfee nrair hak naan neu Kau.”

28 Onaim sin nataan am nak, “Karu on naan ate, hai ro he mmoeꞌ on mee, he hai bisa minaob Uisneno In meup gui, tua?”

29 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Uisneno In meup goan, on nai: hi ro he mpirsai Kau. Fin Uisneno naan, es reꞌ anreek haefan Kau.”

30 Rarit sin nataan anteinꞌ ein am nak, “Amaꞌ Ho he mururuꞌ rais sanmakat on mee, he hai bisa mkius, ma mpirsai meu Ko, tua? Onaim Ho he mmoeꞌ saaꞌ meu kai ntein? 31 On reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin anbukaen utunuꞌ manna anbi baer ruman. Naan anjair on reꞌ matuꞌi nbi Suur Akninuꞌ Uisneno mnak, ‘In nfeen sin utunuꞌ reꞌ ansaun naꞌko neon goe tnanan, he sin anbukaen.’ ”✡

32 Naiꞌ Yesus nak, “Au utoon ꞌeu ki, reꞌ batuurn ii, on nai: unuꞌ te, ka kaꞌo Musa fa es nasanut utunuꞌ naan naꞌko neon goe tnanan neu hi beꞌi-naꞌi sin. Fin Tuaf reꞌ nasanut utunuꞌ naan, Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan. Oras ia In nabarab ki utunuꞌ msaꞌ naꞌko neon goe tnanan. Mes utunuꞌ reꞌ ia, Utunuꞌ reꞌ batuur reꞌ ntahan nabar-baar. 33 Fin Utunuꞌ reꞌ ia naꞌko Uisneno, es reꞌ, Ansaun naꞌko sonaf neno tunan ma neiki ꞌhonis neu mansian pah-pinan ia.”

34 Rarit sin antotin am nak, “Usiꞌ! Amfee utunuꞌ naan neu kai piut, tua!”

35 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Au reꞌ ia, es reꞌ Utunuꞌ naan. Fin Au es reꞌ ꞌeiki ꞌmonit reꞌ batuur. Onaim tuaf reꞌ ntaam anjair Au ngguin, ka namnaah anteinꞌ ein fa goen! Ma tuaf reꞌ npirsai Kau, ka nmeno nteinꞌ ein fa goen!

36 Mes au utoon ꞌiit ki mꞌak, namneo, maski hi miit Kau goen, mes hi ka mpirsai Kau fa msaꞌ. 37 Te kaah, mansian ein sin arsin reꞌ Au Amaꞌ npiir sin he njarin Au ngguin, sin of neman nꞌain Kau. Ma karu nmuiꞌ tuaf neem anꞌain Kau, ka neu fa he Au ꞌriꞌu ꞌporin sin! 38 Fin Au ꞌsaun ꞌuum uꞌko neon goe tnanan. Au ꞌuum he ꞌmeup ma ꞌmoeꞌ utuin Au Amaꞌ In romin, fin In es anreek haefan Kau. Au ka ꞌroim fa he ꞌmeup ma ꞌmoeꞌ utuin Au roimk aa kuuk. 39 Ma In romin on nai: naꞌko mansian ein reꞌ sin arsin reꞌ In npiir sin he njarin Au ngguin, In roim he Au ꞌbubun ꞌaan sin ok-okeꞌ. Ka nabeiꞌ fa he ꞌkonan tuaf es he namneuk. Mes anbi neon amsoput, Au ro he ꞌfeen sin rasi ꞌmonit anfain. 40 On reꞌ Au uꞌuab feꞌe na, Au Amaꞌ nroim he mansian ein reꞌ sin arsin reꞌ nahinin ma npirsain neun Kau, es reꞌ In Anah reꞌ ia, sin bisa napenin ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ nabar-baar. Rarit of anbi neon amsoput, Au umonib ufaniꞌ sin.”

41 Atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein anmurai naꞌmuun Ee, natuin In nak, “Utunuꞌ naꞌko Uisneno naan, es reꞌ Au, reꞌ aꞌsaun ꞌuum uꞌko sonaf neno tunan.”

42 Sin naꞌuab ein am nak, “On mee es reꞌ ia? Atoniꞌ reꞌ ia, es reꞌ Naiꞌ Yesus, naiꞌ Yusuf in aanh aa, aiꞌ? Hai mihiin In ainaf-amaf sin. Onaim on mee mꞌes oras ia In nak, ‘Au ꞌsaun ꞌuum uꞌko sonaf neno tunan’? Tapein je naꞌko mee?”

43 Naiꞌ Yesus nakain sin im nak, “Hoe! Misnasab hi uab aꞌmunuꞌ naan! 44 Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan es reꞌ anreek haefan Kau ꞌuum ꞌeu ia. Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ bisa neem neu Kau, karu Au Amaꞌ ka neem naat ee fa. Rarit of anbi neon amsoput, Au umonib ufaniꞌ sin. 45 Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ sin antui nitan am nak, ‘Uisneno he nanoniꞌ mansian ein ok-okeꞌ.’ Mansian ein arsin reꞌ nneen neu Amaꞌ abit sonaf neno tunan, ma nanoin ein naꞌko Na, sin neman neun Kau he njarin Au ngguin.✡ 46 Au reꞌ ia, es reꞌ aꞌsaun ꞌuum uꞌko Uisneno. Onaim suma Au kuuk es reꞌ aꞌkius ꞌiit Uisneno. Ka tiit fa tuaf bian reꞌ nkius niit kuun Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan.

47 Batuur! Au utoon ꞌain ki msaꞌ! Atoniꞌ reꞌ npirsai Kau of napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa. 48 Fin Au reꞌ ia, es reꞌ Utunuꞌ reꞌ neiki ꞌmonit naan. 49 Unuꞌ te, hi beꞌi-naꞌi sin anbukaen utunuꞌ manna oras annaon nfuun am nateef anbin baer ruman. Maski sin nbukaen utunuꞌ naan, mes aꞌroo-ꞌroo te sin nmaten amsaꞌ. 50 Mes Utunuꞌ reꞌ nsaun naꞌko sonaf neno tunan oras ia, ꞌtetaꞌ! Fin mansian ein arsin bole nbukaen. In sairt ii nak, mansian ein reꞌ sin arsin npirsain neun Kau, ka napasib sin fa naꞌkon Uisneno ntein. 51 Fin Au reꞌ ia, es reꞌ Utunuꞌ reꞌ neiki ꞌmonit, reꞌ ansaun neem naꞌko sonaf neno tunan. Rarit oras Au ꞌmaet, Au ꞌfee ma ꞌnonaꞌ Au aok ii he mansian ein arsin reꞌ abitan pah-pinan ia bisa nmonin. Onaim tuaf reꞌ nbukae naꞌko Utunuꞌ naan, sin napenin ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa.”

52 Annenan on naan ate, atoin Yahudis sin aꞌnaet ein anmurain nmatoen es nok es am nak, “In naꞌuab saaꞌ es reꞌ nee? On mee mꞌes Atoniꞌ ia bisa nfee In aon ee he hit teuk goe?”

53 Onaim Naiꞌ Yesus natonan sin im nak, “Au uꞌuab namneo goah. Au ꞌak on nai: Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Tuaf reꞌ nroim he nmoin namneo ma namnoon, ro he nmafuut nok Kau. Onaim karu hi ka mbukae fa Au aok, ma ka miun fa Au naaꞌ, ka tiit fa ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot neu ki.† 54 Fin tuaf reꞌ nbukae Au aok, ma niun Au naaꞌ, napein inrair ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ nabar-baar. Of anbi neon amsoput, Au umonib ufainꞌ ee. 55 Fin bukaet reꞌ batuur, es reꞌ Au aok. Ma mninut reꞌ batuur, es reꞌ Au naaꞌ. 56 Onaim tuaf reꞌ nbukae Au aok, ma niun Au naaꞌ naan, anmoni nmafuut nok Kau. Ma Au ꞌmafuut ꞌok ne msaꞌ. 57 Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan reꞌ nreek haefan Kau naan, In nmoin batuur-batuur. Ma Au upein ꞌmonit reꞌ batuur naꞌko Na msaꞌ. Es naan ate, tuaf reꞌ nbukae Au aok, in of napeni ꞌmonit reꞌ batuur amsaꞌ naꞌko Kau. 58 Unuꞌ te, hi beꞌi-naꞌi sin nbukaen utunuꞌ manna naan reꞌ nsaun neem naꞌko neon goe tnanan. Maski sin nbukaen utunuꞌ naan, mes aꞌroo-ꞌroo te, sin nmaten amsaꞌ. Mes Utunuꞌ reꞌ nsaun neem naꞌko sonaf neno tunan oras ia, ꞌtetaꞌ. Fin tuaf reꞌ nbukae Utunuꞌ reꞌ ia, of napeni ꞌmonit reꞌ batuur.”

59 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ rasin reꞌ ia anbi atoin Yahudis sin uim onen es anbi kota Kapernaum.

Too mfaun ein antet-kotin naꞌkon Usif Yesus

60 Anmuiꞌ too mfaun reꞌ natuin Naiꞌ Yesus. Oras sin nnenan In nanoniꞌ on naan ate, anmuiꞌ tuaf reꞌ naꞌuab am nak, “In noniꞌ naan, maꞌfenaꞌ! Sekau es reꞌ bisa ntoup noniꞌ naan?”

61 Mes Naiꞌ Yesus nahiin nak, sin nmatoen on naan, onaim In nataan am nak, “Noniꞌ ia nasusab ki, oo? 62 Oras hi mkisu mtein Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, ꞌsae ꞌfain ꞌeu nee, ꞌeu Au barak unuꞌ naan. Hi of mak on mee?

63 Uisneno In Asmaan ee es reꞌ neiki ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. Atoniꞌ in aon ee ka bisa fa neiki ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. Mes Au noinꞌ ein naan naꞌuun ma naꞌbaꞌan anbin Uisneno In Asmanan. Onaim noinꞌ ein naan amsaꞌ neikin aꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot neu sin. 64 Mes anmuiꞌ tuaf bian naꞌko ki reꞌ ka npirsai Kau fa.”

Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, natuin In nahiin anrair naꞌko un-unuꞌ, sekau es reꞌ ka npirsai Je fa, ma sekau es reꞌ he naꞌsoos Ee. 65 Rarit In naꞌuab antein am nak, “Es naan ate, Au utoon aꞌrair ki mꞌak, Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan ro he nfei ranan neu tuaf-tuaf feꞌ, naꞌ sin bisa ntaman njarin Au ngguin.”

66 Anmurai oras naan, anmuiꞌ tuaf amfaun naꞌko In atoup noinꞌ ein antet-kotin naꞌko Na, fin sin ka nromin fa he natuin Ee ntein. 67 Rarit Naiꞌ Yesus nataan In atoup noinꞌ ein reꞌ tuaf boꞌes am nuaꞌ ein naan am nak, “Hi on mee? Hi he mtet-koit miꞌko Kau msaꞌ, aa oo?”

68 Mes naiꞌ Simon Petrus nataah am nak, “Usiꞌ! Hai he mnao meu sekau mtein? Ka nmuiꞌ fa tuaf bian antein reꞌ bisa natoon kai, on mee he hai bisa mipeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ nabar-baar. Suma Ho kuum, tua! 69 Ma hai mpirsai Ko, tua. Fin hai mihini mrair mak, Ho es reꞌ Uisneno In Tuaf Akninuꞌ naan, tua.”✡

70 Naiꞌ Yesus natoon neu sin im nak, “Au ꞌpiir ꞌaan ki tuaf boꞌes am nua. Mes mimnau! Anmuiꞌ tuaf es naꞌko ki on reꞌ niut reꞌuf!” 71 In sairt ii, es reꞌ naiꞌ Judas, naiꞌ Simon Iskariot in anah. Naiꞌ Judas reꞌ naan, tuaf es naꞌko In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua reꞌ naan. In reꞌ naan, es reꞌ he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus.

7

Usif Yesus nok In oirf ein

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon nfuun am natefan nbin propinsi Galilea. In ka nroim fa he nnao nfuun am nateef neu propinsi Yudea, natuin anmuiꞌ atoin Yahudis sin aꞌnaet ein etan nee, he naꞌmaet Je. 2 Oras naan, atoin Yahudis sin fesat sekit ma mnonut reꞌ sin nteek ee mnak, “Fesat Kapere” anpaumak-maak een.* 3 Rarit Naiꞌ Yesus In oirf ein naꞌuab neu Ne mnak, “Reko nneis Taat, Ho musaitan bare ia, he mnao meu Yudea. Maut he tuaf reꞌ natuin Ko Taat nbi nee msaꞌ, bisa nkius rasin reꞌ Ho mmoeꞌ sin. 4 Fin karu atoin es anroim he too mfaun ein ankius in maꞌtanin, in kais anmoeꞌ nok maꞌkoroꞌ ma maꞌnifaꞌ. Natuin Taat, Ho mmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, reko nneisi ntein, too mfaun ein bisa nkius nitan saaꞌ reꞌ Ho mmoeꞌ sin naan!” 5 In oirf ein naꞌuab ein on naan, natuin sin kuuk ka npirsai Je reko fa.

6 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Au oors ii ka ntea fa feꞌ, oras ia. Mes karu hi he mnao, oras mee-mee jah amsaꞌ, bisa. 7 Mansian pah-pinan ia ka nmamuus nok ki fa. Mes sin nmusun Kau mates, natuin Au ꞌfei he ururuꞌ ma ukriraꞌ ꞌain sin aꞌmoeꞌk ein naan. Fin sin neek ein maufinu. 8 Hit neon koꞌu rais pirsait naan, anpaumak-maak he neem een. Maut he hi es meiki msae mihuun meu Yerusalem. Au ka ꞌroim fa feꞌ he ꞌnao ꞌeu bare naan, fin in oors ii ka ntea fa feꞌ.” 9 In naꞌuab anrair on naan ate, In natua namaik kuun anbi propinsi Galilea.

Usif Yesus nok anbi neon koꞌu rais pirsait Yahudi

10 Mes oras In oirf ein annao nrarin he nokan nbin atoin Yahudis sin neon koꞌu nbi Yerusalem, Naiꞌ Yesus natuin amsaꞌ. Mes In nnao naꞌkor-koroꞌ, he atoniꞌ kais nahinin. 11 Anbi Yerusalem, oras neon koꞌu naan, atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein nam-naim Naiꞌ Yesus. Sin nmaktaan ein am nak, “Atoniꞌ naan et mee, joo?”

12 Tuaf amfaun ein naꞌseꞌ-seꞌon anmatoom nok Ne. Bian nak, “In reꞌ naan, atoin reko.”

Bian antein nak, “Kahaf! In reꞌ naan, aputa-kriut, apoi too mfaun ein, tua.” 13 Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ nabrain he naꞌuab maat-maat anmatoom nok Naiꞌ Yesus, natuin sin namtausan aꞌnaet ein naan.

14 Nateef neon koꞌu naan in oras, Naiꞌ Yesus antaam anbi Uim Onen Uuf. Rarit In nmurai nanoniꞌ nbi naan. 15 Onaim atoin Yahudis sin aꞌnaet ein anmasahun am nak, “Atoniꞌ ia ka ntoup niit fa noniꞌ mfaun on reꞌ hit. Mes nansaaꞌ am es In nahiin rasi mfaun on nai?”

16 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Amneen! Rasin reꞌ Au unoniꞌ sin ꞌeu ki, ka naꞌko fa Au kuuk, mes naꞌko In reꞌ anreek haefan Kau. 17 Atoniꞌ reꞌ anroim batuur-batuur he nmoeꞌ natuin Uisneno In romin, in of nahiin, Au noinꞌ ein naan batuur-batuur neman naꞌkon Uisneno, aiꞌ suma neman naꞌkon Au kuuk. 18 Fin atoniꞌ reꞌ suma naꞌuab anpaek in kuasa kuun, in suma naim ranan he in kaan ee matekaꞌ. Mes tuaf reꞌ naikas kaan reko ma foo meniꞌ naꞌko atoniꞌ reꞌ nreek haefn ee naan, ro naꞌuab namneo ma namnoon. Ma in ka nmuiꞌ fa rais puta-kriut. 19 Kaꞌo Musa nfee nrair Uisneno In Atoorn ein neu ki. Mes hi ka mmoeꞌ mituin sin fa. Onaim nansaaꞌ am es hi maim ranan he miꞌmaet Kau?”

20 Rarit too mfaun ein natanan am nak, “Ho muꞌuab saaꞌ es reꞌ ia? Of oniꞌ niut reuꞌf ein antaman Ko, aiꞌ? Sekau es reꞌ naim ranan he naꞌmaet Ko?”

21 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Au feꞌ ꞌmoeꞌ rais sanmakat es anbi neon onen, mes hi arki ok-okeꞌ mitooꞌ. 22 Mes neot es-neot es, hi mmepu msaꞌ ambi neon onen, on nai: kaꞌo Musa nasanut anrair ꞌheir ii in atoran am nak, karu bifee jes nahoniꞌ naan riꞌaan mone, riꞌanaꞌ naan anmoin naan neno fanu te, hi ro he miꞌheirꞌ ee. Maski neno naan, nateef nok neon onen, hi ro he miꞌheirꞌ ee. (Mes amneon ii, atoran naan namnasi nneis naꞌko kaꞌo Musa. Fin Uisneno nfee nrair atoran naan nahuun neu kaꞌo Abraham.)✡ 23 Onaim karu miꞌheriꞌ riꞌaan es nateef nok neon onen, hi ka mtanhai fa kaꞌo Musa in atoran. Nansaaꞌ am es hi mitoꞌon Kau, natuin Au urekoꞌ abuat nateef nok neon onen? Ka matopuꞌ reko fa, aiꞌ?✡ 24 Kais amnilai atoniꞌ natuin rasin reꞌ hi suma mkius miit nok hi maatm ein aan. Mitenab mirek-rekoꞌ aiꞌ mitaib sin ok-okeꞌ nok rek-reko feꞌ, rarit naꞌ hi mifeek nok reko.”

Usif Yesus naan, es reꞌ Kristus, aa oo?

25 Rarit tuaf fauk naꞌkon kota Yerusalem anmaktaan ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, es reꞌ sin nam-naim Je he naꞌmaet Je, aiꞌ? 26 Hoe, maꞌtaniꞌ, oo! Fin In naꞌuab maat-maat anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak. Mes ka nmuiꞌ fa es, reꞌ nreun Goe he naꞌumit In fefan. Natuin hi teenb ein ate, on mee? Of oniꞌ reꞌ anaaꞌ kuasa sin nahini nrarin, aiꞌ ka feꞌ nak, Atoniꞌ reꞌ ia, es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno anbaꞌan nain he nreek Ee neem, aa oo? 27 Mes in raisn ii, on nai: oras Uisneno nreek Kristus neem, es ka nahiin fa In naꞌko mee. Mes hit tahiin Atoniꞌ ia naꞌko mee.”

28 Oras naan, Naiꞌ Yesus nanoniꞌ feꞌ anbi Uim Onen Uuf ee in kintal. Oras anneen atoniꞌ naan naꞌuab on naan, In nataan sin anpaek haan maꞌtaniꞌ mnak, “Hi mitenab mak, hi mihiin Kau, ma mihiin batuur Au uꞌko mee, aiꞌ? Au reꞌ ia, ka ꞌuum fa ꞌeu bare ia utuin Au roimk aa kuuk. Fin reꞌ nreek haefan Kau gui, batuur-batuur et reꞌ ia. Ma hi ka mihiin Je fa. 29 Mes Au uhiin Je, fin Au ꞌuum uꞌko Na, ma In es reꞌ anreek haefan Kau.”

30 Rarit sin nsobaꞌ he nheek Je. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ bisa nnaaꞌ naan Ee, fin In oors ee ka ntea fa feꞌ. 31 Anmuiꞌ tuaf namfau anpirsai Je msaꞌ, naꞌko too mfaun ein naan. Sin naꞌuab ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia nmoeꞌ rais sanmakat amfaun. Rarit oras Kristus neem ate, ka neu fa he In nmoꞌe nneis naꞌko Atoniꞌ ia, aiꞌ?”

Sin nrekan tuaf he nnaon nheek Usif Yesus

32 Anbi too mfaun ein atnaank ein, anmuiꞌ tuaf fauk naꞌkon partei pirsait Farisi msaꞌ. Sin nneen too mfaun ein naꞌseꞌ-seꞌon rasi naan anmatoom nok Naiꞌ Yesus. Rarit sin nok aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, anrekan haef naꞌkon Uim Onen Uuf in apaot tuaf fauk, he nnaon nheek naan Naiꞌ Yesus.

33 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Au oras reꞌ he ubua ꞌok ki, aar akreoꞌ goah. Fin ka ꞌroo fa ntein, Au ꞌfain ꞌeu In reꞌ nhaef Kau. 34 Rarit hi of maim Kau, mes hi ka miteef miit Kau fa. Fin Au he ꞌnao ꞌeu baer jes reꞌ hi ka bisa mituin Kau fa.”

35 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein anmaktaan ein es nok es am nak, “Of oniꞌ Atoniꞌ ia he nnao on mee? In he nnao neu bare mee, reꞌ hit ka bisa tateef Ee fa? In he nnao naꞌkoroꞌ neu atoin Yahudis sin reꞌ natuan et pah bian, aa oo? In he nnao nanoniꞌ atoniꞌ npaek uab Yunani nbi nee, oo? Aiꞌ, on mee? 36 In sairt ii saaꞌ, oras In naꞌuab am nak, ‘Hi he maim Kau, mes hi ka miteef Kau fa.’ Ma ‘Au he ꞌnao ꞌeu baer jes, reꞌ hi ka bisa mituin Kau fa’?”

Oe reꞌ neiki ꞌmonit

37 Oras fesat naan in neon amsoupt ee ntea, reꞌ njair neon koꞌu nneis naan, Naiꞌ Yesus anhaek ma nkoaꞌ naher-heer am nak, “Amneen, joo! Sekau anmeon oe, maut he in neem neu Kau he nbukae oe!✡ 38 Fin karu nmuiꞌ tuaf reꞌ anpirsai Kau te, iim he mbukae ruum-ruum aah, tua! Fin matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak, ‘Oe reꞌ neiki ꞌmonit of nasai npoi neem naꞌko atoin apirsait ein sin neek ein.’ Rarit sin napenin aꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. Nok ranan naan, sin turun atoniꞌ bian amsaꞌ he napenin aꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot.”✡ 39 Ro mneon ii, Naiꞌ Yesus naꞌuab anmatoom nok Uisneno In Asmanan, natuin mansian ii sin arsin reꞌ npirsain Naiꞌ Yesus of antoup Asmanaf naan. Mes oras Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, sin ka ntoup fa Asmanaf naan fa feꞌ, natuin Uisneno ka nfee Je fa feꞌ. Uisneno batuur ka nfee Je fa feꞌ, natuin In ka nanaib naꞌratan Naiꞌ Yesus fa feꞌ.

Atoin ein nmurai nboꞌ-baits ok, natuin Usif Yesus In kakain

40 Too mfaun ein reꞌ anbin naan annenan Naiꞌ Yesus naꞌuab on reꞌ naan. Anmuiꞌ tuaf naꞌuab am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, batuur Uisneno In Mafefa kninuꞌ, reꞌ In nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ!”✡

41 Anmuiꞌ bian antein nak, “Kahaf! In reꞌ ia, es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno naruruꞌ nain Je naꞌko unuꞌ!”

Mes anmuiꞌ bian antein reꞌ nprotesan am nak, “Ka bisa fa! Kristus naan, ka atoin Galileas fa. Batuur, aiꞌ kaah? 42 Fin matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak, Kristus reꞌ naan usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun. Anbi bare bian, matuꞌi msaꞌ am nak, In reꞌ naan, atoin Betlehemas, es reꞌ usif naiꞌ Daut in kuan. On naan, aiꞌ?”✡ 43 Onaim too ngguin nmurai nboꞌ-baits ok, natuin Naiꞌ Yesus In kakain. 44 Anmuiꞌ tuaf fauk amsaꞌ reꞌ he nheek Je. Mes ka tiit fa es annaaꞌ naan Ee.

Atoin Yahudis sin aꞌnaet ein ka npirsain fa neun Usif Yesus

45 Rarit Uim Onen Uuf in apaot ein reꞌ feꞌe na nnaon he nheek Naiꞌ Yesus, antebi nfanin nbin aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma atoin Farisis sin. Rarit aꞌnaet ein naan nataan sin im nak, “Hoe! Nansaaꞌ am es hi ka meik Je neem fa?”

46 Sin natahan am nak, “Amoo! Ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ naꞌuab on reꞌ In, tua!”

47 Atoin Farisis sin nataan sin im nak, “Hae! Napoi naan ki msaꞌ, aa oo? 48 Mimnau! Fin ka tiit fa tuaf naꞌko hai atoin Farisis, aiꞌ naꞌko aꞌnaet ein reꞌ npirsai Je. Batuur! Karu aꞌnaet ein ka npirsai Je fa, nansaaꞌ am es hi he mpirsai Je? 49 Te kaah, too mfaun ein reꞌ npirsai Je ka nahinin fa neun Uisneno In Atoran. Uisneno of anhukun maꞌfenaꞌ neu sin!”

50 Mes anbi bare naan, anmuiꞌ atoin Farisis tuaf es, kaan ee naiꞌ Nikodemus. In reꞌ naan es reꞌ neem niit fa-fai he naꞌuab nok Naiꞌ Yesus. Rarit in nataan sin im nak,✡ 51 “On mee? Natuin hit atoran rais pirsait, hit tafeek tain atoniꞌ in rasi feꞌ? Aiꞌ, hit ro he tneen ee feꞌ he taim tahiin in nmoeꞌ saaꞌ, naꞌ bisa tafeek in rasi?”

52 Onaim sin naskaar ee mnak, “Hoe! Ho atoin Galileas on reꞌ In? Muprikas miit tar antea namnuut anbi Uisneno In Suur Akniunꞌ ee feꞌ! Amrees murek-rekoꞌ he ho muhiin mak, ka tiit fa Uisneno In mafefa kniun es, reꞌ neem naꞌko Galilea!”

Bifee jes reꞌ anmakaek

53 [Onaim sin ansisaꞌen, he nfanin ok-okeꞌ.†

8

1 Mes Naiꞌ Yesus ansae neu ꞌtoꞌef Saitun. 2 Nokaꞌ kik-kiku te, In ntaam anbi Uim Onen Uuf ee in kintal. Too mfaun ein neman ma nauban naan Ee. Rarit In ntook ma nmurai nanoniꞌ sin.

3 Oras naan, sin nheek naan bifee jes oras in nmakaek. Onaim tunggur agaam ein ma atoin Farisis tuaf fauk anheer neik je neu Naiꞌ Yesus. Rarit sin naꞌsekeꞌ bifee naan he nhake nbi sin maatk ein ok-okeꞌ. 4 Onaim sin natonan Naiꞌ Yesus am nak, “Aam Tungguru. Bifee reꞌ ia, napein je oras anmakaek. 5 Tatuin kaꞌo Musa in Atoorn ein, anmuꞌi prenat reꞌ nak, ‘Tuaf reꞌ anmakaek ro he napein hukun. Hukun naan es reꞌ tpoir je tar antea nmaet.’ Natuin Ho te, on mee, tua?”✡ 6 Sin he nakreo Goe, he bisa nasaeb sanat he namouf Goe.

Naiꞌ Yesus ka nataah sin fa, mes In ntook ma ntui nbi afu, npaek In akrurun. 7 Sin nataan Ee piut. Rarit In nhaek, onaim natonan sin im nak, “On nai. Karu nmuiꞌ tuaf es naꞌko hi arki reꞌ ia, reꞌ ka mmoꞌe msaan miit fa, ro in es reꞌ anpoir nahuun he nhukun bifee reꞌ ia.” 8 Rarit In ntook ma naꞌruriꞌ ntein, onaim antui nteniꞌ nbi afu.

9 Oras sin nnenan nrair In naꞌuab on reꞌ naan ate, sin namaeb ok. Fin anbi sin neek ein sin nahinin nak, sin nmoeꞌ nitan sanat amsaꞌ. Rarit sin es-es ate nsisaꞌen, nmurai naꞌko mnasif tar antea munif. Namuni te, aar Naiꞌ Yesus nok bifee naan anmesen nbin naan. 10 Rarit Naiꞌ Yesus anhake nfain, onaim nataan am nak, “Sin etan mee? Ka tiit fa tuaf anbi bare ia, reꞌ he nasaan ko, he nhukun ko, oo?”

11 Onaim in nataah am nak, “Ka tiit fa, tua.”

Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu ne mnak, “Au ka ꞌroim fa he ꞌhukun ko msaꞌ. Amfain nai. Mes mumnau. Kais ammoeꞌ sanat amtein!”]*

Usif Yesus on reꞌ meꞌu neu mansian pah-pinan ia

12 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein nok too mfaun ein am nak, “Au reꞌ ia, on reꞌ meꞌu ꞌeu mansian pah-pinan ia. Tuaf reꞌ natuin Kau ka nmoin fa nbi meisꞌokan, mes in nmoni nbi meꞌu reꞌ neiki ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot.”✡

13 Anmuiꞌ atoin Farisis tuaf fauk reꞌ anprotesan am nak, “Hoe! Ho he mjair saksii nmatoom nok Ho tuam aan kuum, oo? Ka bisa fa! Fin natuin hit atoran, ro he tuaf bian naꞌ njarin saksii neu tuaf es, ka tuaf naan fa neikn on. Onaim hai ka mtoup reko fa, ma ka mroim fa he mpirsai.”✡

14 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Maski Au ꞌjair saksii ꞌeu Au tuak ii kuuk, mes Au uabak naan, ro batuur. Fin Au kuuk es uhiin batuur Au ꞌuum uꞌko mee, ma he ꞌnao ꞌeu mee. Hi ka mihiin fa Au uꞌko mee, ma hi ka mihiin fa au he ꞌnao ꞌeu mee msaꞌ. 15 Hi mruuk ma mꞌukur atoniꞌ mpaek mansian ii in ruku. Mes Au ka ꞌpaek fa mansian ii in ruku he ꞌruuk ma ꞌukur tuaf es amsaꞌ. 16 Karu Au ꞌruuk ma ꞌukur atoniꞌ, Au ruku ma ukur naan, ro batuur. Fin Au ka ꞌruuk ma ꞌukur aꞌmees fa, mes Au ꞌmoeꞌ sin ok-okeꞌ ubu-bua ꞌok Au Amaꞌ reꞌ nhaefan Kau. 17 Kais amnikan! Fin matuꞌi nbi hi Atoran rais pirsait am nak, “Karu nmuiꞌ saksii tuaf nua reꞌ naꞌuab rasi humaꞌ meseꞌ, naan saah ma batuur!” 18 Onaim ka Au ꞌmees fa reꞌ ꞌjair saksii nmatoom nok Au tuak. Fin Au Amaꞌ reꞌ nhaefan Kau njair saksii naꞌuab anmatoom nok Kau msaꞌ.”

19 Sin natanan am nak, “Te ho Amaꞌ naan, et mee?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Hi ka mihiin Kau fa reko. Hi ka mihiin fa Au Amaꞌ msaꞌ. Fin karu hi mihiin Kau rek-reko te, hi mihiin Au Amaꞌ msaꞌ.”

20 Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, Naiꞌ Yesus natoon sin oras In nanoniꞌ tuaf anbi Uim Onen Uuf, anpaumaak anbi bare reꞌ sin anpaek je he nabuab ein roi kolekte. Ka tiit fa tuaf es he nheek Ee, natuin in oors ee ka ntea fa feꞌ.

“Au of aꞌnao ꞌeu baer jes reꞌ hi ka bisa mituin Kau fa”

21 Naiꞌ Yesus antuut antein neu sin im nak, “Au of aꞌnao usaitan ki, he ꞌnao ꞌeu bare ꞌtetaꞌ. Hi of mam-maim Kau, mes ka miteef Kau fa, fin hi ka mmuiꞌ fa hak he mnao meu bare naan. Ma oras hi mmaet, hi misaah hi sanat feꞌ.”

22 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein anmaktaan ein es nok es am nak, “In naꞌuab saaꞌ es reꞌ ia? In he nakfirit niis on, aa oo? Fin In nak, ‘Hi ka bisa mnao fa meu bare naan.’ ”

23 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin am nak, “Hi miꞌko pah reꞌ et aꞌpinan. Mes Au uꞌko neon goe tnanan. Hi atoniꞌ miꞌko pah-pinan ia. Mes Au ka uꞌko fa pah-pinan ia. 24 Es naan ate, Au utoon feꞌe na ꞌak, oras hi mmaet, hi mroi ma misaah hi sanat ma penu sin feꞌ. Fin karu hi ka mpirsai fa mak, Au reꞌ ia, es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno nreek Ee neem, oras hi mmaet, hi mroi ma misaah hi sanat ma penu sin feꞌ.”

25 Rarit sin nataan Ee mnak, “Hoe! Te Ho reꞌ ia, sekau?”

Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au utoon ꞌain uꞌko ahun-hunut.† 26 Anmuiꞌ rasi mfaun reꞌ Au bisa utoon anmatoom nok ki. Hi saant ein namfaun amsaꞌ. Mes Au ka ururuꞌ ma ukriraꞌ fa rasin naan. Reꞌ nhaef Kau ꞌuum aꞌbi ia gui, oras In naꞌuab, In suma naꞌuab nahiin rasi reꞌ batuur aah. Ma Au suma utoon ꞌeu mansian abit pah-pinan ia, rasin reꞌ Au ꞌneen sin uꞌko Na.” 27 (In sairt ii nak, In Amaf abit sonaf neno tunan. Mes sin ka nheek naan fa In sarit naan.)

28 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Oras hi mikfirit amrair Kau, Mansian Batuur-Batuur reꞌ ia, nbi hau nehe te, naꞌ hi mihini mmak, Au reꞌ ia, es reꞌ Kristus. Ma Au ka ꞌmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ uꞌko Au tuak ii kuuk, mes Au suma unoniꞌ tuaf anmatoom nok rasin reꞌ Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan nanoniꞌ Kau. 29 Reꞌ anhaef Kau nok Kau piut amsaꞌ. In ka nkonan niit Kau fa ꞌmees, natuin Au ꞌmoeꞌ utuin In romin piut.”

30 Oras Naiꞌ Yesus natoon rasin ia te, anmuiꞌ too mfaun reꞌ anpirsai Je.

“Hi reꞌ ia, es reꞌ kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun sin”

31 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu atoin Yahudis sin reꞌ npirsai Je mnak, “Karu hi mmoni mmafuut mok Au noinꞌ ein, ma hi minoniꞌ piut miꞌko Au te, hi mjair Au atoup noinꞌ ein reꞌ batuur. 32 Rarit hi bisa mihiin rasi humaꞌ-humaꞌ reꞌ batuur. Ma rasin reꞌ batuur naan, esan reꞌ nafetin ki, he hi kais amjair ate mtein.”

33 Rarit sin nprotesan am nak, “Hai reꞌ ia, ka mjair fa ate meu tuaf bian! Fin hai reꞌ ia, kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun! Onaim nansaaꞌ am es Ho muꞌuab am mak, hi of mipein fetin?”✡

34 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Reꞌ Au uꞌuab naan, ro batuur. Fin mansian ein arsin reꞌ nmonin nbin ꞌmoeꞌ sanat, sin njarin on reꞌ ate, reꞌ suma natun-tuin aah saant ee in romin. 35 Mes natiꞌ te, on nai: atoin ate sin ka biasa natuan nkonon fa nbin uim jes. Fin suma usiꞌ in anah, reꞌ natua nkono nbi naan. 36 Onaim karu Au, Uisneno In Anah, Au ꞌnoes ꞌain hi saant am penu sin ite, hi mipeni mrair fetin, ma ka mjair fa ate meu sanat naan antein. Nok ranan naan, hi mipein fetin batuur, ma kais mituin sanat naan in romin antein!

37 Au uhini ꞌrair ki, hi es reꞌ kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun. Maski on naan, mes hi mam-maim ranan piut he miꞌmaet Kau, natuin hi ka mroim fa he mtoup Au rais noniꞌ. Fin anbi hi neekm ein, ka nmuiꞌ fa bare ntein he mihiik ma mipaan Au Uab ein. 38 Au utoon rasin reꞌ Au ꞌkisu ꞌrair sin, reꞌ Au Amaꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair sin neu Kau. Ma hi mmoeꞌ mituin rasin reꞌ sin hi amaꞌ natoon anrair sin neu ki.”

“Hi amaꞌ naan, es reꞌ nitu ꞌnakaf”

39 Sin natahan am nak, “Hai reꞌ ia, kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun!”

Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Karu hi mjair kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun reꞌ batuur, hi ro he mituin aꞌtopeꞌ naꞌko na. 40 Mes kaꞌo Abraham ka nmoeꞌ niit fa maufinu on reꞌ hi! Fin hi mam-maim ranan he miꞌmaet Kau. Te kaah, Au reꞌ ia es reꞌ utoon ꞌeu ki rasin reꞌ batuur, reꞌ Au ꞌneen sin uꞌko Uisneno. 41 Hi ꞌmoeꞌm ein, ro tebes, ka naꞌroo fa naꞌko hi amaꞌ in iꞌmoeꞌk ein.”

Mes sin anprotesan am nak, “Hae! Hai reꞌ ia, anah-anah saah! Kais mak, hai reꞌ ia, riꞌaan nasi! Fin hai Amaꞌ, suma meseꞌ kuun, es reꞌ Uisneno!”

42 Onaim Naiꞌ Yesus natonan sin im nak, “Mes karu Uisneno batuur-batuur anjair hi Amaꞌ, tebes hi ro he mneek Kau. Fin Au mneemk ii uꞌko Na, ma Au es reꞌ ia. Au ka ꞌuum fa utuin Au roimk ii kuuk. Mes Au ꞌuum, utuin In es anhaefan Kau. 43 Nansaaꞌ am es hi ka mihiin fa Au uab ein aan? Oniꞌ natuin hi ka mroim fa he mneen ate!

44 Hi reꞌ ia, humaꞌ meseꞌ on reꞌ nitu ꞌnakaf. Fin hi mroim he mmoeꞌ mituin in romin! Naꞌko oras ahun-hunut, in aroor mansian. In nraban rais reko, fin in ntorak nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ batuur. Karu in nputa-kriu te, naan in monin. Fin in reꞌ naan aputa-kriut, ma apoit ee tuan! 45 Au reꞌ ia, es reꞌ utoon rasi reꞌ batuur. Mes hi ka mpirsai Kau fa. 46 Neu! Sekau naꞌko ki bisa miruruꞌ ma mikriraꞌ bukti mmak, Au ꞌmoeꞌ sanat? Au ꞌsanmaak! Karu Au uꞌuab batuur, nansaaꞌ am es hi ka mpirsai Kau fa?

47 Tuaf reꞌ In amneemn ee naꞌko Uisneno, nneen In Kabin ma Prenat. Mes hi reꞌ ia, hi ka miꞌko fa Uisneno, es naan ate hi ka mroim fa he mneen Kau.”

“Kaꞌo Abraham ka nmoin fa feꞌ, mes Au ꞌmoin ꞌain”

48 Atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein natahan am nak, “Hoe! Hai miꞌuab batuur. Fin hai miꞌuab amrair mak, Ho reꞌ ia, ka atoin Yahudis batuur-batuur fa, mes Ho reꞌ ia atoin Samarias. Ho mniut sae msaꞌ!”

49 Rarit Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au ka ꞌniut sae fa, tua. Au ꞌhormaat Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan, mes hi ka mhormaat Kau fa. 50 Au ka ꞌaikas fa Au tuak ii he ururuꞌ ma ukriraꞌ Au pinak ma krahak kuuk. Mes anmuiꞌ Tuaf es, reꞌ he naruruꞌ ma nakriraꞌ Au pinak ma krahak. Maut he In kuun es reꞌ nafeek nak, Au uabak batuur, aiꞌ kaah?!

51 Ro tebes, Au Uab ein, batuur! Rarit atoniꞌ reꞌ nneen ma nmoeꞌ natuin Au Uab ein naan, of ka nmaet fa.”

52 Annenan on naan ate, atoin Yahudis sin aꞌnaet ein natoon Ee mnak, “Oras ia hai mihiin mak, Ho muꞌuab tafiꞌ-tafiꞌ on reꞌ amaunut, natuin Ho mniut sae mrair. Fin kaꞌo Abraham anmate msaꞌ. Uisneno In mafefa kniunꞌ ein anmaten amsaꞌ. Mes Ho mak, ‘atoniꞌ reꞌ nneen ma nmoeꞌ natuin Au Uab ein naan, of ka nmaet fa.’ Batuur ho mumaun umrair! 53 Aiꞌ Ho mutenab mak, Ho maꞌtaniꞌ mneis muꞌko asae nenot kaꞌo Abraham? Aiꞌ Ho maꞌtaniꞌ mneis muꞌko Uisneno In mafefa kniunꞌ ein reꞌ nmate nrarin? Ho mutenab mak, Ho reꞌ ia, sekau?!”

54 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu Au ꞌaikas Au tuak ii, atoniꞌ ka ntoup reko fa. Te kaah, Au ka ꞌaikas fa Au tuak ii kuuk, mes Au Amaꞌ es reꞌ nait naꞌrat-ratan Kau. In reꞌ naan, reꞌ hi mmanakuꞌ mmak, In anjair hi Uisneno. 55 Mes hi ka mihiin Je fa. Au es reꞌ uhiin Je batuur. Karu Au ꞌak Au ka uhiin Je fa, Au apoit Kau on reꞌ hi. Mes Au uhiin Je batuur, ma Au ꞌmoeꞌ utuin In Kabin ma Prenat amsaꞌ. 56 Hi kaꞌo Abraham in neekn ee nmariin anneis, oras in nhaat ma npao he nkius niit Kau ꞌuum. In niit anrair, rarit in nnaben ate, nanokab ma namtiis inrair.”

57 Atoin Yahudis sin aꞌnaet ein naꞌuab neun Ee mnak, “Ho ka mmoin maan fa toon boꞌ niim fa feꞌe msaꞌ! Mes Ho mak, Ho mkius miit amrair kaꞌo Abraham. Batuur, aa oo?”

58 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur! Fin kaꞌo Abraham ka nmoin fa feꞌ, mes Au ꞌmoin ꞌain.”

59 Rarit atoin ein naan naitin fatu he npoir Je, natuin In naikas In tuan ee nahuum on reꞌ Uisneno. Mes In nnao naꞌkor-koroꞌ he npoi naꞌko Uim Onen Uuf ee in kintal.✡

9

Usif Yesus narekoꞌ aforot tuaf es

1 Rarit Naiꞌ Yesus sin annaon nkonon. In nkius niit aforot es, reꞌ nfoor nain naꞌko oras nahoins ee. 2 Rarit Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nataan Ee mnak, “Aam Tungguru! Sekau es reꞌ anmoeꞌ sanat, tar antea atoniꞌ ia nfoor on nai? Natuin in kuun aa oo, aiꞌ natuin in ainaf-amaf?”

3 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Atoin aforot ia, ka nsaan fa. Ma in ainaf-amaf ka nmoꞌen fa sanat amsaꞌ tar antea in nfoor. Nahoins ee te on reꞌ naan, he mansian ii bisa nkius ma nahiin nak Uisneno In nareokꞌ ee. 4 Uisneno es reꞌ anhaefan Kau. Onaim hit ro tmeup maꞌtaniꞌ he tanaob In mepu oras meꞌu feꞌ. Fin oras meisꞌookn ii neem, atoniꞌ ka bisa nmeup fa goen. 5 Oras Au ꞌbi pah-pinan ia feꞌ, Au on reꞌ meꞌu reꞌ ꞌtanaꞌ mansian ii ok-okeꞌ.”✡

6 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In naroon anbi afu. Rarit In ntook ma naꞌruriꞌ, he nseroꞌ hape ma afu njari krofoꞌ. Rarit In nhoseꞌ krofoꞌ naan anbi atoin aforot naan in matan. 7 Onaim In nrenu mnak, “Amnao meu nifu Siloam, he mumeu ho humam ambi naan.” (Anbi uab Ibrani, Siloam naan in oten nak, ‘soun ee neem’.) Rarit atoin aforot naan annao neu bare naan, ma in nameu in human. Oras in anfain neem, in bisa nkius niit een!✡

8 Rarit atoniꞌ naan in aok-bian sin reꞌ sin uimn ein anmatai-ꞌturun reꞌ nkius niit ee, in biasa ntoit saaꞌ-saaꞌ, nmurai nmaktaan ein am nak, “Hoe! Tuaf reꞌ ia, atoin aforot reꞌ feꞌ ia te, ntook ma antot-toit saaꞌ-saaꞌ ii, aiꞌ?”

9 Tuaf bian nak, “Batuur, in es reꞌ ia!”

Bian nak, “Kahaf! In reꞌ naan, suma humaf meseꞌ on reꞌ atoniꞌ naan!”

Mes atoniꞌ naan in neikn on es natonan sin im nak, “Kahaf! Au reꞌ ia, es reꞌ unuꞌ te aforot naan!”

10 Rarit sin nataan ee mnak, “On mee mꞌes ho bisa mkius?”

11 Onaim in nataah am nak, “On nai! Atoniꞌ reꞌ kaan ee, Naiꞌ Yesus naan, anseroꞌ hape ma afu njari krofoꞌ, rarit In nhoseꞌ nbi au maatk ein. Rarit In nreun kau mnak, ‘Amnao meu nifu Siloam, he mumeu ho humam ambi naan.’ Au ꞌmoeꞌ utuin. Es naan ate, oras ia au bisa ꞌkius ꞌiit een!”

12 Rarit sin nataan ee mnak, “Atoniꞌ naan et mee?”

In nataah am nak, “Muhiin!”

Atoin Farisis sin naprikas atoniꞌ reꞌ anfoor niit aan

13-14 Neno naan, oras Naiꞌ Yesus anseroꞌ hape nok afu njari krofoꞌ, ma narekoꞌ aforot naan bisa nkius niit, oras naan nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat. Onaim sin nnao naat atoniꞌ reꞌ nfoor niit aan, he nnao nꞌain neu partei pirsait Farisis sin. 15 Rarit atoin Farisis sin nataan ee mnak, “Ho mutoon miit! Nansaaꞌ am es oras ia ho bisa mkius?”

In nataah am nak, “On nai. Atoniꞌ naan antao krofoꞌ nbi au maatk ein. Rarit au ꞌnao umeu au humak. Onaim oras ia, au bisa ꞌkius ꞌiit.”

16 Anmuiꞌ atoin Farisis bian nak, “Atoniꞌ reꞌ narekoꞌ ko naan, ka naꞌko fa Uisneno. Hai mihiin, natuin In ntanhai atoran anmatoom nok neno snasat.”

Anmuiꞌ tuaf bian antein nak, “On mee mꞌes atoin asanat bisa nmoeꞌ rais sanmakat on reꞌ naan?” Rarit sin anmatoen nmafaink ein tar anboꞌ-baits ok.

17 Rarit sin nataan nafaniꞌ atoniꞌ reꞌ unuꞌ te nfoor naan am nak, “Natuin ho, Tuaf reꞌ nfei naan ho maatm ein naan, atoniꞌ human on mee?”

In nataah am nak, “Natuin au te, In reꞌ naan Uisneno In mafefa kniun es, tua.”

18 Mes atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein ka npirsain fa nak, atoniꞌ naan, anfoor niit, rarit oras ia bisa nkius. Onaim sin nreun he nnao npeoꞌ in ainaf-amaf he neman nꞌain sin. 19 Oras sin neem anrarin, aꞌnaet ein nataan sin im nak, “In reꞌ ia, hi aanh, aa oo? Batuur, aiꞌ kahaf, in nfoor nain naꞌko oras hi mihoins ee? Rarit on mee mꞌes oras ia in bisa nkius.”

20 Atoniꞌ naan in ainaf-amaf natahan am nak, “In reꞌ ia, batuur hai anah. Ma in nfoor nain naꞌko oras hai mihoins ee. 21 Mes hai ka mihiin fa, in npaek saaꞌ, es oras ia in bisa nkius. Sekau es anfei in matan, hai msaꞌ ka mihiin fa, tua. In naꞌnae nrair. Mitaan kiim ee, tua, fin in bisa ntoin ma nataah kuun, tua!” 22 Sin naꞌuab ein on reꞌ naan, natuin sin namtausan atoin Yahudis sin aꞌnaet ein. Natuin sin nahinin nak, aꞌnaet ein naan anmaꞌakoran am nak, “Karu nmuiꞌ tuaf anmanakuꞌ mnak, Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Kristus, hai ro he mriuꞌ mipoitan tuaf naan naꞌko hit atoin Yahudis hit uim onen.” 23 Es naan ate, atoniꞌ naan in ainaf-amaf nataah am nak, “In naꞌnae nrair. Mitaan kiim ee, tua.”

24 Rarit sin nhaman atoniꞌ reꞌ unuꞌ te nfoor naan. Onaim sin nak, “On nai. Ho ro he muꞌuab namneo goah ambi Uisneno In human, he mpanat In kaan foo menin. Fin hai mihiin batuur, Naiꞌ Yesus naan, atoin maufinu.”

25 Atoniꞌ reꞌ nfoor niit naan nataah am nak, “Au ꞌbaiseun ki, amaꞌ sin. Reko te kais mitooꞌ, tua! Fin au ka uhiin fa karu In reꞌ naan, atoin maufinu, aiꞌ kaah. Reꞌ au uhiin je batuur-batuur ii, es reꞌ unuꞌ te au ꞌfoor; mes oras ia au bisa ꞌkius kuuk een.”

26 Sin nataan ee mnak, “Te In nmoeꞌ saaꞌ neu ko? In anfei ho maatm ein on mee?”

27 Onaim In nataah am nak, “Feꞌe na au utoon aꞌrair, mes hi ka mroim fa he mneen. Nansaaꞌ am es hi mroim he au utoon aꞌtein? Oniꞌ amaꞌ ki arki msaꞌ mroim he mjair in atoup noinꞌ ein, aiꞌ?”

28 Rarit sin naseuk ee, onaim sin nak, “Maut he ho es reꞌ mjair In atoup noniꞌ! Fin hai reꞌ ia, kaꞌo Musa in atoup noinꞌ ein. 29 Hai mihiin Uisneno naꞌuab nok kaꞌo Musa. Mes hai ka mihiin fa Atoniꞌ naan, In amneemn ii naꞌko ꞌnuꞌuf mee.”

30 Atoniꞌ reꞌ unuꞌ te nfoor naan nataah am nak, “Au ꞌsanmaak kuuk, tua! Hi ka mihiin fa In amneemn ii naꞌko mee. Te kaah, In es reꞌ nfei au maatk ein, es naan ate, oras ia au bisa ꞌkius. 31 Hit tahiin ok-okeꞌ tak, Uisneno ka nneen ma natniin fa atoin maufinu, aiꞌ? Mes Uisneno nneen ma natniin atoin neek amneot reꞌ nmoin natuin In romin.✡ 32 Anmurai naꞌko Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ma neon goe tunan tar antea oras ia, ka nmuiꞌ fa retaꞌ es amsaꞌ, reꞌ anmatoom nok tuaf reꞌ narekoꞌ atoniꞌ reꞌ nfoor naꞌko oras nahoins ee, he in bisa nkius. 33 Onaim karu Naiꞌ Yesus ka naꞌko fa Uisneno, In ka bisa nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, aiꞌ?”

34 Onaim sin natahan am nak, “Hoe! Ho reꞌ ia, atoin maufinu naꞌko oras ho ainaꞌ nahonis naan ko! On mee mꞌes ho bisa mutenab mak, ho bisa munoniꞌ mufaniꞌ kai?” Rarit sin nriuꞌ napoitan atoniꞌ naan naꞌko sin uim onen.

Atoniꞌ reꞌ neekn ee nfoor

35 Oras Naiꞌ Yesus anneen nak sin nriꞌu nrair atoniꞌ reꞌ nfoor niit aan naꞌko uim onen, In nnao naim atoniꞌ naan, tar napein je. Rarit In nak, “On mee! Ho mpirsai Mansian Batuur-Batuur, aa oo?”

36 In nataan am nak, “Te In reꞌ naan, sekau, tua? Mutoon kau feꞌ, maut he au bisa ꞌpirsai Je, tua.”

37 Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Ho muteef amrair Je. In reꞌ naan, es reꞌ Au, reꞌ oras ia naꞌuab nok ko.”

38 Rarit atoniꞌ naan nak, “Usiꞌ, au ꞌpirsai, tua!” Onaim In nriꞌtuu he naꞌbesan neu Naiꞌ Yesus.

39 Rarit Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Au ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia he ururuꞌ ma ukriraꞌ mansian ii sin sanat ma penu sin, maut he aforot bisa nkius, ma maat meuꞌ gui bisa nfoor.”

40 Anbi bare naan, anmuiꞌ atoin Farisis tuaf fauk reꞌ nneen In uab naan. Onaim sin natanan am nak, “On mee es reꞌ ia? Hai maatm ein meraꞌ-meraꞌ. Hai ka mfoor fa, tua!”

41 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Karu batuur hi mfoor, es ka nasaan ki fa. Mes hi mak, hi reꞌ naan, atoin maat aꞌmeraꞌ. Es naan ate, hi misaah ma mroi hi sanat feꞌ.”

10

Retaꞌ anmatoom nok atukus ma in aꞌbib-kasen

1 Naiꞌ Yesus naꞌuab anpaek retaꞌ es am nak, “Reꞌ Au utoon ki reꞌ ia, ro batuur. Aꞌbibi ma ꞌbib-kase nmuꞌin oꞌof. Karu nmuiꞌ tuaf ka ntaam fa npeoꞌ enoꞌ, mes ansae npeoꞌ baki aiꞌ bahak, naan batuur, in reꞌ naan, abakat.

2 Mes reꞌ ntaam anpeꞌon enoꞌ naan, es reꞌ ꞌbib-kase reꞌ sin atuuks ee npijaar ma npairoir sin. 3 Apao enoꞌ nahiin atukus naan, rarit nasoit enoꞌ neu ne. ꞌBib-kaesn ein nahiin atukus naan in hanan amsaꞌ. Rarit oras in nkoaꞌ ma nhaman sin kaank ein meseꞌ-meseꞌ, sin npoin natuin ee neun moneꞌ. 4 Oras in neik sin anpoin neun moneꞌ, in nnao nahunu nbi maat. ꞌBib-kaesn ein natuin ein nbin koit, natuin sin nahiin in hanan. 5 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ꞌbib-kaesn ein ka nahiin je fa, sin ka natuin ee fa. Mes sin naen namnekun, natuin sin ka nahiin fa tua sonaꞌ in hanan.”

6 Maski Naiꞌ Yesus naretaꞌ on naan neu sin, mes sin ka nahiin fa In sairt ee msaꞌ.

Usif Yesus nahuum on reꞌ atukus arekot

7 Rarit Naiꞌ Yesus natoon antein sin im nak, “Reꞌ Au utoon ki reꞌ ia, ro batuur. Au on reꞌ enoꞌ ꞌeu ꞌbib-kaesn ein sin oꞌof. 8 Areꞌ kanan tuaf reꞌ neem nahunun Kau, sin on reꞌ abakat. Maski sin anham-haman, mes ꞌbib-kaesn ein ka nneen sin fa. 9 Rarit Au on reꞌ enoꞌ naan. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ antaam anpeoꞌ Kau, Uisneno nroim he nsoi nafeitn ee naꞌko in sanat ma penu sin. Naan on reꞌ in antaam anbi Uisneno In baran, anpeoꞌ Kau reꞌ ꞌjair in enoꞌ. Ma tuaf reꞌ antaam anpeoꞌ Kau, in nnao neu mee jah, in napeni mnahat ma mninut reꞌ batuur.✡ 10 Abakat, sin suma nareꞌu haa, fin sin neman he nabakan, naꞌmaten, ma nareuꞌ atoniꞌ in aꞌmonin. Mes Au ꞌeiki ꞌmonit reꞌ reko nneis, fin Au ꞌuum he atoniꞌ bisa nmoin nok mamut ma taininaꞌ, ma nmoin nok amneot ma amnonot.

11 Au on reꞌ atukus arekot amsaꞌ. Fin atukus arekot nabarab anrair in tuan ee tar antea nmaet, maut he in aꞌbib-kaesn ein bisa nmonin. 12 Mes ameput reꞌ ꞌbib-kaesn ein sin ka atuuks aa fa, ma ka tuan aa fa, karu in nkius anmuiꞌ aus fui apisut neem, in naen namneuk, ma namaikaꞌ ꞌbib-kaesn ein naan anbin bare naan. Rarit aus fui apisut anheek naan aꞌbib-kasen, onaim aꞌbib-kasen bian naen ansiksaakn ok. 13 Ameput naan naen, natuin in suma nmeup he nami haa roit. In ka nfairoir fa he npao narek-rekoꞌ aꞌbib-kaesn ein naan.

14 Batuur! Au on reꞌ atukus arekot. Au uhiin Au ꞌbib-kasen. Ma sin nahiin Kau msaꞌ. 15 Naan on reꞌ Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan nahiin Kau, ma Au uhiin Je msaꞌ. Au ubarab aꞌrari msaꞌ he ꞌnonaꞌ ma ꞌfee Au tuak ii tar aꞌmaet, maut he Au ꞌbib-kaesn ein bisa nmonin.✡ 16 Anmuiꞌ Au aꞌbib-kasen bian, reꞌ ka nabuan fa feꞌ nok Au ꞌbib-kasen abitan reꞌ ia. Au ro he ꞌnao ubuab ꞌaan sin imsaꞌ. Oras sin nneen Au hanak, sin nahiin nanin. Rarit sin neman ma nabuan he njarin pukan meseꞌ, es reꞌ nmuiꞌ atukus meseꞌ.

17 Natuin rasi naan, Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan anneek Kau. Fin Au ubarab aꞌrair he ꞌnonaꞌ ma ꞌfee Au tuak ii tar aꞌmaet, maut he Au bisa ꞌmoniꞌ fain. 18 Tuaf es ka nareen ma naꞌsekeꞌ Kau fa he ꞌmaet, mes Au kuuk es reꞌ ubarab he ꞌnonaꞌ ma ꞌfee Au tuak ii tar aꞌmaet. Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌnonaꞌ ma ꞌfee Au tuak ii. Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌait ufaniꞌ. Prenat reꞌ ia, Au ꞌtoupu ꞌrair je uꞌko Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan.”

19 Natuin sin anneen Naiꞌ Yesus In naꞌuab on naan, atoin Yahudis sin anmatoen ntenin. 20 Tuaf amfaun naꞌko sin nak, “Hoe! Atoniꞌ ia, namaun! Ma anniut sae msaꞌ! Nansaaꞌ am es hi he mneen Ee?”

21 Mes bian antein nak, “Ia ka amaunt ii in uab na fa, joo? Uab ein on reꞌ naan, ka npoi niit fa naꞌko niutn ein sin feefk ein! Ma niutn ein ka bisa nmoeꞌ fa aforot bisa nkisu msaꞌ, joo?”

Atoin Yahudis sin aꞌnaet ein ka nromin fa he ntoup Usif Yesus

22 Oras naan, atoin Yahudis sin he nmoeꞌ sin rais pirsait ee in neon kouꞌ goes. Neon koꞌu naan, nateef nok oras mainikin. Anbi fesat naan, atoin Yahudis sin namnau oras tua sonaꞌ anꞌoemetab Uisneno In Uim Onen Uuf anbi kota Yerusalem, rarit sin nakninuꞌ he nanaꞌat nafainꞌ ee neu Uisneno.* 23 Naiꞌ Yesus annao nfuun am nateef anbi Uim Onen Uuf ee in kintal, anbi bare reꞌ sin nteek ee nak, ‘Uim Loos Usif Soleman’. 24 Rarit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein neem nauban naan Ee mnak, “Hae! Hai ro he mpao mtea rekaꞌ naꞌ hai bisa mihiin? Karu Ho reꞌ ia, es reꞌ Kristus, mutoon munon-noon kai, tua.”

25 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Au utoon ꞌain, mes hi ka mroim fa he mpirsai Kau. Te kaah, rasin reꞌ Au ꞌmoeꞌ sin, natuin Au Amaꞌ In apreent ahaa. Rasin reꞌ naan esan reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, Au reꞌ ia sekau. 26 Mes hi ka mpirsai Kau fa, natuin hi ka Au ꞌbib-kaesn aa fa. 27 Fin Au ꞌbib-kasen reꞌ batuur naan, nahiin Au hanak. Sin natuin Kau msaꞌ. Au uhiin sin imsaꞌ. 28 Au ꞌfee ꞌeu sin ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa, ma ka napasib sin fa naꞌkon Uisneno msaꞌ. Ka nmuiꞌ fa saaꞌ es, reꞌ bisa nasiik naan sin naꞌko Kau. 29 Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan es reꞌ nnonaꞌ ma nfee sin neu Kau. In maꞌtaniꞌ nneis naꞌko areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ. Es naan ate, ka nmuiꞌ fa saaꞌ es, reꞌ bisa nasiik naan sin naꞌkon In aꞌniman. 30 Fin Au ꞌok Au Amaꞌ, meseꞌ.”

31 Annenan on naan ate, atoin Yahudis sin aꞌnaet ein naitin fatu no goes antein, he npoir naꞌmaet Naiꞌ Yesus. 32 Onaim Naiꞌ Yesus natonan sin im nak, “Hae! Au ururuꞌ ma ukriraꞌ rasi mfaun reꞌ reko uꞌko Au Amaꞌ. Hi mpaek rais arekot reꞌ mee, he mpoir miꞌmaet Kau?”

33 Sin nataah am nak, “Hai ka mpoir ko fa, natuin ho mmoeꞌ rais arekot. Mes hai he mpoir miꞌmaet ko, natuin ho muꞌakan koꞌu! Ho suma mansian, mes ho maikas ho tuam aan nahuum on reꞌ Uisneno! Ho ro bainesiꞌ!”✡

34 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On mee? Anbi Atoran Rais Pirsait reꞌ hi mnaaꞌ ee naan, antui mnak, ‘Au utoon ain ꞌak, hi uisf ein reꞌ ia, uis fuat ein’.✡ 35 Hit tahiin tak, areꞌ saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ matuꞌi nbin Uisneno In Suur Akninuꞌ naan, ro batuur, ma ka bisa nnoes nain sin fa. Uisneno kuun anteek atoin ein naan nak, sin reꞌ naan, ‘uis fuat ein’. 36 Onaim on mee mꞌes hi bisa mak Au uꞌakan natuin Au ꞌak Au ꞌjair Uisneno In Anah? Ka matoupuꞌ reko fa, tua! Fin Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan es reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ naan Kau, ma In es reꞌ anhaef Kau ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia. 37 On nai. Karu Au ka unaob fa Au Amaꞌ In mepu, hi kais ampirsai Kau. 38 Mes Au unaob In meup goe piut. Onaim maski hi ka mroim fa he mpirsai Kau, mes aꞌkreꞌo msaꞌ hi ro mtoup rais sanmakat reꞌ Au ꞌmoꞌe. Nok ranan naan, hi bisa mihiin im mak, Au Amaꞌ nmafuut nok Kau. Ma Au ꞌmafuut ꞌok Ne msaꞌ.”

39 Rarit sin he nheek entein Ee, mes sin ka nheek naan Ee fa.

40 Rarit Naiꞌ Yesus annao nfain anbi noe Yarden in panin, anbi bare reꞌ nahunu te, Naiꞌ Yohanis nasrain atoniꞌ. Rarit In natua ntahan nbi naan.✡ 41 Too mfaun ein neman ma naim Je. Sin naꞌuab ein am nak, “Naiꞌ Yohanis ka nmoeꞌ fa rais sanmakat saaꞌ-saaꞌ. Mes areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ in naꞌuab anmatoom nok Naiꞌ Yesus reꞌ ia, ro batuur, oo!” 42 Onaim too mfaun ein anpirsai Je nbi bare naan.

11

Naiꞌ Lasarus in aꞌmaten

1-2 Anmuiꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Lasarus. In natua nbi kuan Betania, nabu-bua nok in fetof tuaf nua, bi Maria nok bi Marta. (Bi Maria reꞌ ia, es reꞌ nꞌopaꞌ miin foo meniꞌ nbi Usif Yesus In haen, rarit annose npaek in aꞌnaak funuꞌ.) Neot es, Naiꞌ Lasarus nameen maꞌfenaꞌ.✡ 3 Onaim In feotf ein ansoun ein hanaf neu Naiꞌ Yesus am nak, “Ho partei reꞌ naiꞌ Lasarus, nameen maꞌfenaꞌ, tua.”

4 Oras Naiꞌ Yesus anneen hanaf naan ate, In naꞌuab am nak, “Menas naan ka neik je fa he nmaet. Uisneno he npaek rasi ia he naruruꞌ ma nakriraꞌ In pinan ma krahan, maut he mansian ii naikas naꞌrat-ratan Kau, es reꞌ Uisneno In Anah.”

5 Naiꞌ Yesus anneek bi Marta, orif bi Maria, ma sin naof naiꞌ Lasarus. 6 Oras In anneen nak, naiꞌ Lasarus nameen, In namaikaꞌ neno nua feꞌe nbi noe Yarden in panin. 7 Rarit In natoon In atoup noinꞌ ein am nak, “Iim he hit tfani ttein teu naiꞌ Lasarus in kuan et propinsi Yudea.”

8 Mes In atoup noinꞌ ein anprotees am nak, “Aam Tungguru. Neon goes ii, atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein he npoir naꞌmaet Ko nbi nee. Mes oras ia, Ho he mfain meu nee mtein, on mee, tua?”

9 Onaim Naiꞌ Yesus nak, “Kais mimtau! Ansuun neno, maans ee ntanaꞌ naꞌko kiku tar antea maans ee nmaeb. Naan jam boꞌes am nua, aiꞌ? Oras amnao mbi meꞌu, atoni ka nastuun fa. Fin meuꞌ gui ntanaꞌ nbi pah-pinan ia he atoniꞌ bisa nkius. 10 Mes karu atoniꞌ nnao nbi meisꞌokan, in nastuun fani-fani, natuin in ka nmuiꞌ fa meꞌu.”*

11 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In natoon am nak, “Hit partei naiꞌ Lasarus antuup anrair. Mes Au of ufenaꞌ.”

12 Rarit In atoup noinꞌ ein nak, “Usiꞌ. Karu in suma ntuup ate, in sairt ii, in of nareko nfain, aiꞌ?”

13 Sin naꞌuab ein on naan, natuin sin nateenb ein Naiꞌ Yesus naꞌuab anmatoom nok tupas biasa. Te kaah, In naꞌuab anmatoom nok naiꞌ Lasarus in aꞌmaten. 14 Rarit Naiꞌ Yesus natoon maat-maat am nak, “On nai, naiꞌ Lasarus anmate nrair. 15 Au ꞌmariin Au ka ꞌbi fa nee, oras in ka nmaet fa feꞌ, maut he hi kais amsuus. Fin saaꞌ reꞌ he njair oras ia, nmoeꞌ ki bisa mpirsai Kau. Iim he tnao teu nee nai!”

16 Rarit naiꞌ Tomas, reꞌ sin nteek nak, “riꞌaan koen,” nhaman atoup noniꞌ bian sin im nak, “Iim nai! Reko nneis hit arkit tatuin Ee, maut he hit tmate te, tabu-bua tok Ne.”

Usif Yesus annao neu Betania, rarit anhaan mau bi Marta

17-19 Rarit Naiꞌ Yesus sin nnaon neun kuan Betania.

Kuan naan in aꞌroo, suma kiru teun goah naꞌko kota Yerusalem. Onaim atoin Yahudis amfaun neman naꞌkon Yerusalem he nbeꞌen ma nhaan mau bi Marta ma bi Maria.

Oras Naiꞌ Yesus sin ntean nee te, sin feꞌ nahinin, nak, abitan bare naan ansuub anrair naiꞌ Lasarus neno haa goen.

20 Oras bi Marta nneen nak, Naiꞌ Yesus neem anrari te, in npoi ma nnao nateef nok Naiꞌ Yesus. Mes bi Maria nabaar anbi uim je nanan. 21 Rarit bi Marta naꞌuab neu Naiꞌ Yesus am nak, “Airoo, Usiꞌ! Bait Ho mbi ia te, au naꞌo ka nmaet fa, tua. 22 Mes au ꞌpirsai msaꞌ, Ho he mtoit saaꞌ es muꞌko Uisneno te, ro tebes Ho of mupein je, tua.”

23 Onaim Naiꞌ Yesus antoin je mnak, “Maꞌa! Ho naꞌo of anmoni nfain.”

24 Bi Marta anmanakuꞌ mnak, “Au uhiin ꞌak, anbi neon amsoput, oras Uisneno namonib nafaniꞌ amaets ein ok-okeꞌ, In namonib nafaniꞌ au naꞌo msaꞌ.”

25 Onaim Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Au es reꞌ umonib ufaniꞌ amaets ein. Ma Au es reꞌ aꞌfee ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. Onaim tuaf reꞌ anpirsai Kau of napeni ꞌmonit naan, maski in nmaet. 26 Onaim tuaf reꞌ napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot naan, ma npirsai Kau, of anmoin nabar-baar. Maꞌa, ho mpirsai Au uab ii, oo?”

27 In nataah am nak, “Tua! Au ꞌpirsai ꞌak, Ho reꞌ ia, es reꞌ Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nruur nain Je naꞌko unuꞌ. Ma Ho reꞌ ia, Uisneno In Anah, reꞌ In nbaꞌan anrair, he nreek Ee neem neu pah-pinan ia, tua.”

Usif Yesus ankae

28 Bi Marta naꞌuab anrair on naan ate, in annao nfain. Rarit in nhaman in orif bi Maria, he nua sin anmesen. Onaim natoon ee mnak, “Aam Tungguru neem anrair. In he nateef nok ko.” 29-31 Anneen on naan ate, bi Maria anfeen rabah he nnao naim Naiꞌ Yesus. Atoin Yahudis sin reꞌ nbeꞌen ma namaik ein nok bi Maria nbin uim je nanan, ankius niit ee naen anpoi. Rarit sin natuin ee. Fin sin nateenb ein nak, in he nnao nkae neu faut natef.

Oras naan, Naiꞌ Yesus sin ka ntaman fa feꞌ nbin kuan ee nanan. In nbi bare reꞌ bi Marta nateef nok Ne goan. 32 Oras bi Maria ntea bare naan, in nkius niit Naiꞌ Yesus. Rarit in nriꞌtuu nbi Naiꞌ Yesus In haen. In natoon am nak, “Airoo, Usiꞌ, oo! Bait Ho mbi ia te, au naꞌo ka nmaet fa, tua.”

33 Oras Naiꞌ Yesus ankius goe nkae, ma atoin Yahudis sin reꞌ natuin ee ankaen npin-piuns ein amsaꞌ, rarit In natoꞌo nbi In nekan ma nsuus. 34 In nataan am nak, “Hi msuub ee, et mee?”

Sin natahan am nak, “Amkoen Om uum, Usiꞌ! Uum he mkius kuum, tua.”

35 Onaim Naiꞌ Yesus ankae. 36 Rarit atoin Yahudis sin naꞌuab ein am nak, “Amkius kiim, In nneek niis naiꞌ Lasarus!”

37 Mes bian antein naꞌuab ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, es reꞌ anfei aforot in matan, he bisa nkius. Nansaaꞌ am es In ka bisa ntahan fa naiꞌ Lasarus he kais anmaet?”

Naiꞌ Lasarus anmoin anfain

38 Rarit Naiꞌ Yesus neekn Ee nsuus anmaet. Onaim In nnao npaumak-maak anbi nuat reꞌ sin anpaek je he nsuub naiꞌ Lasarus. Sin antoeb naan nuat naan nok faut kouꞌ goes. 39 Rarit Naiꞌ Yesus anreun tuaf anbin naan am nak, “Amtitar main fatu reꞌ ia, he mfei nuat ii eonꞌ ii feꞌ!”

Mes bi Marta, es reꞌ amates naan in fetof, anprotees am nak, “Koi Usiꞌ! In nmaet neno haa goen, tua! Of nafoo.”

40 Naiꞌ Yesus namnaub ee mnak, “Mumnau feꞌe na, oo? Au utoon ꞌain ꞌak, karu ho mpirsai Kau batuur-batuur ate, ho bisa mkius Uisneno In pinan ma krahan.”

41 Rarit tuaf fauk antitar ma nfonat fatu naan naꞌko nuat. Rarit Naiꞌ Yesus anbaisenu nꞌain neon goe tnanan, onaim In nak, “Aam Honiꞌ! Au ꞌtoit makasi, natuin Ho mneen ma mutniin Kau, tua. 42 Au uhini ꞌrair, uꞌko oras ahunut ꞌak, Ho mneen Kau piut. Mes oras ia Au uꞌuab on naan, maut he atoin ein reꞌ anhaken esan reꞌ ia bisa nahinin nak, Ho es amhaefan Kau, tua.” 43 Oras In naꞌuab anrair on naan ate, In nhaman ma nkoaꞌ neik haan koꞌu mnak, “Lasarus! Ampoi uum nai!”

44 Onaim amates naan anpoi naꞌko nuat naan in nanan. Anmuiꞌ tais reꞌ npaek je he nꞌaum amates in aꞌniman ma in haen. Anmuiꞌ tais reꞌ nkuub naan in human amsaꞌ. Naiꞌ Yesus anreun sin reꞌ nbin naan am nak, “Ampukai main tais ein naan feꞌ, maut he in nnao!”

Sin namin ranan he naꞌmaet Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:1-5, Naiꞌ Markus 14:1-2, Naiꞌ Lukas 22:1-2)

45 Oras sin niit Naiꞌ Yesus anmoeꞌ on naan, atoin Yahudis amfaun reꞌ neem ma nbeꞌen nok bi Maria, npirsai neun Naiꞌ Yesus. 46 Mes anmuiꞌ bian annao nateef nok partei pirsait Farisis sin, he natonan sin Naiꞌ Yesus In aꞌmoeꞌ naan.

47 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoin Farisis nabuan he namin ranan. Sin natanan am nak, “Atoniꞌ naan anmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ! Onaim hit he tmoeꞌ on mee ttein? 48 Fin karu hit tkoon Ee, of too mfaun ein nafnekan ma nhaarp Ee on reꞌ In njair sin usif. Nok ranan naan, sorarus Roma of neem nareuꞌ hit Uim Onen Uuf ma hit pah.”

49 Toon naan, naiꞌ Kayafas es anjair aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. In naꞌuab am nak, “Amonot! Hi ka mihiin fa saaꞌ-saaꞌ! 50 Fin reko nneis neu ki, karu suma tuaf es anmaet neu too mfaun. Fin karu kahaf, sorarus Roma sin of nareuꞌ nain pah Yahudis aꞌteme-ꞌteme!” 51 Naiꞌ Kayafas ka naꞌuab fa natuin in romin kuun. Fin Uisneno npaek in fefan, natuin in njair aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu anbi toon naan. Es naan ate, naiꞌ Kayafas natoon nain nak, Naiꞌ Yesus of anmaet neu atoin Yahudis sin ok-okeꞌ. 52 Te kaah, In ka suma nmaet neu pah Yahudis sin nmesen fa, mes neu Uisneno In aanh ein reꞌ namraur ma nariis naheun pah-pinan ia. In of anmoeꞌ sin anjarin pah meseꞌ.

53 Natuin naiꞌ Kayafas in uab naan, es naan ate, nmurai oras naan, atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein namin ranan he naꞌmaet Naiꞌ Yesus.

54 Onaim Naiꞌ Yesus ka nnao maat-maat fa nbi atoin Yahudis sin aꞌnaet ein sin atnaank ein. In neik In atoup noinꞌ ein antet-kotin neu kota es, kaan ee Efraim, reꞌ anpaumaak anbi baer ruman. Ma sin natuan ntaahn ein nbin naan.✡

55 Oras naan, rais pirsait Yahudi sin neon koꞌu Paska npaumak-maak anrair. Biasa too mfaun naꞌkon bare bian neman ma nabuan nbin kota Yerusalem, he nok anbin fesat Paska naan. Sin ntea nahunun, he nakninuꞌ sin tuak ein natuin rais pirsait ii in atoran. 56 Too mfaun ein reꞌ neem anbin kota Yerusalem naan, nam-naim Naiꞌ Yesus. Oras sin nhaken nbin Uim Onen Uuf ee in kintal, sin nmaktaan ein am nak, “On mee? Hi peint ein, on mee? Hi mitenab mak, Naiꞌ Yesus he neem nok anbi fesat rais pirsait ia, aiꞌ kaah?” 57 Mes aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoin Farisis sin anfeen prenat am nak, “Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nahiin Naiꞌ Yesus et mee te, mitoon kai!” Te kaah, sin nmuꞌin sarit he nheek naan Ee.

12

Bi Maria nꞌoop miin foo meniꞌ nbi Usif Yesus In haen

(Naiꞌ Mateos 26:6-13, Naiꞌ Markus 14:3-9)

1 Rarit neno nee feꞌe te, naꞌ oras neon Paska ntea, Naiꞌ Yesus sin neman nbin kuan Betania. Naiꞌ Lasarus sin natuan nbin naan. Naiꞌ Lasarus naan, es reꞌ amates reꞌ Naiꞌ Yesus namonib nafainꞌ ee. 2 Rarit sin nahanan, he Naiꞌ Yesus anbukae oras fai nok sin. Bi Marta es antuthae nbi mei. Naiꞌ Lasarus antoko nbi mei nabu-bua nok Naiꞌ Yesus. 3 Rarit bi Maria nait miin foo meniꞌ asli bootr es, reꞌ maꞌosaꞌ. Onaim in nꞌoop minaꞌ naan anbi Naiꞌ Yesus In haen. Rarit in npaek in aꞌnaak fuun ein he nnoes Naiꞌ Yesus In haen. Onaim umi naan in nanan foo meniꞌ okeꞌ.* ✡

4 Mes Naiꞌ Yesus In atoup noin es, kaan ee naiꞌ Judas Iskariot, reꞌ of naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus, anprotees am nak, 5 “Hoe! Nansaaꞌ am es in ka naꞌsosaꞌ fa miin foo meniꞌ ia? Fin in osan on reꞌ tuukn es in kai toon es. Reko nneis in naꞌsosaꞌ, he nfee roit ein neu atoin amaꞌmuiꞌt ein!”† 6 Te kaah, naiꞌ Judas naꞌuab on naan ka natuin fa in nneek atoin amaꞌmuiꞌt ein. Mes natuin in reꞌ naan, abakat. In njair Naiꞌ Yesus sin anaaꞌ roit, mes in nakpoꞌe roit naꞌko kas.

7 Mes Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Amkonan bifee reꞌ ia. Natuin in natunuꞌ nain miin foo meniꞌ ia, he nabarab Au aok amates he sin nsuub Kau. 8 Atoin amaꞌmuiꞌt ein etan hi tnaanm ein piut. Mes Au of ka ubu-bua ꞌok ki fa piut.”✡

Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein namin ranan he naꞌmaet naiꞌ Lasarus

9 Rarit atoin Yahudis amfaun nahinin nak, Naiꞌ Yesus et kuan Betania. Sin neman he nkius Goe. Sin neman he nkius naiꞌ Lasarus amsaꞌ. Fin sin annenan am nak, Naiꞌ Yesus namonib nafaniꞌ naiꞌ Lasarus naꞌko in aꞌmaten. 10 Mes aꞌnaak pirsait ein sin aꞌnaakt ein nabuan he namin ranan he naꞌmaet naiꞌ Lasarus amsaꞌ. 11 Fin tuaf amfaun naꞌkon atoin Yahudis sin anneen anmatoom nok naiꞌ Lasarus in retan, rarit sin npirsain Naiꞌ Yesus. Sin ka nromin fa he natniin atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein antein.

Usif Yesus antaam anbi kota Yerusalem on reꞌ kaes koꞌu

(Naiꞌ Mateos 21:1-11, Naiꞌ Markus 11:1-11, Naiꞌ Lukas 19:28-40)

12 Nokaꞌ on naan ate, too mfaun ein reꞌ neem he nok anbin fesat Paska nbin kota Yerusalem naan, annenan am nak, Naiꞌ Yesus he neem neu naan amsaꞌ. 13 Rarit sin annao nꞌoten hau noo peta, he npaek sin he nseun Naiꞌ Yesus In amneman, nahuum on reꞌ In reꞌ naan kaes koꞌu. Onaim sin arsin anhunun ma nsakanan ok-okeꞌ mnak,

“Hosana! Hai mpures ma mboꞌis Uisneno!

Fin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu Israꞌel in Usif,

reꞌ neem neik Uisneno In kanan!”✡

14 Rarit Naiꞌ Yesus napein bikaes keledai feuꞌ goes, onaim In nsae. Naan on reꞌ matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

15 “Hi abit kota Yerusalem, kais mimtau!

Hi abit kota ‘Sion’ reꞌ ia, amkius meu ne feꞌ!‡

Fin hi Uisf ee neem!

In neem ansae bikaes keledai feuꞌ goes.”✡

16 Oras naan, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein ka nahinin fa rasin naan in sairt ii saaꞌ. Mes oras In nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten, ma Uisneno nait naꞌrat-raatn Ee, naꞌ sin namnau niit rasin reꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ ntui nmatoom nok Ne. Sin namnau atoni mfaun ein sin rais hormaat neun Ee msaꞌ.

17 Oras Naiꞌ Yesus namonib nafaniꞌ naiꞌ Lasarus naꞌko in aꞌmaten, rarit anhaman naan ee npoi naꞌko nopu naan, anmuiꞌ too mfaun nabu-buan nok Naiꞌ Yesus. Onaim oras ia, sin naretaꞌ neu-mneman anmatoom nok saaꞌ reꞌ unuꞌ te, sin nkius nitan kuuk. 18 Es naan ate, too mfaun ein neem anseun Naiꞌ Yesus anpaumak-maak kota Yerusalem, natuin sin nnenan nak, In nmoꞌe nrair rais sanmakat naan. 19 Rarit atoin Farisis sin naꞌuab ein am nak, “Phueꞌ! Amkius feꞌ! Mansian ii ok-okeꞌ abit pah-pinan ia antaisibun he natuin Ee! Of in amsoupn ii, hit es reꞌ asusat! Karu on naan ate, hit he tmoeꞌ on mee ttein?”

Anmuiꞌ atoin Yunanis tuaf fauk reꞌ nroim he nateef nok Usif Yesus

20 Anmuiꞌ tuaf fauk naꞌko atoin Yunanis reꞌ ka Yahudis fa, reꞌ neem anbi kota Yerusalem nabu-bua nok atoniꞌ bian sin, he nokan nbin fesat Paska nbin naan. Sin he naꞌbesan neun Uisneno msaꞌ. 21 Onaim sin nateef nok naiꞌ Felipus, naꞌko kuan Betsaida nbi propinsi Galilea. Sin ntotin am nak, “Baꞌe! Hai he miteef mok Naiꞌ Yesus.”

22 Rarit naiꞌ Felipus annao natoon naiꞌ Anderias. Onaim sin nua sin annao naꞌuab nok Naiꞌ Yesus. 23-24 Rarit Naiꞌ Yesus natonan sin im nak, “Au oors ii ntea nrair. Onaim Au ro he ꞌmaet feꞌ, naꞌ Uisneno nait naꞌrat-ratan Kau. Batuur on naan! Hit tataib nok fini. Karu hit tseen maak fini, in ro he nreuꞌ anbi auf goe feꞌ, naꞌ in nmoin, he in bisa napoitan afa mfa-faun. Fin karu ka on fa naan, in feꞌ nabaar makaꞌ fuaꞌ meesꞌ aah. 25 Tuaf reꞌ ka nfairoir ma ntoe fa Uisneno In romin, natuin in nneek naan in aꞌmonin anbi pah-pinan ia, of aꞌmonin naan namreꞌu nkoon. Mes tuaf reꞌ nroim he nnonaꞌ ma nkonan in aꞌmonin anbi pah-pinan ia, of napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa.✡ 26 Tuaf reꞌ he ntuthae Kau, in ro he nok Kau piut. Es naan ate, Au ꞌbi mee te, Au ameupt ein anbin naan amsaꞌ. Fin karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ntuthae Kau, of Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan anhormaat ee.”

Usif Yesus natoon nain anmatoom nok In aꞌmaten

27 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Au ꞌsuus aꞌmaet. Mes Au he ꞌak on mee ꞌtein? Au ro ꞌtoit ꞌak, ‘Aam! Mufetin Kau, maut he Au kais aꞌmaet oras ia,’ aiꞌ? Kaah fa, tua! Au ka ꞌtoit fa on naan, natuin In anhaefan Kau ꞌuum, maut he Au ꞌmaet. 28 Onaim reꞌ Au ꞌtoit ji, on nai: ‘Aam. Maut he Au utuin Amaꞌ Ho roim aan, tua, maut he mansian ii ok-okeꞌ naikas naꞌrat-ratan Amaꞌ Ho kanam naan, tua.’ ”

Onaim anmuiꞌ hanaf es naꞌko neon goe tnanan nak “Au ꞌaikas uꞌrat-ratan Au kanak. Ma Au he ꞌaikas uꞌrat-ratan ufaniꞌ ꞌteinꞌ ee msaꞌ.”

29 Ma too mfaun ein reꞌ anhaken nbin naan, anneen hanaf naan, ma sin nak, “Hae! Anmuꞌi ꞌrotos!”

Bian antein naꞌuab ein am nak, “Kahaf! Uisneno In ameupt es naꞌko sonaf neno tunan naꞌuab nok Ne.”

30 Mes Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Hanaf feꞌe na neu ki, ka neu Kau fa. 31 Oras ia, mansian pah-pinan ro he nbaisenun nꞌanin Uisneno, he In nafeek sin rasin. In ro he nriuꞌ napoit Amoeꞌ Maufinu msaꞌ, reꞌ annaaꞌ aprenat anbi pah-pinan ia. 32 Oras atoniꞌ nakfirit Kau nbi hau nehe, Au of aꞌheer mansian ii ok-okeꞌ he sin anpirsai Kau.” 33 (In naꞌuab on naan, he naruruꞌ ma nakriraꞌ In aꞌmaten nok ranan on mee.)

34 Rarit atoin ein anbin naan, anmaktaan ein am nak, “Hai mneen miit miꞌko Uisneno In Atoran nak, of Kristus anmoin nabar-baar. Kristus nok Mansian Batuur-Batuur reꞌ naan, humaꞌ meseꞌ, oo? Onaim nansaaꞌ am es Ho mak, ‘Sin of nakfirit Mansian Batuur-Batuur anbi hau nehe?’ Te Mansian Batuur-Batuur reꞌ naan, sekau?”✡

35 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ka ꞌroo fa ntein, meꞌu naꞌko Kau ka ntanaꞌ ki fa goen. Onaim oras Au ꞌbi ia feꞌ, hi ro he mmoin mimneo ma mimnoon, maut he maufinu reꞌ nbi hi neekm ein, kais anꞌeek naan meꞌu naan. Fin tuaf reꞌ nnao nbi meisꞌokan, ka nahiin fa in he nnao neu mee. 36 Oras meꞌu naꞌko Kau nmuiꞌ feꞌ, hi ro he mpirsai Kau, maut he hi mjair tuaf reꞌ mmoni mbi meꞌu, he mihiin im mak, hi he mnao meu mee.”

Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In antet-koit naꞌko too mfaun ein, maut he In bisa nmees kuun.

Atoin Yahudis sin ka npirsai fa Usif Yesus

37 Maski Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rais sanmakat amfaun anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak, mes sin ka nromin fa he npirsai Je. 38 Naan on reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ, naiꞌ Yesaya, natoon nani mnak,

“Usiꞌ, oo! Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ npirsai hai uab ein!

Fin maski Ho mururuꞌ ma mukriraꞌ mrair Ho kuasam,

mes mansian ii nforon nmaten, tua!”✡

39 Es naan ate, atoin Yahudis bian sin ka bisa npirsai fa Uisneno oras ia, on reꞌ naiꞌ Yesaya ntui nbi bare bian am nak,

40 “Uisneno nmoeꞌ sin neek ein on reꞌ nforon,

maut he sin ka bisa nkisu ntenin fa.

In nkonan sin neek ein anjari fatu,

he sin kais nahinin nok reko.

Amkonan sin on reꞌ naan,

he sin kais antebi nfain neman he naim Kau,

ma Au kais urekoꞌ sin.”✡

41 Naiꞌ Yesaya naꞌuab on naan, natuin in nkisu nrair Naiꞌ Yesus In pinan ma krahan, rarit in naretaꞌ nain anmatoom nok Naiꞌ Yesus.

42 Maski on naan amsaꞌ, mes too mfaun ein anpirsain Naiꞌ Yesus. Ka suma atoin biasa fa nmees, mes anmuiꞌ atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein bian reꞌ npirsai Je msaꞌ. Mes sin ka nmanakuꞌ fa Naiꞌ Yesus anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak, natuin sin namtaun, of atoin Farisis sin anriuꞌ napoitan sin naꞌkon uim onen. 43 Aꞌnaet ein sin ka nfairoir ma ntoe fa karu Uisneno es anboꞌis sin, natuin sin nroim nanesib he napenin boꞌis naꞌko mansian.

Usif Yesus In Kabin ma Prenat naruruꞌ ma nakriraꞌ atoniꞌ in baturan

44 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab nok haan maꞌtaniꞌ mnak, “Tuaf reꞌ npirsai Kau naan, in ka npirsai Kau fa ꞌmees jah, mes in npirsai Tuaf reꞌ nhaefan Kau msaꞌ. 45 Fin karu atoniꞌ niit Kau, in niit Tuaf reꞌ nhaefan Kau msaꞌ. 46 Au ꞌuum he ꞌjair on reꞌ meꞌu ꞌbi pah-pinan ia. Maut he mansian ii arsin reꞌ npirsai Kau, ka nmonin fa nbin meisꞌokan. 47 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nneen ma natniin Au Uab ein, mes ka nmoeꞌ natuin sin fa, Au ka ufeek fa in hukun. Fin Au sairt ii Au ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia, ka he ufeek fa mansian ii in hukun, mes Au he ꞌsoi ufetin sin naꞌko sin sanat ma penu sin. 48 Mes mansian ii arsin reꞌ ntorak Kau ma ka ntoup fa Au Uab ein, anmuiꞌ in afeek rasi. Fin oras neon amsoupt ee neem, Uab ein reꞌ Au uꞌuab ꞌiit sin, of es reꞌ nafeek atoniꞌ humaf on reꞌ naan in hukun. 49 Natuin Au ka uꞌuab ꞌiit fa ꞌeik Au kaank aa kuuk. Mes Au uꞌuab ꞌeik Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan In kanan. Fin In reꞌ naan es reꞌ anhaefan Kau. Ma in es reꞌ naprenat Kau nak, Au ro he uꞌuab ꞌak saaꞌ. 50 Au uhini msaꞌ ꞌak, In aprenat naan neiki ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa. Es naan ate, Au uꞌuab utuin ahaa saaꞌ reꞌ Au Amaꞌ nreun he Au uꞌuab.”

13

Usif Yesus nafaun In atoup noinꞌ ein sin haek ein

1 Oras neon koꞌu Paska ka nmurai fa feꞌ, Naiꞌ Yesus nahini nrair nak, In oors ee ntea nrair, In ro he npoi nasaitan pah-pinan ia, ma nfain neu In Amaf abit sonaf neno tunan. Mes In nneek niis Iin na reꞌ abitan pah-pinan ia, tar antea In nnonaꞌ ma nfee In aꞌmonin aꞌteme-ꞌteme neu sin.

2 Oras naan, niut reuꞌf ein sin aꞌnakat ankopoꞌ ma nfuriꞌ naiꞌ Judas, es reꞌ naiꞌ Simon Iskariot in anah, he in naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus. Rarit naiꞌ Judas nafeek anrair he nmoeꞌ on naan, oras Naiꞌ Yesus sin ntokon ma nbukaen fesat Paska naan.

3 Naiꞌ Yesus nahini nrair nak, Uisneno es anhaef Ee neem anbi pah-pinan ia, ma ka ꞌroo fa ntein, In ro he nfain neu Uisneno. Ma In nahini msaꞌ nak, In Amaf abit sonaf neno tunan annonaꞌ ma nfee areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ neu In aꞌniman. 4 Rarit Naiꞌ Yesus anfeen naꞌko mei, onaim anfei In baur kotif. Onaim In nait poꞌuk es, he nꞌabaꞌkenaꞌ nbi In atnanan. 5 Rarit In nꞌoop oe nbi bokor aan es. Onaim In nmurai nafaun In atoup noinꞌ ein sin haek ein. Nafaun anrair es ate, In annoes nameot goe npaek poꞌuk reꞌ In nꞌabaꞌkeen ee nbi In atnanan. 6 In nafaun sin haek ein meseꞌ-meseꞌ. Antea Naiꞌ Simon Petrus on nai te, in nataan am nak, “Usiꞌ! Ho he mufaun au haek ein amsaꞌ, aa oo?”

7 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Oras ia, ho ka muhiin fa feꞌ anmatoom nok saaꞌ reꞌ Au ꞌmoeꞌ je reꞌ ia. Mes aꞌroo-ꞌroo te, of ho muhiin.”

8 Mes naiꞌ Petrus anprotees am nak, “Kais on naan, tua! Au ka ꞌkonan Ko fa he mufaun Au haek ein, tua.”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Karu au ka ufaun ukninuꞌ fa ho haem ein ate, ho ka mmafuut fa mok Kau.”

9 Naiꞌ Simon Petrus nataah am nak, “Usiꞌ, karu on naan ate, Ho kais mufaun au haek ein anmesen. Mes mufaun au ꞌnimak ma mboe au ꞌnakak amsaꞌ, tua!”

10 Rarit Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Atoniꞌ reꞌ naniu nrair, suma nafanu haa in haek ein. Fin in aon ee kninuꞌ nrair. Batuur, hi neekm ein kniunꞌ ein anrarin, mes hi ka kninuꞌ ki fa ok-okeꞌ.” 11 (Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, natuin In nahini nrair sekau es reꞌ he naꞌsoos Ee. Es naan ate, In naꞌuab am nak, “hi ka kninuꞌ ki fa ok-okeꞌ.”)

12 Oras Naiꞌ Yesus nafanu nrair sin haek ein, In anpaek nafaniꞌ In baur kotif, ma nnao ntoko nfain. Rarit In nataan sin im nak, “On mee? Oras Au ufaun hi haem ein hi mihiin Au sairt ii, aiꞌ kaah? 13 Hi mroim he mteek Kau mmak, ‘Aam Tungguru’ ma ‘Usiꞌ’. Naan pantas, natuin Au on reꞌ naan. 14 Mes karu hi Tungguru ma hi Usiꞌ reꞌ ia, nafanu nrair hi haem ein on reꞌ aan renuꞌ-aan reek es, on mee nok ki? Hi ro he mtuthae es nok es amsaꞌ, on reꞌ: hi ro he mifaun es nok es in haek ein amsaꞌ. 15 Fin Au ꞌjari ꞌtopeꞌ ꞌeu ki. Au ꞌmoeꞌ on mee te, hi ro he mmoeꞌ mituin on naan amsaꞌ.✡ 16 Batuur! Au utoon ki. Aan renuꞌ-aan rekaꞌ tuaf es ka koꞌu nneis fa naꞌko in usin. Ma haef es ka koꞌu nneis fa naꞌko tuaf reꞌ anhaefn ee.✡ 17 Natuin hi mihini mrair rasin ia, hi mipein upan ma paꞌe karu hi mmoeꞌ mituin on naan.

18 Au ka uꞌuab fa nmatoom nok ki ok-okeꞌ. Au uhiin batuur-batuur tuaf reꞌ Au ꞌpiri ꞌrair sin. Maski on naan amsaꞌ, mes rasi naan ro he njair, on reꞌ saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ nak, ‘Tuaf reꞌ ntook ma nbukae nabu-bua nok kau, nkoit ma nnao nasaitan kau.’✡ 19 Au utoon ꞌain ki, karu atoniꞌ nnao nasaitan Kau on naan, hi bisa mpirsai mmak, Au reꞌ ia Kristus. 20 Batuur! Au utoon urari msaꞌ ꞌak, sekau es anfei in nekan he ntoup atoniꞌ reꞌ Au ꞌhaefan sin, in antoup Kau msaꞌ. Ma sekau es antoup Kau nok reko, in ntoup Tuaf reꞌ nhaefan Kau msaꞌ.”✡

Usif Yesus natoon nain nak, of anmuiꞌ tuaf reꞌ naꞌsoos Ee

(Naiꞌ Mateos 26:20-25, Naiꞌ Markus 14:17-21, Naiꞌ Lukas 22:21-23)

21 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In neekn ee ka ntaininaꞌ fa. Rarit In natoon am nak, “Reꞌ Au uꞌuab ee ji, ro batuur. Tuaf es naꞌko ki of naꞌsosaꞌ Kau.”

22 Annenan on naan ate, In atoup noinꞌ ein anmakisun es nok es, fin sin nkekun. Sin ka nahiin nanan fa nak, In sairt ii neu sekau. 23 Anbi naan amsaꞌ anmuiꞌ tuaf es naꞌko sin, reꞌ Naiꞌ Yesus anneek (es reꞌ au, naiꞌ Yohanis, atuis surat reꞌ ia).* Au ꞌtoko ꞌbi Naiꞌ Yesus in abnapan bian. 24 Onaim naiꞌ Simon Petrus ansenen nok in aꞌnakan, he au bisa ꞌaim ꞌiit rasi naan he uhiin Naiꞌ Yesus In sairt ii, nak sekau.

25 Rarit au ꞌsiriꞌ ꞌpaumaak aꞌtein ꞌeu Naiꞌ Yesus, he utaan ꞌak, “Tuaf reꞌ Ho sairt ii, sekau, tua?”

26 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Au he ꞌait utunuꞌ piis es he urepaꞌ ꞌeu ꞌpik-oef, rarit Au ꞌfee je ꞌeu tuaf reꞌ Au ꞌsari.” In narepaꞌ nrair utunuꞌ naan, In nfee je neu naiꞌ Judas, es reꞌ naiꞌ Simon Iskariot in anah. 27 Antoupu nrair utunuꞌ naan ate, niut reuꞌf ein sin aꞌnakat antaam anbi naiꞌ Judas in nekan. Rarit Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Munapaꞌ nai! Ho he mmoeꞌ saaꞌ ate, mmoeꞌ je nai. Kais ampao mtein!” 28 Mes naꞌko sin reꞌ ntokon nbin naan, tuaf meseꞌ msaꞌ ka nahiin naan fa nansaaꞌ am es Naiꞌ Yesus naꞌuab on reꞌ naan. 29 Natuin naiꞌ Judas anjair sin anaaꞌ roit, bian natenab nak, Naiꞌ Yesus In sarit feꞌe na oras in anreun naiꞌ Judas, “Amnao msoos saaꞌ reꞌ hit tperluu he tbukae fesat Paska.” Ma bian nateenb ein nak, In sairt ii, “Amnao mfee roit aꞌkreꞌo meu atoin amaꞌmuiꞌt ein.”

30 Oras naiꞌ Judas antoup naan utunuꞌ naan ate, in npoi rabah. Oras in npoi te, anmeisꞌokan anrair.

Prenat feꞌu

31 Oras naiꞌ Judas anpoi nrair, Naiꞌ Yesus natoon am nak, “Au reꞌ ia, Mansian Batuur-Batuur. Oras ia, in oors ee ntea nrair he Uisneno naikas naꞌrat-ratan Kau. Rasi naan of anmoeꞌ mansian ii nkius ma niit Uisneno In pinan ma krahan amsaꞌ. 32 Natuin Au ꞌmafuut ꞌok Uisneno, ukriraꞌ ma ururuꞌ In pinan ma krahan, es naan ate, In naikas naꞌrat-ratan Kau. Ma In ka npa-pao fa ntein.

33 Au anah ki arki! Maski Au ꞌneek ꞌiis ki, mes ka ꞌroo fa te, Au ka ubu-bua ꞌok ki ꞌtein fa goen. Hi of maim Kau, mes ka miit Kau fa. Au utoon ki reꞌ ia, on reꞌ Au utoon ee ꞌeu atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein ꞌak, ‘Au ꞌnao ꞌeu baer jes reꞌ hi ka bisa mituin Kau fa.’✡ 34 Au ꞌfee ki prenat feꞌu es, on nai: hi ro he mmaneek es nok es, nahuum on reꞌ Au ꞌneek ki. Onaim hi ro he mmaneek es nok es amsaꞌ.✡ 35 Karu hi mmaneek on naan ate, mansian ii ok-okeꞌ bisa nahinin nak, hi reꞌ ia Au atoup noinꞌ ein.”

Usif Yesus natoon nain nak, naiꞌ Petrus he nasuan Ee

(Naiꞌ Mateos 26:31-35, Naiꞌ Markus 14:27-31, Naiꞌ Lukas 22:31-34)

36 Rarit naiꞌ Simon Petrus nataan Ee mnak, “Ho he mnao on mee, tua?”

Naiꞌ Yesus nataah ee mnak, “Au ꞌnao ꞌeu baer jes reꞌ ho ka bisa mutuin Kau fa oras ia. Mes namuni te, ho mnao meu nee msaꞌ.”

37 Naiꞌ Petrus nataan Ee mnak, “Usiꞌ! Nansaaꞌ am es au ka bisa utuin Ko fa oras ia? Fin au ubarab aꞌrair he ꞌmaet utuin Ko, tua!”

38 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Batuur, aa oo? Ho he mnonaꞌ ma mfee ho ꞌmonim he mmaet meu Kau, oo? Amneon ii, on nai: maun goe ka nkokreoꞌ fa feꞌe te, ho musuan amrair Kau no teun goen.”

14

Ka tiit attein fa ranan he tareko tfain tok hit Amaꞌ; suma nanete npeoꞌ Usif Yesus anmees kuun

1 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Hi kais mitenab. Ampirsai meu Uisneno. Ma mpirsai Kau msaꞌ. 2 Anbi Au Amaꞌ In bare ꞌtua-haꞌ, nmuiꞌ keꞌen amfa-faun. Karu ka nanokab fa te, Au ro he utoon ꞌain ki. Oras ia, Au he ꞌnao ubarab bare ꞌeu ki ꞌbi nee. 3 Oras Au ꞌnao ꞌrair, ma ubarab aꞌrair bare ꞌeu ki, Au of aꞌfain ꞌuum he hi mituin Kau. Nok ranan naan, Au ꞌbi mee te, hi mbi naan amsaꞌ. 4 Fin hi mihini mrair ranan he mnao meu bare reꞌ Au he ꞌnao ꞌeu na ji.”

5 Mes naiꞌ Tomas nataan am nak, “Usiꞌ! Hai ka mihiin fa mak, Ho he mnao meu mee. Onaim on mee mꞌes hai bisa mihiin ranan he tnao teu bare naan?”

6 Onaim Naiꞌ Yesus natoon am nak, “Ka nmuiꞌ fa ranan es antein reꞌ neik mansian ii ntean Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan. Suma nanete npeꞌo haa Kau. Fin Au reꞌ ia, ranan teu Uisneno. Au reꞌ ia, es reꞌ aꞌnaaꞌ saaꞌ reꞌ batuur. Ma Au reꞌ ia, es reꞌ aꞌnonaꞌ ma ꞌfee ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot. 7 Kar-karu hi mihiin Kau batuur ate, hi mihiin Au Amaꞌ msaꞌ. Onaim anmurai naꞌko oras ia, hi mihini mrair Je, ma miit amrair Je msaꞌ.”

8 Naiꞌ Felipus antoti mnak, “Usiꞌ! Mururuꞌ ma mukriraꞌ Ho Amaꞌ meu kai feꞌ! On naan ate, nanokab anrair, tua.”

9 Onaim Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Ipu! Au ubu-bua ꞌok ki ꞌroo-ꞌroo goen, mes hi ka mihiin Kau batuur fa feꞌ, joo? Fin tuaf reꞌ niit anrair Kau, naan nahuum on reꞌ In niit anrair Au Amaꞌ. Nansaaꞌ am feꞌe na ho mtoti mtein am mak, ‘Mururuꞌ Amaꞌ meu kai’? 10 On mee? Oras Au ꞌak Au ꞌmafuut ꞌok Au Amaꞌ, ma Au Amaꞌ nmafuut nok Kau msaꞌ, ho mpirsai Kau, aiꞌ kaah? Uab ein reꞌ Au uꞌuab ꞌeu ki sin reꞌ naan, ka naꞌuun ma naꞌbaꞌan fa nbin Au kuuk, mes sin naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Au Amaꞌ. Ma In npaek Kau he unaob In meup goe piut. 11 Ampirsai Kau oras Au ꞌak, Au ꞌmafuut rek-reko ꞌok Au Amaꞌ, ma In nmafuut rek-reko nok Kau msaꞌ. Mes karu hi ka bisa fa he mpirsai Kau on naan ate, ampirsai Kau natuin hi miit amrair areꞌ kanan rasi reꞌ Au ꞌmoeꞌ sin naan. 12 Au uab reꞌ naan, ro batuur! Fin tuaf reꞌ npirsai Kau, in of anmoeꞌ rasi humaꞌ meseꞌ on reꞌ Au ꞌmoꞌe. Mes natuin Au ꞌnao ꞌeu Au Amaꞌ, saaꞌ reꞌ tuaf anmoeꞌ sin naan, of maꞌtaniꞌ nneis naꞌko reꞌ Au ꞌmoꞌe. 13 Hi reꞌ mmafuut mok Kau, mmuiꞌ hak he meik Au kanak. Onaim karu hi mꞌonen he mtoit saaꞌ-saaꞌ ahaa, meik Au kanak,* Au of aꞌmoeꞌ je ꞌeu ki. Nok ranan naan, Au ꞌaikas uꞌrat-ratan Au Amaꞌ, maut he mansian ii arsin nahinin. 14 Au utoon ufaniꞌ ꞌtein: hi mꞌonen he mtoit saaꞌ-saaꞌ ahaa, meik Au kanak, Au of aꞌmoeꞌ je ꞌeu ki.”

Usif Yesus anbaꞌan he nsonuꞌ Uisneno In Asmanan

15 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Karu hi mneek Kau, hi mmoeꞌ mituin Au preent ein. 16-17 Au ꞌtoit ꞌeu Au Amaꞌ, karu Au ka ubu-bua ꞌok ki fa ꞌtein ate, In nfee ki Asiat-Anabit he naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan neu ki. In reꞌ naan, Uisneno In Asmanan, es reꞌ nanoniꞌ ki saaꞌ reꞌ batuur. Atoniꞌ bian abitan pah-pinan ia, ka nromin fa he ntoup Goe, natuin sin ka bisa nkius niit Ee fa, ma ka nahiin Je fa. Mes hi mihiin Je natuin In nmafuut nok ki. In of anmoni nbi hi neekm ein. Rarit In of nabu-bua nok ki piut amsaꞌ.

18 Nok ranan naan, Au ka ꞌnao usaitan ki mmees fa, on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa ainaf-amaf. Mes mimnau, fin Au of aꞌfain ꞌuum ꞌeu ki. 19 Ka ꞌroo-ꞌroo fa te, mansian pah-pinan ia ka nkius niit antein Kau fa goen. Mes hi of miit Kau. Natuin Au ꞌmoni ꞌfain, hi mipein ꞌmonit reꞌ batuur amsaꞌ. 20 Ma oras Au ꞌmoni ꞌfain, hi mihiin batuur mak, Au ꞌmafuut ꞌok Au Amaꞌ; hi mmafuut mok Kau; ma Au ꞌmafuut ꞌok ki msaꞌ.

21 Tuaf reꞌ ntoup ma nmoeꞌ natuin Au preent ein ate, in reꞌ naan es reꞌ anneek Kau. Ma Au Amaꞌ anneek tuaf reꞌ anneek Kau on naan amsaꞌ. Au ꞌneek ee, ma ururuꞌ Au tuak ii ꞌeu ne msaꞌ.”

22 Anbi naan, anmuiꞌ tuaf es, kaan ee naiꞌ Judas. In reꞌ naan, ka naiꞌ Judas Iskariot fa. Oras in anneen Naiꞌ Yesus In uab aan, in nataan am nak, “Usiꞌ! Ho he mururuꞌ ma mukriraꞌ Ho tuam aan meu kai. Mes nansaaꞌ am es Ho ka mroim fa he mururuꞌ ma mukriraꞌ Ho tuam aan meu biak ein reꞌ abitan pah-pinan ia, tua?”

23 Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai. Tuaf reꞌ nneek Kau, in of anmoeꞌ natuin Au Uab ein. Au Amaꞌ nneek ee msaꞌ. Rarit Au ma Au Amaꞌ mmoin nekaf meseꞌ mok ne. 24 Mes tuaf reꞌ ka nneek Kau fa, in ka nmoeꞌ natuin fa Au Uab ein amsaꞌ. Areꞌ rasin reꞌ hi mneen sin miꞌko Kau reꞌ ia, ka naꞌuun ma naꞌbaꞌan fa nbin Kau, mes naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Au Amaꞌ reꞌ nhaefan Kau.

25 Oras ia Au ubu-bua ꞌok ki feꞌ. Es naan ate, Au utoon ꞌain rasin ia. 26 Mes noki-noki te, Au Amaꞌ nsonuꞌ Asiat-Anabit naan, es reꞌ In Asmaan Akninuꞌ. Asmanaf naan of es reꞌ ansenuꞌ ma nsekaꞌ Kau nbi pah-pinan ia. In meup goe, es reꞌ: nanoniꞌ ki areꞌ raisn ein ok-okeꞌ, ma namnaub ki areꞌ raisn ein ok-okeꞌ reꞌ Au utoon ꞌiit ki sin.

27 Oras Au ꞌnao ꞌrair, Au ꞌmoeꞌ ki bisa mmoni mbi rais rameꞌ ma neek taininaꞌ. Suma Au kuuk es reꞌ bisa ꞌfee neek taininaꞌ human on reꞌ naan. Areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ abit pah-pinan ia, ka bisa fa nmoeꞌ hi neekm ein antaininaꞌ on reꞌ naan. Onaim kais hi mmuiꞌ tenab, ma mimtau. 28 Hi mneen miit Au utoon ki ꞌak, ‘Au usaitan ki, rarit Au ꞌfain ꞌuum.’ Hi neekm ein kais ansusan. Fin karu hi mneek Kau, hi neekm ein anmarinan, natuin Au ꞌnao ꞌeu Au Amaꞌ. Au Amaꞌ reꞌ naan, maꞌtaniꞌ nneis naꞌko Kau. 29 Mimnau, Au utoon ꞌain ki. Nok ranan naan, oras rasin ia njarin, hi bisa mpirsai Kau. 30 Ka ꞌroo fa ntein, Au ka uꞌuab aꞌtein ꞌok ki fa goen. Fin niut reuꞌf ein sin aꞌnakat neem een. In nnaaꞌ aprenat anbi pah-pinan ia, mes in kuasa ka ntoom Kau fa. 31 Maski in neem ate, mes Au ꞌnao he unaob utuin Au Amaꞌ In apreent ee piut. Naan naruruꞌ ma nakriraꞌ neu mansian pah-pinan ia mnak, Au ꞌneek ꞌiis Au Amaꞌ.

Iim he tnao nai, tua!”

15

Usif Yesus on reꞌ hau roet anggur uuꞌ goes

1 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Amneen! Hi mmafuut mok Kau. Au on reꞌ hau roet anggur uuꞌ goes. Mes Au reꞌ ia, hau roet anggur reꞌ batuur!* Ma Au Amaꞌ reꞌ naan, on reꞌ araip poꞌon. 2 Onaim tuaf reꞌ suma nak in nmafuut nok Kau, mes ka nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, Au Amaꞌ nait inporin, on reꞌ araip poꞌon reꞌ natkuni nporin taef reꞌ ka nafuan fa. Mes ansuun tuaf reꞌ nmafuut nok Kau, Au Amaꞌ nakninuꞌ makrafuꞌ ma ꞌoemetan naꞌko in nekan, on reꞌ araip poꞌon reꞌ natkuin naꞌparan taef es, he in nafua mfa-faun.

3 Au Uab ein naan, bisa nakninuꞌ hi neekm ein naan, on reꞌ araip poꞌon natkuin nakninuꞌ in hau roet ein sin taek ein. 4 Hi ro he mmafuut piut mok Kau, on reꞌ Au ꞌmafuut ꞌok ki. Fin taef reꞌ natfeek anrair naꞌko in tauꞌ ainan ka bisa nafua fa saaꞌ-saaꞌ. On naan amsaꞌ hi arki. Hi ka bisa mmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ reko, karu hi ka mmafuut fa piut mok Kau.

5 Au reꞌ ia, on reꞌ hau roet anggur uuꞌ goes. Hi reꞌ naan, on reꞌ in taek ein. Onaim tuaf reꞌ nmafuut piut nok Kau, ma Au ꞌmafuut piut ꞌok ne msaꞌ, in reꞌ naan on reꞌ taef es, reꞌ nafua mfa-faun. Natuin karu hi ka mmafuut piut mok Kau fa, hi ka bisa mmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ reko. 6 Tuaf reꞌ ka nmafuut nok Kau fa piut, in on reꞌ taef es, reꞌ ka mapakeꞌ fa. Taef humaf on reꞌ naan, biasa atoniꞌ anketu nporin, maut he nmeot. Rarit naꞌbuaꞌ naan taef ein naan, ma nporin nataam sin neun ai je nanan, he nout nakratiꞌ sin. 7 Mes karu hi mmafuut piut mok Kau, ma Au Uab ein natuan piut anbin hi neekm ein amsaꞌ, hi mtoit saaꞌ ahaa meu Uisneno te, In of anmoeꞌ je neu ki.

8 Karu hi mmoeꞌ rais reko mfa-faun, on reꞌ taef es nafua mfa-faun, naan naikas naꞌrat-ratan Uisneno. Nok ranan naan, hi miruruꞌ ma mikriraꞌ msaꞌ mak, hi reꞌ naan, Au atoup noinꞌ ein goa.

9 On reꞌ Au Amaꞌ nneek Kau, Au ꞌneek ki on reꞌ naan amsaꞌ. Hi ro he mmafuut piut mok Kau, maut he Au bisa ururuꞌ ma ukriraꞌ Au rais manekat ꞌeu ki msaꞌ. 10 Karu hi mmoeꞌ mituin Au preent ein, hi mmafuut piut mok Kau, ma Au bisa ururuꞌ ma ukriraꞌ Au rais manekat ꞌeu ki. Naan on reꞌ Au unaob utuin Au Amaꞌ In aprenat, rarit In naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais manekat neu Kau piut.

11 Au utoon ki rasin ia naꞌko unuꞌ, maut he hi neekm ein bisa nmarinan, on reꞌ Au neek ii nmariin amsaꞌ. Fin Au ꞌroim he hi neekm ein anmarinan kouꞌ-koꞌu! 12 Au preent ii on nai: hi ro he mmaneek es nok es, on reꞌ Au ꞌneek aꞌrair ki msaꞌ.✡ 13 Karu tuaf es anroim he nmaet he in partei jes bisa nmoin, in nneek batuur neu in partei naan. Ka nmuiꞌ fa rais manekat reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naan. 14 Karu hi mmoeꞌ mituin meu Au preent ii piut, hi mjair Au partei ngguin. 15 Au ka ꞌroim fa he ꞌteek aꞌtein ki, ꞌak Au ‘aan renuꞌ’. Fin aan renuꞌ tuaf es ka nahiin fa batuur in uisn ee in romin. Mes Au ꞌteek ki, ꞌak Au ‘partei’, natuin Au ꞌfei maat-maat areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ Au Amaꞌ natoon anrair sin neu Kau. 16 Hi ka mpiir Kau fa. Mes Au ꞌpiir ma ꞌait ki he minaob mepu ia. Onaim hi ro he mnao mmoeꞌ rais reko mfaun reꞌ antahan aꞌroo. Naan on reꞌ hau roet anggur uuꞌ goes, reꞌ nafua arekot piut-piut. Karu hi mmoeꞌ on naan, hi bisa mtoit saaꞌ ahaa meu Au Amaꞌ, rarit In nmoeꞌ je neu ki. 17 Onaim reꞌ Au preent ii ꞌeu ki ji, on nai: hi ro he mmaneek es nok es.”

Mansian pah-pinan ia nsaken Usif Yesus Iin na

18 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Karu abitan pah-pinan ia nsaken ki, mimnau, fin sin nsaken nahunun Kau. 19 Karu hi reꞌ ia, humaꞌ meseꞌ on reꞌ biak ein reꞌ abitan pah-pinan ia, sin of anneek ki. Mes hi ka on fa sin reꞌ naan. Fin Au ꞌpiir ꞌaan ki he ꞌbatis ki naꞌko sin. Es naan ate, sin nsaken ki.

20 Kais amnikan reꞌ Au utoon aꞌrair ki ꞌak, ‘Aan renuꞌ tuaf es ka koꞌu nneis fa naꞌko in usin.’ Onaim karu sin nhaꞌmuiꞌ ma nasusab Kau, sin of anhaꞌmuiꞌ ma nasusab ki msaꞌ. Karu sin anneen Au Uab ein, sin nneen ki msaꞌ.✡ 21 Sin of anhaꞌmuiꞌ ma nasusab ki, natuin hi mmafuut mok Kau. Fin sin ka nahiin fa Tuaf reꞌ anhaefan Kau msaꞌ. 22 Karu Au ka ꞌuum uꞌuab ꞌiit fa ꞌok sin, rarit ururuꞌ ma ukriraꞌ raan aꞌhonis reꞌ batuur ꞌeu sin, sin natenab piut nak, sin ka nmuꞌin fa sanat saaꞌ-saaꞌ. Mes Au ꞌuum aꞌrair, ma uꞌuab aꞌrair on naan. Onaim oras ia, karu sin anmoꞌen sanat, sin ka nmuꞌin fa ꞌsukif antein he naꞌuab ein am nak, ‘Hoe! Hai reꞌ ia, ka mihiin fa, nak reꞌ hai mmoeꞌ je naan, ansaan.’

23 Tuaf reꞌ nsaken Kau, in nsaken Au Amaꞌ msaꞌ. 24 Au ꞌmoꞌe ꞌrair rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ ꞌbi sin humak ma sin maatk ein, reꞌ atoniꞌ bian ka nmoeꞌ niit sin fa. Karu Au ka ꞌmoeꞌ fa rasin naan, sin ka nsanan fa msaꞌ karu ka nroim he ntoup Kau fa. Te kaah, sin nkisun nrair rais sanmakat naan reꞌ Au ꞌmoeꞌ ꞌrair sin. Maski on naan amsaꞌ, mes sin feꞌ nsaken Kau ma Au Amaꞌ abit sonaf neno tunan. 25 Mes rasin ia ok-okeꞌ njarin anrarin, he nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ matuꞌi nrair anbi Uisneno In Atoran nak, ‘Sin nsaken Kau. Te kaah sin sake naan, ka nmuiꞌ fa ꞌsukif saaꞌ-saaꞌ.’✡

26 Mes of Asiat-Anabit naan he neem. In reꞌ naan, Asmanaf reꞌ nmoeꞌ ki mihiin rasi reꞌ batuur. In neem naꞌko Au Amaꞌ. Oras Au ꞌnao ꞌrair ꞌeu Au Amaꞌ, Au of aꞌsonuꞌ In Asmaan ee ꞌeu ki. In natoon ki rasi nmatoom nok Kau. 27 Hi of mitoon meu atoniꞌ rasi nmatoom nok Kau msaꞌ, natuin hi mibu-bua mok Kau naꞌko un-unuꞌ.

16

1 Au utoon aꞌrair ki rasin ia ꞌeu ki, maut he hi kais amtet-koit miꞌko Kau. 2 Atoin Yahudis sin of anriuꞌ napoitan ki miꞌko sin uim onen. Ka suma on naan anmees fa, fin of anmuiꞌ oras reꞌ, karu atoniꞌ naꞌmaet ki, sin nateenb ein nak sin nmoꞌen ꞌmoeꞌ reko neun Uisneno. 3 Sin nmoꞌen on naan neu ki, natuin sin ka nahiin Kau fa nok batuur. Sin ka nahinin reko fa neu Au Amaꞌ msaꞌ. 4 Mes Au utoon aꞌrair rasin ia ꞌeu ki, maut he karu rasin ia njarin, hi bisa mimnau mak, Au utoon ꞌain ki uꞌko unuꞌ. Natuin Au ubu-bua ꞌok ki feꞌ, es naan ate Au ka utoon ꞌain ki fa nahuun.”

Uisneno In Asmaan ee In mepu

5 Naiꞌ Yesus nanoniꞌ nteniꞌ mnak, “Oras ia, Au ꞌfain ꞌeu In reꞌ nhaefan Kau ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es naꞌko ki reꞌ mitaan Kau mmak, ‘Usiꞌ he mnao on mee?’ 6 Natuin Au utoon aꞌrair rasi ia ꞌeu ki, es naan ate hi neekm ein ansusan. 7 Mes rasi reꞌ Au utoon aꞌrair ki sin reꞌ naan, ro batuur. Karu Au ꞌnao, naan reko nneis neu ki. Fin karu Au ka ꞌnao fa te, Asiat-Anabit naan ka neem fa he naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan neu ki. Mes karu Au ꞌnao, Au ꞌreek Ee neem neu ki.

8 Oras In neem, In naruruꞌ ma nakriraꞌ neu mansian pah-pinan ia nak, sin nekak ma sin aꞌmoeꞌk ein, ansanan. In nfuriꞌ sin he natuin raan aꞌhonis reꞌ amneot ma amnonot. Ma In namnaubaꞌ sin imsaꞌ nak, Uisneno of nafeek sin rasi nak, sin reꞌ naan batuur, aiꞌ nsaan. 9 Asiat-Anabit naan naruruꞌ ma nakriraꞌ sin sanat, natuin sin ka npirsai Kau fa. 10 In naruruꞌ ma nakriraꞌ raan aꞌhonis reꞌ batuur amsaꞌ. Natuin Au ꞌfain ꞌeu Au Amaꞌ, hi of ka miit amtein Kau fa goen. Es naan ate, Asiat-Anabit naan neem he nsenuꞌ ma nsekaꞌ Kau. 11 In naruruꞌ ma nakriraꞌ msaꞌ nak, Uisneno he nafeek atoniꞌ in rasi nok batuur, natuin Uisneno nafeek anrair rasi neu niut reuꞌf ein sin aꞌnakat reꞌ naprenat anbi pah-pinan ia.

12 Anmuiꞌ rasi mfaun reꞌ Au he utoon ki sin, mes hi ka bisa mihiin ma mmanoen sin fa feꞌ oras ia. 13 Mes oras Asmanaf reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ rasin reꞌ batuur, neem anrari te, In naꞌnaak, maut he hi bisa mihiin areꞌ rasi reꞌ batuur. In ka naꞌuab fa naꞌko In tuan ee kuun, mes In natoon saaꞌ reꞌ In anneen ee naꞌko Au Amaꞌ. In he natoon ki msaꞌ, rasi reꞌ noki-noki te, of anjair. 14 In he naikas naꞌrat-ratan Kau, natuin In nroim he nfei areꞌ rasin reꞌ batuur anmatoom nok Kau, he naruruꞌ ma nakriraꞌ neu ki. 15 Areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ Au Amaꞌ Iin na, Au ngguin amsaꞌ. Es naan ate, Au uꞌuab feꞌe na ꞌak, Uisneno In Asmaan ee of anfei areꞌ rasi reꞌ batuur anmatoom nok Kau, ma naruruꞌ sin neu ki.”

Hi neekm ein ro he nsusan feꞌ, rarit naꞌ hi mmariin amfain

16 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Ka ꞌroo fa ntein ate, hi ka miit Kau fa goen. Mes ka ꞌroo fa msaꞌ, hi miit mifaniꞌ Kau goen.”

17 Rarit In atoup noniꞌ bian, naꞌuab ein am nak, “In sairt ii saaꞌ, es nak, ‘Ka ꞌroo fa ntein ate, hi ka miit Kau fa goen. Mes ka ꞌroo fa msaꞌ, hi miit mifaniꞌ Kau goen.’ Ma nansaaꞌ am es In naꞌuab am nak, ‘Natuin Au he ꞌnao ꞌeu Au Amaꞌ’?” 18 Onaim sin nmaktaan ein am nak, “In sairt ii saaꞌ nak, ‘Ka ꞌroo fa ntein’? Hit tkeuk.”

19 Naiꞌ Yesus nahini nrair nak, sin he nataan Ee nmatoom nok rais jes. Onaim In naꞌuab am nak, “Feꞌe na Au uꞌuab am nak, ‘Ka ꞌroo fa ntein, hi ka miit Kau fa goen. Mes ka ꞌroo fa msaꞌ, hi miit mifaniꞌ Kau goen.’ Hi maktanan on naan, oo?

20 Reko, karu hi he mihiin on naan amsaꞌ. Au he utoon ki msaꞌ on nai: hi of amkae ma neekm ein ansusan, mes biak ein abitan pah-pinan ia sin neek ein anmarinan. Maski hi neekm ein ansusan on naan, mes hi neekm ein of nmariin anfanin. 21 Naan on reꞌ bifee jes reꞌ nameen he nahoniꞌ. In neekn ee nsuus feꞌ, natuin in susat neem anrair. Mes rarit karu in nahoniꞌ naan riꞌanaꞌ naan, in susat namneuk nain. Fin in nekan anfani nmariin, natuin anmuiꞌ mansian feꞌu reꞌ nmoni nrari nbi pah-pinan ia. 22 On naan amsaꞌ anmatoom nok ki. Oras ia, hi mkae ma mneek suus. Mes noki-noki te, Au ꞌfain ꞌuum aꞌkius ki, rarit hi neekm ein anmarinan. Ma oras rasi naan anjari te, ka nmuiꞌ fa es, reꞌ bisa ntahan hi marinet.

23 Ma oras rasi naan anjari te, hi ka maktanan fa saaꞌ-saaꞌ meu Kau mtein. Batuur! Au utoon aꞌtein ki ꞌak, karu hi mtoit saaꞌ aah miꞌko Au Amaꞌ, meik Au kanak, of In nmoeꞌ on naan neu ki.* 24 Hi ka mtoit miit saaꞌ es fa feꞌ, meik Au kanak on reꞌ naan. Onaim amtoit kiim, he hi mtoup. Nok ranan naan, hi neekm ein bisa nmariin batuur.”

Usif Yesus niis naan areꞌ kuasa pah-pinan ia

25 Naiꞌ Yesus antuut antein am nak, “Tar antea oras ia, Au biasa unoniꞌ ki ꞌpaek uab manporin sin. Mes of anmuiꞌ oras reꞌ Au unoniꞌ te, ka ꞌpaek fa uab manporin aꞌtein. Fin Au he uꞌuab maat-maat anmatoom nok Au Amaꞌ. 26 Karu oras naan neem anrari te, hi kiim es reꞌ amꞌonen he mtoit langsung meu Au Amaꞌ, meik Au kanak. Kais Au es reꞌ aꞌonen aꞌtein ma ꞌteek ki. 27 Fin Au Amaꞌ nneek ki, natuin hi mneek Kau. Ma hi mpirsai msaꞌ mak, Uisneno es reꞌ anhaefan Kau. 28 Unuꞌ te, Au usaitan Au Amaꞌ, he Au utua ꞌtahan aꞌbi pah-pinan ia. Mes oras ia, Au he usaitan pah-pinan ia, he ꞌnao utua ꞌfain ꞌok Ne.”

29 Annenan on naan ate, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nak, “Oras ia Usiꞌ, Ho muꞌuab maat-maat, ma ka munoniꞌ fa mpaek uab manporin sin amtein! 30 Hai mpirsai mrair, Usiꞌ Ho muhiin areꞌ kanan rasin. Tuaf ka nperluu fa he nataan saaꞌ-saaꞌ neu Ko ntein, natuin Ho muhiin muhuun saaꞌ reꞌ sin he nataan, ma in haan tahas on mee. Naan naruruꞌ ma nakriraꞌ neu kai nak, Ho uum muꞌko Uisneno, tua.”

31 Onaim Naiꞌ Yesus nataan sin im nak, “Batuur, on naan, aa oo? Oras ia, hi mpirsai Kau, oo? 32 On nai. Ka ꞌroo fa ntein, es reꞌ kreoꞌ goes reꞌ ia, hi ok-okeꞌ maen amsiksaakn om. Es-es ate maen misaitan Kau, he mnao miꞌkoroꞌ meu in baern aa kuun. Maski on naan amsaꞌ, mes Au ka ꞌmees fa, natuin Au Amaꞌ nok Kau. 33 Au utoon aꞌrair rasin ia ꞌeu ki, maut he hi neekm ein bisa ntainiin ein, natuin hi mmafuut mok Kau. Fin mansian pah-pinan ia of nasusab ma nhaꞌmuiꞌ ki. Mes amhaꞌtain hi neekm ein, fin Au ꞌiis ꞌaan areꞌ kuasat pah-pinan ia goen!”

17

Usif Yesus anꞌonen neu In tuan ee kuun

1-2 Naiꞌ Yesus naꞌuab anrair on naan ate, In nkisu nꞌain neon goe tnanan, rarit anꞌonen, am nak:

“Aam Honiꞌ. Au oors ii antea goen, he Ho mait muꞌrat-ratan Kau. Au reꞌ ia, Ho Anah. Ho mfee mrair Kau hak he ꞌator mansian pah-pinan ia ok-okeꞌ. Ho mfee hak naan, maut he Au ꞌfee ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa, neu areꞌ tuaf reꞌ Ho mnonaꞌ ma mfee sin anjarin Au ngguin. Onaim oras ia, Au ꞌtoit he Ho mait muꞌrat-ratan Kau, maut he Au bisa ururuꞌ ma ukriraꞌ Ho pinam ma kraham. 3 In ranan reꞌ he tuaf napeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ nabar-baar naan, on nai: tuaf ro he nahiin Au Amaꞌ, es reꞌ Uisneno reꞌ batuur. Ka nmuiꞌ fa es ntein. Sin ro he nahiin Kau msaꞌ, es reꞌ Yesus Kristus, reꞌ Ho mhaefan amrair Je, he neem neu pah-pinan ia. 4 Au ururuꞌ ma ukriraꞌ ꞌrair Ho pinam ma kraham aꞌbi pah-pinan ia. Au unaob aꞌrair mepu reꞌ Ho mfee Kau goe. 5 Unuꞌ te, oras Hit ka tmoeꞌ pah-pinan ia fa feꞌ, Au ubu-bua ꞌok Ko, tua. Oras naan, Au pinak ma krahak nahuum on reꞌ Ho pinam ma kraham. Oras ia, Au he ꞌfain ꞌeit ꞌeu Ko. Onaim Au ꞌtoit he Ho mait muꞌrat-ratan Kau, maut he Au pinak ma krahak anfain on reꞌ unuꞌ naan, tua.”

Usif Yesus anꞌonen anteek In atoup noinꞌ ein

6 Naiꞌ Yesus antuut In onen am nak, “Aam Honiꞌ. Ho mfee mrair mansian pah-pinan ia he njarin Au ngguin. Au unoniꞌ ꞌrair sin, he sin nahiin Ko, tua. Sin njarin Ho ngguin na, rarit Ho mnonaꞌ sin he njarin Au ngguin amsaꞌ. Rarit sin nmoeꞌ natuin Ho Kabin ma Prenat. 7 Oras ia sin nahinin nak, areꞌ rasi reꞌ Ho mnonaꞌ ma mfee Kau sin reꞌ naan, sin naꞌuun am naꞌbaꞌan naꞌkon Ko, tua. 8 Fin Au unoniꞌ sin, Kabin ma Prenat ok-okeꞌ reꞌ Aam mutoon miit Kau sin. Sin ntoup Kabin ma Preent ein naan amsaꞌ. Sin nahinin imsaꞌ am nak, Au ꞌuum uꞌko Ko, tua. Ma sin npirsain nak, Ho es reꞌ amhaefan Kau ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia.

9 Au ꞌonen ma ꞌteek sin. Au ka ꞌonen ma ꞌteek ꞌfa mansian ii arsin abitan pah-pinan ia. Mes Au ꞌonen ma ꞌteek ꞌeu tuaf reꞌ Ho mnonaꞌ ma mfee mrair sin meu Kau, fin sin reꞌ naan Ho ngguin, tua. 10 Fin areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ njarin Au ngguin, anjair Ho ngguin amsaꞌ. Ma areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ njarin Ho ngguin, anjarin Au ngguin amsaꞌ. Rarit Au ngguin naan, esan reꞌ nait naꞌrat-ratan Kau. 11 Au ka utua uꞌbaar aꞌtein fa ꞌbi pah-pinan ia, natuin ka ꞌroo fa ntein ate, Au he ꞌfain ꞌeit ꞌeu Ko. Mes atoin ein reꞌ ia, ro he natua nabaran nbin pah-pinan ia. Aam, Ho kninuꞌ teeb. Onaim Au ꞌtoit he Ho mpafaꞌ ma mpanat sin, ampaek Ho kuasam reꞌ Ho mfee mrair je meu Kau. Au ꞌtoti msaꞌ he sin nmafutun njarin meseꞌ, on reꞌ Au ꞌmafutu ꞌjair meseꞌ ꞌok Ko, tua. 12 Oras Au ꞌbi pah-pinan ia ꞌok sin, Au ꞌpijaar sin natuin sin njarin Ho ngguin een. Au ꞌpanat urek-rekoꞌ sin, maut he sin anmafutun piut nok Ko, tua. Ka tiit fa tuaf es, reꞌ namneuk. Suma naiꞌ Judas kuun es reꞌ napasib in tuan, natuin saaꞌ reꞌ Ho Suur Akninuꞌ ntui nain je naꞌko unuꞌ.✡

13 Oras ia, Au he ꞌfain ꞌeit ꞌeu Ko, tua. Au utoon rasin ia oras Au feꞌe ꞌbi pah-pinan ia. Nok ranan naan, Au ngguin sin neek ein bisa nmarinan piut, on reꞌ Au neek ii nmariin. 14 Au utoon aꞌrair Ho Kabin ma Preent ein ꞌeu sin. Atoniꞌ bian naꞌkon pah-pinan ia nsaken Au ngguin, natuin Au ngguin ka nmonin fa humaꞌ meseꞌ on reꞌ sin. Au on naan amsaꞌ, fin Au ka ꞌmoin fa on reꞌ biak ein anbin pah-pinan ia. 15 Karu Au ꞌonen, Au ka ꞌtoit fa he Ho mfaki mporin sin naꞌkon pah-pinan ia. Kaah fa, tua! Mes Au ꞌtoit he Ho mpafaꞌ ma mpanat sin, he sin naꞌroon naꞌkon maufinu. 16 Sin ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ biak ein reꞌ naꞌkon pah-pinan ia, on reꞌ Au msaꞌ ka humaꞌ meseꞌ fa ꞌok biak ein reꞌ naꞌkon pah-pinan ia.

17 Ampaek rasi reꞌ amneot ma amnonot he mmoeꞌ sin neek ein kniunꞌ ein. Fin Ho Kabin ma Prenat, ro batuur. 18 Ho es reꞌ amhaefan Kau ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia. Rarit Au ꞌhaefan sin on naan amsaꞌ, maut he sin nmonin narisin nbin pah-pinan ia in aꞌtnaank ein. 19 Au ꞌpanat Au tuak ii he kninuꞌ piut ꞌeu Ko, tua. On naan amsaꞌ, Au ngguin anpanat sin tuak ein amsaꞌ, he kniunꞌ ein piut neu Ko, tua. Fin Ho Kabin ma Prenat reꞌ batuur, es reꞌ anmoeꞌ sin he nnonaꞌ ma nfee sin tuak ein aꞌteme-ꞌteme neu Ko, tua.”

Usif Yesus anꞌonen ma nteek atoin apirsait ein arsin

20 Naiꞌ Yesus antuut In onen am nak, “Aam Honiꞌ. Au ꞌonen ma ꞌteek ka ꞌeu fa sin reꞌ suma et oras ia goah. Mes Au ꞌonen ma ꞌteek amsaꞌ ꞌeu tuaf reꞌ of anpirsai Kau, natuin tuaf ein ia sin uabk ein.

21 Au ꞌtoit he sin arsin bisa nmafutun njarin meseꞌ, on reꞌ Hit tmafutu tjair meseꞌ. Au ꞌroim he sin nmafutun njarin meseꞌ nok Kit, maut he biak ein naꞌkon pah-pinan ia bisa npirsain nak, Ho kuum es reꞌ amhaefan Kau. 22 Ho mururuꞌ ma mukriraꞌ mrair Au pinak ma krahak meu mansian ein. Rarit Au ꞌaikas uꞌrat-ratan aꞌrair sin, on reꞌ Au. Nok ranan naan, sin nmafutun njarin meseꞌ, on reꞌ Hit tmafutu tjair meseꞌ msaꞌ. 23 Au ꞌmafuut ꞌok sin. Ho mmafuut mok Kau msaꞌ. Sin ro he nmafutun njarin meseꞌ on reꞌ naan, tar antea sin nmonin nekaf meseꞌ batuur. Fin karu sin nmonin nekaf meseꞌ on reꞌ naan, biak ein naꞌkon pah-pinan ia nahinin nak, Ho mneek sin, on reꞌ Ho mneek Kau, tua. Nok ranan naan, sin nahinin amsaꞌ nak, Ho es reꞌ amhaefan Kau, tua.

24 Aam Honiꞌ. Au ꞌroim he mansian ii arsin reꞌ Ho mnonaꞌ ma mfee Kau sin reꞌ naan, nabu-buan nok Kau. Fin Au ꞌroim he sin bisa nkius niit nak, Ho maikas muꞌrat-ratan Kau. Fin Ho mneek main Kau, oras Hit ka tmoeꞌ pah-pinan ia fa feꞌ.

25 Aam Honiꞌ. Ho neek amneot am amnonot Ko, tua. Mes mansian abitan pah-pinan ia ka nahiin Ko fa, tua. Ma Au ngguin nahinin amsaꞌ nak, Ho es reꞌ amhaefan Kau ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia. 26 Au utoon aꞌrair sin ꞌak, Ho reꞌ naan, Sekau. Ma Au of utoon ꞌeu sin piut on reꞌ naan, natuin Au ꞌroim he sin bisa nnaben batuur Ho manekam. Fin manekat reꞌ sin nnaben naan ee ji, humaꞌ meseꞌ on reꞌ Ho manekam reꞌ Ho mfee je meu Kau. Maut he Au ꞌmafuut piut ꞌok sin, tua.”

18

Sin nheek naan Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:47-56, Naiꞌ Markus 14:43-50, Naiꞌ Lukas 22:47-53)

1 Oras Naiꞌ Yesus anꞌonen anrair on naan ate, In npoi nabu-bua nok In atoup noinꞌ ein. Sin nnaon neun pooꞌn es anbi noe Kitron in panin. Onaim sin antaam anbin naan.

2-3 Oras naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma atoniꞌ naꞌko partei pirsait Farisi sin nfeen nrarin neu naiꞌ Judas, soraurs ein ma apaot tuaf fauk. Fin in he naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus. Naiꞌ Judas nahiin poꞌon naan amsaꞌ, natuin Naiꞌ Yesus nabua fani-fani nbi bare naan nok In atoup noinꞌ ein. Rarit naiꞌ Judas sin annaon neun poꞌon naan, neikin obor, pauk lantera, ma suniꞌ-kenat.

4 Te kaah, Naiꞌ Yesus nahini nrair areꞌ saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ of anjair neu Ne. Rarit In nnao neu sin, onaim nataan sin im nak, “Hi maim sekau?”

5 Onaim sin nataah am nak, “Hai maim tuaf es, kaan ee Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas.”

Rarit Naiꞌ Yesus natoon am nak, ‘Es reꞌ Au reꞌ ia.’ Oras naan, naiꞌ Judas anhaek nabu-bua nok sin. In es reꞌ naꞌsosaꞌ Naiꞌ Yesus. 6 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Es reꞌ Au reꞌ ia.” Onaim atoin ein naan antet-kotin, ma antaikobin.

7 Onaim Naiꞌ Yesus nataan antein sin im nak, “Hi maim sekau?”

Rarit sin natahan am nak, “Naiꞌ Yesus, naꞌko kuan Nasaret.”

8 Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Au utoon aꞌrair feꞌe na ꞌak, In reꞌ naan, es reꞌ Au reꞌ ia. Onaim karu hi maim Kau, kais amheek reꞌ biak ein. Amkonan sin he sin nnaon.” 9 (In naꞌuab on naan he najarib saaꞌ reꞌ In naꞌuab niit nak, “Aam Honiꞌ. Mansian ii arsin reꞌ Ho mnonaꞌ ma mfee mrair Kau sin, ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ namneuk.”)

10 Oras naan, naiꞌ Simon Petrus neik been tuuk es. Rarit in nfaik benas naan, he nꞌoet. Nok askeken, in nsaip namouf atoin es in rukin aꞌneꞌu. (Atoniꞌ naan, kaan ee naiꞌ Malkus. In reꞌ naan, es reꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu in aan renuꞌ.) 11 Onaim Naiꞌ Yesus anreun naiꞌ Petrus am nak, “Hoe, Peꞌu! Mutaap mufaniꞌ ho beens aan neu in tapan. Fin Au Amaꞌ naꞌuab anrair nak, Au ro he upein haꞌmuꞌit human on reꞌ ia. Onaim anbain kuun nai! Naan on reꞌ In nfee Kau kraas es, reꞌ in aafn ee menuꞌ. Maut he Au ꞌiun ꞌani.”✡

Sin neik Usif Yesus anꞌain aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌ

12 Rarit soraurs ein nok sin aꞌnakat, ma atoin Yahudis sin apaot ein, anheek naan Naiꞌ Yesus, onaim anfuut Goe. 13 Rarit sin neik Je nahuun neu naiꞌ Anas feꞌ. Naiꞌ Anas reꞌ naan, es reꞌ naiꞌ Kayafas in aam babaf. Toon naan, naiꞌ Kayafas es reꞌ anjair aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. 14 Naiꞌ Kayafas reꞌ ia, es reꞌ nfaineek niit atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein am nak, “Reko nneis neu ki, karu suma tuaf meesꞌ aah, es reꞌ anmaet neu too mfaun ein.”✡

Naiꞌ Petrus nasuan nak, in ka nahiin fa Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:69-70, Naiꞌ Markus 14:66-68, Naiꞌ Lukas 22:55-57)

15 Naiꞌ Simon Petrus nnao natuin Naiꞌ Yesus anbi koit, nabu-bua nok Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf es antein, es reꞌ au, naiꞌ Yohanis. Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu nahiin kau. Es naan ate, au bisa ꞌtaam ꞌeu in kintal naan, ubu-bua ꞌok Naiꞌ Yesus. 16 Mes naiꞌ Petrus anhake nbi moneꞌ, npaumaak nok baahk ee enon. Rarit au ꞌpoi, onaim au uꞌuab ꞌok bifee jes reꞌ anpao nbi naan, maut he au bisa ꞌeik naiꞌ Petrus antaam anbi nanan. 17 Onaim bifee naan nataan naiꞌ Petrus am nak, “Hoe! Ho reꞌ ia, Atoniꞌ naan In atoup noniꞌ tuaf es, aiꞌ?”

Mes naiꞌ Petrus nataah am nak, “Kaah fa, tua!”

18 Oras naan, mainikin. Es naan ate, apaot ein ma tua reun ein, sin anhaken he nraran ai. Onaim naiꞌ Petrus anpaumaak, he nraar ai nabu-bua nok sin.

Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe nparikas Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 26:59-66, Naiꞌ Markus 14:55-64, Naiꞌ Lukas 22:66-71)

19 Oras naan amsaꞌ, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu mnasiꞌ anparikas Naiꞌ Yesus anmatoom nok In nonin, ma nmatoom nok In atoup noinꞌ ein.

20 Naiꞌ Yesus natoon am nak, “Au uꞌuab maat-maat, maut he too mfaun ein bisa nnenan ma natninan. Au unoniꞌ piut aꞌbi bare reꞌ hit atoin Yahudis biasa tabua, es reꞌ hit uim oen ein, ma Uim Onen Uuf. Au ka uꞌuab ꞌiit fa ꞌbi koti-koti. 21 Nansaaꞌ am es ho mutaan Kau? Mutaan meu tuaf-tuaf reꞌ nneen Au uab ein naan. Fin sin nahinin batuur saaꞌ reꞌ Au uꞌuab aꞌrair sin naan.”

22 Oras sin naꞌuab ein on naan ate, apaot es, reꞌ anhake nbi naan anpaas Naiꞌ Yesus, rarit nak, “Ho kais muꞌuab on naan meu aꞌnaak koꞌu!”

23 Onaim Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Karu Au uꞌuab aꞌsaan, mururuꞌ ma mukriraꞌ sanat naan, es reꞌ mee. Mes karu Au uꞌuab batuur, nansaaꞌ am es ho mpaas Kau?”

24 Rarit naiꞌ Anas anreun sin he sin neik Je neu naiꞌ Kayafas, reꞌ njair aꞌnaak pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. Oras sin nnaon naat Ee naan, In mafutuꞌ feꞌ.

Naiꞌ Petrus nasuan Usif Yesus antein

(Naiꞌ Mateos 26:71-75, Naiꞌ Markus 14:69-72, Naiꞌ Lukas 22:58-62)

25 Oras naan, naiꞌ Simon Petrus anhaek feꞌ he nraar ai. Onaim atoniꞌ bian reꞌ nbin naan sin nataan ee mnak, “Ho reꞌ ia, In atoup noniꞌ tuaf es, aiꞌ?”

Mes naiꞌ Petrus nataah am nak, “Kaah fa, tua!”

26 Anbi naan amsaꞌ anmuiꞌ ate tuaf es naꞌko pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. In reꞌ naan, nonot-asar naꞌko atoniꞌ reꞌ naiꞌ Petrus ansaip in rukin. Rarit in nataan am nak, “Hoe! Feꞌe na ho mbi poꞌon naan, aiꞌ? Au ꞌkius ꞌiit ko mbi naan!”

27 Mes naiꞌ Petrus nasuan antein, nateef oras naan ate, maun goe nkokreꞌo nrair.

Usif Yesus anbi gubernur Pilatus in human ma in matan

(Naiꞌ Mateos 27:1-2, Naiꞌ Mateos 11—14, Naiꞌ Markus 15:1-5, Naiꞌ Lukas 23:1-5)

28 Rarit kik-kiku te, sin neik Naiꞌ Yesus naꞌko naiꞌ Kayafas in umi. Sin nnaon neun gubernur ee in uim jabatan, anbi sorarus Roma sin benteng.* Atoin Yahudis sin kuuk ka ntaman fa nbin atoin Romas sin bare naan, natuin rasi naan anꞌoemetab sin tuak ein, he sin ka bisa nbukaen fa fesat Paska. 29 Rarit gubernur Pilatus anpoi nateef nok atoin Yahudis sin. Onaim in nataan, am nak. “Hi misaeb sanat saaꞌ meu Atoniꞌ reꞌ ia?”

30 Onaim sin natahan am nak, “On nai, tua. Karu In reꞌ ia, ka atoin maufinu fa te, hai ka iim he misein ko fa, tua. Saaꞌ antein, hai mnonaꞌ ma mfee Je meu ho ꞌnimam, tua.”

31 Rarit gubernur ee naꞌuab neu sin im nak, “On nai. Maut he hi kiim es reꞌ amꞌurus In rasi, mituin hi atoin Yahudis in atoran.”

Onaim atoin Yahudis sin aꞌnaet ein natoon am nak, “Ka bisa fa, tua. Hai atoin Yahudis ka mmuiꞌ fa hak antein he mifeek hukun aꞌmaten. Naan suma nbi prenat Roma, es reꞌ nmuiꞌ hak on reꞌ naan.” 32 (Oras sin naꞌuab ein on naan, rasi reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌuab niit ee, anjari nrair. Fin In natoon anrair Iin na nak, In of anmaet natuin prenat Roma sin cara, es reꞌ nkuus naꞌmaet Je nbi hau nehe.)✡

33 Onaim gubernur ee ntaam anfani nbi soraurs ein sin benteng. Rarit in anhaman naan Naiꞌ Yesus, onaim nataan Ee mnak, “On mee? Ho reꞌ ia, atoin Yahudis sin uisf, aa oo?”

34 Onaim Naiꞌ Yesus nataan nafainꞌ ee mnak, “Ho kuum es reꞌ mutaan on naan, aa oo, aiꞌ anmuiꞌ tuaf bian es reꞌ natoon ko nmatoom nok Kau, tua?”

35 Onaim gubernur ee nataah am nak, “Hae! Au reꞌ ia, ka atoin Yahudis fa, joo? Ho ngguin esan reꞌ annonaꞌ naan ko meu ia. Saaꞌ antein aꞌnaak rais pirsait ein sin aꞌnaakt ein. Te ho reꞌ ia, mmoeꞌ saaꞌ? Mutoon miit kau feꞌ!”

36 Onaim Naiꞌ Yesus natoon am nak, “Au ka uisf es fa uꞌko pah-pinan ia. Fin karu Au ꞌjair usif on reꞌ naan, Au ngguin ro he ntaisibun he atoin Yahudis sin ka nheek Kau fa. Batuur Au ꞌjair Usif. Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es anbi pah-pinan ia, reꞌ naikas Kau on naan.”

37 Rarit gubernur ee nataan nafainꞌ Ee mnak, “Onaim ho reꞌ ia usif, aa oo?”

Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “Ho kuum es reꞌ mak Au ꞌjair Usif. Amneon ii, Au ꞌuum aꞌbi pah-pinan ia, ma Au ꞌmoin he ꞌjair Usif, maut he Au utoon anmatoom nok rasin reꞌ batuur. Mansian ii arsin reꞌ nnaaꞌ naheran rasin reꞌ amneot ma amnonot, sin reꞌ naan annenan ma natniin Kau.”

38a Rarit gubernur nataan Ee mnak, “Rais amneot ma amnoont ii, saaꞌ?”

Sin nafeek hukun aꞌmaten neu Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:15-31, Naiꞌ Markus 15:6-20, Naiꞌ Lukas 23:13-25)

38b Oras gubernur Pilatus naꞌuab anrair on naan ate, in npoi nfani nbi atoin Yahudis sin. In naꞌuab am nak, “Au ꞌparikas urair Je, mes au ka upein fa In sanat meseꞌ msaꞌ.

39 Mes hi biasa, toon-toon anbi fesat Paska, au ro he ufetin atoin bui es ꞌeu ki. Onaim toon ia, hi mroim he au ufetin atoin Yahudis hi usif, aiꞌ on mee?”

40 Sin arsin anhuun ein ok-okeꞌ mnak, “Kais mufetin Tuaf ia! Mufetin meu naiꞌ Barabas, tua!” Te kaah, naiꞌ Barabas naan, atoin maufinu ꞌmaten.†

19

1 Rarit gubernur Pilatus anreun in soraurs ein, he nbeos Naiꞌ Yesus anpaek ꞌkauboe.* 2-3 Soraurs ein naan nait hau maꞌaikaꞌ in taek ein, he nkanen aꞌsoeb es. Rarit sin ntumaꞌniiꞌ ꞌsoeb maꞌaikaꞌ naan neu Naiꞌ Yesus In aꞌnakan, he naꞌraur ein on reꞌ sin he nasaeb Ee ꞌpiruꞌ-baru neu uis feuꞌ goes. Onaim sin napaekb Ee baru mnanuꞌ masnaa umub on reꞌ uisf ein biasa npaken. Rarit sin nakreeꞌt Ee mnak, “Hoore tua, atoin Yahudis sin usif!” Sin npaas nafan-fainꞌ Ee msaꞌ.

4 Rarit gubernur ee anpoi no goes antein, he natoon neu too mfaun ein am nak, “On nai! Au upoin Ee ꞌeu ki. Mes hi ro he mihiin mak, au ꞌparikas aꞌrair Je, mes au ka upein fa In sanat mese msaꞌ.” 5 Oras Naiꞌ Yesus anpoi, In anpake ꞌsoeb maꞌaikaꞌ ma baru mnanuꞌ masnaa umub. Rarit gubernur ee natoon neu too mfaun ein am nak, “Amkius iim feꞌ! In es reꞌ ia!”

6 Oras aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ma apaot ein ankius Naiꞌ Yesus, sin ankoaꞌ ein ma nhuun ein am nak, “Miꞌmaet Ee! Amkuus miꞌpeit Ee meu hau nehe!”

Mes gubernur ee naꞌuab neu sin im nak, “Maut he hi kiim es reꞌ meik Je, he miꞌmaet Je nbi hau nehe. Fin au ka upein fa In sanat saaꞌ-saaꞌ reꞌ natai nok hukun aꞌmaten.”

7 Atoin Yahudis sin nataah am nak, “Hai mmuiꞌ Atoran reꞌ nsaun neem naꞌko Uisneno. Tatuin Atoran naan, atoniꞌ reꞌ ia ro he nmaet, natuin in naikas in tuan ee njair Uisneno In Anah.”

8 Oras gubernur ee anneen sin uab ein on naan ate, in namtau. 9 Rarit in antaam anfani nbi soraurs ein sin benteng, onaim nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Ho reꞌ ia, atoniꞌ muꞌko mee?” Mes Naiꞌ Yesus ka nataah ee fa.

10 Onaim gubernur ee naskaar Ee mnak, “Hae! Nansaaꞌ am es ho ka muꞌuab mok kau fa? Ho muhini mrair, aiꞌ? Au reꞌ ia, es reꞌ ꞌmuiꞌ kuasa he uꞌmaet ko, aiꞌ ufetin ko.”

11 Onaim Naiꞌ Yesus nataah am nak, “On nai, tua. Karu ho mmuiꞌ kuasa on naan, naan natuin ho mupein je muꞌko Uisneno abit sonaf neno tunan. Fin suma In kuun es reꞌ ankonan ko he mmoeꞌ saaꞌ ahaa meu Kau, tua. Mes atoniꞌ reꞌ nnonaꞌ ma nfee Kau neu ko, tua, sin reꞌ naan es reꞌ nasaah sanat maꞌtaniꞌ nneis.”

12 Anmurai naꞌko naan, gubernur ee naim ranan he nafetin Naiꞌ Yesus. Mes atoin Yahudis sin ankoaꞌ ein ok-okeꞌ mnak, “Karu ho mufetin Atoniꞌ reꞌ ia, tebes ho ka uis koꞌu keser in partei ja fa. Fin atoniꞌ reꞌ naikas in tuan anjair usif, anraban uis koꞌu keser.”

13 Onaim oras gubernur ee nneen sin naꞌuab ein on naan ate, in napoit Naiꞌ Yesus. Rarit in ntoko nbi afeek rasi in aꞌtokoꞌ, anbi baer jes, reꞌ sin nakaanb ee mnak, “Baer Mainuan naꞌko Faut Benaꞌ”. (Anbi uab Aram in kaan ee nak, Gabata.)

14 Neno naan, Neno Barab Fesat Paska. Oras maans ee naꞌpuup, gubernur ee natoon neu atoin Yahudis sin im nak, “Miit kiim! In reꞌ ia, hi usif!”

15 Mes sin nkoaꞌ ein ma nhuun ein naheran am nak, “Meik Je npoi naꞌko ia! Miꞌmaet Ee! Amkuus miꞌpeit Ee meu hau nehe!”

Onaim gubernur ee naꞌkokeꞌ sin im nak, “On mee? Hi sairt ii, au ro he uꞌmaet hi usif reꞌ ia, oo?”

Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein natahan am nak, “Hai usif suma meseꞌ, es reꞌ keser! Ka tiit fa bian antein!” 16a Rarit gubernur ee nnonaꞌ Naiꞌ Yesus neu soraurs ein, he sin nnaon nkuus naꞌpeit Ee nbi hau nehe.

Sin nkuus nakfirit Usif Yesus anbi hau nehe

(Naiꞌ Mateos 27:32-44, Naiꞌ Markus 15:21-32, Naiꞌ Lukas 23:26-43)

16b Rarit soraurs ein antoup naan Naiꞌ Yesus. 17 Onaim In nasaah naan In hau nehe npoi naꞌko kota. Sin nnaon neun baer jes reꞌ sin nteek ee nak, “Bare ꞌNaak Nuif”. (Anbi sin uab Aram, bare naan in kaan ee, Golgota.)

18 Antean naan ate, sin nkuus naꞌpetiꞌ Naiꞌ Yesus anbi hau neeh jes. Sin nmoꞌen on naan neu atoniꞌ tuaf nua msaꞌ. Sin nkuus nakfirit es anbi Naiꞌ Yesus in aon-bian aꞌneꞌu, ma es antein anbi In aon-bian aꞌrii, ma Naiꞌ Yesus anbi sin atnaank ein. 19 Onaim gubernur ee nreun in soraurs ein he ntui neu hau piis es, rarit ankuus ee nbi Naiꞌ Yesus In hau neeh je tunan, antoom faof. Anbi hau pisaꞌ naan sin ntuin am nak,

“Ia Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas. In reꞌ naan, atoin Yahudis sin Usif”

20 Sin ntui hau pisaꞌ naan anpaek uab humaꞌ teun. Esan reꞌ: uab Aram, uab Yunani, ma uab Latin. Too mfaun ein naꞌkon atoin Yahudis sin anrees hau pisaꞌ naan, natuin Naiꞌ Yesus In bare ꞌmaten naan, anpaumaak kota Yerusalem. 21 Mes aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein ka ntoupun reko fa nok tuis reꞌ naan. Rarit sin nnaon neun gubernur ee am nak, “Aam! Kais amtui ‘atoin Yahudis sin Usif’! Reko nneis, amtui mak, ‘Atoniꞌ ia nak, in reꞌ naan, atoin Yahudis sin usif.’ ”

22 Mes gubernur ee nataah am nak, “Au es reꞌ ꞌreun sin he ntuin on naan. Onaim anbain on naan nai!”

23 Oras soraurs ein ankuus nakfirit Naiꞌ Yesus anbi hau nehe, sin nbait In paken he ntaon neun bare haa. Piis es neu soraurs es. Ma sin nait In baru mnanuꞌ reꞌ nteun goe ꞌteme-ꞌteme naꞌko faof tar antea ꞌpiin, reꞌ ka masoꞌo fa. 24 Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Hoe! Hit kais atpisu tporin In baru reꞌ ia. Reko nneis, hit theer suur anaꞌ, he hit tahiin sekau es reꞌ napein je.” Naan anmoeꞌ he najarib, saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Sin nbait au paken,

onaim sin nheran suur anaꞌ he napein au baru.”

Rarit soraurs ein naan anmoꞌen on naan.✡

Usif Yesus antoit naiꞌ Yohanis he npijaar In ainaf

25 Anbi bare naan, bifee tuaf fauk anhaek nokan amsaꞌ. Sin reꞌ naan, esan reꞌ: Naiꞌ Yesus In ainaf, Naiꞌ Yesus In ain rikof, naiꞌ Klopas in fee bi Maria, ma bi Maria naꞌko kuan Makdala. 26 Naiꞌ Yesus ankius In ainf ee nhake nbi naan, nabu-bua nok atoup noniꞌ reꞌ In nneek ee, es reꞌ au, naiꞌ Yohanis. Rarit In naꞌuab neu In ainf ee mnak, “Ain. Tuaf reꞌ ia, ho anah.”

27 Onaim In nak kau mnak, “On nai. Oras ia, ho maan ee neu ho ainaꞌ nai!” Rarit anmurai naꞌko oras naan, Naiꞌ Yesus In ainf ii natua nok kau.

Usif Yesus In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 27:45-56, Naiꞌ Markus 15:33-41, Naiꞌ Lukas 23:44-49)

28 Rarit Naiꞌ Yesus nahini nrari mnak, In namtisib anrair In meupn ein ok-okeꞌ. Naan najarib, areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ ntui nain sin naꞌkon unuꞌ. Rarit In nak, “Au ꞌmeon oe.”✡

29 Anbi bare naan, anmuiꞌ raur maꞌninuꞌ nbi ꞌhuun aan es. Rarit soraurs ein nait aniꞌ-tei metoꞌ he narepaꞌ neu raur maꞌninuꞌ naan. Rarit sin nkaton aniꞌ-tei metoꞌ naan neu hau noon es† in panan, onaim sin naramib Naiꞌ Yesus. 30 Oras Naiꞌ Yesus anmuis raru naan, In naꞌuab am nak, “Areꞌ kanan rasi namtiis inrarin.” Rarit In naꞌruriꞌ, onaim In asnaas ee natfeek een.

Soraurs es napau Usif Yesus anbi hau nehe

31 Neno naan nateef nok neon nimaꞌ. Natuin atoran rais pirsait, atoin Yahudis ro he nabaarb ein neno naan, he nokaꞌ on naan ate sin nseun ma ntoup neon onen. Es naan ate, sin ka nromin fa he atoniꞌ in aon-taꞌun amates nakfirin piut anbin hau nehe nateef nok neon onen. Fin neon onen naan, neon reko. Onaim atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein anbaisenun neun gubernur ee, he in naprenat tuaf he nbeos naꞌiup abitan hau nehe sin haek ein. Nok ranan naan, sin bisa nmaten rabah, maut he tuaf bisa nasanut sin aok-taꞌuk amates nen-nenoꞌ. 32 Rarit soraurs ein annaon neun bare naan, onaim sin nbeos naꞌiup tuaf es in haen. Rarit sin nbeos naꞌiup atoin es antein in haen. Sin nua sin reꞌ naan, esan reꞌ tuaf ein reꞌ sin nkuus nakfirit sin nabu-bua nok Naiꞌ Yesus. 33 Mes oras sin ntean Naiꞌ Yesus ate, sin niit Ee nak, In nmaet batuur een. Es naan ate, sin ka nbeos naꞌiup fa In haek ein. 34 Mes soraurs tuaf es nait in aunu, onaim napaun ee ntaam neu Naiꞌ Yesus In abnapan. Rarit anmuiꞌ naaꞌ npoi, ma anmuiꞌ oe npoi msaꞌ.

35 (Tuaf es, reꞌ anjair saksii naan, es reꞌ au. Au ꞌkius ꞌiit sin ok-okeꞌ, ma au ꞌtui sin batuur anbin reꞌ ia. Fin au uhiin saaꞌ reꞌ au uretaꞌ naan, ro batuur, maut he hi bisa mpirsai au uab ii.) 36 Rasin reꞌ ia njarin, natuin Uisneno In Suur Akninuꞌ ntui mnak, “In nuif ein, ka nmuiꞌ fa tuuk es he natꞌiup.”✡ 37 Anbi Suur Akninuꞌ naan, matuꞌi nbi bare bian am nak, “Sin of ankius atoniꞌ reꞌ sin napau nrari.”✡

Sin nsuub Usif Yesus

(Naiꞌ Mateos 27:57-61, Naiꞌ Markus 15:42-47, Naiꞌ Lukas 23:50-56)

38 Anmuiꞌ atoin es, kaan ee naiꞌ Yusuf, naꞌko kuan Arimatea. In njair Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ msaꞌ. Mes in natuin naꞌkor-koroꞌ neu Naiꞌ Yesus, natuin in namtaus atoin Yahudis sin aꞌnaet ein. In nnao neu gubernur Pilatus, onaim antoit gubernur ee he nfee ne mainuan he neik Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates. Gubernur ee nroim. Rarit naiꞌ Yusuf annao nasanut Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naan, onaim neik Je nnao. 39 Naiꞌ Nikodemus nnao nabu-bua nok naiꞌ Yusuf amsaꞌ. In reꞌ naan, es reꞌ unuꞌ te in nnao nateef nok Naiꞌ Yesus fa-fai. In ansoos bonak reꞌ manutu nrarin amfa-faun, oniꞌ kiru boꞌ tenu mteun, he ntao neu Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naan.‡ 40 Onaim sin nꞌaum naan Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naan anpaken tai manihas. Sin nꞌaum rapis es, rarit sin ntaon bonak, rarit antaon ntein rapis es, on-on naan, tar antea bonak reꞌ manutuꞌ naan okeꞌ. Sin nmoeꞌ on naan, natuin atoin Yahudis sin harat ansuub amates.

41 Anpaumaak bare reꞌ Naiꞌ Yesus anmaet naan, anmuiꞌ pooꞌn es. Anbi poꞌon naan, atoniꞌ feꞌe npahat anrair noup faut goes. Sin ka nataam niit fa amates anbi naan. 42 Oras naan, atoin Yahudis sin neno he nabaarb ein he nseun sin neon onen, he noi oekꞌ een. Es naan ate, sin natunuꞌ Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naan anbi nopu naan, fin bare naan, ka naꞌroo fa.

20

Usif Yesus anmoni nfain!

(Naiꞌ Mateos 28:1-8, Naiꞌ Markus 16:1-8, Naiꞌ Lukas 24:1-12)

1 Neno krei, es reꞌ krei feꞌu in neon ahunut, bi Maria naꞌko kuan Makdala nnao kik-kiuk anaꞌ nbi Naiꞌ Yesus in nopu. Antea nee te, in nkius faut koꞌu reꞌ ntoeb noup fatu naan, natnani nrair naꞌko in baran. 2 Onaim in naen anfain neu naiꞌ Simon Petrus ma au, es reꞌ Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ reꞌ In nneek naan ee, onaim in natoon am nak, “Sin nabaak neik hit Usiꞌ naꞌko In nopu! Hai ka mihiin fa sin antao Goe et mee!”

3 Onaim au ꞌok naiꞌ Petrus maen meu nopu naan. 4 Hai nua kai maen mibu-bua, mes au unapaꞌ ꞌneis. Rarit au ꞌtea uhuun uꞌbi nopu naan. 5 Mes au ka ꞌtaam fa ꞌbi in nanan. Au uꞌbees ma ꞌkisu ꞌtaam aah. Anbi naan, au ꞌkius tai manihas reꞌ sin npaek je he nꞌaum naan Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates naan.

6 Mes oras naiꞌ Petrus neu ntea te, in ntaam ankono ntea nopu naan in nanan. In nkius niit tai manihas reꞌ naan amsaꞌ. 7 In nkius niit aꞌpiruꞌ es amsaꞌ, reꞌ sin anpaek je he nkuub naan Naiꞌ Yesus In human. Mes aꞌpiruꞌ naan, mariꞌik ma nbaits on naꞌko tai manihas naan. 8 Rarit Au, reꞌ feꞌe na ꞌtea uhuun uꞌbi nopu naan, aꞌtaam utuin aꞌbi in nanan. Oras au ꞌkius ꞌiit reꞌ baerꞌ ein naan ok-okeꞌ, au ꞌpirsai Naiꞌ Yesus In uab ein afi unuꞌ, reꞌ nak, In of anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. 9 Fin oras naan, hai reꞌ mjair In atoup noinꞌ ein ka mihiin fa feꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ reꞌ ntui nani mnak, Kristus ro he nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. 10 Rarit hai nua kai mtebi mfain.

Usif Yesus nakriraꞌ In tuan ee neu bi Maria naꞌko kuan Makdala

(Naiꞌ Mateos 28:9-10, Naiꞌ Markus 16:9-11)

11 Mes bi Maria nhaek feꞌe nbi noup fatu naan in enon. In ankae piut. Oras in ankae feꞌ, in naꞌbees ma nkisu ntaam anbi nopu naan. 12 In nkius niit Uisneno In ameput naꞌko neno tunan tuaf nua. Sin nua sin npaken paek mutiꞌ. Sin nua sin ntokon nbin bare reꞌ maeb es ii, natupaꞌ Naiꞌ Yesus In aon-taꞌun amates. Es antoko nbi bare ꞌnakaf in baran. Es antein antoko nbi baer haef ein sin baark ein. 13 Sin nataan ee mnak, “Nansaaꞌ am es ho mkae, ain?”

Onaim in nataah am nak, “Au ꞌkae, natuin sin nait neik au Usiꞌ in aon-taꞌun amates. Mes au ka uhiin fa neu sin ntao Goe et mee?” 14 In naꞌuab anrair on naan ate, in nateut gon ma nabaniꞌ. In nkius niit tuaf es anhake nbi poꞌon naan, mes in ka nahiin fa nak, Tuaf naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus.

15 Onaim Naiꞌ Yesus nataan ee mnak, “Nansaaꞌ am es ho mkae, ain? Fin ho maim sekau?”

Bi Maria in teenb ee, atoniꞌ naan, suma araip poꞌon anbi naan. Onaim in anfur-furiꞌ mnak, “Aam. Karu ho mait meik In aon-taꞌun amates, mutoon kau feꞌ neu ho mutuun Ee et mee, tua. Maut he au ꞌeik Je ꞌeu bare bian he ꞌsuub Ee nok rek-reko. Amturun kau, tua!”

16 Rarit Naiꞌ Yesus anhaamn ee mnak, “Maria.”

Onaim in nbaniꞌ nꞌain Naiꞌ Yesus am nak, “Raboni!” (Anbi uab Aram, in oten nak, “Au Tungguru!”)

17 Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Kais amreoꞌ Kau feꞌ, fin Au ka ꞌsae fa feꞌ ꞌeu Au Amaꞌ et sonaf neno tunan. Mes ho mnao feꞌ, he mutoon meu Au aok-bian sin im mak, ‘Au he ꞌnao ꞌeu Au Amaꞌ et sonaf neno tunan. In es reꞌ hi Amaꞌ msaꞌ. In reꞌ naan, Au Uisneno. Onaim In reꞌ naan, hi Uisneon nggoa msaꞌ.’ ”

18 Rarit bi Maria naꞌko Makdala nnao natoon Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein am nak, “Au uteef aꞌrair ꞌok hit Usiꞌ, Naiꞌ Yesus!” Onaim In natoon Naiꞌ Yesus In haan beno neu sin.

Usif Yesus naruruꞌ ma nakriraꞌ In tuan ee neu In atoup noinꞌ ein

(Naiꞌ Mateos 28:16-20, Naiꞌ Markus 16:14-18, Naiꞌ Lukas 24:36-49)

19 Neno naan nateef nok neno krei, es reꞌ krei feꞌu in neon ahunut. Maans ee feꞌe nmouf. Onaim Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nabuan. Sin naꞌeek uim je in eonꞌ ein mates, natuin sin namtausan atoin Yahudis sin aꞌnaet ma kaes kouꞌn ein. Rarit Naiꞌ Yesus neem anhake nbi sin atnaank ein am nak, “Saloom!” 20 Oras Naiꞌ Yesus nasee sin on naan ate, In naruruꞌ ma nakriraꞌ paap ein reꞌ nbin In aꞌniman ma In abnapan. In atoup noinꞌ ein anmariin anmaten oras sin nkius niit sin Usin. 21 Rarit Naiꞌ Yesus natonan sin im nak, “Maut he hi mamut ma mtaininaꞌ. Mimnau, fin Au Amaꞌ anhaefan Kau on mee te, Au ꞌhaefan ki on naan amsaꞌ.” 22 In naꞌuab anrair on naan ate, In anpaumak-maak sin, onaim anfuu In asnasan neu sin meseꞌ-meseꞌ. Rarit In nak, “Au ꞌfee Uisneno In Asmaan Akninuꞌ ꞌeu ki. Amtoup maan Ee. 23 Onaim karu hi mnikaꞌ main atoniꞌ in sanat, sanat naan namneku nrair, fin Uisneno nnoes nain saant ein naan amsaꞌ. Mes karu hi ka mnikan main fa atoniꞌ in sanat, Uisneno ka nnoes nain fa in sanat naan amsaꞌ.”✡

Usif Yesus nok naiꞌ Tomas

24 Anmuiꞌ tuaf es naꞌko Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua, kaan ee naiꞌ Tomas. Sin nteek ee msaꞌ am nak, ‘riꞌaan koen’. Oras Naiꞌ Yesus neem nakriraꞌ In tuan ee neu sin, naiꞌ Tomas ka nabua nok fa atoup noinꞌ ein naan. 25 Es naan ate, oras in partei ngguin nak, “Hai miteef amrair mok hit Usiꞌ,” in nataah am nak, “On nai. Au ro he ꞌkius papaꞌ naꞌko kuust ee in baran abit In aꞌniman feꞌ. Ma au ro he urepaꞌ au kruruk ꞌeu In papaꞌ abit In abnapan. Fin karu au ka ꞌmoeꞌ je fa feꞌe te, au ka ꞌpirsai fa feꞌ ꞌak, In anmoni nfain.”

26 Ankono krei jes antein, Naiꞌ Yesus In atoup noinꞌ ein nabuan nfanin nok naiꞌ Tomas anbin uim jes. Eonꞌ ein maꞌreut ein mates anrair, mes Naiꞌ Yesus antaam anhake nbi sin atnaank ein. In nasee sin im nak, “Hoore tua! Saloom!” 27 Onaim In naꞌuab neu naiꞌ Tomas am nak, “Amnonaꞌ ho krurum meu ia, he mparikas Au ꞌnimak feꞌ. Rarit amkonob ho krurum meu papaꞌ abit Au bnapak. Ampirsai nai mak, Au ꞌmoni ꞌfain jen! Kais muꞌoniꞌ ho neek pirsait reꞌ naan.”

28 Naiꞌ Tomas nataah am nak, “Usiꞌ! Oras ia au ꞌpirsai batuur! Ho kuum reꞌ ia, es reꞌ au Usiꞌ ma au Uisneno msaꞌ!”

29 Onaim Naiꞌ Yesus natoon ee mnak, “Tomas! Ho mpirsai mak, Au ꞌmoni ꞌfain jen, natuin ho mkius miit amrair meik ho matam fuam kuum. Mes neu tuaf reꞌ napein upan ma paꞌe reko nneis, es reꞌ tuaf reꞌ ka nkius niit Kau fa, mes sin npirsain.”

Surat ia in sarit

30 Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rais sanmakat amfaun bian antein, reꞌ au ka ꞌtui sin fa ꞌbi surat reꞌ ia. In atoup noinꞌ ein ankius niit rais sanmaakt ein naan nok sin humak ma matak fuak ein kuuk. 31 Mes rasi reꞌ au ꞌtui ꞌrari ꞌbi surat reꞌ ia, au ꞌtui, maut he hi mpirsai mmak,

Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Kristus reꞌ Uisneno nbaꞌan nain he nreek Ee neem.

Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Uisneno In Anah amsaꞌ.

Ma oras hi mpirsai Je, hi mipeni ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot reꞌ ka natfeek niit fa, natuin hi mjair Iin na.

21

Usif Yesus naruruꞌ ma nakriraꞌ In tuan ee neu In atoup noniꞌ tuaf hiut

1 Ankoon neno fauk on naan ate, Naiꞌ Yesus nakriraꞌ In tuan ee ntein anbi nefo Tiberias in ninin. In reetn ii, on nai: 2 Oras naan, Naiꞌ Yesus In atoup noniꞌ tuaf hiut nabuan. Sin reꞌ naan esan reꞌ:

Naiꞌ Simon Petrus,

naiꞌ Tomas, reꞌ sin nteek ee mnak, ‘riꞌaan koen’,

naiꞌ Nitanel, naꞌko kuan Kana et propinsi Galilea,

naiꞌ Sebedius in anah tuaf nua,

ma Naiꞌ Yesus in atoup noniꞌ tuaf nua ntein.

3 Naiꞌ Simon Petrus naꞌuab neu in partei ngguin am nak, “Au he ꞌnao ꞌokar au pukat.”

Onaim sin natahan am nak, “Neu, reko! Hai mok amsaꞌ.” Rarit sin nnaon neun neof goe in ninen. Onaim sin nsaen kofaꞌ he nnao namin ikaꞌ. Mes mabeꞌ naan sin ka napenin fa saaꞌ-saaꞌ.✡

4 Nokaꞌ kiku on naan ate, Naiꞌ Yesus anhake nbi neof goe ninen. Mes In atoup noinꞌ ein ka nahinin fa neu In reꞌ naan, Naiꞌ Yesus. 5 Onaim In nꞌaupun he nataan sin im nak, “Aupuu! Baꞌe sin! Mipein imrair ika, oo?”

Sin natahan am nak, “Kaah fa, tua! Hai ka mipein fa kreꞌo msaꞌ.”

6 Onaim Naiꞌ Yesus natoon neu sin im nak, “Amꞌokar miit pukat naan neu koofꞌ ee aon-bian. Hi of mipein.”

Rarit sin nmoeꞌ natuin ein. Onaim sin napenin ikaꞌ. Mes iikꞌ ein naan namfa-faun, tar antea sin ka bisa nheer fa pukat naan anfain neu koofꞌ ee nanan.✡

7 Au ꞌbi naan amsaꞌ. Au reꞌ ia, atoup noniꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anneek. Rarit au utoon ꞌeu naiꞌ Petrus ꞌak, “Airoo! Hit Usiꞌ es reꞌ nee!”

Anneen Au uab ii on naan ate, naiꞌ Simon Petrus anpaek nafaniꞌ in baru, rarit anꞌookr on antaam anbi nefo he nabhaeꞌ neu metoꞌ. 8 Fin kofaꞌ naan naꞌroo of oniꞌ suma meter nautn es naꞌko metoꞌ. Rarit in partei ngguin nfoeꞌ kofaꞌ nfain neu metoꞌ, ma nheer neik pukat reꞌ naheun nok ikaꞌ naꞌko kofaꞌ naan in kotin.

9 Oras sin ntean anbin metoꞌ, sin nkius ai makrahaꞌ reꞌ npiin anbi naan. Anbi ai je fafon, anmuiꞌ ikaꞌ, ma nmuiꞌ utunuꞌ msaꞌ. 10 Naiꞌ Yesus naꞌuab neu sin im nak, “Meik neem ikaꞌ fuaꞌ fauk miꞌko reꞌ hi mheek maan sin feꞌe na.”

11 Rarit naiꞌ Simon Petrus ansae nfani nbi koofꞌ ee nanan, he in nheer pukat naan neu metoꞌ. Pukat naan naheun nok iik koꞌu. Sin amfauk ein, nautn es boꞌ niim am teun (153). Maski iikꞌ ein namfaun on naan, mes pukat naan ka natpisuꞌ fa.

12 Rarit Naiꞌ Yesus anhaman sin im nak, “Iim, he mbukae feꞌ!”

Sin nahini nrarin nak, In reꞌ naan, sin Usin. Es naan ate sin ka nabranin fa he nataan am nak, “Baꞌe reꞌ ia, sekau?” 13 Rarit Naiꞌ Yesus nait utunuꞌ ma ikaꞌ, onaim annao nfee sin.

14 Naan, es reꞌ no teun ii Naiꞌ Yesus naruruꞌ ma nakriraꞌ In tuan ee neu In atoup noinꞌ ein, oras In nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten.

Usif Yesus naꞌuab nok naiꞌ Petrus

15 Oras sin anbukae nrarin, Naiꞌ Yesus nataan naiꞌ Simon Petrus am nak, “Simon, naiꞌ Yohanis in anah. On mee? Ho mneek Kau mneis muꞌko ho partei ngguin ia nneek Kau, oo?”

In nataah am nak, “Batuur, Usiꞌ! Ho muhiin amrair mak, au ꞌneek Ko, tua.”

Onaim Naiꞌ Yesus anbaasn ee mnak, “Karu on naan ate, mutuuk murek-rekoꞌ Au ꞌbib-kaes aan ein he sin napenin amnahat.”

16 Rarit Naiꞌ Yesus nataan anteinꞌ ee mnak, “Simon, naiꞌ Yohanis in anah. On mee? Ho mneek Kau, oo?”

In nataah am nak, “Batuur, Usiꞌ! Ho muhiin amrair mak, au ꞌneek Ko, tua.”

Onaim Naiꞌ Yesus anbaasn ee mnak, “Karu on naan ate, mpijaar ma mpairoir murek-rekoꞌ Au ꞌbib-kasen.”

17 Rarit Naiꞌ Yesus nataan anteinꞌ ee mnak, “Simon, naiꞌ Yohanis in anah. On mee? Ho reꞌ ia, Au partei ja, oo?”

Onaim naiꞌ Petrus in neekn ee nsuus nain, natuin Naiꞌ Yesus nataan no teun goen nak, “Ho mneek Kau, oo?” Rarit in nataah am nak, “Ho es reꞌ muhiin main raisn ein ok-okeꞌ. Onaim Ho muhini mrair mak, au reꞌ ia, Ho partei ja, tua.”

Rarit Naiꞌ Yesus anbaasn ee mnak, “Karu on naan ate, mutuuk murek-rekoꞌ Au ꞌbib-kasen he sin napenin amnahat. 18 Ho mheke mrair Au sairt ii, oo? Au he utoon ko on nai msaꞌ: unuꞌ te, oras ho munif ko feꞌe te, ho biasa mpaek kuum baru, ma mpaek kuum pasu ꞌfutuꞌ, rarit ho mnao meu mee ja haa, mutuin ho romim. Mes oras ho mumnasi mrair, ho of amnonaꞌ ma mfee ho ꞌnimam he atoniꞌ bian anfuut sin, anpaek kuuk ho pasu ꞌfutuꞌ. Rarit sin nheer neik ko msaꞌ meu baer jes reꞌ ho ka mroim je fa.” 19 (Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, he natoon neu naiꞌ Petrus anmatoom nok saaꞌ reꞌ of anjair neu in tuan. Fin naiꞌ Petrus in aꞌmaten of naruruꞌ ma nakriraꞌ Uisneno In pinan ma krahan.)*

Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab neu naiꞌ Petrus am nak, “Uum he mjair Au ngguin nai!”

Atoup noniꞌ reꞌ Usif Yesus anneek

20 Oras naan, naiꞌ Petrus nabaniꞌ he nkius neu koit. In nkius kau utuin sin nua sin naꞌko sin koitk ein. Au reꞌ ia, atoup noniꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anneek. Au es reꞌ aꞌtook aꞌbi Naiꞌ Yesus In aon-bian amsaꞌ, oras hai mtook ma mbukae fesat Paska. Au reꞌ ia, es reꞌ utaan Ee mꞌak, “Usiꞌ! Sekau of es reꞌ naꞌsosaꞌ Ko, tua?”✡ 21 Oras naiꞌ Petrus ankius niit kau te, in nataan Naiꞌ Yesus am nak, “Usiꞌ! Ho muꞌuab amrair meu kau feꞌe na. Mes on mee, nok tuaf reꞌ nee?”

22 Naiꞌ Yesus naꞌuab neu naiꞌ Petrus am nak, “Ka ho urusn aa fa. Kar-karu Au ꞌroim he in suma npao nbi ia goah tar antea Au ꞌfain ꞌuum ate, in raisn ii saaꞌ? Reꞌ pentiing ii, ho ro he mumnau saaꞌ reꞌ Au ꞌbaꞌan ko feꞌe na, es reꞌ: uum he mjair Au ngguin nai.”

23 Natuin Naiꞌ Yesus naꞌuab on naan, In atoup noniꞌ bian anmurai naꞌuab ein am nak, “Naiꞌ Yohanis naan, ka neu nmaet fa.” Te kaah, Naiꞌ Yesus ka naꞌuab fa on naan. Reꞌ In nak ii, es reꞌ: “Ka ho urusn aa fa. Kar-karu Au ꞌroim he in suma npao nbi ia goah tar antea Au ꞌfain ꞌuum ate, in raisn ii saaꞌ?”

Naiꞌ Yohanis nasoup in surat

24 Atoup noniꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus naꞌuab naan, es reꞌ au, naiꞌ Yohanis kau. Au es reꞌ uretaꞌ rasin ia ok-okeꞌ ꞌeu ki. Au es reꞌ aꞌkius ꞌeik au matak fuak ein. Rarit au ꞌtui sin ok-okeꞌ. Onaim hit tahiin tak, rasin reꞌ au utoon ki sin reꞌ naan, ro batuur, tua.

25 Ma nmuiꞌ rasi mfaun bian feꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ sin. Karu atoniꞌ nsobaꞌ he ntui nain sin ok-okeꞌ, nmurai naꞌko Naiꞌ Yesus nanaob In mepu tar antea narair sin ate, au ꞌak pah-pinan ia ꞌteme-ꞌteme msaꞌ ka bisa nasaeb fa suurt ein naan ok-okeꞌ.

On reꞌ naan, tua,

Au, naiꞌ Yohanis kau, tua.

✡ 1:6 Naiꞌ Mateos 3:1, Naiꞌ Markus 1:4, Naiꞌ Lukas 3:1-2

* 1:19 Naiꞌ Yohanis in bare sraniꞌ neu tuaf, nait naꞌko eraꞌ boꞌ nua mfaun (28).

✡ 1:21 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:15,18, Naiꞌ Meliaki 4:5

✡ 1:23 Naiꞌ Yesaya 40:3

† 1:27 Tuis uab Yunani un-unuꞌ nak “ꞌseif in sapautn ein in taink ein amsaꞌ, au ka neu ubeiꞌ fa.” In oetn ii nak, naiꞌ Yohanis naan suma atoin ba-baun kuun. Maski in njari haa Usif Yesus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ msaꞌ, in ka pantas fa.

‡ 1:28 ‘Betania’ reꞌ ia, aꞌtetaꞌ naꞌko kuan Betania reꞌ anpaumak-maak kota Yerusalem. Mes in baran naan, ka mahiniꞌ reko fa. Atoin ahiint ein nateenb ein am nak, of oniꞌ bare ia on reꞌ pah Basan, reꞌ et nefo Galilea in bian pasaꞌ neon-saet, fin naiꞌ Yosepus antui bare naan in kaan ee, ‘Batanea’ msaꞌ. Naiꞌ Yosepus naan, atoin Yahudis es, in es reꞌ antui nfee neu anaaꞌ aprenat pah Roma anmatoom nok sejara pah Israꞌel.

§ 1:42 Kanaf Kefas naan, naꞌko uab Aram kefa. In oten ‘fatu’. Kanaf Petrus naan, naꞌko uab Yunani Petra, In oten ‘fatu’ msaꞌ.

* 1:47 Naiꞌ Yesus naꞌuab uab manporin anbi eraꞌ reꞌ ia. Fin oras Uisneno ka nakanab fa ‘Israꞌel’ neu kaꞌo Yakop, kanaf Yakop in oten aiꞌ in aꞌmoufun ‘aputa-kriut’. (Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 27:1-40, 30:22-32). Naiꞌ Yesus In sairt ii nak, naiꞌ Nitanel reꞌ ia, atoin Israelas reꞌ in human ma in masan aꞌtetaꞌ naꞌko kaꞌo Yakop. Fin naiꞌ Nitanel reꞌ ia, atoin neek amneot.

† 1:48 Uab Indonesia npaek uab tukaꞌ ‘pohon ara’ naꞌko uab Yunani es, sukei. Mes Suur Akninuꞌ nakriraꞌ ma natoon hau roet es anbi bare ne, reꞌ biasa atoniꞌ naah in fuan. Anbi pah Indonesia pasaꞌ neon-saet, atoniꞌ ka naah fa ‘pohon ara’ in fuan. Onaim ‘pohon ara’ anbi Suur Akninuꞌ uab Indonesia, ka humaꞌ meseꞌ fa nok pohon ara nbi eraꞌ reꞌ ia.

‡ 1:51 Anbi Retaꞌ Ahun-hunut 28:10-17, naiꞌ Yakop namnei nbi Betel. Anbi in amneit naan, in niit Uisneno In ameupt ein ansaen-nsanun anbin eraꞌ fuaꞌ es, reꞌ naiꞌ Yakop anteek ee nak, “enoꞌ ꞌtamas sonaf neno tunan”.

✡ 2:12 Naiꞌ Mateos 4:13

✡ 2:13 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27

✡ 2:17 Siit Pures-Boꞌis sin 69:9

✡ 2:19 Naiꞌ Mateos 26:61, 27:40, Naiꞌ Markus 14:58, 15:29

✡ 3:14 Surat Sensus 21:4-9

✡ 3:23-24 Naiꞌ Mateos 14:3, Naiꞌ Markus 6:17, Naiꞌ Lukas 3:19-20

✡ 3:28 Naiꞌ Yohanis 1:20

✡ 3:35 Naiꞌ Mateos 11:27, Naiꞌ Lukas 10:22

✡ 4:5 Retaꞌ Ahun-hunut 33:19, Naiꞌ Yosua 24:32

✡ 4:9 Naiꞌ Esra 4:1-5, Naiꞌ Nehemia 4:1-2

✡ 4:10 Naiꞌ Yeremias 2:13, Naiꞌ Sakarias 14:8, Naiꞌ Yeskial 47:9

* 4:20 ꞌToꞌef Gerisim naan, anpaumaak nok kuan Sikem anbi propinsi Samaria. Anbi uab Yunani, suma ntui mnak, “anbi ꞌtoꞌef ia”. Mes ahiint ein ok-okeꞌ nak, ꞌtoꞌef naan in kaan ee, es reꞌ “Gerisim”.

✡ 4:44 Naiꞌ Mateos 13:57, Naiꞌ Markus 6:4, Naiꞌ Lukas 4:24

✡ 4:45 Naiꞌ Yohanis 2:23

✡ 4:46 Naiꞌ Yohanis 2:1-11

* 5:2 Anmuiꞌ tuis uab Yunani bian antui ‘Betesda’, bian antui ‘Betsata’, ma bian antein antui ‘Betsaida’. Enoꞌ ꞌBib-kase msaꞌ nmuiꞌ et naiꞌ Nehemia 3:1,32; 12:39. Kota Yerusalem anmuiꞌ enoꞌ amfaun he ttaam teu kota. Eonꞌ ein bian-bian anmuiꞌ in fungsi ꞌtetaꞌ-ꞌtetaꞌ. Un-unuꞌ te, sin biasa npaek Enoꞌ ꞌBib-kase ia, he ꞌbib-kaesn ein ntaman npeꞌon naan.

† 5:4 Uab ein anbi kurung in nanan, ka tiit fa nbi tuis uab Yunani reꞌ reko nneis ma ahun-huunt ein.

✡ 5:10 Naiꞌ Nehemia 13:19, Naiꞌ Yeremias 17:21

✡ 5:29 Naiꞌ Danial 12:2

✡ 5:33 Naiꞌ Yohanis 1:19-27, 3:27-30

✡ 5:37 Naiꞌ Mateos 3:17, Naiꞌ Markus 1:11, Naiꞌ Lukas 3:22

* 6:9 Tuis uab Yunani ahun-hunut antui mnak, sin nmoeꞌ utunuꞌ ia naꞌko krithinos. Suur Akninuꞌ uab Indonesia antui mnak, ‘jelai’. In fuan ee he noi on reꞌ peen minaꞌ.

✡ 6:31 Anpoin naꞌkon Pah Masir 16:4,15, Siit Pures-Boꞌis sin 78:24

✡ 6:45 Naiꞌ Yesaya 54:13

† 6:53 Oras Naiꞌ Yesus naꞌuab anmatoom nok anbukae In aon, ma niun In naaꞌ, In sairt ii nak, atoniꞌ ro he npirsai Je, ma nmonin nmafuut nok Ne piut. Mitaib nok naiꞌ Yohanis 6:40

✡ 6:69 Naiꞌ Mateos 16:16, Naiꞌ Markus 8:29, Naiꞌ Lukas 9:20

* 7:2 ‘Fesat Kapere’ naan, nanaob ee neno faun (8). Fesat naan rame nneis-neis. Oras fesat sekit ma mnonut nanaob on feꞌe te, atoin Israelas sin natua ntaahn ein anbin kapere, reꞌ sin nmoeꞌ sin anbin sin umin. Kapere naan namnaub sin im nak, unuꞌ te, sin beꞌi-naꞌi sin imsaꞌ natuan nbin kapere, oras sin nnaon nfuun am natef-tefan nbin baer ruman. Kapere naan, on reꞌ kapere reꞌ atoniꞌ nahaek ee nbi rene oras sekit ma mnonut. Amrees miit, Anpoin naꞌkon Pah Masir 23:16; Aꞌnaak Pirsait ein sin Atoran 23:33-36, 39-43; Retaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis, 16:13-15; Naiꞌ Sakarias 14:16-19.

✡ 7:22 Retaꞌ Ahun-hunut 17:10, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:3

✡ 7:23 Naiꞌ Yohanis 5:9

✡ 7:37 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 23:36

✡ 7:38 Naiꞌ Yeskial 47:1-12, Naiꞌ Sakarias 14:8, Naiꞌ Nehemia 9:15,19-20

✡ 7:40 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:18-19

✡ 7:42 2 Naiꞌ Samuel 7:12, Naiꞌ Mika 5:2

✡ 7:50 Naiꞌ Yohanis 3:1-2

† 7:53 Suur Akninuꞌ uab Yunani reꞌ manasik anneis ma reꞌ reko nneisn ii, ka ntui fa retaꞌ ia. Oras abat boꞌes ate, naꞌ retaꞌ reꞌ ia matuꞌi nbi tuis uab Yunani.

✡ 8:5 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 20:10, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 22:22-24

* 8:11 Suur Akninuꞌ uab Yunani reꞌ manasik anneis ma reꞌ reko nneisn ii, ka ntui fa retaꞌ ia. Oras abat boꞌes ate, naꞌ retaꞌ reꞌ ia matuꞌi nbi tuis uab Yunani.

✡ 8:12 Naiꞌ Mateos 5:14, Naiꞌ Yohanis 9:5

✡ 8:13 Naiꞌ Yohanis 5:31

† 8:25 Uab Yunani nbi ia bisa nmuiꞌ sarit nua. Es, es reꞌ: ‘Au utoon ꞌain uꞌko ahun-hunut.’ Es antein, es reꞌ: ‘Nansaaꞌ am es Au he uꞌuab ꞌeu ki?’

✡ 8:33 Naiꞌ Mateos 3:9, Naiꞌ Lukas 3:8

✡ 8:59 Naiꞌ Yohanis 5:18

✡ 9:5 Naiꞌ Mateos 5:14, Naiꞌ Yohanis 8:12

✡ 9:7 Retaꞌ Ahun-hunut 49:10, 2 Uisf ein sin Retaꞌ 20:20, Naiꞌ Yesaya 8:6

✡ 9:31 Siit Pures-Boꞌis sin 66:18,19

✡ 10:9 Siit Pures-Boꞌis sin 118:20

✡ 10:15 Naiꞌ Mateos 11:27, Naiꞌ Lukas 10:22

* 10:22 Oras ia, atoin Yahudis sin nteek neno naan nak, Hanuka, reꞌ in oras anpaumak-maak neon koꞌu Natal. In reetn ii on nai: toon nautn es boꞌ nee mhiut (167 SM) oras Naiꞌ Yesus ka nahoins Ee fa feꞌ, anmuiꞌ naan soraru ꞌnakaf es atoin Sirias, kaan ee naiꞌ Antiokus Epifanes. In es reꞌ nareuꞌ kota Yerusalem. In nhaiꞌniis Uim Onen Uuf, natuin in npukai nareuꞌ mei fuat anbi bare naan, rarit in nahakeꞌ baer fuat anbi naan. Nok rasi naan, atoin Yahudis sin napoin ein taisibu. Rarit fuun Kislef antaam neno boꞌ nua mniim, toon nautn es boꞌ nee mhaa (164 SM), oras Naiꞌ Yesus ka nahoins Ee fa feꞌ, sin nabarab ma nakninuꞌ nafaniꞌ Uim Onen Uuf, rarit sin nmoꞌen acara es he ntabis nafaniꞌ Umi naan.

✡ 10:33 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 24:16

✡ 10:34 Siit Pures-Boꞌis sin 82:1,2,6

✡ 10:40 Naiꞌ Yohanis 1:28

✡ 11:1-2 Naiꞌ Lukas 10:38-39, Naiꞌ Yohanis 12:3

* 11:10 Naiꞌ Yesus In sairt ii nak, “Au reꞌ ia, on reꞌ meꞌu. Onaim oras Au ubua ꞌok ki feꞌe te, hi maumt ein ki.”

✡ 11:54 Surat Sensus 9:10

* 12:3 Suur Akninuꞌ Uab Yunani ntui mnak, minaꞌ naan in kaan ee, ‘nardos’, reꞌ unuꞌ te, atoniꞌ nmoeꞌ je naꞌko hau ꞌbaꞌaf reꞌ foo meniꞌ. Suur Akninuꞌ Uab Indonesia nak, ‘narwastu’. Suur Akninuꞌ Uab Yunani ntui msaꞌ nak, botor naan in aꞌnaen ii, ‘litra’ es, es reꞌ gram natun tenu mboꞌ nua mniim (325), aiꞌ of oniꞌ liter asteen es.

✡ 12:3 Naiꞌ Lukas 7:37-38

† 12:5 Suur Akninuꞌ Uab Yunani ntui mnak, minaꞌ naan in oosn ii, ‘denari’ natun teun (300). Denari es, humaꞌ meseꞌ on reꞌ tuukn es in kai anbi neon goes.

✡ 12:8 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 15:11

✡ 12:13 Siit Pures-Boꞌis sin 1

‡ 12:15 Kota Sion naan, es reꞌ kota Yerusalem in kanan bian.

✡ 12:15 Naiꞌ Sakarias 9:9

✡ 12:25 Naiꞌ Mateos 10:39, 16:25, Naiꞌ Markus 8:35, Naiꞌ Lukas 9:24, 17:33

✡ 12:34 Siit Pures-Boꞌis sin 110:4, Naiꞌ Yesaya 9:6, Naiꞌ Yeskial 37:25, Naiꞌ Danial 7:14

✡ 12:38 Naiꞌ Yesaya 53:1

✡ 12:40 Naiꞌ Yesaya 6:10

✡ 13:15 Naiꞌ Lukas 22:27

✡ 13:16 Naiꞌ Mateos 10:24, Naiꞌ Lukas 6:40, Naiꞌ Yohanis 15:20

✡ 13:18 Siit Pures-Boꞌis sin 41:10

✡ 13:20 Naiꞌ Mateos 10:40, Naiꞌ Markus 9:37, Naiꞌ Lukas 9:48, 10:16

* 13:23 Tatuin harat akrei ma atoin ahiint ein, ‘atoup noniꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus anneek ee’ naan es reꞌ naiꞌ Yohanis, reꞌ atuis surat reꞌ ia.

✡ 13:33 Naiꞌ Yohanis 7:34, 8:22-23

✡ 13:34 Naiꞌ Yohanis 15:12,17, 1 Naiꞌ Yohanis 3:23, 2 Naiꞌ Yohanis 5

* 14:13 Onen “meik Au kanak” in oten aiꞌ in aꞌmoufun nak, hit tꞌonen tatuin Naiꞌ Yesus In aꞌromin. Hit tmuiꞌ hak he “teik Naiꞌ Yesus In kanan” karu hit tjair Iin na, karu hit tmoni tmafutu tbi Na piut-piut, karu hit tneen ma tatniin Ee, ma karu hit tpirsai Je mtak, In nmaet he nsaok ma nnoes nain hit sanat ma penu sin. Onaim “meik Naiꞌ Yesus In kanan” naan, ka humaꞌ meseꞌ fa suma nok ahaa “mteek Naiꞌ Yesus In kanan”.

* 15:1 Anbi Suur Akninuꞌ Manbaꞌan Amnaaꞌ, atuis ein nataib too Israelas sin nok hau roet anggur uuꞌ goes, aiꞌ pooꞌ anggur es. (Amkisu msaꞌ Siit Pures-Boꞌis sin 80:8-16; naiꞌ Yesaya 5:1-7; naiꞌ Yermias 2:21; naiꞌ Yeskial 15:1-8, 19:10-14; naiꞌ Hosea 10:1; ma tuis bian antein amsaꞌ.) Mes too Israelas sin antebin ma nbeon ok naꞌkon Uisneno In ranan reꞌ namneo ma namnoon. Onaim anbi eraꞌ reꞌ ia, Naiꞌ Yesus anteek In tuan ee mnak, ‘hau roet anggur reꞌ batuur’, fin In ka nteib ma nbeon On fa naꞌko Uisneno In romin.

✡ 15:12 Naiꞌ Yohanis 13:34, 15:17, 1 Naiꞌ Yohanis 3:23, 2 Naiꞌ Yohanis 5

✡ 15:20 Naiꞌ Mateos 10:24, Naiꞌ Lukas 6:40, Naiꞌ Yohanis 13:16

✡ 15:25 Siit Pures-Boꞌis sin 35:19, 69:5

* 16:23 Onen “meik Au kanak” in oten aiꞌ in aꞌmoufun nak, hit tꞌonen tatuin Naiꞌ Yesus In aꞌromin. Hit tmuiꞌ hak he “teik Naiꞌ Yesus In kanan” karu hit tjair Iin na, karu hit tmoni tmafuut atbi Na piut-piut, karu hit tneen ma tatniin Ee, ma karu hit tpirsai Je mtak, In nmaet he nsaok ma nnoes nain hit sanat ma penu sin. Onaim “meik Naiꞌ Yesus In kanan” naan, ka humaꞌ meseꞌ fa suma nok ahaa “mteek Naiꞌ Yesus In kanan”.

✡ 17:12 Siit Pures-Boꞌis sin 41:9, Naiꞌ Yohanis 13:18

✡ 18:11 Naiꞌ Mateos 26:39, Naiꞌ Markus 14:36, Naiꞌ Lukas 22:42

✡ 18:14 Naiꞌ Yohanis 11:49-50

* 18:28 Sorarus Roma sin bare naan, sin nteek ee npaek uab Latin nak, praetorium.

✡ 18:32 Naiꞌ Yohanis 3:14, 12:32-33

† 18:40 “Atoin maufinu ꞌmaten” anbi uab Yunani in oten aiꞌ aꞌmoufun humaꞌ nua, esan reꞌ: 1) abakat reꞌ nabaak bareꞌ nok aꞌsekeꞌ, ma 2) atoniꞌ reꞌ npaek suniꞌ-kenat he nriuꞌ prenat Roma. Naiꞌ Lukas in surat 23:19 nak, naiꞌ Barabas reꞌ ia, anroor niit atoniꞌ ma nraban prenat Roma msaꞌ.

* 19:1 Sorarus Roma sin npaken ꞌkauboe reꞌ nmoeꞌ je naꞌko pasu nonoꞌ fak-fauk. Rarit sin nfuut ein nui maꞌaikaꞌ, aiꞌ tima maꞌaikaꞌ nbi ꞌkauboe naan in tuunk ein. Karu nbeson nafan-faink ein anpake ꞌkauboe naan, paus mansian ii natkai. Atoin Yahudis sin npaken tuꞌuf, nbeson no boꞌ haa goah. Mes sorarus Roma sin anbeson ka npaken fa tuꞌuf.

✡ 19:24 Siit Pures-Boꞌis sin 22:19

✡ 19:28 Siit Pures-Boꞌis sin 69:22, 22:16

† 19:29 Uab Yunani nak, sin nkaton aniꞌ-tei metoꞌ naan anbi hau hussopos in tunan. Hussopos naan, hau foo meniꞌ es, reꞌ atoin Yahudis sin biasa npaek je nbi acara harat. In amnaun ee, of oniꞌ senti boꞌ nua ntea senti boꞌ haa (20-40cm). Amrees anmatoom hussopos et Anpoin naꞌkon pah Masir bataꞌ boꞌes am nua eraꞌ boꞌ nua mnua (12:22); Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 14:4, 6, 49-52; Daftar Sensus 19:2-6; (mitaib ee nok, surat Ibrani 9:19); Siit Pures-Boꞌis sin 5:17.

✡ 19:36 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:46, Surat Sensus 9:12, Siit Pures-Boꞌis sin 34:21

✡ 19:37 Naiꞌ Sakarias 12:10, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:7

‡ 19:39 Uab Yunani nak, ‘litras nautn es’, es reꞌ kiru boꞌ tenu mteun (33 kilo). Sin fua bonaꞌ naan, uab Yunani nak, sin seor goe nok smurna (es reꞌ hau oef naꞌko hau foo meniꞌ), nok aloe (es reꞌ hau oef naꞌko hau foo meniꞌ huum es, reꞌ he noi on reꞌ bijae maaꞌ). Amrees rasi anmatoom nok naiꞌ Nikodemus reꞌ ia, et naiꞌ Yohanis in surat 3:1-21.

✡ 20:23 Naiꞌ Mateos 16:19, 18:18

✡ 21:3 Naiꞌ Lukas 5:5

✡ 21:6 Naiꞌ Lukas 5:6

* 21:19 Of oniꞌ toon boꞌ seo mnee oras Naiꞌ Yesus anmoin naan een (96 M), anmuiꞌ naan aꞌnaak akrei tuaf es, kaan ee naiꞌ Klemen naꞌko kota Roma, reꞌ antui mnak, atoin ein anroor niis naiꞌ Petrus. Of oniꞌ toon natun nua mboꞌes am nua oras Naiꞌ Yesus anmoin naan een (212 M), anmuiꞌ naan aꞌnaak akrei jes antein, kaan ee naiꞌ Tertulian, reꞌ antui mnak, sin nkuus nakfirit naiꞌ Petrus anbi hau nehe. Ma nmuꞌi tradisi bian anbi krei ji, reꞌ nak, oras sin he nkuus nakfirit naiꞌ Petrus anbi hau nehe, of oniꞌ toon boꞌ nee mhaa ntea toon boꞌ nee mniim oras Naiꞌ Yesus anmoin naan een (64-65 M), naiꞌ Petrus antoit he sin nakfirit nasnuab in aꞌnakan. In ntoit on reꞌ naan, natuin in nnaben ate, in ka pantas fa he nmaet nok in aꞌnakan naan neiki nsae, nahuum on reꞌ Naiꞌ Yesus.

✡ 21:20 Naiꞌ Yohanis 13:25

Haef ein sin Retaꞌ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Usif Yesus in Haef ein

sin Retaꞌ

1

Uisneno nbaꞌan he nfee In Asmaan Akninuꞌ

1-3 Amaꞌ Teofilus.* Tetus ao-minaꞌ naꞌko kau, naiꞌ Lukas.

Anbi surat ahunut, au ꞌtui ꞌrair areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok Usif Yesus In aꞌmonin. Esan reꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ In anmoeꞌ sin, ma saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nanoniꞌ nrair sin naꞌko un-unuꞌ. In npiri nrair In haef ein. Maski atoniꞌ sin nasuusb Ee ma nhaꞌmuiꞌ Je tar antea naꞌmaet Je, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Ma oras In nmoni nfani te, In nakriir On neu In haef ein. Sin niit Ee fani-fani tar neno boꞌ haa, onaim sin nahinin nak In nmoni nfain batuur-batuur. In naꞌuab neu sin am nak, Uisneno on reꞌ Usif reꞌ nnaaꞌ aprenat. In nreek haefan sin neik Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee In kuasa. Tar antea In nsae nfain neu sonaf neno tunan.

Areꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, reꞌ au ꞌtui ꞌiit sin.

4-5 Neot es, oras Naiꞌ Yesus nabua nok In haef ein nbin aꞌtoꞌef Saitun, In nfeen sin prenat am nak,

“Mimnau! Nahunu te naiꞌ Yohanis nasrain neik oe, mes karu hi mpao mteniꞌ neno fauk amnemat, Uisneno of anmoꞌe nneis neu ki, natuin In nfee In Asmaan Akniunꞌ ee neu ki. Onaim natiꞌ hi kaisaꞌ mnao misaitan kota Yerusalem. Hi mpao mbi ia, tar Au Amaꞌ nfee In Asmaan Akniunꞌ ee neu ki, on reꞌ In nbaꞌan anrari. Ma hi mneen mirair miꞌko Kau.”✡

Usif Yesus naꞌait On neu sonaf neno tunan

6 Oras Naiꞌ Yesus nabua nok In haef ein, sin nataan Ee mnak, “Aam! Hai he mitaan miit on nai: Ho muhiin un-unuꞌ te, pah Israꞌel in napreent on kuun. Oras ia, Ho he mufetin kai miꞌko anaaꞌ aprenat sonaꞌ, aiꞌ hai he mpao mtein?”

7 Rarit Naiꞌ Yesus nataah sin am nak, “Hi kaisaꞌ mitaan nok in oras naan feꞌ. Suma Au Amaꞌ neikn On es anꞌator in oras. 8 Onaim karu Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neem antaam neu ki, of hi mipein ꞌbeꞌif ma maꞌtanif. Rarit hi ro he mnao mitoon meu areꞌ mansian ii ok-okeꞌ anmatoom nok Kau. Mitoon meu abitan kota Yerusalem, abitan propinsi Yudea ma propinsi Samaria, tar antea pah-pinan ia nfuun am nateef.”✡ 9 Naꞌuab anrair on naan ate, Naiꞌ Yesus naꞌait On neu sonaf neno tunan anbi sin maatk ein. In naꞌait On tar antea noep je nꞌaum naan Ee, ma sin ka niit antein Ee fa.✡

10 Oras sin anbaisenun feꞌ, nok askeken tuaf nua nhaek nakeit-ketin nok sin, sin npaken tai muit sene. 11 Tua nuaꞌ ein naan naꞌuab ein am nak, “Atoin Galileas arki! Nansaaꞌ am es hi msanmaak ma mbaiseun piut meu neon goe tnanan? Feꞌe na hi miit Naiꞌ Yesus naꞌait On neu neon goe tunan tar antea noep je nꞌaum naan Ee. Hi miit meik hi maatm ein oras In nsae neu neon goe tunan. In nsae on reꞌ mee te, In of anfain neem on reꞌ naan amsaꞌ.”

Sin namin tuaf he nsekaꞌ naiꞌ Judas

12 Rarit Naiꞌ Yesus In haef ein nsanun naꞌko ꞌtoꞌef Saitun, ma ntebin nfanin neun kota Yerusalem. Aꞌtoꞌef Saitun naan in aꞌroon ii naꞌko kota of oniꞌ kiur goes.†

13 Antean kota naan ate, sin ntaman neun umi reꞌ sin natuan nbin naa. Rarit sin nsaen neu keꞌen abit fafon. Sin kaank ein, esan reꞌ:

naiꞌ Petrus,

naiꞌ Yohanis,

naiꞌ Yakobus,

naiꞌ Anderias,

naiꞌ Felipus,

naiꞌ Tomas,

naiꞌ Bertolomeos,

naiꞌ Mateos,

naiꞌ Yakobus (naiꞌ Alfeus in anah),

naiꞌ Simon (naꞌko partei purtik Selot),‡

ma naiꞌ Judas (naiꞌ Yakobus in anah).✡

14 Sin arsin nabuan nekaf meseꞌ fani-fani ma nꞌoen ein. Sin nꞌoen ein nabuan nok ain Maria, Naiꞌ Yesus In ainaf, nok bifee bian ma nok Naiꞌ Yesus In oirf ein.

15 Neot es, sin nabuan nfanin, of oniꞌ sin tuaf nautn es boꞌ nua. Rarit naiꞌ Petrus anfeen anhaek ma naꞌuab am nak, 16 “Ainaꞌ-amaꞌ arkit okeꞌ! Of oniꞌ hi mimnau naiꞌ Judas feꞌ, reꞌ neon goes ii, in nok tuaf puukn es sin neman ma nheek Naiꞌ Yesus. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ anboor neu naiꞌ Judas ro he njair on reꞌ naan. Fin nahunu te, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee npaek usif naiꞌ Daut he ntui nain anmatoom nok naiꞌ Judas on reꞌ naan. 17 In reꞌ naan, hit ja, ma nmeup nabu-bua nok kit.”

18 (Mes oras naiꞌ Judas naꞌsosaꞌ nrair Naiꞌ Yesus ate, in nait roit naan ma annao nsoos afu piis es. Rarit in nmate nbi bare naan, natuin in nmouf anteinb on ma in tain ee mpeeꞌ ma taif ein anroron npoin okeꞌ. 19 Oras naan, biak ein nmurai naꞌuab naktaur ein ma naktuut ein naꞌko es neu es, tar abitan kota Yerusalem nahinin rek-reko nmatoom nok naiꞌ Judas in aꞌmaten. Es naan ate, sin nakanab bare naan neik sin uab Aram nak ‘Hakeldama’, reꞌ neik hit uab ii te nak ‘Pooꞌ Naaꞌ’.)✡

20 Naiꞌ Petrus naꞌuab ankono mnak, “Unuꞌ te, usif naiꞌ Daut antui rasi naan et Surat Pures-Boꞌis sin. In ntui mnak,

‘Maut he in bare ꞌtua-haꞌ naan ruman;

kais anmuiꞌ tuaf reꞌ he natua nteniꞌ anbi naan.’

Ma in ntui nteniꞌ mnak,

‘Maut he in meup goe, nanaaꞌt ee neu tua ꞌtetaꞌ.’✡

21-22 Onaim hit ro he taim tuaf he nsenuꞌ naiꞌ Judas. Hit taim taan tuaf es, reꞌ nabua nok kit sero ꞌroo goen. In ro he es reꞌ atoniꞌ reꞌ nhaumaakb on nok Naiꞌ Yesus oras In nnao nbi mee-mee, anmurai naꞌko naiꞌ Yohanis nasrain Naiꞌ Yesus. In ro he niit nok in matan nak Naiꞌ Yesus anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten, tar naꞌait On anfain neu sonaf neno tunan.”✡

23 Oras naiꞌ Petrus naꞌuab anrair on naan ate, sin arsin nataam kanaf nua. Tuaf es, es reꞌ naiꞌ Matias, ma es anteniꞌ es reꞌ naiꞌ Yusuf, (reꞌ feꞌ-feꞌe te, sin nteek ee te nak naiꞌ Barsabas; ma sin nteek ee naiꞌ Yustus amsaꞌ). 24-25 Rarit sin nꞌoen ein buꞌ-buaꞌ am nak, “Amaꞌ abit sonaf neno tunan! Ho muhiin murek-rekoꞌ main tuaf meseꞌ-meseꞌ in nekan. Naiꞌ Judas anmate nporin in mepu. Onaim Ho meikn Om amruur ma mreek tuaf es naꞌko sin nua sin reꞌ ia, he nsekaꞌ naiꞌ Judas, he hai mait je njair Usif Yesus In haef.” 26 Rarit sin nheran suur anaꞌ neu tua nuaꞌ ein naan. Ma sin nheer antoom naiꞌ Matias in kanan. Es naan ate, sin nait je njair Usif Yesus In haef nabua nok tuaf boꞌes am mees ein naan.

2

Uisneno In Asmaan Akninuꞌ antaam neu sin

1-2 Nateef nok atoin Yahudis sin neon koꞌu reꞌ sin nteek ee tnak ‘Neon Pantekosta’,* areꞌ too mfaun reꞌ natuinaꞌ Naiꞌ Yesus, sin nabuan anbin uim jes.✡ Nok askeken ate, sin nnenan aꞌruuf es neem naꞌko neon goe tnanan nahuum on reꞌ ain nautus. Aꞌruuf naan kouꞌ reꞌuf, tar abitan reꞌ naan ka nmanenan fa hanaf es nok es karu sin naꞌuab ein. 3 Rarit sin niit anteniꞌ nahuum on reꞌ ai pinaꞌ ansakan anbi sin meseꞌ-meseꞌ. 4 Onaim Uisneno In Asmaan Akninuꞌ antaman sin arsin. Rarit sin naꞌuab ein neik uab pah bian, anmatoom nok saaꞌ reꞌ Asmaan Akninuꞌ natoon ee neu sin.

5 Oras naan, atoin Yahudis naꞌkon bare-bare et pah-pinan ia, neem nabuan anbin kota Yerusalem. Sin neek ein nmarinan he natuin Uisneno. 6 Oras sin nneen aꞌruuf naan, sin arsin neem nabuan anbin bare naan. Ma meseꞌ-meseꞌ anneen in uabaꞌ naꞌko Usif Yesus In haef ein sin ruurk ein. Onaim sin arsin ansanmakan. 7 Sin arsin anmasahun tar sin naꞌuab ein am nak, “Aꞌuab ein ia sin arsin atoin Galileas, aiꞌ? 8 Nansaaꞌ am es hit tneen sin naꞌuab ein neik uab naꞌko hit pah aa kuuk meseꞌ-meseꞌ? 9 Hit arkit teem taꞌko propinsi Partia, Media, Elam, Mesopotamia, Yudea, Kapadokia, Pontus, Asia, 10 Frigia, Pamfilia, Masir, taꞌko Libia reꞌ anhaumaak kota Kirene; hit bian neman naꞌkon kota Roma; 11 ma bian anteniꞌ neman naꞌkon puru Kreta, ma pah Arap. Hit atoin Yahudis ma atoniꞌ pah bian reꞌ attaam atbi rais pirsait Yahudi. Hit arkit atneen sin naꞌuab ein neik hit uab meseꞌ-meseꞌ, anmatoom nok areꞌ rais maꞌtain reuꞌf ein reꞌ Uisneno anmoeꞌ nain sin. Aijoo! Hit tsanmaak ma tamkaak batuur-batuur!”

12 Sin arsin namkakan, ma sin nmaktaan ein es nok es am nak, “On mee mꞌes bisa anjair on reꞌ ia? In aꞌmoufn ii, saaꞌ?”

13 Mes bian naꞌakan sin, ma naꞌuab ein am nak, “Phueh! Kais amtoe mok sin, natuin sin nmafu nmaten, tua!”

Naiꞌ Petrus naꞌuab neu too mfaun ein

14 Naiꞌ Petrus, ma Usif Yesus In haef ein tuaf boꞌes am meseꞌ, nokan nbin naan. Rarit naiꞌ Petrus neiki ntaam akreꞌo, ma naꞌuab neu too mfaun ein reꞌ nabuan anbin naan. In naꞌuab naher-heer am nak, “Ainaꞌ-amaꞌ, aok-bian ki ok-okeꞌ! Hi reꞌ atoin Yahudis, ma hi reꞌ iim ma mitua ambi kota Yerusalem reꞌ ia! Amtakan hi ruikm ein ma mneen mirek-rekoꞌ meu saaꞌ reꞌ au he uꞌuab, natuin anmuiꞌ uab uuf es, reꞌ au he utoon ee ꞌeu ki ok-okeꞌ. 15 Hi kais mitenab mak sin reꞌ ia anmafun raur tua min-kase. Sin ka neu he nmafun fa, tua! Mimnau, ka tiit fa es he niun raru he namauf goe kik-kiku. Saaꞌ anteniꞌ feꞌ anreuk seo! 16 Hi mneen sin arsin naꞌuab ein neik hi uab ein ii meseꞌ-meseꞌ. Amneon ii on nai: oras naan, Uisneno natoon anrair rasi ia neu In mafefa kninuꞌ naiꞌ Joel am nak,

17 ‘Uisneno naꞌuab am nak, “Anbi neon amsoupt ein,

Au of usanut Au Smanak ꞌeu bifee-atoniꞌ sin ok-okeꞌ.

Hi aan feto ma hi aan mone,

of Au ꞌpaek sin anjarin Au mafefa kniunꞌ ein.

Hi aan muinf ein naan,

of niit saaꞌ reꞌ Au he ururuꞌ ꞌeu sin anbin amnitas.

Ma hi atoni mnais ein naan,

of niit saaꞌ reꞌ Au he ukriraꞌ ꞌeu sin anbin amneit.

18 Nateef neon amsoupt ein,

Au ꞌfee Au Smanak ꞌeu Au aan renuꞌ-aan rekaꞌ sin.

Au ꞌfee ꞌeu atoin ein,

ma Au ꞌfee ꞌeu bifee ngguin amsaꞌ.

Of sin naꞌuab saaꞌ reꞌ Au utoon ee ꞌeu sin.

19-21 Of Neon Uisneon nggoe ntea, mes nahuun naꞌko neno naan antea,

Au of aꞌmoeꞌ uhunun rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ anbi neon goe tnanan.

Rais sanmakat on reꞌ maans ee nameisꞌook;

ma fuun ee of meeꞌ rare on naaꞌ.

Au he ꞌmoeꞌ rais sanmakat maineun reꞌuf anbi pah-pinan ia msaꞌ.

Rasin naan, on reꞌ naaꞌ, ai, ma masuꞌ reꞌ ansae kboꞌes-akboꞌes neu neon goe tnanan.

Ma nbi Uisneno In nenon reꞌ maineun reuꞌf ein naan, sekau es reꞌ anhunun ma antoit rais turun-babat naꞌko Uisneno te,

Uisneno of nsoi nafetin sin.’ ”✡

Naan reꞌ naiꞌ Joel antui nain je, et afi unuꞌ.

22 Aok-bian atoin Israelas arki! Hi mtakan hi ruikm ein ma mneen saaꞌ reꞌ au he utoon ki oras ia. Uisneno nruur ma nreek nain Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan. Hai mihiin batuur, natuin hai miit meik hai matam, nak Uisneno anpaek Je he nmoeꞌ rais sanmakat anjair rasi mkakan reꞌ maineun reꞌuf. Hi mihiin rasi ia msaꞌ, natuin Naiꞌ Yesus anmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ nbi hi sonam ma hi tnanam. 23 Mes hi mroor miis Ne, meik ranan amtoit meu amoeꞌ reꞌuf he nkuus naꞌpetiꞌ In tuan ee nbi hau nehe. Te kaah, naan Uisneno nahini nrair naꞌko afi unuꞌ, ma naan antoom In sarit.✡ 24 Namneo hi mmoeꞌ on reꞌ naan tar antea In nmaet batuur. Mes Uisneno ka nroim fa he Naiꞌ Yesus antuup nabaar. Es naan ate, Uisneno nafeitn Ee naꞌko rasi ꞌmaten in kuasan, ma namonib nafainꞌ Ee. Fin rasi ꞌmaetn ii in kuasan ka nabeiꞌ Je fa.✡

25 Unuꞌ te, usif naiꞌ Daut antui rasi anmatoom nok Naiꞌ Yesus, on nai:

‘Au uhiin ꞌak Uisneno nok kau piut-piut.

Es naan ate, ka tiit fa saaꞌ es, reꞌ nabeiꞌ he namouf kau,

natuin Uisneno anhaek piut et au bnapak.

26 Au neek ii nmariin, natuin rasi naan;

ma au ꞌboꞌis uꞌnaebaꞌ Uisneno piut,

ma au uꞌtenaꞌ he ꞌpao Goe.

27 Fin In ka nkonan fa au smanak he natua nabaar anbi bare neu amaets ein.

Ma Uisneno ka nparakan fa In Tuaf Akninuꞌ In Aon-Taꞌun he npuun anbi nopu.

28 Uisneno natoon kau raan aꞌhonis reꞌ amneot.

Es naan ate, au neek ii nmariin anmaet,

natuin Uisneno nok kau piut.’✡

Naan reꞌ usif naiꞌ Daut antui nain je, et afi unuꞌ.

29 Aok-bian arki! Oras ia mfee kau mainuan akreꞌo, he au uꞌuab nok akninuꞌ, uab reꞌ anmatoom nok kaꞌo Daut. In naꞌuab on naan, mes in ka nteek on fa neu in tuan ii nmees. In nmate nrair, ma nsuub anrair je, ma in naetn ee, et hit atnaank ii feꞌ tar antea neno ia. 30 Usif naiꞌ Daut reꞌ naan, Uisneno In mafefa kninuꞌ. Ma in nahiin nak Uisneno anbaꞌan neik rais supat nak, in sufan-kaꞌun tuaf es naꞌko naiꞌ Daut of es annaaꞌ aprenat, es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno anruur ma nreek nain Je naꞌko afi unuꞌ.✡ 31 Oras naan, naiꞌ Daut ankius naꞌroo neu neon amnemat. Ma in natoon nahuun anmatoom nok Tuaf reꞌ Uisneno nruur ma anreek nain Je. Nak Tuaf reꞌ naan of anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. Ma naiꞌ Daut nak Tuaf naan amsaꞌ of ka nabaar fa nbi bare neu amaets ein, ma in aon-taꞌun ka npuun niit fa.

32 Tuaf reꞌ naiꞌ Daut natoon ee naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus! Uisneno namonib nafainꞌ Ee naꞌko In aꞌmaten. Ma hai arkai miit nok hai matam. Namneo, In nmoni nfain. 33 Oras ia, Uisneno nait naꞌrat-ratan anrair Naiꞌ Yesus ma nfee Ne ꞌtokoꞌ ma kuasa koꞌu nneis. In ntook et Uisneno In abnapan aꞌneꞌu, et bare reꞌ Uisneno nabarab nain je. In Aamf ee anfee Ne In Asmaan Akninuꞌ, on reꞌ Uisneno anbaꞌan nain je et afi unuꞌ. In anbaꞌan amsaꞌ he nfee kit In Asmaan Akninuꞌ naan. Onaim oras ia, saaꞌ reꞌ hi mneen ma miit ee, naan Uisneno anfee In Asmanan. 34 Naiꞌ Daut ka nsae niit kuun fa ntea neon goe tnanan, mes in ntui niit am nak,

‘Uisneno naꞌuab neu au usiꞌ mnak,

“Amtook nai mbi Au abnapak aꞌneꞌu, mbi bare reꞌ Au ubarab ꞌain je,

35 tar Au ꞌmoeꞌ ho muusn ein anriꞌtuun neu ko.’ ”✡

36 Es naan ate, hi atoin Israelas arki ro he mihiin batuur anmatoom nok Naiꞌ Yesus reꞌ hi mkuus miis Ne naan. In es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno npiir nain Je naꞌko un-unuꞌ, ma In njair Aꞌnakat neu kit amsaꞌ.”

37 Annenan on naan ate, sin neek ein akratiꞌ-kratiꞌ. Onaim sin nataan naiꞌ Petrus nok haef bian sin am nak, “Eee, baꞌe sin! Onaim oras ia, hai he mmoeꞌ on mee, tua?”

38 Rarit naiꞌ Petrus nataah sin am nak, “Hi arki meseꞌ-meseꞌ ro he misaitan ma mifetin hi sanat ma penu sin, ma mtebi mfain mituinaꞌ Uisneno. Rarit hi ro he mnonaꞌ hi tuam ein he nasrain ki, he njair tanar nak, hi miꞌteꞌun ma miꞌbaniꞌ hi ꞌmoint ii he mituinaꞌ Yesus Kristus In raan aꞌhonis. Naan njair tanar amsaꞌ nak, Uisneno nsaok nain areꞌ kanan hi sanat ma penu sin. Ma hi of mipein Uisneno In Asmaan Akninuꞌ amsaꞌ.

39 Fin Uisneno nbaꞌan nain he nfee Je neu areꞌ tuaf reꞌ ntaam anjair Iin na. Nok ranan naan, In najarib In rais manbaꞌan neu ki ma neu hi sufam-kauꞌm ein. In nbaꞌan on reꞌ naan amsaꞌ he nfee Je neu tua sonaꞌ antein.”

40 Naiꞌ Petrus naꞌuab amnanuꞌ neu sin feꞌ, am nak, “Oras ia, too mfaun ein anseken ma nbeon ok naꞌkon raan aꞌhonis amneot. Es naan ate, hi ro he mpanat mirek-rekoꞌ he kais hi mituinaꞌ amoeꞌ reuꞌf ein sin ranan. Hi ro he mituin meu Uisneno In raan amneot ma amnonot naan. Nok ranan naan ate, of Uisneno nsoi nafetin ki, he hi mmoin mibaar mok Ne.”

41 Rarit too mfaun ein antoup naiꞌ Petrus in uaban. Onaim sin ntaam natuin Naiꞌ Yesus In Raan Aꞌhonis, ma sin nnonaꞌ sin tuak ein he nasrain sin. Neno naan, tuaf nifu teun antaam anjarin apirsait neu Naiꞌ Yesus. 42 Sin nromin he nabua nok biak ein reꞌ natuinaꞌ Naiꞌ Yesus. Ma sin nmonin reko es nok es. Neno-neno te, sin nmakoen he nneen noniꞌ-taruꞌ naꞌko Usif Yesus In haef ein. Sin nꞌoen ein te nabuan. Sin nbukaen nabuan amsaꞌ.

Apirsait ein sin aꞌmoink ein

43 Oras naan, Usif Yesus In haef ein anmoꞌen rais sanmakat amfaun, tar antea areꞌ too mfaun ein ansanmakan ma namtaun amsaꞌ. 44 Apirsait ein reꞌ natuinaꞌ Usif Yesus In Raan Aꞌhonis naan, nabuan ma nmonin nok nekaf meseꞌ, tar saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmuiꞌ je te, sin arsin anpaek nabuan.✡ 45 Bian naꞌsosaꞌ sin baerꞌ ein ma sin aꞌmuiꞌk ein, rarit anbait roit ein naan neu apirsait ein, meseꞌ-meseꞌ natuin in perluut. 46 Neno-neno te, sin nromin he nabuan anbin Uisneno In Uim Onen Uuf. Sin arsin anbukaen natnan-nanin naꞌkon uim jes neun uim jes nok neek marine. Sin arsin anmatuurn ein es nok es, ma ka napain nitan fa. 47 Ansuun neno, sin npures ma nboꞌis Uisneno ka natfeek niit fa. Biak ein reꞌ ka nabua nok sin fa anmarinan sin amsaꞌ. Neno-neno te, Uisneno nsoi nafetin tuaf bian, ma sin antaam nabuan nok Usif Yesus Iin na. Tar antea sin nmaꞌbaab ein amfaun piut.

3

Naiꞌ Petrus narekoꞌ atoin ameen buaꞌ es

1 Anbi neon goes, nreuk teun maans ii nmaeb, naiꞌ Petrus nok naiꞌ Yohanis annaon anbin Uisneno In Uim Onen Uuf he nꞌoen ein nok tuaf bian. 2 Sin he nnao ntaman natuin eon kouꞌ goes reꞌ in kaan ee, ‘Enoꞌ Amasat’. Anbi naan, sin niit atoin es, reꞌ haen ein anbuan naꞌko oras in ainf ee nahoins ee ji. Neno-neno te, atoin ein anbaib neik je neu bare naan, he in bisa ntoit saaꞌ-saaꞌ naꞌko sekau-sekau reꞌ anpeꞌon enoꞌ naan he ntaam neu Uim Onen Uuf. 3 Ma oras in niit naiꞌ Petrus nok naiꞌ Yohanis he ntaman neun Uim Onen naan in nanan, in nnonaꞌ in aꞌniman ma antoti mnak, “Airoo, amaꞌ sin! Hi mturun maan kau feꞌ. Amfee maan kau saaꞌ akreꞌo.”

4 Sin nua sin ankius naꞌtesan atoin ameen buaꞌ naan, rarit naiꞌ Petrus naꞌuab am nak, “Baꞌe! Amkius uum feꞌ!”

5 Atoniꞌ naan nait in matan ma nkius sin nua sin. In natenab am nak, “Sin nua sin of he nfee kau saaꞌ es.”

6 Mes naiꞌ Petrus naꞌuab am nak, “Baꞌe! Au ka ꞌmuiꞌ fa roit sen meseꞌ. Mes oras ia, au he ꞌfee ko saaꞌ reꞌ au ꞌmuꞌi. Amneen murek-rekoꞌ, tua! Nok kuasat naꞌko Yesus Kristus, atoin Nasaretas naan, au ꞌak ko: amfeen he mnao nai!”

7 Rarit naiꞌ Petrus annaaꞌ atoin ameen buaꞌ naan in aꞌniman aꞌneꞌu ma nfiit nahakeꞌ. Oras naan, in haen ein nareok nanin. 8 Nok askeken, in ntaikreit, ma annao neu-mneem he naꞌtakaꞌ in haen ein. Rarit in nok antaam anbi Uim Onen nok sin nua sin. In nnao nok, antaikreit nok, ma anboꞌis Uisneno. 9 Areꞌ too mfaun ein nbin bare naan niit ee annao ma nboꞌis Uisneno.

10 Oras sin nahiin je te, sin nsanmakan ma naꞌuab ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, in es reꞌ atoin ameen buaꞌ reꞌ ntoit roit neno-neno nbi Eonꞌ Amasat, aiꞌ? On mee mꞌes in nareok?”

Naiꞌ Petrus naꞌuab anbi Uim Onen Uuf ee nanan

11 Rarit atoniꞌ naan annao nabua nok naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis. Sin teun sin antean roop mainuan es, kaan ee ‘Ropo Usif naiꞌ Soleman’. Rarit areꞌ too mfaun ein neman ma nauban sin nok neek sanmakat. 12 Oras naiꞌ Petrus niit too mfaun ein naan ate, in nmurai naꞌuab am nak, “Atoin Israelas ki! Nansaaꞌ am es au aok-bian arki, hi msanmaak oras hi mkius rasi ia? Nansaaꞌ am es hi mkius kai piut? Oniꞌ hi mak atoniꞌ ia bisa nnao, natuin hai mpaek reꞌu oo, aiꞌ natuin hai mmakoe he mituinaꞌ Uisneno? Aiꞌ on mee? 13 Au he utoon ki on nai: hit beꞌi-naꞌi sin, esan reꞌ naiꞌ Abraham, naiꞌ Isak, ma naiꞌ Yakop, sin naꞌruir ein ma naꞌbesan neu Uisneno. Uisneno reꞌ naan, es nait naꞌratan In Atoniꞌ reꞌ In npiir nain Je naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Naiꞌ Yesus reꞌ naan, es reꞌ maeb es ii, hi mait maan Ee ma minaaꞌt Ee meu gubernur Pilatus. Gubernur ee he nafeitn Ee, mes hi mraban in nromin reꞌ naan, he kais nafetin Naiꞌ Yesus.✡ 14 Mes Naiꞌ Yesus naan, Atoniꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat. In neekn ee reko. Gubernur ee he nafetin Atoniꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat naan, mes hi arki mraabn ee nok maꞌtaniꞌ. Reꞌ reꞌuf anneis-neis ji hi mikeekt ee, he nafetin atoin amoeꞌ reꞌuf es, reꞌ aroor atoniꞌ, he nnonaꞌ nafainꞌ ee neu ki.✡ 15 Onaim hi es reꞌ amroor miis Naiꞌ Yesus. Te kaah, In es reꞌ Uuf neu ꞌMonit. Amneon ii, In nmaten nrair jen, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee naꞌko In aꞌmaten. In reꞌ ia, es reꞌ hai miit Ee nok hai maatm ein kiim.

16 Hi mihiin main atoin ameen buaꞌ reꞌ ia. Oras ia, in maꞌtain jen, mes ka hai fa es reꞌ mireokꞌ ee. Hai ka mmuiꞌ fa kuasat saaꞌ-saaꞌ. Kuasat naan neem naꞌko Naiꞌ Yesus kuun. Atoniꞌ ia anfeen ma nhaek natuin in npirsai neu Usif Yesus. Fin Usif Yesus naan es reꞌ narekoꞌ nain je ma hi miit mok hi maatm ein.

17 Aok-bian arki! Oras ia, au uhiin ꞌak hi mok hi aꞌnaakt ein ammoeꞌ amreꞌut meu Naiꞌ Yesus. Mes hi ka mihiin fa in aꞌpoin ii on mee. 18 Mes Uisneno natoon anrair et afi unuꞌ, npaek In mafefa kninuꞌ sin am nak, Anah reꞌ In npiir anrair Je naan ro he napein maꞌneꞌat. Rasi naan, njari nrair. 19 Es naan ate, hi ro he misaitan hi saant am penu sin, ma mtebi mfain iim meu Uisneno, maut he In nnoes nain sin, ma ka namnau nteniꞌ sin fa. 20 Uisneno of anhaꞌtain hi neekm ein. Ma Uisneno of ansonuꞌ nafaniꞌ neu ki, Kristus reꞌ In npiir anrair Je naan. Ma Kristus reꞌ naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus reꞌ In nreek anrair Je neem neu ki. 21 Naꞌko afi unuꞌ, Uisneno naꞌuab anpaek In mafefa kninuꞌ ein am nak, ‘Uisneno of nanoon ma naneo areꞌ kanan rasi, tar antea sin njarin feꞌu.’ Es naan ate, Naiꞌ Yesus ro he npao nbi In Baran Akninuꞌ tar antea In neem he naꞌfeꞌu areꞌ rasi.

22 Kaꞌo Musa naꞌuab niit amsaꞌ neu atoin Israelas am nak,

‘Hi Aꞌnakat naan, es reꞌ Uisneno, of In nreek haefan Atoin es naꞌko ki he njair In mafefa kninuꞌ, on reꞌ In npaek kau aꞌjair In mafefaꞌ. Es naan ate, hi ro he mtakan hi ruikm ein ma mneen areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ In natoon ki sin.✡ 23 Mes sekau reꞌ ka nroim fa he nneen narek-rekoꞌ Atoniꞌ naan In uabn ate, Uisneno of nait inporin nain je naꞌko Iin na, ma ka nmuiꞌ fa hak antein nok sin.’✡

24 Ka kaꞌo Musa nmees naꞌuab aah fa rasi naan. Mes Uisneno msaꞌ anpaek tuaf bian antein, he njarin In mafefaꞌ, ma sin natonan areꞌ rasin naan amsaꞌ. Reꞌ afi ahunut, Uisneno npaek kaꞌo Samuel, he natoon rasin reꞌ muniꞌ ia hit tiit sin teik hit maatk ein. 25 Uisneno anbaꞌan amsaꞌ neu kaꞌo Abraham am nak,

‘Naꞌko ho sufam-kaꞌum tuaf es, Au of aꞌfee tetus-athoen ꞌeu areꞌ uuf am pah anfuun am nateef pah-pinan ia.’✡

Areꞌ rais manbaꞌan reꞌ Uisneno nfee sin neu In mafefa kniunꞌ ein unuꞌ naan, oras ia najairb ok anbi hi sonam ma hi tnanam, es reꞌ au aok-bian ki atoin Israelas ki. 26 Uisneno nreek haefan In Anah reꞌ In npiir nain Je, he naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan, maut he hi misaitan hi saant am penu sin. Nok ranan naan, In nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. Uisneno nreek haefan In Anah naan nahuun neu ki, rarit naꞌ In nreek haefn Ee neu uuf am pah bian ein. Naan anjari tetus-athoen neu kit arkit.”

4

Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein noꞌen naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis

1 Oras naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis naꞌuab ein nok atoniꞌ fauk feꞌe te, kaes kouꞌ guin neman. Kasen naan esan reꞌ: aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, tuaf bian naꞌkon partei pirsait Saduki, ma aꞌnaak paot Uim Onen Uuf. Sin neman he nmatoen nok naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis. 2 Kasen naan natoꞌon naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis, natuin sin nua sin natoon neu too mfaun am nak, “Naiꞌ Yesus anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten! Nok ranan naan, In nfei ranan neu amaets ein he nmoni nfanin amsaꞌ.”* 3 Onaim sin nreun tuaf he nheek sin nua sin. Mes, natuin maans ii nmaeb jen, onaim sin nataam sin nua sin anbi bui. He nokaꞌ on naan ate, naꞌ anparikas sin rasi. 4 Mes naꞌko tuaf ein reꞌ anromin he nneen ma ntoup haef ein sin noinꞌ ein, tuaf amfaun anmanauk ein nak saaꞌ-saaꞌ reꞌ haef ein nanoniꞌ sin reꞌ naan, ro batuur. Es naan ate, tuaf-tuaf neman ma naꞌbaab ein piut, tar antea of oniꞌ sin buꞌ-buaꞌ tuaf nifu niim.

5 Nokaꞌ on naan ate, atoin Yahudis sin aꞌnaet ein nabuan anbin kota Yerusalem. Sin esan reꞌ: aꞌnaakt ein, atoni mnais haart ein, ma tunggur agama Yahudi sin. 6 Aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe msaꞌ nok anbi naan. In kaan ee, naiꞌ Hanas. Aꞌnaet bian antein, esan reꞌ naiꞌ Kayafas, naiꞌ Yohanis, naiꞌ Aleksander, ma naiꞌ Hanas in uim je nanan sin nokan anbin naan amsaꞌ. 7 Oras sin arsin antaam nabuan ate, sin nreek tuaf he neik naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis, he sin nateef nok sin. Oras sin nua sin ntaman nrarin ate, aꞌnaet ein natanan am nak, “Anmoeꞌ on mee mꞌes reꞌ hi bisa mirekoꞌ atoin ameen buaꞌ naan? Hi mpaek kuasat miꞌko sekau? Ma sekau es reꞌ anreun ki he hi mibrain he mmoeꞌ on reꞌ naan?”

8 Rarit Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nhaꞌtain naiꞌ Petrus in nekan. Onaim in nataah am nak,

“Sin amaꞌ arki! Hi es reꞌ amjair aꞌnakat ma atoni mnais harat meu too Israꞌel ok-okeꞌ! Kais mitooꞌ, karu hai on reꞌ mtakaꞌnanaꞌ kreꞌo. 9 Atkisu te, hi on reꞌ he mmakaꞌrasiꞌ mok kai, natuin hai mturun ma mirekoꞌ atoin ameen buaꞌ tuaf es. Onaim hi mitaan kai, hai mirekoꞌ atoniꞌ naan, mpaek sekau in kuasa? 10 Onaim au he utoon ꞌeu ki on nai: amaꞌ sin arki mimnau atoin Nasaretas es, reꞌ In kaan ee Naiꞌ Yesus. In es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno nruur ma nreek nain Je naꞌko unuꞌ. Ma hi es reꞌ amkuus miꞌpeit Ee nbi hau nehe. Mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee naꞌko In aꞌmaten. Au ꞌroim he sin amaꞌ arki mok too Israꞌel ok-okeꞌ mihiin mak hai mirekoꞌ atoin ameen buaꞌ reꞌ ia, meik Naiꞌ Yesus reꞌ ia In kuasan. 11 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi nrair anmatoom nok Naiꞌ Yesus reꞌ ia mnak,

‘Anmuiꞌ faut goes reꞌ atukan fautn ein nait inporin,

mes namuni te, fatu naan anjair fatu ꞌsukif neu nii ainaf.’✡

12 Anbi pah-pinan ia no mes-meseꞌ, Uisneno ka nfei fa ranan ꞌtetaꞌ he nsoi nafetin kit taꞌko hit saant am penu sin. Suma arahaa ranan meseꞌ, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Karu ka In fa te, ka tiit fa es, reꞌ bisa nfee kit aꞌhonis.”

13 Atooks ein anbin naan nahinin nak, naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis, sin nua sin too amonot, ka on fa askoort ein. Mes sin nsanmakan, natuin sin nua sin naꞌuab ein maat-maat ma nabranin. Sin nahinin nak nua sin aꞌhakef meseꞌ ma ꞌnaof meseꞌ nok Naiꞌ Yesus. 14 Etun sin amninuꞌ-mniun ein, ma ka fefaꞌ meseꞌ fa. Saaꞌ antein, atoniꞌ reꞌ nareok naꞌko meen buaꞌ naan anhaek nakeit nok naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis anbi naan. 15 Rarit sin nreun Naiꞌ Yesus In haef ein nua sin nak, “Hi mpoi mtahan meu moneꞌ.” Onaim sin naꞌuab ein he namin ranan he namouf sin. 16 Sin nmaktaan ein am nak, “On mee? Hit he tmoeꞌ sin on mee? Natuin abitan kota Yerusalem ok-okeꞌ nahinin nak sin reꞌ naan es reꞌ nmoeꞌ rais sanmakat ia. Hit he tpeen teik uab saaꞌ attein? Fin rasi ia mamnitaꞌ maat-maat. 17 Reko nneis, hit taim ranan he rasi ia maꞌkubaꞌ ma maꞌkoroꞌ, ma kais natoon on anbi mee-mee. Reko nneis, hit akaꞌtau sin ma taꞌkuaꞌ sin, he sin kais anfeen noniꞌ antein anmatoom nok Naiꞌ Yesus In Raan Aꞌhonis. Karu sin ka natninan fa te, of sin nahinin, aa oo!”

18 Rarit aꞌnaet ein noꞌen nataam sin ma naꞌuab neu sin am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ! Ka nabeiꞌ fa he mfee noniꞌ amtein anmatoom nok Naiꞌ Yesus!”

19 Mes naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis natahan am nak, “Bait hi mitenab mirek-rekoꞌ, tua. Mee es reꞌ reko nneis? Tatuinaꞌ hi preent ii te, es reꞌ reko nneis ii oo, aiꞌ tatuinaꞌ prenat Uisneno? 20 Hai miit meik hai maatm ein, ma hai mneen meik hai ruikm ein areꞌ kanan rasi namfau. Nansaaꞌ am es hai bisa mimninuꞌ? Hai ro he mitoon rasin naan!”

21 Mes aꞌnaet ein reꞌ antokon ma nꞌaaꞌ rasi naan, antaar antein sin. Rarit sin nafetin tua nua ein naan, natuin sin ka nahini ntenin fa neu he nhukun sin nok saaꞌ. Ma sin namtaun amsaꞌ, kar-karu too mfaun ein antaisibun. Fin too mfaun ein anboꞌis Uisneno In kanan, natuin atoin ameen buaꞌ naan nareko nrair. 22 (Atoin ameen buaꞌ naan, nameen naan toon boꞌ haa nneis, es naꞌ in bisa nnao naan.)

Usif Yesus Iin na anꞌoen ein ma ntotin he sin kais namtaun

23 Oras sin nafetin naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis, sin nua sin antebi nfanin ma natefan nok sin aok-bian sin. Rarit nua sin natonan sin areꞌ uab ma taras reꞌ sin nneen sin naꞌko aꞌnaet ein. 24 Anneen anrair on naan ate, sin aok-bian sin nabuan nok nekaf meseꞌ, ma anꞌoen ein am nak, “Uisneno, Akuasat Afin-finit. Uisneno Amoꞌet-Apakaet neno tunan ma pah-pinan nok in afan.✡ 25 Unuꞌ te, Ho Asmaan Akninuꞌ anpaek kaꞌo Daut anjair Ho mafefa kninuꞌ, he ntui nain rasi anmatoom nok atoniꞌ reꞌ anraban Naiꞌ Yesus am nak:

‘Atoniꞌ naꞌko uuf ma pah bian, natoꞌon natuin sin nnenan uab anin.

Sin nrunan rafuꞌ-rafuꞌ ma nanaobaꞌ rasi reꞌ ka maꞌuꞌu fa.

26 Areꞌ usif pah-pinan nabuan he sin nmakenan ma nmaraban Uisneno.

Ma aꞌnaakt ein anneek aꞌbuan he nraban Uisneno nok Kristus,

es reꞌ Atoniꞌ reꞌ Uisneno nruur nain Je naꞌko afi unuꞌ.’✡

27 Namneo, saaꞌ reꞌ kaꞌo Daut antui nain je naan, njari nrair oras ia. In aꞌmoufn ii mamniit een. Anbi kota ia in nanan, usif Herodes ma gubernur Pontius Pilatus nabuan nok hai atoni mnais ein pah Israꞌel, ma nok aꞌnaakt ein naꞌkon pah bian. Sin arsin namin ranan he nraban Naiꞌ Yesus, Tuaf reꞌ Uisneno Ho mbetis main Je ji.✡ 28 Mes oras ia, hai mihiin namneo-namneo mak, areꞌ saaꞌ ein naan antoom Uisneno Ho romim, natuin saaꞌ reꞌ Ho mufeek main je mbi afi unuꞌ. 29 Koi Usiꞌ Ho miit! Fin oras ia, sin nꞌakaꞌtau kai. Onaim hai mbaiseun ma mtoit Ko Usiꞌ, amfee kai neek haꞌtanis, he oras hai mnao ma mitoon Rais Arekot anmatoom nok Naiꞌ Yesus, kais nok neek amtaus. 30 Hai mtoit Ko, he mfee kai kuasa, he hai bisa mirekoꞌ areꞌ ameent ein. Ma hai mtoit kuasa msaꞌ he hai mmoeꞌ areꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ he sin nahinin nak, kuasat naan in amneemn ii naꞌko Atoni Kninuꞌ reꞌ Uisneno nreek haefn Ee, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Hai onen naꞌtuuk ma naꞌpaar on reꞌ naan, tua!”

31 Oras sin nꞌoen ein on naan ate, umi reꞌ sin nabuan anbi naan, naꞌhasuꞌ. Ma sin arsin annaben Uisneno In Asmaan Akninuꞌ antaam neu sin. Rarit sin npoin ma natoon Uisneno In Rais Reko nok maat-maat.

Apirsait ein nmoin nabuan anbi suust am marinet

32 Onaim areꞌ apirsait ein neun Naiꞌ Yesus, sin nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ, ma nmanekan es nok es. Ka tiit fa apanit, fin sin nmabatin es nok es. Bareꞌ mee reꞌ tuaf es iin ja, anfee je he sin arsin npaek namnes-nesan.✡ 33 Ma Uisneno nfee In kuasat neu In haef ein, he natonan neun too mfaun ein am nak, “Usif Yesus anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. Ma hai miit amrair Je meik hai maatm ein kiim.” Rarit Uisneno nfeen sin tetus natho-hoe. 34-35 Anmuiꞌ tuaf naꞌko sin reꞌ naan, naꞌsosaꞌ in afu, aiꞌ in uim je. Ma osaf naꞌko baerꞌ ein naan, sin nnonaꞌ sin neun Uisneno In haef ein. Onaim sin npaek sin he nturun ma nbaab sekau-sekau reꞌ anmaꞌnuuk. Onaim ka tiit fa tuaf es reꞌ ankuran saaꞌ es anbi sin.

36-37 Taretaꞌ on reꞌ naiꞌ Yusuf. In reꞌ ia, naꞌko uuf naiꞌ Lewi, ma in naꞌko puru Siprus. (Uisneno In haef ein sin nteek ee te nak ‘Barnabas’, reꞌ in aꞌmoufn ii nbi hit uab ii te nak, ‘atoniꞌ reꞌ anhaꞌtain nekaf neu tuaf bian’.) In nnao ma naꞌsosaꞌ in afu piis es, rarit in nnonaꞌ roit ein naan neu Uisneno In haef ein.

5

Naiꞌ Ananias nok bi Safira nmaten, natuin sin he nsobaꞌ Asmaan Akninuꞌ

1 Mes anbi oras naan, anmuiꞌ atoin es amsaꞌ, kaan ee naiꞌ Ananias. In fee je, kaan ee bi Safira. Sin nua sin naꞌsosaꞌ sin afu piis es amsaꞌ. 2 Mes sin nua sin nmaꞌakoran he naꞌkoroꞌ afu naan in osan bian. Oras naꞌsosaꞌ nrair afu naan ate, naiꞌ Ananias annao natoon neu Uisneno In haef ein am nak, “Hai feꞌ miꞌsosaꞌ mrair hai afu piis es. Oras ia, hai he mfee in osan ok-okeꞌ meu Uisneno.”

3 Mes naiꞌ Petrus nakain ee mnak, “Ananias! Ho ro bainesiꞌ ko! Ho mmoeꞌ on mee? Nansaaꞌ am es ho muꞌkoroꞌ afu naan in osan bian? Ho neek maan nameisꞌook, fin ho mutuinaꞌ niut reuꞌf ein sin aꞌnaakt ee in romin. Ho mubrain he mputa-kriu Uisneno In Asmaan Akninuꞌ! 4 On nai! Ho he muꞌsosaꞌ afu naan, aiꞌ kaah, naan es reꞌ ho. Aiꞌ karu ho muꞌsosaꞌ murair je, ma ho mroim he mfee in oosn ee okeꞌ, aiꞌ kaah fa msaꞌ, naan es reꞌ ho. Mes nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ rasi naan? Ho he mupoi mansian ii, mes ka tiit fa es nabeiꞌ he napoi naan Uisneno!”

5 Anneen naiꞌ Petrus in uaban naan ate, nok askeken naiꞌ Ananias antaikoib, ma in nmaet nain oras naan. Areꞌ too reꞌ nneen rasi naan, namtaun nmaten. 6 Rarit muinf ein tuaf fauk antaam neman, ma sin nꞌaum naiꞌ Ananias in aon, ma neik je nnao he nsuub.

7 Rarit of oniꞌ tabu teun namuni te, naiꞌ Ananias in fee je ntaam neem. In ka nahiin fa neu saaꞌ na es reꞌ anjari nrair. 8 Onaim naiꞌ Petrus nataan ee mnak, “On mee, ain? Hi miꞌsosaꞌ afu naan, ma in oosn ii es reꞌ ia, goah, aa oo?”

In nataah am nak, “Batuur, tua. In oosn ii ro es reꞌ naan, tua.”

9 Rarit naiꞌ Petrus nakain ee mnak, “Nansaaꞌ am es ho mok ho ꞌnaef ee mmaꞌakor he msobaꞌ Uisneno In Asmaan Akninuꞌ? Ho mkius! Tuaf-tuaf reꞌ annao nsuub ho moen je, feꞌ anfain neman. Kreoꞌ goes anteniꞌ te, sin of anroi neik ho taꞌum ma nsuub ee nbi ho moen je in abnapan.”

10 Naiꞌ Petrus naꞌuab on naan ate, nok askeken, bifee naan antaikoib ma nmaet nain. Oras muinf ein antaam anfanin te, sin niit bifee naan anmate nrair. Rarit sin nroi neik bifee naan, ma nsuub ee nbi in moen je in abnapan.

11 Rarit apirsait ein neun Naiꞌ Yesus, sin namtaun nmaten. Ma areꞌ too mfaun reꞌ nnenan rasi anmatoom nok naiꞌ Ananias ma bi Safira sin aꞌmaetk ein ate, sin namtaun amsaꞌ.

Naiꞌ Petrus sin narekoꞌ amenat amfaun

12 Oras naan, Naiꞌ Yesus In haef ein anmoꞌen rais sanmakat amfaun, ma too mfaun ein nitan. Haef ein sin ntaman fani-fani nbin Uisneno In Uim Onen Uuf. Sin nabuan nok nekaf meseꞌ anbi Ropo Usif naiꞌ Soleman. 13 Oras naan, too mfaun ein anpures Usif Yesus In apirsait ein. Mes neu sekau reꞌ feꞌ ka npirsai fa Naiꞌ Yesus te, in neekn ee naꞌoniꞌ feꞌ ma ka nabrain fa he ntaam nabua nok sin.

14 Mes apirsait ein neun Naiꞌ Yesus naan, naꞌbaab ꞌok amfaun piut naꞌko oras neu oras, et bifee ma atoniꞌ. 15 Onaim oras atoin ein niit anrair naiꞌ Petrus sin anmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, tuaf amfaun neikin amenat anbin aꞌnahek, ma natupaꞌ sin anbin raan ee ninin. Fin sin natenab am nak, “Kar-karu naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis ankonon natuin ranan ia te, ma sin haofk ein antoom ahaa ameent ein on naan ate, sin bisa narekon.” 16 Anbi oras naan, atoniꞌ ma bifee nnaon neman, ka natfeek niit fa. Sin neman naꞌkon kuan-kuan reꞌ anhaumaak kota Yerusalem in ninin. Sin nroi neik ameent ein, ma Uisneno In haef ein narekoꞌ sin ok-okeꞌ. Sin neik aniut saes amsaꞌ, ma Uisneno In haef ein anriuꞌ napoitan niut reꞌuf naꞌko sin ok-okeꞌ.

Usif Yesus In haef ein napenin haꞌmuꞌit

17 Oras naan, natuin Usif Yesus In haef ein sin meup goe, es naꞌ aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu nok in haef-nimaf sin naꞌkon partei Saduki, sin natoꞌon. 18 Es naan ate, sin nnaon ma nheek Usif Yesus In haef ein, ma nataam sin anbin bui.*

19 Mes mabeꞌ naan, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan tuaf es, neem anbi bui naan, ma nasoit bui naan in enon. Rarit in nok sin anpoin neu mainuan, ma in nbasan sin am nak, 20 “Oras ia, hi mnao nai meu Uisneno In Uim Onen Uuf. Amnao mitoon meu areꞌ too mfaun ein anbi naan, he sin natuinaꞌ Usiꞌ In Raan Aꞌhonis feꞌu ia.”

21 Kik-kiuk anaꞌ te, sin natuinaꞌ haan manbasan naꞌko Uisneno In ameput sonaf neno tunan naan. Ma sin ntaman neu Uim Onen Uuf in aꞌfeꞌon, ma sin nanoniꞌ too mfaun ein anbin naan.

Ka ꞌroo fa te, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe neem nok in aok-bian sin ma nok atoni mnais harat naꞌko pah Israꞌel. Sin neem nabuan he ntae rais pirsait anmatoom nok Usif Yesus In haef ein. Rarit sin nreun noꞌen naiꞌ Petrus sin naꞌkon bui, he sin nꞌaaꞌ rasi naan.

22 Mes oras sin ntean bui je te, naiꞌ Petrus sin ka etan fa naan. Es naan ate, atoin apaot ein annaon ma natonan aꞌnaet ein anbin baer buat naan. 23 Sin natonan am nak, “Sin amaꞌ arki, kais mitooꞌ. Oras hai iim amtea bui je te, hai miit in eonꞌ ein maꞌretuꞌ mates. Ma apaot ein anhaken anbin naan. Mes oras hai mreun sin he nfei enoꞌ, ma hai mtaam. Heꞌe! Hai ka miit fa saaꞌ-saaꞌ, tua.”

24 Anneen on naan ate, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, ma aꞌnaak paot Uisneno In Uim Onen Uuf, sin arsin antakaꞌnaan ein ma ka fefaꞌ meseꞌ fa, fin sin neek ein namnekun.

25 Rarit atoin es neem ma natoon neu sin am nak, “Sin amaꞌ arki, au ꞌbaiseun, tua! Tuaf ein reꞌ hi mitaam sin anbi bui, sin etan moneꞌ ia! Oras ia, sin nhaken ma nfeen noniꞌ neu too mfaun ein etan Uim Onen Uuf ia, tua!”

26 Ma oras sin nnenan on naan ate, aꞌnaak paot Uim Onen Uuf, anreek in haef-nimaf sin he nnaon ma nheek anteniꞌ naiꞌ Petrus nok in aok-bian sin. Mes in haef-nimaf sin namtaun, natuin too namfau ein anneen naiꞌ Petrus in uaban. Sin natenab nak, “Kais-kaisaꞌ too mfaun ein natoꞌon ma npoir kit nok fatu.” Es naan ate, oras sin nheek anteniꞌ naiꞌ Petrus sin, sin ka nabeꞌin fa he naꞌsekeꞌ sin.

27 Rarit sin neik naiꞌ Petrus sin neu bare reꞌ npaek je he nafekan rasi. Ma aꞌnaak kouꞌ goe nmurai nataan sin 28 am nak, “Hai mtaar mirair ki he kais minoniꞌ too gui nmatoom nok Atoniꞌ reꞌ he nmoeꞌ raan aꞌhonis feꞌu naan, aiꞌ? Hi ro miꞌnaak-faut! Hi ka mitniin fa hai prenat, mes hi mituin kiim hi roimk ein kiim! Hi mnao ma minoniꞌ ka misnaas fa anfuun am nateef kota Yerusalem reꞌ ia. Hi on reꞌ he misaebaꞌ kai maꞌfenaꞌ mak, hai es reꞌ amreun tuaf he naꞌmaet Naiꞌ Yesus naan.”✡

29 Rarit naiꞌ Petrus anhaek ma njair mafefaꞌ neu haef ein ok-okeꞌ. In nataah am nak,

“Sin amaꞌ arki! Karu anmuiꞌ mansian nanaobaꞌ prenat reꞌ nasuir ma ka natai fa nok Uisneno In romin, hai ka bisa mituinaꞌ fa, tua. Mes hai ro he mituin ahaa Uisneno In aprenat! 30 Atoniꞌ reꞌ anfei kai ranan neu ꞌmonit feꞌu naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. In es reꞌ Atoniꞌ reꞌ hi mkuus miꞌpeit Ee anbi hau nehe. Naꞌko afi unuꞌ, hit beꞌi-naꞌi sin anromin he nꞌoen ein neun Uisneno. Uisneno reꞌ naan, es reꞌ namonib nafaniꞌ Naiꞌ Yesus naꞌko In aꞌmaten!

31 Oras ia, Uisneno nait naꞌratan Naiꞌ Yesus, he njair In Tua Pirsaꞌi. Naiꞌ Yesus annaaꞌ kuasat on reꞌ uis kouꞌ goes. In nfei ranan, he nsoi nafetin mansian ii naꞌko sin saant am penu sin. In nfee kit ranan, neu too Israꞌel, he tasaitan hit saant ein ok-okeꞌ, ma ttebi tfain tatuin Uisneno in raan amneot. Nok ranan naan, Uisneno In neekn ee naꞌ ansesuum ma nmuin een, tar antea In ka nsoꞌi ntein fa too Israꞌel hit saant ein. 32 Fin hit tiit teik hit maatk ein tak, Naiꞌ Yesus anmate nrair, mes In nmoni nfain jen amsaꞌ. Oras ia, Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon rasi ia neu bifee-atoniꞌ reꞌ natuinaꞌ Naiꞌ Yesus In Raan Aꞌhonis.”

33 Anneen anrair naiꞌ Petrus in uab ein on naan ate, atooks ein anbin baer aaꞌ rasi naan, anmurai ntaisibun, tar antea aar akreꞌo te, bait sin he naꞌmaet niis Uisneno In haef ein. 34 Mes anbi naan, anmuiꞌ atoin es, reꞌ nok antook he nꞌaaꞌ rasi naan. In kaan ee, naiꞌ Gamalial. Too mfaun ein anhormaat ee, natuin in reꞌ ia tunggur ahinit naꞌko partei Farisi. Oras naiꞌ Petrus naꞌuab anrair, ma sin he naꞌmaet je te, naiꞌ Gamalial anfeen anhaek ma nreek sin he neik naiꞌ Petrus nok in aok-bian sin anpoin ntaahn ein. 35 Oras sin anpoin, in naꞌuab neu aꞌnaakt ein anbi naan am nak,

“Aok-bian arkit! Hit ro he tpanat! Kais-kaisaꞌ hit tmanaap he tmoeꞌ reꞌuf teu sin. Hit ro he tatenab tarek-rekoꞌ feꞌ. 36 Hi mimnau atoin es reꞌ in kaan ee, naiꞌ Teudas. In nmate ꞌroo reuꞌf een. Mes oras in nmoin feꞌ, in nait in tuan ii nak in atoin koꞌu, tar antea of oniꞌ tuaf natun haa natuin ee. Mes oras atoin ein naꞌmaet je, in haef-nimaf sin naen namnekun. Antea oras ia, in tuaf ein reꞌ natuin ee, ka tiit fa sin humak-matak!

37 Ma hi ro he mimnau rasi es anteniꞌ. Oras naan, anaaꞌ aprenat sin nanaobaꞌ tui kanaf. Sin nsoiꞌ too anbi pah es aꞌteme-ꞌteme. Atoin es in kaan ee, naiꞌ Judas, naꞌko propinsi Galilea. Too mfaun ein natuin ee msaꞌ. Mes sin nroor niis ne msaꞌ. Es naan ate, in atuin ein naen namnekun, tar ka mniit ein fa goen.

38 Onaim oras ia, au aok-bian arki, au utenab on nai: kaisaꞌ miꞌmaet sin. Mifetin sin. Natuin karu sin nonik ma sin aꞌmoꞌek naan naꞌko mansian, tebes of namneuk. 39 Mes karu batuur nak sin nonik naan in amneemn ii naꞌko Uisneno, hi of ka mibeiꞌ fa he mimouf sin. Onaim hi mpanat feꞌ. Kais-kaisaꞌ hi mraban Uisneno.”

Ma oras sin anneen rasi naan ate, sin nromin he natuinaꞌ naiꞌ Gamalial in fainekat. 40 Rarit sin noꞌen nataam haef ein. Ma sin nreek atoniꞌ he nbeos sin. Rarit sin ntaar antein sin he kaisaꞌ anteek anteniꞌ Naiꞌ Yesus In kanan. Onaim sin nafetin haef ein naan.

41 Rarit haef ein naan annao npoi nasaitan bare naan. Sin natenab am nak, maut he sin kaank ein namreꞌun natuin sin nok Naiꞌ Yesus, mes sin nmarinan, natuin Uisneno nahiin nak sin ro pantas he nasaah haꞌmuꞌit on reꞌ naan. Etun sin neek ein anmariin anmaten. 42 Onaim neno-neno te, sin nnaon nfee noniꞌ neu bifee-atoniꞌ mfaun am nak, “Atoniꞌ reꞌ Uisneno nruur nain Je naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus.” Ma sin natoon rasi naan piut-piut anbi umi meseꞌ-meseꞌ, ma anbi Uim Onen Uuf amsaꞌ.

6

Sin npiir tuaf hiut he npairoir aꞌbaut ein

1 Oras naan, Usif Yesus Iin na naꞌbaab ok piut tar antea namfaun. Mes sin naꞌkon uab pukan nua. Bian atoin Yahudis reꞌ naꞌuab ein neik uab Aram. Ma bian antein atoin Yahudis reꞌ naꞌuab ein neik uab Yunani. Namuni te, rais jes anboor anbi puukn nuaꞌ ein sin atnaank ein. Pukan reꞌ neik uab Yunani sin nasurin akreꞌo nok pukan reꞌ neik uab Aram. Sin nak, “Ia nsaan! Karu hi mbait bukaet neno-neno te, hi kais ampaek neek ao-biaf. Natuin hai baun ein ka napenin fa sin sapaak ein.”

2 Natuin rasi naan, es naꞌ Uisneno In haef ein, tuaf boꞌes am nua, noꞌen nabuabaꞌ apirsait ein. Rarit sin naꞌuab ein am nak, “Aok-bian arki ok-okeꞌ! Hai bisa misnasab barab bukaet meu ki, mes naan ka pantas fa neu kit. Natuin hai ro he minoniꞌ ki Uisneno In Kabin ma Prenat piut-piut. 3 Onaim anbi hai teenb ii on nai: reko nneis, hi mpiir maan tuaf hiut naꞌko ki. Hi maim tuaf reꞌ too mfaun ii anhormaat ee, ma in nahiin in tuan, in nahiin rasi mfaun ma neek maꞌnuraꞌ, ma Uisneno In Asmaan Akninuꞌ anꞌator in aꞌmonin. Karu hi mpiir maan tuaf ein on reꞌ naan ate, of hai mait sin he sin nꞌurus rais bukaet. 4 Nok ranan naan, naꞌ hai mipein mainuan he mꞌonen ma minoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat.”

5 Rarit sin arsin anromin ma natuinaꞌ naiꞌ Petrus in uaban naan. Sin npiir naan tuaf hiut.

Tuaf es in kaan ee, naiꞌ Stefanus. In npirsai batuur-batuur neu Usif Yesus, ma Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee npaek je. In aok-bian sin esan reꞌ:

naiꞌ Felipus,

naiꞌ Prokorus,

naiꞌ Nikanor,

naiꞌ Timon,

naiꞌ Parmenas,

ma naiꞌ Nikolas reꞌ antaam nok anbi pirsait Yahudi, mes in ka atoin Yahudis fa. In naꞌko kota Antiokia.

6 Rarit sin neik tuaf hiut reꞌ sin npiir naan sin naan neun Usif Yesus In haef ein. Rarit haef ein antao sin aꞌniimk ein, ma nꞌonen sin he njarin ameput neu barab-roitan bukaet, he aꞌbaut ein napenin batis namnes-nesan.

7 Onaim Uisneno In Kabin ma Prenat matonaꞌ ma matekaꞌ ansuun-suun bare. Ma too reꞌ natuinaꞌ Usif Yesus In Raan Aꞌhonis naan, naꞌbaab ok piut-piut anbi Yerusalem. On naan amsaꞌ, aꞌnaak rais pirsait Yahudi bian amfaun antaam nokan njarin Usif Yesus Iin na.

Sin nheek naiꞌ Stefanus

8 Oras naan, Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot nho-hoe neu naiꞌ Stefanus. In nfee kuasat he naiꞌ Stefanus anmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ amsaꞌ, he too mfaun ein nitan nok sin maatk ein. 9 Anbi naan, anmuiꞌ atoin Yahudis fauk reꞌ neman naꞌkon bare ꞌroo. Sin naꞌkon kota Kirene, kota Aleksandria, propinsi Kilikia, ma propinsi Asia. Nahunu te, sin njarin ate neu atoniꞌ bian, mes namuni te, sin aam uisf ein nafetin sin. Rarit sin nabuan nbin Yerusalem. Natiꞌ te, sin ntaman anbi uim onen reꞌ sin nmoeꞌ kuuk ee. Uim onen naan, sin nteek ee te nak, “Fetin naꞌko Ate.” Oras sin nneen anrair naiꞌ Stefanus in uaban, sin ka nroim je fa. Es naan ate, sin nmurain nmatoen nok ne. 10 Mes naiꞌ Stefanus in mahiin ii kah een, natuin in naꞌuab neik kuasat naꞌko Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Onaim sin ka nabeiꞌ je fa. 11 Rarit sin namin raan reꞌuf. Onaim sin nnaon nbaen atoniꞌ bian, he naꞌuab napoin am nak, “Hai mneen atoniꞌ ia naꞌuab naꞌreꞌuf kaꞌo Musa nok Uisneno!”

12 Sin nhuitaꞌ too mfaun, tar antea atoni mnais harat Yahudi sin ma tunggur agaam ein anneen nokan. Rarit sin natoꞌon. Onaim sin nnaon nheek naiꞌ Stefanus, ma nheer neik je nnao neu bare feek rais pirsait. 13 Sin saksii ngguin naan, ansaksiin uab poi anmatoom nok naiꞌ Stefanus am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, naꞌuab naꞌreꞌuf Uim Onen Uuf piut-piut. Ma in naꞌuab naꞌreꞌuf amsaꞌ prenat Uisneno reꞌ kaꞌo Musa nasanut sin neman neu kit. 14 Hai mneen amsaꞌ in naꞌuab am nak, Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan, of naseer Uim Onen Uuf reꞌ ia. Ma In of annoes ma ansenuꞌ nain hit atoran haart ein ok-okeꞌ, reꞌ kaꞌo Musa nasanut sin neman neu kit!”

15 Rarit areꞌ too mfaun reꞌ antokon nbi bare feek rais pirsait naan, sin nkius naꞌtesan neu naiꞌ Stefanus, natuin in human namaasb on, on reꞌ ameput Uisneno naꞌko sonaf neno tunan.

7

Naiꞌ Stefanus namneob on anbi bare feek rais pirsait

1 Rarit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu nataan naiꞌ Stefanus am nak, “Rasin reꞌ sin natraak sin naan, batuur, aiꞌ kaah?”

2-3 Naiꞌ Stefanus nataah am nak, “Sin amaꞌ arki! Hi mneen kau feꞌ. Afi unuꞌ naan, hit kaꞌo Abraham ka npoi nnao fa feꞌ naꞌko in kua mnasiꞌ. Mes Uisneno Apinat-Akrahat naan, nakriir On neu ne. Uisneno napreent ee mnak, ‘Amnao musaitan ho pah, ma ho nonot-asar sin. Ho mnao nai, meu pah reꞌ of Au ꞌruur ꞌaan je ꞌeu ko!’ Rarit naꞌ in npoi naꞌko pah Mesopotamia, ma nananiꞌ bare neu kota Haran.* 4 Onaim kaꞌo Abraham annao nasaitan atoin Kasdimas sin pah, ma nananiꞌ neu kota Haran. Oras in aam hoinf ee nmaet, Uisneno neik je ntaam neem neu pah Kanaꞌan, es reꞌ bare ia reꞌ sin amaꞌ arkit tatua goe oras ia.✡ 5 Oras naan, Uisneno ka nbooꞌ ma nbait niit fa afu rakat meseꞌ, he njair kaꞌo Abraham in pusaak. Mes Uisneno nbaꞌan nain, he nfee afu ia neu in sufan-kauꞌn ein he njair sin auf pusaak. Maski oras naan, in ka nmuiꞌ fa aan honiꞌ meseꞌ msaꞌ.✡ 6 Mes Uisneno naꞌuab neu ne mnak, ‘Ho sufam-kaꞌum sin of annao natuan anbin atoniꞌ bian sin pah. Ma abitan bare naan of anhaꞌmuiꞌ sin ma naꞌaet sin ka kreꞌ-reꞌo fa, tar toon natun haa namsoup. 7 Onaim toon natun haa namsopu te, Au of aꞌhukun pah reꞌ nmoeꞌ ho sufam-kaꞌum anjair sin ate. Onaim ho sufam-kaꞌum sin of annao nasaitan bare naan, ma ntaam neman neun bare ia, he nꞌoen ein ma nasaeb ein makasi neu Kau.’✡ 8 Ma oras In naꞌuab anrair on naan ate, In nfuut rais manbaꞌan neik herit, reꞌ njair tanar nak, kaꞌo Abraham sin anjarin Uisneno In too goah. Es naan ate, oras naiꞌ Abraham in anah naiꞌ Isak feꞌ nmoin neno faun, in aamf ee naꞌheir ee. Namuni te, naiꞌ Isak naꞌheriꞌ in anah naiꞌ Yakop. Rarit naiꞌ Yakop naꞌheriꞌ in aan mone boꞌes am nua, oras es-es ate feꞌ anmoin naan neno faun. Sin arsin esan reꞌ anjarin beꞌi-naꞌi neu hit atoin Yahudis.✡

9 Neot es, hit beꞌi-naꞌi sin ansaken sin orif naiꞌ Yusuf, rarit sin naꞌsoos ee, ma in njair ate anbi pah Masir. Mes Uisneno nok ne piut.✡ 10 Es naan ate, Uisneno nafeitn ee naꞌko in suust ein ok-okeꞌ. Uisneno nfeen ee ronef ahinit he nahiin rasi mfaun, tar antea usif pah Masir anneek niis ne, ma nait je njair gubernur neu pah Masir anfuun am nateef. Ma in naꞌnaak anbi usif pah Masir in sonaf amsaꞌ.✡

11 Rarit, oras amnahas antaman pah Masir ma pah Kanaꞌan. Amnahas naan mainenuꞌ, tar antea too mfaun ein ansuus ma nanaꞌreen anbin mee-mee. Es naan ate, anbi oras naan, hit beꞌi-naꞌi sin imsaꞌ ka napenin fa mnaah saaꞌ-saaꞌ.✡ 12 Mes kaꞌo Yakop anneen hanaf nak, anmuꞌi mnahat et pah Masir. Es naan ate, in nreun in aanh ein, esan reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin, he nnaon neun pah Masir he nsosan amnahat. 13 Ansosa nrarin on naan ate, sin nfanin. Oras sin amnaaht ein naan oekꞌ ein ate, naiꞌ Yakop anreek sin he nfani ntenin ma nsosan amnahat neun pah Masir. Haꞌe reꞌ ia, naꞌ naiꞌ Yusuf natoon in tuan ii, nak in es reꞌ naiꞌ Yusuf, reꞌ sin orif. Namuni te, naiꞌ Yusuf nakriraꞌ in nonot-asar sin neu usif pah Masir.✡ 14 Naiꞌ Yusuf antoit he in amaf ma in orif-tataf sin neem natuan anbin pah Masir. Sin amnemat neun pah Masir naan ok-okeꞌ of tuaf boꞌ hitu mniim.✡ 15 Onaim naiꞌ Yakop nananiꞌ bare neu pah Masir, tar antea hit beꞌi-naꞌi sin nmaten nbin naan.✡ 16 Ma toon baniꞌ toon ate, sin neik nafaniꞌ hit beꞌi-naꞌi sin nuif ein neu kuan Sikem et pah Kanaꞌan. Sin nsuub nuif ein naan anbi nopu reꞌ nahunu te kaꞌo Abraham ansoos ee naꞌko naiꞌ Hemor in sufan.”✡

Naiꞌ Stefanus nataah rasi reꞌ nmatoom nok naiꞌ Musa ma atoniꞌ reꞌ ka nroim fa he natniin ee

17 Naiꞌ Stefanus antuut antein in uaban am nak, “Areꞌ rasin reꞌ ia, anjarin natuin Uisneno anbaꞌan anrair nak, In of anfee auf pusaak neu naiꞌ Abraham anbi bare naan. Oras anmurai anhaumak-maak he Uisneno nanokab In rais manbaꞌan naan ate, hit atoin Yahudis sin naꞌbaab ok amfaun ii kah een anbin pah Masir. 18 Oras naan, anmuiꞌ uisf feuꞌ goes reꞌ annaaꞌ aprenat anbi pah Masir. In ka nahiin fa naiꞌ Yusuf in retan ma in aꞌnaon.✡ 19 Usif naan naꞌaet hit beꞌi-naꞌi sin. In mapuutn ii kah een neu hit beꞌi-naꞌi sin. In naꞌsekeꞌ sin he nasaitan riꞌana kruuꞌf ein, he sin nmaten kuuk.✡

20 Oras naan, kaꞌo Musa in ainf ii nahoins ee. In aon ii kmoerf aah! In ainaf-amaf sin ka natniin fa uisf ee in aprenat. Sin npairoir naꞌkoroꞌ riꞌanaꞌ naan anbi sin umi, tar antea in nmoin naan funan teun.✡ 21 Oras sin ka bisa naꞌkoroꞌ naan fa riꞌanaꞌ naan anteniꞌ te, sin npoirn ee. Onaim usif pah Masir in aan feot goes, es reꞌ niit riꞌanaꞌ naan. In nait riꞌanaꞌ naan ma npairoir je nahuum on reꞌ in aan honiꞌ.✡ 22 Es naan ate, atoniꞌ pah Masir nanoniꞌ areꞌ sin mahiink ein okeꞌ neu naiꞌ Musa, ma in njair atoin ahinit ma amanoet. In nahiin et uabaꞌ ma mepu.

23 Oras in nmoin naan toon boꞌ haa, naiꞌ Musa nnao naim he nahiin kuun in atoin Israelas sin. 24 Oras in npoi nnao te, in niit atoin Masiras es antuuf atoin Israelas es. In nturun atoin Israelas naan, ma in nroor niis atoin Masiras naan. 25 Naiꞌ Musa natenab nak, of oniꞌ in aok-bian sin nahinin nak, Uisneno nsoun ee, he nafetin sin naꞌkon sin susat. Mes sin ka nahinin rasi naan fa feꞌ. 26 Nokaꞌ on naan ate, naiꞌ Musa npoi ntein he nnao nkius in atoin Israelas sin. Rarit in niit atoniꞌ nua nmabanan. Ma in he nsobaꞌ he narameꞌ sin am nak, “Hoe! Hi nua ki mmaꞌori-tatan. Mes nansaaꞌ am es hi nua ki mmatuuf?”

27 Mes atoniꞌ reꞌ nbaan in aok-bian naan antitar naꞌroob kaꞌo Musa mnak, ‘Sekau es reꞌ nait ko he mjari ꞌnakaf meu kai? Ma sekau es anruur ko he mjair afeek rasi meu kai? 28 Ho mak oniꞌ ho bisa mroor miis kau, on reꞌ afi naa ho mroor miis atoin Masiras naan?’ 29 Naiꞌ Musa anneen anrair on naan ate, in nfeen naen nasaitan pah Masir. In naen ma natua nbi atoin Midianas sin pah. In matsao nbi naan, ma nahoniꞌ riꞌaan mone nua.✡

30 Toon boꞌ haa namsopu te, naiꞌ Musa annao nbi baer jes reꞌ ka nmuiꞌ fa oe, anhaumaak nok aꞌtoeꞌf es, reꞌ sin teek ee te nak ꞌToꞌef Sinai. Anbi bare naan, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan, neem nateef nok naiꞌ Musa, anbi ai reꞌ anpiin anbi hau aan es. Hau naan anpiin, mes ka npuut fa. 31 Niit ee on naan ate, naiꞌ Musa nsanmaak. Ma in nnao nhaumaak he nkius niit saaꞌ reꞌ njari nbi naan. Nok askeken, in nneen Uisneno naꞌuab naꞌko ai naan in nanan nak, 32 ‘Au reꞌ ia, ho naiꞌ-kaꞌo sin Uisneno; esan reꞌ kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop.’ Anneen hanaf naan ate, kaꞌo Musa namtau nmaet, tar antea in huumn ii nmouf, ma in ka nabrain fa he nait in matan he nkius ai pinaꞌ naan.

33 Rarit Uisneno naꞌuab anteniꞌ mnak, ‘Musa! Ho mhaek et afu kninuꞌ. Amnui main ho ꞌpein haef ein naan! 34 Kaisaꞌ muteenb am mak, Au ꞌnikan ꞌain Au too Israelas sin abitan pah Masir. Kahaf! Au umnau sin feꞌ. Au uhiin sin nanaꞌrenat. Au ꞌneen aꞌrair sin haan sakoit antotin turun ma babat. Oras ia, Au ꞌsaun ma ꞌnao he ufetin sin. Uum feꞌ! Au he ꞌreek ko mfain meu pah Masir.’✡

35 Onaim Uisneno reꞌ nakriir On anbi ai naan, naprenat naiꞌ Musa he nfain neu pah Masir. Uisneno nruur ma nreek ee, he nafetin too Israꞌel naꞌko nanaꞌrenat. Naiꞌ Musa ia, es reꞌ afi unuꞌ nataan ee nak, ‘Sekau es reꞌ nait ko mjair aꞌnakat neu kai?’ Oras ia, Uisneno neikn On es reꞌ nait je!✡ 36 Es naan ate, kaꞌo Musa ntebi nfain neu pah Masir. Anbi naan, in nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ. Rarit in napoitan too Israelas sin naꞌkon pah Masir. In neik sin nnaon natuin Tais Meꞌe, ma sin nnao natuin baer ruman tar antea toon boꞌ haa.✡

37 Kaꞌo Musa neikn on natoon neu too Israꞌel am nak, ‘Uisneno of nait naan tuaf es naꞌko hi tnaanm ein, he njair In mafefa kninuꞌ, namnees on reꞌ In nait kau reꞌ ia.’✡ 38 Kaꞌo Musa neik hit beꞌi-naꞌi sin anbin baer ruman. In kuun es anjair nete-ranan neu hit beꞌi-naꞌi nok Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan. Ameput naan, es reꞌ nasanut Uisneno In Kabin ma Prenat neu naiꞌ Musa, reꞌ natoon kit raan aꞌhonis amneot. Uisneno In Kabin ma Prenat naan, es reꞌ nasanut sin anbi ꞌToꞌef Sinai naan.✡

39 Maski on naan amsaꞌ, hit beꞌi-naꞌi sin ka natniin fa naiꞌ Musa. Sin npenan nain je, ma sin he nfanin kuuk neun pah Masir. 40 Rarit sin nnaon nkopoꞌ naiꞌ Harun nak, ‘Ho oriꞌ naiꞌ Musa nok kit tpoi taꞌko pah Masir. Mes oras ia, hai ka mihiin fa neu in et konaꞌ mee! Es naan ate, hai mtoit ko he mmoeꞌ baer fuat mahuum es neu kai. Maut he in neikn on es reꞌ njair maat-ranan neu kai.’✡ 41 Rarit sin nmoꞌen baer fuat mahumaꞌ naan. In huumn ii on reꞌ bijae aan es. Rarit sin nroron muꞌit ma nafuat ee neu ne. Ma sin nfeest ein nok neek marinet koꞌu, natuin sin neek ein anmarinan nok bareꞌ reꞌ sin nmoeꞌ je neik sin aꞌniimk ein kuuk.✡ 42 Oras ankius niit ꞌmoꞌet naan ate, Uisneno ankoit sin. Onaim sin nmurain nfua bareꞌ anbi neon goe tnanan, on reꞌ manas, funan, ma kfuun-akfuun. Onaim Uisneno nparakan sin on reꞌ naan. Naan namnees nok saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ ntui nain am nak,

‘Hoe! Hi atoniꞌ pah Israꞌel ki!

Toon boꞌ haa, hi mnao mfuun ma miteef ambi baer ruman naan,

rarit hi mroor muꞌit he mfua Kau,

aiꞌ hi mfua meu sekau?

43 Hi ka mboꞌis Kau fa!

Neno-neno te, hi suma mfua hi baer fuat mahuum ein.

Hi mroim he mpoi-mtaam ambi pah tuaf Morok in uim fuat.

Hi mroim he mfua pah tuaf naꞌko kfuun es, reꞌ anteek ee te, nak Refan.

Onaim hi mfua piut saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ je meik hi ꞌniim ein kiim!

Es naan ate, Au of ꞌait iꞌporin ki miꞌroo-ꞌroo meu Babel in tukan bian antein.’ ”✡

Naiꞌ Stefanus nataah rasi anmatoom nok Uim Onen Uuf

44 Naiꞌ Stefanus antuut ma ntaur in uaban naan nak, “Uisneno naruruꞌ neu kaꞌo Musa ꞌtopeꞌ naꞌko uim onen es. Onaim kaꞌo Musa sin nahakeꞌ Tenar Onen es, reꞌ sin nmoeꞌ je naꞌko pasu ma tais, natuinaꞌ masaf naan. Onaim too Israelas sin neman ma nꞌoen ein neun Uisneno anbin In Tenar naan. Karu sin nanain ein bare, sin npukai Tenar Onen naan, sin nfuut goe, ma sin nroi neik je neu bare bian. Anbi naan, sin nahakeꞌ nteniꞌ Tenar naan.✡

45 Oras naiꞌ Yosua sin nmakenan suuk aꞌroo nok uuf-uuf bian anbin pah Kanaꞌan reꞌ ia te, Uisneno nriuꞌ napoitan uuf ein naan. Rarit In nbait pah naan neu hit beꞌi-naꞌi sin. Oras sin ntaam nasiik pah naan, sin neik Tenar Onen naan amsaꞌ. Tenar naan anhaek nabaar tar antea usif naiꞌ Daut annaaꞌ aprenat.✡ 46 Usif naiꞌ Daut anꞌonen neu Uisneno, on reꞌ hit kaꞌo Yakop amsaꞌ anꞌonen neu Ne. Ma naiꞌ Daut anharineb Uisneno In nekan, onaim Uisneno nakriir ee In nekan arekot. Onaim in ntoit Uisneno he in es reꞌ nafenaꞌ Uim Onen Uuf feꞌu.✡ 47 Mes namuni te, naiꞌ Daut in anah naiꞌ Soleman es reꞌ nafenaꞌ Uim Onen Uuf naan.✡

48 Mes hit tahiin tak, Uisneno ka natua fa anbi umi reꞌ mansian ii anmoꞌe. Rasi naan natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ tuaf es antui nain je mnak,

49 ‘Neon goe tunan naan, anjair Au ꞌtoko prenat.

Ma pah-pinan naan, anjair Au ꞌteir haef.

Hi he mmoeꞌ umi humaf mee, reꞌpantas he Au utua ꞌbi naan? Ka neu he njair fa!

50 Fin Au es reꞌ aꞌmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan nok in aafn ii ok-okeꞌ!’ ”✡

Naiꞌ Stefanus naꞌkekat aꞌnaet ein nak sin ka nahiin fa Uisneno In Atoni Kninuꞌ

51 Rarit naiꞌ Stefanus antaru ntein in uaban. In naskaraꞌ sin am nak, “Batuur, ro hi ꞌnaak-fatun ki! Hi on reꞌ tuaf reꞌ ka nahiin niit fa Uisneno, ma ka mitniin Ee fa. Hi mraban Uisneno on reꞌ beꞌi-naꞌi sin ankoit Je! Onaim oras ia, hi he mraban amtein Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, oo?✡ 52 Hi beꞌi-naꞌi sin nasusab niis areꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein. Hi mitoon miit kau, mafefa kninuꞌ mee, es reꞌ ka napein fa haꞌmuꞌit naꞌko sin? Ka tiit fa feꞌ, aiꞌ? Un-unuꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon nanin nak, Uisneno of ansonuꞌ In Atoni Kninuꞌ. Mes hi beꞌi-naꞌi sin anroor niis Uisneno In mafefa kninuꞌ sin. Tar antea hi msaꞌ ampaek tua ꞌtetaꞌ he nroor niis Uisneno In Atoni Kninuꞌ. 53 Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan sin imsaꞌ, es reꞌ neik areꞌ atoran harat reꞌ Uisneno anroim he nfee sin neu kit, mes hi ka mfairoir sin fa.”

Sin npoir niis naiꞌ Stefanus

54 Oras sin reꞌ nokan ntokon anbi bare feek rasi naan, anneen naiꞌ Stefanus in uab ein naan, sin nahiin nanin nak in nasaan sin. Es naan ate, sin neek ein namenan ma neik-neuk nisik.

55 Mes naiꞌ Stefanus, reꞌ Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee ntaam neu ne, nait matan ma nbaiseun neu neon goe tnanan. Anbi naan, in niit Uisneno In pinan ma krahan no mes-meseꞌ, ma Usif Yesus anhake nbi Uisneno In abnapan aꞌneꞌu anbi baer amasat naan. 56 Ma naiꞌ Stefanus naꞌuab am nak, “On nai, sin aam ein! Au ꞌiit neno tunan natfeꞌi, ma Mansian Batuur-Batuur ee anhaek et baer amasat et Uisneno In abnapan aꞌneꞌu.”

57 Annenan on naan ate, aparikas raisn ee ankeeh sin ruik ein. Rarit sin nakain ee nok haan maꞌtaniꞌ he naiꞌ Stefanus kais naꞌuabaꞌ nteniꞌ. Ma sin nfuat ok buꞌ-buaꞌ he nꞌusaꞌ niis ne. 58 Rarit sin nheer anfonat naiꞌ Stefanus ma neik je npoi naꞌko kota naan. Ma saksii ngguin sin anpuuꞌ sin baru mnaun kotif, ma nanaꞌat sin anbi atoin muinf es. In kaan ee, naiꞌ Saulus. In es reꞌ anfuaruut sin. Onaim sin npoir naiꞌ Stefanus neikin fatu.

59 Oras sin npoir naiꞌ Stefanus, in nhunun naher-heer am nak, “Koi, Usiꞌ Yesus! Au oors ii nhaumaak een. Amtoup kau nai!” 60 Rarit in nriꞌtuu ma nhunun anteniꞌ naher-heer am nak, “Koi, Aam! Kaisaꞌ muroibaꞌ sanat ia meu sin!” Rarit in asnaasn ii natfeek, ma in nmaet.

8

1a Naiꞌ Saulus nok anbi bare naan amsaꞌ, ma in nroim he sin nroor niis naiꞌ Stefanus amsaꞌ.

Naiꞌ Saulus anhaꞌmuiꞌ Usif Yesus Iin na

1b-2 Oras naiꞌ Stefanus anmaet, tuaf fak-fauk reꞌ nneek Uisneno, sin nnaon nait in taꞌun, ma neik je he nsuub. Sin nkaen nmeiꞌ-meiꞌ jok.

Naꞌko neno naan, atoniꞌ anmurai nhaꞌmuiꞌ Usif Yesus Iin na nbi kota Yerusalem, tar antea sin nsusan nmaten ma nhaꞌmuiꞌ jok. Rarit sin naen anbaits ok neun propinsi Yudea ma propinsi Samaria. Sin arsin naenan, mes Usif Yesus In haef ein sin esan reꞌ nabaran anbin Yerusalem.

3 Naiꞌ Saulus naim ranan piut he nareuꞌ pukan apirsait neu Usif Yesus. In naim sin anbin mee-mee. In npoi-ntaam umi he naim sin. In nheek et bifee ma atoniꞌ, ma nataam sin anbin bui.✡

Naiꞌ Felipus naretaꞌ Usif Yesus In Rais Reko neu abitan propinsi Samaria

4 Maski sin nasusab nonot apirsait neu Usif Yesus tar antea sin naenan nsiksaakn ok, mes sin ka nasnasan fa he nsaksii Usif Yesus In Rais Reko neu sekau-sekau nbi bare mee-mee. 5 On reꞌ oras naan, naiꞌ Felipus nnao nbi kota es et propinsi Samaria, ma natoon neu sin am nak, Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ Kristus, reꞌ Uisneno nruur ma nreek nain Je naꞌko unuꞌ. 6 Oras too mfaun ein niit rais sanmakat reꞌ in nmoeꞌ sin, sin nabuan ma natniin narek-rekoꞌ in uaban.

7 Taretaꞌ on reꞌ: anmuiꞌ areꞌ aniut saes ein anbin naan amsaꞌ. Ma niut reꞌuf sin npoi nasaitan sin nok haan hunun koꞌu. Areꞌ ameen buaꞌ ma ameen hae heraꞌ sin, nareok nanin oras naan. 8 Es naan ate, abitan kota naan anmarinan nmaten.

9 Anbi kota naan, anmuiꞌ atoin ahiint es, kaan ee naiꞌ Simon. Nahunu te, in npaek in reuꞌ raut ein neu abitan Samaria. In naꞌnaeb in tuan, ma naꞌuab am nak, “Sekau on reꞌ au!”

10-11 Onaim munif aiꞌ mnasif, bifee aiꞌ atoniꞌ anbi kota naan anteek in kaan ee piut am nak, “Airoo! Atoniꞌ ia, maꞌtain besi! Saaꞌ-saaꞌ reꞌ in nmoeꞌ sin, neman naꞌko Uisneno In kuasat!” Natuin areꞌ in reꞌun reꞌ naan, es naan ate, sin npaek je naꞌko unuꞌ.

12 Mes oras ia, sin nnenan naiꞌ Felipus nanoniꞌ sin anmatoom nok Uisneno In aprenat. In natoon neu sin ranan he bisa sin ntaam njarin Uisneno Iin na, npaek Usif Yesus In kanan. Oras sin nneen anrarin, too mfaun ein anpirsain, ma sin ntaman njarin Uiseneno In nonot-asar. Bifee-atoniꞌ ntaman on naan. Rarit nasrain sin. 13 Naiꞌ Simon anpirsai msaꞌ ma ntaam anjair Usif Yesus Iin ja. Onaim sin nasrain je. Rarit in nnao nok naiꞌ Felipus anbi mee-mee. Oras in niit rais sanmaakt ein reꞌ naiꞌ Felipus anmoeꞌ sin, in nkiꞌun am nak, “Hoe! Reꞌ ia, ro maꞌtaniꞌ!”

14 Oras naan, Uisneno In haef ein reꞌ abitan Yerusalem annenan nak, abitan propinsi Samaria sin anpirsain nrarin neu Uisneno In Rais Reko. Onaim sin nsonuꞌ naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis he nnaon neu bare naan. 15-17 Oras sin nua sin antean bare naan ate, sin nahinin nak, apirsait ein reꞌ naan ka ntoupun fa feꞌ Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Fin sin suma nasranin npaek Usif Yesus In kanan. Rarit naiꞌ Petrus nok naiꞌ Yohanis antao sin aꞌniimk ein anbi sin, ma sin nꞌonen antotin he abitan Samaria napein Uisneno In Asmaan Akninuꞌ msaꞌ. Ma sin napein nanin Asmaan Akninuꞌ naan.

18 Oras naan, naiꞌ Simon niit atoin nuaꞌ ein naan antao sin aꞌniimk ein anbi apirsait ein, onaim sin napein Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Rarit naiꞌ Simon annonaꞌ roit neu naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis, ma in ntoti mnak, 19 “Sin aam ein! Hi mfee kau kuasat naan amsaꞌ. Maut he oras au ꞌtao au ꞌnimak ꞌeu sekau-sekau te, sin napenin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ msaꞌ.”

20 Mes naiꞌ Petrus naskaar ee mnak, “Kasat neu ko, mok ho roit ein naan! Ho mak of oniꞌ ho bisa msoos Uisneno In Asmaan Akninuꞌ meik roit? Kahaf! Ka tiit fa es he bisa nsoos naan Asmaan Akninuꞌ! 21 Ho ka mmuiꞌ fa hak saaꞌ-saaꞌ meu Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, natuin ho nekam nanan nameisꞌook. Ho suma mami haa akar. 22 Musnaas nai muꞌko ho saant am penu sin! Reko nneis, ho mꞌonen ma mtoit meu Uisneno, he karu reko te, In nnoes nain ho tenab amreꞌut naan. 23 Au uhiin ꞌak, ho neekm aan naheun nok maufinu ma sinmakat, ma nmuiꞌ rais reꞌuf amfaun reꞌ anfuut ko feꞌ!”

24 Rarit naiꞌ Simon antoit sin nua sin am nak, “Sin amaꞌ arki! Karu on naan ate, hi mꞌonen maan kau feꞌ, he kasat reꞌ hi mteek ee naan, kais antoom kau.”

25 Rarit naiꞌ Petrus ma naiꞌ Yohanis natoon Usif Yesus In Rais Reko ok-okeꞌ, ma sin natoon amsaꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat neu abitan kota naan. Rarit sin nua sin ntebi nfanin neun Yerusalem. Oras sin nnaon raan, sin neis nokan kuan-kuan nbin propinsi Samaria, he natoon Usif Yesus In Rais Reko neu abitan naan.

Naiꞌ Felipus nateef nok kaes kouꞌ goes naꞌko Afrika

26 Rarit ameput Uisneno naꞌko sonaf neno tunan nreun naiꞌ Felipus am nak, “Baꞌe! Ho mnao nai mutuin ranan reꞌ anꞌain haaꞌ-nua. Mutuin raan amnaaꞌ naꞌko kota Yerusalem ma mnao mkoon meu kuan Gasa.” 27-28 Oras in nneen on naan ate, naiꞌ Felipus anpoi nnao nain. Oras in nbi ranan naan, in niit atoin es. Atoniꞌ reꞌ naan kaes kouꞌ goes naꞌko pah Etiopia.* In es reꞌ anpao ma nꞌurus aꞌmuiꞌf ein naꞌko uis bifee pah Etiopia. Uis bifee naan, sin nteek ee te nak, Kandake. Kaes koꞌu reꞌ naan, feꞌ nok anꞌonen anbi kota Yerusalem, ma oras naan in nsae kreet he nfain neu sin pah. Oras naiꞌ Felipus niit ee, kase naan antook ma nrees anbi kreet ee in nanan. In nrees anbi surat naꞌko kaꞌo Yesaya, Uisneno In mafefa kninuꞌ. 29 Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nreun naiꞌ Felipus he nnao nhaumak-maak kreet naan, he nateef nok kaes koꞌu naan. 30 Ma oras in nhaumaak ate, in nneen atoniꞌ naan anrees naꞌko kaꞌo Yesaya in surat. Onaim in nataan am nak, “Aam! Ho muhiin saaꞌ reꞌ ho mrees ee naan, aiꞌ kaah?”

31 Rarit atoniꞌ naan nataah am nak, “Kaah fa, tua. Ro he nmuiꞌ tuaf he natoon kau feꞌ, henaꞌ au uhiin. Amsae uum he mtook mok kau mbi ia.” 32 Tuis reꞌ in nrees ee naan, in haan ee, nak on nai:

“Sin nheer anfoont ee, on reꞌ atoniꞌ nheer ꞌbib-kase,

he neik je he nroor goe.

In njair on reꞌ ꞌbib-kaes anaꞌ reꞌ atoniꞌ nkateir in funun,

mes in ntaaꞌ kuun.

In ka nfei fa in fefan,

ma ka nataah fa fefaꞌ meseꞌ msaꞌ.

33 Rarit sin naꞌaakn ee;

Sin nafekan rais poi ntoom ee.

Oras naan, sin nroor niis ne,

te kaah, in ka nmuiꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ.

Onaim hit he tak saaꞌ antein?”✡

34 Anrees anrair on naan ate, kaes koꞌu naan nataan naiꞌ Felipus am nak, “On mee? Kaꞌo Yesaya antui neu in tuan ii oo, aiꞌ in ntui anmatoom nok atoniꞌ ꞌtetaꞌ?”

35 Rarit naiꞌ Felipus nanoniꞌ kaes koꞌu naan neik Usif Yesus In Rais Reko. In nmurai naꞌko kaꞌo Yesaya in tuis reꞌ naan, ma in natoon ranan neu Usif Yesus. 36 Oras sin annaon feꞌ, kaes koꞌu naan niit oe. Ma in nsenu nfeek naiꞌ Felipus in uaban, neik haan totis am nak, “Baꞌe! Ho mkius miit feꞌ, anmuiꞌ oe es nee. Karu ho mromi te, atsaun he ho musrain kau nai.”

37 [Ma naiꞌ Felipus nataah am nak, “Karu ho mpirsai batuur-batuur meu Usif Yesus ate, ka nmuiꞌ fa ekat. Au uskau he tsaun he au usrain ko, tua.”

Rarit in nmanakuꞌ am nak, “Au ꞌpirsai batuur-batuur ꞌak, Naiꞌ Yesus reꞌ naan, Uisneno es reꞌ anruur ma nreek nain Je naꞌko unuꞌ. In reꞌ naan, Uisneno In Anah.”]†

38 Onaim atoniꞌ naan anreun he nasnasab in akreet. Rarit sin nsanun ma ntaman nbi oe naan in nanan. Ma naiꞌ Felipus nasrain je nbi naan.

39 Oras sin npoin naꞌko oe, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neik naiꞌ Felipus annao neu baer sonaꞌ. Kaes koꞌu naan ka niit anteinꞌ ee fa. Kase naan annao nkoon nok neek marinet koꞌu. 40 Naiꞌ Felipus anpoi nbi kuan es, kaan ee Asotus.‡ Naꞌko bare naan, in nnao piut ma natoon neu too mfaun ein Usif Yesus In Rais Reko. In neis nok kuan-kuan tar antea kota Kaisarea.

9

Naiꞌ Saulus antaam anjair Usif Yesus Iin ja

(Haef ein sin Retaꞌ 22:6-16, 26:12-18)

1 Oras naan, naiꞌ Saulus ansair piut-piut ma nhaꞌmuiꞌ Usif Yesus Iin na. In naim ranan he nroor niis sin amsaꞌ. Es naan ate, in nnao neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu, 2 ma ntoit suur aprenat he neik sin neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin anbi sin uim oen ein et kota Damsik. In ntoit he karu in nateef nok apirsait ein neun Usif Yesus In Raan Aꞌhonis, et bifee ma atoniꞌ, in he nheek ma nfuut sin, ma nheer neik sin neun Yerusalem.

3 Antoupu nrair suur apreent ein naan ate, in nok in aok-bian sin annaon neun kota Damsik. Oras in nhaumaak kota reꞌ naan, nok askeken ate, piin es naꞌko neno tunan antahaꞌ natetab naiꞌ Saulus. 4 Onaim in ntaikobi ntea nain afu. Rarit in nneen hanaf es naꞌuab neu ne mnak, “Saulus! Nansaaꞌ am es ho mhaꞌmuiꞌ Kau on reꞌ ia?”

5 Naiꞌ Saulus nataan am nak, “Sekau es reꞌ aꞌuabaꞌ ia, tua?”

Hanaf naan nataah am nak, “Au reꞌ ia, Naiꞌ Yesus, reꞌ ho mhaꞌmuꞌi. 6 Oras ia, amfeen nai, ma mtaam nai meu kota naan. Anbi naan, Au of utoon ko saaꞌ reꞌ ho he mmoꞌe.”

7 In aok-bian sin annenan hanaf naan amsaꞌ, mes sin ka niit fa sekau-sekau. Onaim sin neek ein namnekun, tar antea sin ka fefaꞌ meseꞌ fa.

8 Rarit naiꞌ Saulus anfeen anhaek. In he nfei in maatk ein, mes in nforo nmaet. Onaim sin nnaaꞌ in aꞌniman, ma nok ne ntaam neu kota Damsik. 9 Neno tenu mfai tenu ꞌteme-ꞌteme, in ka niit fa saaꞌ-saaꞌ. Ma in ka naah am niun fa saaꞌ-saaꞌ.

10 Anbi kota naan, anmuiꞌ apirsait es, kaan ee naiꞌ Ananias. Usif Yesus neem nakriir On neu naiꞌ Ananias nbi mnitas, ma nak ee mnak, “Ananias!”

Ma naiꞌ Ananias nataah am nak, “Au es ia, tua!”

11 Usif Yesus nbaasn ee mnak, “Uum feꞌ! Ho mnao he maim Au atoin es. Amnao meu Raan Amneꞌo, meu atoin es in umi, kaan ee naiꞌ Judas. Anbi umi naan, ho muteef mok atoin es, kaan ee naiꞌ Saulus. In naꞌko kota Tarsus. Oras ia, in nꞌonen. 12 Au ꞌfeen naiꞌ Saulus amnitas amsaꞌ ma utoon ee mꞌak, ‘Of anmuiꞌ atoin es, kaan ee naiꞌ Ananias, neem nateef nok ko.’ Ho mnao he mtao ho ꞌnimam he in bisa niit anfain.”

13 Mes naiꞌ Ananias nataah am nak, “On nai, Usiꞌ! Hai mneen amrair beno humaꞌ-humaꞌ anmatoom nok atoniꞌ reꞌ naan. In nhaꞌmuiꞌ niis Ho too kniunꞌ ein abitan Yerusalem. Tar antea sin suust ii, ka kreꞌ-reꞌo fa! 14 Oras ia, hai mneen amteniꞌ nak, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein anfeen ee kuasat he neem ma nheek nain tuaf-tuaf reꞌ antaam natuin Ho Raan Aꞌhonis, tua.”

15 Mes Usif Yesus naꞌuab anteniꞌ nok naiꞌ Ananias am nak, “Maski on naan amsaꞌ, mes oras ia ho ro he mnao! Fin Au ꞌpiir je goen he nfei ranan neu Kau, maut he in neik Rais Reko neu atoniꞌ naꞌko uuf ma pah bian, ma neu uisf ein, ma neu too Israꞌel amsaꞌ. 16 Au of utoon ee, he in nahiin, nak haꞌmuꞌit humaꞌ mee es reꞌ npao nain je, natuin in npirsai ma nok Kau goen.”

17 Anneen Usiꞌ In kabin on naan ate, naiꞌ Ananias annao neu umi naan, rarit in ntaam anbi naan. In ntao in aꞌniman anbi naiꞌ Saulus am nak, “Baꞌe! Usif Yesus reꞌ ho miit Ee nbi ranan oras ho uum, In neikn On es anreun kau he ꞌuum uteef ꞌok ko. In nreun kau he au ꞌonen ma ꞌtao au ꞌnimak ꞌeu ko, he ho bisa miit amfain. In nroim he ho mtoup In Asmaan Akninuꞌ amsaꞌ.”

18 Oras naan, naiꞌ Saulus annaben ate, saaꞌ es on reꞌ ikaꞌ pohoꞌ anmouf naꞌko in maatk ein, ma in bisa niit anfain nain. Rarit in nfeen ma sin nasrain je. 19a Onaim in naah am niun, tar antea in aon ee naꞌbeꞌi nfain.

Naiꞌ Saulus natoon Rais Reko anbi kota Damsik

19b Naiꞌ Saulus natua nabaar akreꞌo feꞌ nok Usif Yesus Iin na nbi kota Damsik. 20 Ma in nnao ntaam anbi atoin Yahudis sin uim onen, ma in natoon neu sin am nak, “Mitniin mirek-rekoꞌ! Batuur-batuur Naiꞌ Yesus naan, Uisneno In Anah.”

21 Areꞌ too mfaun ein ntakaꞌnaan ein ma nsanmakan neu naiꞌ Saulus in uaban naan. Es naan ate, sin naꞌuab ein am nak, “In reꞌ ia, es reꞌ nhaꞌmuiꞌ Usif Yesus Iin na nbi Yerusalem, aiꞌ kaah? Rarit in neem neu ia, he nheek sin ma neik sin nnaon neu aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein! On mee es reꞌ ia!?”

22 Naiꞌ Saulus nroim he nakriraꞌ bukti mnak, Naiꞌ Yesus reꞌ naan, Kristus reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko afi unuꞌ, he nsoun Ee neem. Naiꞌ Saulus nanoniꞌ nok maat-maat tar atoin Yahudis sin ka niis ee fa. Es naan ate, naiꞌ Saulus in akbeorn ii, naꞌnae piut naꞌko oras neu oras.

23 Ankono kreꞌo naꞌko oras naan, atoin Yahudis sin namin ranan he nroor niis naiꞌ Saulus. 24 Mes naiꞌ Saulus annaben nahiin sin tenab naan. Sin anpao naiꞌ Saulus fai-manas anbi enoꞌ ꞌpoꞌi kota naan, he nroor niis ne. 25 Onaim anbi fai jes ate, naiꞌ Saulus in aok-bian tuaf fauk neman, ma nfaf-bokiꞌ naan ee nbi ꞌkiꞌu, rarit nasaunt ee naꞌko baah-rame mnanuꞌ kota naan. Nok ranan naan, in naen nasaitan kota Damsik.✡

Naiꞌ Saulus annao neu Yerusalem

26 Rarit naiꞌ Saulus annao neu Yerusalem. Anbi naan, in he ntaam nabua nok Usif Yesus Iin na. Mes sin arsin namtausan naiꞌ Saulus, natuin sin nateenb ein am nak, in nmoeꞌ jon he njair on reꞌ antaam apirsait neu Usif Yesus. Rarit naꞌ in he nheek sin. 27 Mes anmuiꞌ atoin es, kaan ee naiꞌ Barnabas. In es reꞌ natefaꞌ naiꞌ Saulus nok Usif Yesus In haef ein anbi naan. In natoon neu sin areꞌ rasi reꞌ anjair neu naiꞌ Saulus anbi raan atnanaꞌ. In natoon nak naiꞌ Saulus nateef anrair nok Usif Yesus amsaꞌ. Ma Usif Yesus naꞌuab maat-maat nok ne msaꞌ. Naiꞌ Barnabas natoon amsaꞌ am nak, naiꞌ Saulus ro nabrain he natoon Usif Yesus In Raan Aꞌhonis neu abitan Damsik.

28 Annenan on naan ate, sin antoup naiꞌ Saulus. Rarit in natua nok sin anbi kota Yerusalem. In nabrain he naꞌuab anmatoom nok Usif Yesus In Rais Reko neu sekau-sekau, natuin in ka namtausan fa saaꞌ es. 29 In nmakoniꞌ penit nok atoin Yahudis fauk reꞌ naꞌuab ein neik uab Yunani amsaꞌ. Mes sin ka nromin fa he ntoup in peint am in uab ein naan, onaim sin namin ranan he nroor niis ne. 30 Mes oras Usif Yesus Iin na annenan am nak, biak ein nateenb ein amreꞌut on naan ate, sin naen neik naiꞌ Saulus neu kota Kaisarea et tais je ninin. Rarit sin nreek ee he nnao nkoon neu in kuan, et kota Tarsus.

31 Rarit Usif Yesus Iin na reꞌ abitan propinsi Yudea, propinsi Galilea, ma propinsi Samaria, anmonin nok mamut. Sin nmaꞌbaab ein piut. Ma sin nmoeꞌ natuin Usif Yesus In nromin. Ma Uisneno In Asmaan Akninuꞌ nhaꞌtain sin neek ein.

Naiꞌ Petrus narekoꞌ atoin amenat es anbi kuan Lida

32 Oras naan, naiꞌ Petrus biasa nnao neu bare-bare he nkius Usif Yesus Iin na. Anbi neon goes, in nnao nkius nonot apirsait abitan kuan Lida. 33 Anbi naan, in nateef nok atoin es, kaan ee naiꞌ Eneas. Atoniꞌ naan anbua. Toon faun nggoen, in ka nfeen niit fa naꞌko in hara ꞌtupaꞌ.

34 Naiꞌ Petrus naꞌuab neu ne mnak, “Eneas! Oras ia, Yesus Kristus narekoꞌ ko. Onaim ho mfeen nai! Amkikin ho bare ꞌtupaꞌ!”

Anneen anrair on naan ate, in anfeen nain. 35 Oras abitan kuan Lida ma kuan Saron niit naiꞌ Eneas nareok on naan ate, sin arsin anpirsain neun Usif Yesus.

Naiꞌ Petrus namonib nafaniꞌ ain Tabita naꞌko in aꞌmaten

36 Oras naan, anmuiꞌ bifee jes, kaan ee bi Tabita, reꞌ natua nbi kota Yope et tais je ninin. (Bifee naan, in kanan neik uab Yunani te nak, Dorkas, reꞌ neik hit uab ii te nak ‘ruus’).* In npirsai neu Usif Yesus. In nmoeꞌ arekot piut neu in aok-bian sin, ma nturun areꞌ amaꞌmuiꞌt ein. 37 Oras naan, ain Tabita nameen, rarit in nmaet. Onaim sin naniu in taꞌun, ma sin nꞌaum goe, rarit sin natuup ee nbi in keꞌen abit fafon. 38 Oras naan, sin nnenan nak naiꞌ Petrus natua ntahan nbi kuan Lida. (Kuan naan, in aꞌroon ii neno steen es, karu tnao hae taꞌko kota Yope.) Rarit sin nhaefan tuaf nua he nnaon naskau naiꞌ Petrus am nak, “Aam! Hai miskau ko, he mkoen om uum rabah meu Yope.”

39 Anneen haan askaut naan ate, naiꞌ Petrus nok nain sin. Antean bare naan ate, naiꞌ Petrus antaam ma nsae nkoon anbi ain Tabita in keꞌen. Keꞌen naan naheun nok bifee banuꞌ reꞌ neman ma nkaen nmeiꞌ-meiꞌ jok. Sin nakriraꞌ sin baur paekn ein ma pake bian antein reꞌ ain Dorkas ansoo sin, oras in nmoin feꞌ.

40 Naiꞌ Petrus anreun sin he npoin ok-okeꞌ naꞌko keꞌen naan. Onaim in nriꞌtuu ma nꞌonen. Rarit in nabaniꞌ neu amates naan ma naꞌuab am nak, “Ain Tabita! Amfeen nai, tua!” Nok askeken ate, bifee naan anfei in matan. Oras in nkius niit naiꞌ Petrus, in nfeen ma ntook. 41 Rarit naiꞌ Petrus annaaꞌ in aꞌniman ma nfiit nafeen ee. Onaim naiꞌ Petrus noꞌen bifee baun ein ma tuaf bian anbi naan, he nanaꞌat bifee amonit naan neu sin.

42 Rasi naan matonaꞌ anbi kota Yope no mes-meseꞌ, tar antea too mfaun ii anpirsain neun Usif Yesus. 43 Naiꞌ Petrus natua nabaar anbi bare naan feꞌ, nbi atoin es in umi. Atoniꞌ naan, kaan ee naiꞌ Simon. In meup goe es reꞌ nakninuꞌ pasu.

10

Naiꞌ Kornelis naskau naan naiꞌ Petrus

1 Oras naan, anmuiꞌ soraru ꞌnakaf tuaf es naꞌko pah Roma, kaan ee naiꞌ Kornelis. In naꞌnaak sorarus tuaf nautn es. Sin neman naꞌkon pah Itali, bare ꞌroo. In natua nbi kota Kaisarea. 2 In, ma in uim je naan ee msaꞌ anneek niis Uisneno. Mes atoni mfaun pah Roma sin bian, ka on fa naan. Eraꞌ-eraꞌ in nturun amaꞌmuiꞌt ein, ma in nꞌonen piut-piut neu Uisneno.

3 Neon goes, of oniꞌ nreuk teun maans ii nteib, in niit nok maat meꞌu nbi mnitas, Uisneno In ameupt es naꞌko sonaf neno tunan, neem ma nhaamn ee mnak, “Kornelis!”

4 Naiꞌ Kornelis niit ameput naan, onaim in namtau nmaet. Rarit in nataan am nak, “On mee, tua?”

Ameput naan nataah am nak, “Uisneno anneen anrair ho onen toits ein, ma In namnau ho nekam arekot meu areꞌ tuaf bian sin. Onaim Uisneno niit ko. 5 Onaim oras ia, amreek tuaf he nnao neu kota Yope, he naskau neik naan atoin es, kaan ee naiꞌ Simon Petrus. 6 In natua et uim jes nbi tais je ninin, nok atoin es reꞌ in meup goe nakninuꞌ pasu. In kaan ee, naiꞌ Simon amsaꞌ.”

7 Oras ameput sonaf neno tunan annao nasaitn ee, naiꞌ Kornelis noꞌen in aan ameput tuaf nua, ma nok in soraurs es, reꞌ anneek Uisneno msaꞌ. 8 Oras naiꞌ Kornelis natoon anrair areꞌ rasi naan ate, in nreek haefan sin he nnaon neun kota Yope.

Naiꞌ Petrus neem nateef nok naiꞌ Kornelis

9 Nokaꞌ on naan ate, of oniꞌ maans ii naꞌpuup, naiꞌ Kornelis in haef ein anhaumak-maak kota Yope. Oras naan, naiꞌ Petrus ansae ma nꞌonen anbi naiꞌ Simon in uim je porataꞌ pakan.

10 Naiꞌ Petrus anꞌonen, mes in nnaben ate namnaah. In npao abiurt ein nabaarb ein bukaet. Ma oras in nꞌonen on naan ate, Uisneno nakriir ee mnitas. 11 Nak, on reꞌ in niit neon goe natfeꞌi, ma isparei mainuan es anboor neem. Isparei naan mafutuꞌ ma makfiriꞌ anbi in suusk ein haa sin. Isparei naan ansaun neem. 12 Anbi isparei jan in nanan, in niit muꞌit humaꞌ-humaꞌ, esan reꞌ: muiꞌ hae haaꞌ, anonok, ma koro humaꞌ-humaꞌ.

13 Ma in nneen haanf es anreun goe mnak, “Peꞌu! Amfeen nai! Amroor muiꞌt ein ia. Rarit mubarab sin ma mbukae!”

14 Mes naiꞌ Petrus nataah am nak, “Ka bisa fa, tua! Kais on reꞌ naan! Natuin au ka ꞌeuk ꞌiit fa muꞌit humaꞌ-humaꞌ naan sin siisk ein! Hai atoin Yahudis minunin muꞌit ein reꞌ naan sin siisk ein!”

15 Mes hanaf naan nataah am nak, “Karu Uisneno nak baer es kninuꞌ te, ho kaisaꞌ mak anꞌoemeet!” 16 Isparei naan, anpoi no teun, ma naꞌait on anfain neu neon goe tunan.

17 Rarit naiꞌ Petrus natenab neu-mneem anmatoom nok amnitas naan in aꞌmoufn ii saaꞌ. Nateef oras naan, naiꞌ Kornelis in haef ein neem antean naiꞌ Simon in umi. Sin nhake nrarin anbin enoꞌ. 18 Onaim sin nhaman uim tuaf naan ma nataan am nak, “Hoore, tua! Hai iim maim tuaf es, reꞌ natua ntahan et umi ia. In kaan ee, naiꞌ Simon Petrus. Hi mihiin je, oo?”

19 Oras naan, naiꞌ Petrus natenab mnitas naan in aꞌmoufn ii feꞌ, mes Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon ee mnak, “Hae, Peꞌu. Anmuiꞌ atoniꞌ* neem naim ko et aꞌpinan ee. 20 Amsaun he mnao mutuinaꞌ sin nai. Kaisaꞌ ho neekm aan nabait. Maski sin reꞌ naan ka atoin Yahudis fa, mes kais ammaiꞌnisin sin, aiꞌ maan sin anjarin atoin ꞌoemetan, mutuin harat atoin Yahudis. Natuin Au es reꞌ aꞌreun sin he neem naan ko.” 21 Rarit naiꞌ Petrus ansaun ma nateef nok atoin ein naan, ma nak sin am nak, “Au reꞌ ia, es reꞌ hi maim je. Hi mperluu saaꞌ?”

22 Rarit sin natahan am nak, “Aꞌnaak sorarus pah Roma tuaf es, in es reꞌ anreun kai he iim meu ia. In naꞌnaak sorarus nautn es. In neekn ee naꞌteeb ma namnau Uisneno. Atoin Yahudis amfaun nahiin atoniꞌ ia in arekon. Afi naa, Uisneno In ameput sonaf neno tunan neem ma nreun hai aꞌnakat, he ntoit ko aam, he uum meu in umi, natuin in he nneen ko, tua.”

23 Anneen anrair on naan ate, naiꞌ Petrus ntoit sin he ntupan fai jes anbi umi naan. Nokaꞌ on naan ate, sin nfenan, ma naiꞌ Petrus annao nabua nok sin. Anmuiꞌ tuaf fauk naꞌkon Usif Yesus Iin na reꞌ abitan Yope, annaon nabuan nok sin.

24 Mabeꞌ naan, sin ntupan nbin raan atnanaꞌ. Nokaꞌ on naan ate, naꞌ sin antean kota Kaisarea. Oras sin ntean naiꞌ Kornelis in umi, in npao nain sin. In nabuab in aasr ein am in aok-bian no mes-meseꞌ anbin naan. 25 Oras naiꞌ Petrus he ntaam neu umi naan ate, naiꞌ Kornelis naen anseun nggoe nbi moneꞌ, ma in nriꞌtuu anbi naiꞌ Petrus in haen, ma naꞌruriꞌ he naꞌbesan naiꞌ Petrus. 26 Mes naiꞌ Petrus anfiit nahakeꞌ aam Kornelis ma naꞌuab am nak, “Baꞌe! Amfeen amhaek nai! Kais muꞌbesan kau! Fin au reꞌ ia, mansian on reꞌ ho msaꞌ.”

27 Anneen on naan ate, naiꞌ Kornelis anfeen anhaek. Rarit naiꞌ Kornelis ma naiꞌ Petrus naꞌuab ein, ma sin annaon ntaman neu uim je nanan. Naiꞌ Petrus niit too mfaun nabuan anbi naan, sin npao nain je. 28 In nkius natefan sin, rarit in naꞌuab am nak, “Sin au baꞌe ma benuꞌ arki! Hi mihiin main hai atoin Yahudis hai harat. Karu tatuin harat naan, ka nabeiꞌ fa he hai mseor gom mok atoniꞌ pah aꞌtetaꞌ. Saaꞌ ntein he mtaam meu sin umi. Mes Uisneno neikn On nakriraꞌ neu kau mnak, karu In es reꞌ naꞌuab am nak, baer es kninuꞌ, ka nabeiꞌ fa he au ꞌak bareꞌ naan ꞌoemetan. Onaim oras ia, au ka maiꞌnisin fa tuaf bian anteniꞌ. Au ro he ꞌaan sin anjarin au nonot-asar ꞌbi au uim je nanan. 29 Es naan ate, oras hi iim maan kau te, au ꞌfeen aꞌnao ꞌuum ꞌain. Au ka puutr ok fa, natuin Uisneno natoon anrair kau. Onaim hi mitoon kau feꞌ! Hi moꞌen kau he saaꞌ?”

30 Onaim naiꞌ Kornelis anpeo areꞌ rasi nak, “Neno haa akonot, of oniꞌ nreuk teun maans ii nteib, au ꞌonen aꞌbi au umi reꞌ ia. Nok askeken ate, atoin es anhake nbi au matak. In paekn ii namaas. 31 Ma in nhaman kau mnak, ‘Kornelis! Uisneno anneen ho onen toits ein, ma In namnau ho nekam arekot neu too mfaun ein. 32 Onaim oras ia, amreun tuaf he nnaon neun kota Yope he naskau neik naan tuaf es, kaan ee naiꞌ Simon Petrus. In natua ntahan et uim jes nbi tais je ninin, et atoin es reꞌ biasa nakninuꞌ pasu. In kaan ee, naiꞌ Simon amsaꞌ.’ 33 Es naan ate, au ꞌreun tuaf he naen neit ma naskau neik ko uum meu ia, tua. Hai mtoit makasi ma sukuur kouꞌ-koꞌu, natuin ho mkoen om uum main, tua. Onaim oras ia, hai mibua he mitniin saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nreun ko he mutoon sin meu kai, tua!”

Naiꞌ Petrus natoon Usif Yesus In Raan Aꞌhonis neu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa

34 Rarit naiꞌ Petrus naꞌuab am nak, “Oras ia, au feꞌ uhiin ꞌak, Uisneno naan ro nkius mansian ii ok-okeꞌ namnees. In ka npiir fa humaf, nak ia atoin Yahudis, ma bian sin ka atoin Yahudis fa.✡ 35 Karu nmuiꞌ tuaf naꞌko uuf mee-mee reꞌ in neekn ee mneꞌo, ma nꞌonen piut neu Uisneno, ma natuin In nromin, tuaf naan anharineb In nekan. 36 Hi mihiin saaꞌ reꞌ Uisneno natoon anrair je neu kai too Israꞌel, nak In nsonuꞌ anrair Kristus, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Ma Naiꞌ Yesus naan anmaet he narameꞌ mansian ii nok Uisneno. Ma In anjair Aꞌnakat neu mansian ii ok-okeꞌ.

37 Hi mneen mirari msaꞌ, saaꞌ-saaꞌ reꞌ anjarin nbin propinsi Yudea nfuun am nateef. Retaꞌ naan anmurai naꞌko naiꞌ Yohanis natoon neu too mfaun ein am nak, sin ro he nasaitan sin saant ein. Ma sin ro he nasranin amsaꞌ, he njair tanar nak, sin nareko nfanin nok Uisneno. 38 Rarit Uisneno nfee In Asmaan Akninuꞌ neu Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan. Uisneno nfee In kuasan neu Naiꞌ Yesus amsaꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus anpoi-ntaam kuan am bare, he nmoeꞌ rais reko neu too mfaun ein. In nturun ma nbaab tuaf reꞌ niut reuꞌf ein sin aꞌnakat nasusab sin. In nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin Uisneno nok Ne piut. 39 Hai reꞌ ia miit meik hai maatm ein kiim saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ sin nbin kota Yerusalem, ma anbin pah atoin Yahudis sin nfuun am nateef.

Maski on naan amsaꞌ, mes sin nkuus nakfiirt Ee nbi hau nehe tar anmaet. 40 In nmaet batuur-batuur, mes nmeu te, Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Rarit In nakriraꞌ In tuan, he njair bukti nak, In anmoni nfain. 41 Mes In ka nakriir On fa neu mansian ii okeꞌ, suma neu kai mmees. Oras In nmoni nfain reꞌ naan, hai biasa mbukae mok Ne. Onaim Uisneno anruur kai he njair saksii ma mnao mitoon Usif Yesus In Rais Reko naan meu tuaf amfaun ambi mee-mee.

42 Onaim Uisneno es reꞌ anreun kai he mnao mitoon maat-maat, anmatoom nok Atoniꞌ reꞌ In nruur nain Je naꞌko afi unuꞌ, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Ma Uisneno nait Naiꞌ Yesus amsaꞌ anjair Afeek Rasi, he nafeek nak sekau es reꞌ anmoin piut nok Uisneno, ma sekau es reꞌ kahaf. Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ nafeek rasi neu amates ma neu amoint ein. 43 Naꞌko afi unuꞌ, Uisneno In mafefa kniunꞌ ein anrurun amsaꞌ neu Naiꞌ Yesus naan nak, sekau-sekau reꞌ anpirsai Je, Uisneno of antoup sin ma annoes nain sin saant am penu sin.”

Tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa, sin ntoup Uisneno In Asmaan Akninuꞌ

44 Oras naiꞌ Petrus naꞌuab on naan feꞌe te, nok askeken Uisneno In Asmaan Akninuꞌ neem antaam anbi bifee-atoniꞌ sin ok-okeꞌ reꞌ anneen ee. 45 Anbi naan amsaꞌ, anmuiꞌ naiꞌ Petrus in partei ngguin atoin Yahudis, reꞌ neem nokan naꞌkon kota Yope neu naiꞌ Kornelis in umi et kota Kaisarea. Oras sin niit too mfaun ein antoup Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naan, sin nsanmakan, natuin sin feꞌ nitan, nak Uisneno nfee In Asmaan Akninuꞌ neu atoniꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa. 46 Sin nneen bifee-atoniꞌ reꞌ anbin naiꞌ Kornelis in umi, naꞌuab ein neik uab humaꞌ-humaꞌ, ma sin npures ma nboꞌis Uisneno.

Rarit naiꞌ Petrus naꞌuab am nak, 47 “Hi mkius kiim! Sin reꞌ ia, antoup Uisneno In Asmaan ee on reꞌ hit imsaꞌ. Onaim oras ia, iim he tasrain sin nai. Ka tiit fa es, reꞌ he bisa npenan anteniꞌ sin.” 48 Rarit naiꞌ Petrus anreun sin he nasrain naiꞌ Kornelis nok areꞌ bifee-atoniꞌ nbin naan, he sin ntaman too sraniꞌ neu Usif Yesus. Rarit sin ntotin, he naiꞌ Petrus natua nabaar nok sin neno fauk antein, naꞌ sin nafetin naiꞌ Petrus he ntebi nfain neu Yerusalem.

11

Naiꞌ Petrus namneob on anmatoom nok sranit neu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa

1 Naiꞌ Petrus ka nfain fa feꞌ, mes Usif Yesus In haef ein ma apirsait bian abitan Yerusalem, annenan anrair nak, tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa sin antoupu nrair Usif Yesus In Rais Reko. 2 Onaim oras naiꞌ Petrus anfani ntea Yerusalem on naan ate, anmuiꞌ apirsait naꞌko partei Yahudi tuaf fak-fauk,* nasaan ee mnak, 3 “Hoe! Ho mmoeꞌ on mee es reꞌ naan? Ho muhiin hit haart ii oo, aiꞌ kaah? Ho ro mubrain he mtaam meu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa sin umi? Ho mbukae mok sin! Kais on reꞌ naan, natuin sin ka naꞌheir ein fa on reꞌ hit harat! Ka nabeiꞌ fa he hit tseor gok tok sin!”

4 Rarit naiꞌ Petrus npeon sin areꞌ rasi reꞌ anjarin nrarin naan am nak, 5 “Neon goes, oras au ꞌbi kota Yope, au ꞌonen. Anbi naan, Uisneno nakriraꞌ neu kau nbi mnitas. Nak, on reꞌ au ꞌiit neon goe natfeꞌi, ma isparei kouꞌ goes anboor, ma nakfiirt ee nbi in suusk ein haa sin. Isparei naan ansaun neem neu kau. 6 Oras au ꞌkisu ꞌtaam ꞌeu isparei naan ate, au ꞌiit muꞌit humaꞌ-humaꞌ, esan reꞌ: muiꞌ hae haaꞌ, anonok, nok koro humaꞌ-humaꞌ. Sin arsin reꞌ naan, muiꞌt ein reꞌ hit tanunin sin. 7 Rarit au ꞌneen hanaf es anreun kau mnak, ‘Peꞌu! Amfeen nai! Amroor muiꞌt ein ia, mubarab sin ma mbukae nai!’

8 Mes au utaah am ꞌak, ‘Ka bisa fa, tua! Kais on reꞌ naan, tua! Fin au ka ꞌeuk ꞌiit fa sisi humaꞌ-humaꞌ on reꞌ naan. Hai atoin Yahudis minunin areꞌ muiꞌt ein reꞌ naan!’

9 Mes hanaf naan nataah am nak, ‘Karu Uisneno nak baer es kninuꞌ te, ho kais mak bareꞌ naan ꞌoemetan!’

10 Au ꞌkius ꞌiit isparei naan anboor no teun, ma in naꞌait on anfain neu neon goe tnanan.

11 Nateef oras naan, atoniꞌ teun neem antean umi naan. Sin neman naꞌkon Kaisarea he naim kau. 12 Rarit Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon kau mnak, ‘Ho msaun he mnao mok atoin ein naan nai. Kaisaꞌ ho neekm aan maꞌfenaꞌ! Maski sin atoniꞌ ꞌtetaꞌ, mes kaisaꞌ ho mmaiꞌnisin sin, ma maan sin on reꞌ atoin ꞌoemetan.’ Rarit hit aok-bian sin tuaf nee reꞌ ia, nokan amsaꞌ anbin Kaisarea. Anbi naan, hai mtaam meu aꞌnaak soraurs es naꞌko pah Roma in umi. 13 In naꞌuab am nak, neno fauk akonot, in niit Uisneno In ameput sonaf neno tunan, anhake nbi in umi, ma naꞌuab am nak, ‘Amreek tuaf he nnaon neu Yope he naskau neik naan atoin es, kaan ee naiꞌ Simon Petrus. 14 Atoniꞌ naan of natoon ko mok ho uim ji in nanan, Uisneno In ranan he nsoi nafetin ki, ma annoes nain hi saant ein.’

15 Es naan ate, au ꞌmurai utoon ꞌeu sin Uisneno In Raan Aꞌhonis. Nok askeken ate, Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neem antaam neu sin ok-okeꞌ, on reꞌ neon goes ii hit ttoupu trair Je. 16 Oras au ꞌiit sin antoup In Asmaan Akninuꞌ on naan ate, au umnau Usif Yesus In uaban uhunut reꞌ nak, ‘Naiꞌ Yohanis nasrain ki neik oe nmees, mes Uisneno of anmoꞌe nneis naꞌko naan neu ki, es reꞌ In of anfee ki In Asmaan Akninuꞌ.’✡ 17 Uisneno neikn On es reꞌ anfee In Asmaan Akninuꞌ neu atoniꞌ ꞌteet ein, namnees on reꞌ In nfee Je neu kit. Onaim hi mroim he au ꞌraban Uisneno oo, aiꞌ on mee? Onaim au he uꞌuab ꞌak saaꞌ aꞌtein?”

18 Anneen naiꞌ Petrus natoon nanoon on naan ate, sin ka nasaan anteinꞌ ee fa. Rarit sin npures ma nboꞌis Uisneno nak, “Aijoo! Maineun besi! Uisneno nfei ranan he atoin sonaꞌ amsaꞌ bisa nasaitan sin ꞌmonit asanat, he In nnoes nain sin saant ein, ma sin nmonin piut nok Ne.”

Usif Yesus Iin na anbaits ok neun bare-bare. Bian etan kota Antiokia

19 Neon goes ii, oras sin naꞌmate nrair naiꞌ Stefanus, sin nmurai nhaꞌmuiꞌ ma nasusab apirsait ein neu Usif Yesus. Es naan ate, sin naen anbaits ok neun bare-bare. Bian naenan neun propinsi Finisia. Bian naenan neun puru Siprus, ma bian anteniꞌ naen naꞌroon tar antean kota Antiokia et propinsi Siria. Amnaent ein naan natoon Usif Yesus In Rais Reko anbin mee-mee msaꞌ. Mes sin natonan neu haa sin atoin Yahudis anmesen. Sin ka natonan fa atoniꞌ ꞌtetaꞌ.✡

20 Ma anmuꞌi ntein Uisneno Iin na naꞌkon puru Siprus ma naꞌkon kota Kirene. Bian sin nnaon nkonon neun kota Antiokia et propinsi Siria. Anbin bare naan, sin es reꞌ natonan Usif Yesus In Rais Reko neu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa. 21 Uisneno nfeen sin In kuasan, tar antea too mfaun anpirsain neu Usif Yesus.

22-24 Oras naan, apirsait ein abitan Yerusalem annenan nak, atoniꞌ ꞌtetaꞌ abitan Antiokia npirsain neun Usif Yesus amsaꞌ. Onaim sin nreek haefan tuaf es, kaan ee naiꞌ Barnabas, he nnao nkius sin. Naiꞌ Barnabas naan, atoin neek reko, ma npirsai batuur-batuur neu Uisneno. Asmaan Akninuꞌ natuuk goe msaꞌ.

Oras in neem antea bare naan, in niit nak, batuur-batuur Uisneno nmeup maꞌtaniꞌ anbi atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin aꞌmoink ein. Onaim in nmariin. Rarit in nhaꞌtani nteniꞌ sin, he sin nabeiꞌ ein he natuin piut-piut anbin Uisneno In Raan Aꞌhonis. Nok ranan naan, apirsait ein neu Usif Yesus naꞌbaab ok piut naꞌko neno neu neno.

25 Rarit naiꞌ Barnabas annao nkoon neu kota Tarsus he naim naiꞌ Saulus. 26 Oras in nateef nok naiꞌ Saulus, in nfuir ee he nfanin buꞌ-buaꞌ neun Antiokia. Rarit sin nua sin natua nabaran toon es, nok Usif Yesus Iin na reꞌ abitan Antiokia. Neno-neno te, sin nanoniꞌ Usif Yesus In Raan Aꞌhonis neu too mfaun ein. (Anbi kota Antiokia reꞌ ia, naꞌ atoniꞌ anteek apirsait ein neu Usif Yesus nak ‘atoni Kristen’).†

27 Oras sin nua sin nbin Antiokia feꞌ, anmuiꞌ tuaf fauk neman naꞌkon Yerusalem. Uisneno biasa npaek atoin ein naan he njarin In mafefa kniunꞌ ein. 28 Tuaf es naꞌko mafeef ein naan, kaan ee naiꞌ Agabus. Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon ee mnak, “Of amnaahs ii maꞌtaniꞌ antaman pah-pinan fuun am nateef.” Onaim naiꞌ Agabus natoon ee neu bian anteniꞌ. (In uaban naan anjair batuur oras naiꞌ Klaudius, uis koꞌu keser Roma, naꞌnaak.)✡ 29 Anneen naiꞌ Agabus in uaban on naan ate, Usif Yesus Iin na reꞌ abitan Antiokia namin ranan ma nabuab ein roit, he nsonuꞌ sin neu sin aok-bian anbi Usif Yesus, reꞌ nmonin nbin susat anbi propinsi Yudea. Tuaf meseꞌ-meseꞌ anfee natuin in aꞌbeꞌin. 30 Nabuab anrair on naan ate, sin nreek naiꞌ Barnabas nok naiꞌ Saulus, he sin nua sin nnaon naat roit ein naan neu aꞌnaak jemaaꞌt ein nbi bare naan, he nbait sin neu asuust ein.

12

Naiꞌ Yakobus in aꞌmaten, ma naiꞌ Petrus antaam bui

1 Oras naan, usif naiꞌ Herodes* anmurai nhaꞌmuiꞌ Usif Yesus In apirsait ein bian. 2 In naprenat tuaf he nroor naꞌmaet naiꞌ Yakobus npaek suniꞌ. Naiꞌ Yakobus naan, naiꞌ Yohanis in tataf. 3 Oras naiꞌ Herodes nahiin nak naiꞌ Yakobus in aꞌmaten anharineb aꞌnaet Yahudi sin neek ein, in nmoꞌe nneis naꞌko naan. Onaim nateef nok neon koꞌu reꞌ sin nteek nain je nak, Fesat Utunuꞌ reꞌ ka Maseor Muur fa,† in naprenat tuaf he nnaon nheek naan naiꞌ Petrus. 4 Anheke nrair je on naan ate, sin nataam ee nbi bui. Rarit sin nruur naan sorarus pukan haa, he nmakseun ein et fai ma manas, he npao ma ntiut naiꞌ Petrus. Sorarus pukan es ate, tuaf haa. Naiꞌ Herodes anroim he nafeek naiꞌ Petrus in rasi anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak, oras fesat naan namsoup. 5 Onaim oras sin nataam naiꞌ Petrus anbi bui, Usif Yesus In apirsait ein anꞌoen ein piut-piut, antotin he Uisneno npafaꞌ ma npanat naiꞌ Petrus.✡

Uisneno napoitan naiꞌ Petrus naꞌko bui

6 Nokaꞌ on naan ate, usif naiꞌ Herodes he nafeek naiꞌ Petrus in rasi nbi too mfaun ein sin humak ma sin matak. Mes mabeꞌ naan, sin nfuut naiꞌ Petrus nok korenit nonoꞌ nua anbi bui je nanan. Rarit in ntuup anbi sorarus nua sin atnaank ein. Sorarus bian anteniꞌ anhaken ma npaon anbi eonꞌ ee in matan.

7 Nok askeken ate, Uisneno In ameput es neem naꞌko sonaf neno tunan ma nhake nbi naan. Rarit keꞌen naan anmeu ꞌsiin-ꞌsiin. Rarit ameput naan anpooꞌ nafenaꞌ naiꞌ Petrus am nak, “Peꞌu! Amfeen nai!” Oras naan amsaꞌ, korenit naan natsefiꞌ nain naꞌko naiꞌ Petrus in aꞌniman. 8 Rarit ameput sonaf neno tunan naan anreun goe mnak, “Ampaek ho baru! Ampaek ho ꞌpein haef ein!” Naiꞌ Petrus anpaek anrair on naan ate, ameput naan anrenu nteinꞌ ee mnak, “Ampaek ho baru mnaun kotif, ma uum he mutuin kau nai!”

9 Onaim naiꞌ Petrus natuin ameput naan anpoin naꞌkon bui. Mes naiꞌ Petrus natenab nak, aiꞌ in suma namnei. Te kaah, naan ro njair tebe. 10 Oras sin nnaon nasoup baer paot nua nmaktun-tuin ein ate, sin ntean eon besi. Enoꞌ naan nasoitn on kuun, ma sin anpoi natuin ranan reꞌ he nnao neu kota. Nok askeken, Uisneno In ameput naan annao nasaitan naiꞌ Petrus anmes-mees.

11 Oras ameput naan namneku nrari te, naꞌ naiꞌ Petrus nahiin ma natenab am nak, “Namneo! Oras ia, au feꞌ uhiin. Uisneno nsonuꞌ In ameput neem he nafetin kau naꞌko naiꞌ Herodes in aꞌniman. Uisneno nmoeꞌ on reꞌ naan, he atoin Yahudis sin tenab amreꞌut reꞌ he najairb ee neu kau, ka ntoom kau fa.”

12 Rarit naiꞌ Petrus annao neu ain Maria in umi. Ain Maria reꞌ ia, naiꞌ Yohanis in ainaf. Naiꞌ Yohanis naan, in kanan es anteniꞌ, es reꞌ naiꞌ Markus. Anbi naan, anmuiꞌ tuaf amfaun reꞌ nabuan ma nꞌoen ein. Sin ntotin he Uisneno nturun naiꞌ Petrus nok in rasi. 13 Neem antea umi naan ate, naiꞌ Petrus anteeꞌ ma nhaman anbi enoꞌ naan in kotin. Onaim aan feot ameput es anbi umi naan, kaan ee bi Rode, nnao naꞌmeꞌo he nahiin neu amnemat naan sekau. 14 Anneen naiꞌ Petrus in haan ee te, in nahiin nain je. In nmariin anmaet. In naen antaam, ma natonan neu abitan naan am nak, “Naiꞌ Petrus anhaek et moneꞌ!” Natuin marinet koꞌu naan, tar antea in nnikan nain nak in he nasoitan enoꞌ naan neu naiꞌ Petrus.

15 Mes sin natahan am nak, “Kahaf! Kaisaꞌ muꞌraruꞌ on naan!”

Mes bifee naan naꞌkikuꞌ mates nak, “Kahaf! Reꞌ nee, ro naiꞌ Petrus in hanan! In nhaek et moneꞌ!”

Mes sin ka npirsain fa. Sin naꞌuab ein am nak, “Of oniꞌ Uisneno In ameput sonaf neno tunan, reꞌ anpanat naiꞌ Petrus.”

16 Sin nmatitaꞌ-roin rasi naan ate, naiꞌ Petrus anhaman piut, tar antea sin nasoitan enoꞌ naan. Nasoit anrair je te, sin noo mkakan, natuin in reꞌ naan naiꞌ Petrus batuur. 17 Naiꞌ Petrus naꞌaitiꞌ in aꞌniman, he namnebaꞌ sin. Rarit in npeon sin nok ranan mee mꞌes Uisneno napoitn ee naꞌko bui. Onaim in nreun sin am nak, “Hi mnao nai he mitoon rasi reꞌ ia meu naiꞌ Yakobus ma haef bian sin.” Rarit naiꞌ Petrus npoi nnao neu bare bian anteniꞌ.

18 Kiuk anaꞌ te, oras soraur apaot ein ka niit anteniꞌ fa naiꞌ Petrus, sin ntakaꞌnaan ein ma namtaun nmaten, natuin sin ka nahinin fa rais saaꞌ es reꞌ of he nboor neu sin. 19 Oras usif naiꞌ Herodes nahiin rasi naan, in naprenat sin he naim naiꞌ Petrus. Mes sin ka nateef niit fa nok ne. Onaim naiꞌ Herodes naprenat he nparikas soraur apaot ein. Anparikas anrair sin on naan ate, in nreun he nroor niis sin ok-okeꞌ.

Rarit naiꞌ Herodes annao nasaitan propinsi Yudea, ma natua anbi kota Kaisarea.

Usif Herodes Agripa anmaet

20 Oras naan, abitan kota Tirus ma kota Sidon, sin biasa nsosan amnahat naꞌkon usif naiꞌ Herodes in pah. Mes aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, usif naan anmamusun nok sin. Rarit sin nmaꞌakoran ma namin ranan he naraem ok nok ne. Onaim sin npiir naan tuaf fauk he nateef nok usif Herodes. Oras tua mapiir ein naan antean kota Kaisarea, sin makhiin ein nok atoin es, kaan ee naiꞌ Brastus. In njair atoin makanaꞌ et uisf ee in sonaf. Sin nmaꞌakoran nok naiꞌ Brastus, he in njair afuriꞌ ma asoitan ranan neu sin, he sin bisa nateef nok usif Herodes.

21 Rarit usif Herodes anroim he ntoup sin, onaim sin npiir naan oors es he natefan. Neno naan, sin nmoꞌen acara koꞌu. Usif Herodes anpaek in baur usif, ma antook anbi in aꞌtoko prenat. Onaim in naꞌuab nok sin. 22 Anneen in hanan on naan ate, sin nboꞌis ma naikas usif Herodes nak, “Amneen nai in hanan naan! Ia ka hanaf mansian fa! Ia pah ii tuan in hanan!” 23 Nok askeken, Uisneno In ameput es neem naꞌko neon goe tunan ma neikin naiꞌ Herodes menas huum es, natuin in antoup pures neu in tuan, tar antea in nsiuꞌ naꞌrobaꞌ Uisneno. Onaim pansoe ngguin naꞌsusuꞌ naiꞌ Herodes in aon, tar antea in maet.

24 Rasin naan ok-okeꞌ anjarin, maut he Uisneno In Rais Reko nhanua gon piut, ma tuaf-tuaf reꞌ natuin Usif Yesus In Raan Aꞌhonis naꞌbaab ok piut.

25 Oras naiꞌ Barnabas ma naiꞌ Saulus nua sin annaon naat anrair fitis-babat neu abitan Yerusalem, sin ntebi nfanin neun kota Antiokia. Sin nok atoin muinf es, kaan ee naiꞌ Yohanis. Sin nteek ee te, naiꞌ Markus amsaꞌ.

13

Apirsait ein Antiokia nreek haefan naiꞌ Barnabas nok naiꞌ Saulus

1 Anbi kota Antiokia, tuaf amfaun anpirsain anrarin neu Usif Yesus. Anmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ Uisneno anpaek sin he njarin In mafefa kninuꞌ. Ma bian anteniꞌ In npaek sin he nanoniꞌ too sraniꞌ. Sin esan reꞌ:

naiꞌ Barnabas,

naiꞌ Simeon, (sin biasa anteek nain je mnak, ‘naiꞌ Metan’),*

naiꞌ Lukius, naꞌko kota Kirene,

naiꞌ Menahem, (reꞌ sin npairoir je naꞌko aanꞌ-anaꞌ nok usif Herodes),†

ma nok naiꞌ Saulus.

2 Neot es, sin nanaah ok, ma sin nabuan ma naꞌbesan neun Uisneno. Rarit Asmaan Akninuꞌ natoon neu sin am nak, “Ampiir maan naiꞌ Barnabas nok naiꞌ Saulus. Fin Au meup gui mfaun. Onaim sin ro he nait mepu reꞌ Au he unaaꞌt ee neu sin.”

3 Oras sin nanaah anrair jok ma nꞌoen ein anrarin on naan ate, sin ntao sin aꞌniimk ein neu naiꞌ Barnabas ma naiꞌ Saulus, he ntabis sin. Onaim sin nreek haefan sin nua sin, he nanaobaꞌ Uisneno In mepu.

Naiꞌ Barnabas ma naiꞌ Saulus antean puru Siprus

4-5 Oras Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naprenat naiꞌ Barnabas ma naiꞌ Saulus he nua sin nnaon natoon In Kabin ma Prenat neu bare-bare, sin nnao nahunun neun kota es et tais je ninin, kaan ee, Sereukia. Naiꞌ Yohanis (reꞌ sin nteek ee msaꞌ ate, naiꞌ Markus) nnao nabua nok sin. Antean bare naan ate, sin nsaen abnao oe he nnaon neun puru Siprus. Antean Siprus, sin nsanun anbin kota es, kaan ee, Saramis. Anbin kota naan, sin ntaman nbin atoin Yahudis sin uim onen fani-fani he nanoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat neu abitan naan.

6-8 Rarit sin npoi-ntaman naꞌkon kuan es neu kuan es, tar sin neman ntean kota es et puru naan in tukan bian, reꞌ nteek ee te nak, Pafos. Gubernur ee natua et kota naan. In kaan ee, naiꞌ Sergius Paulus. In roen ii naꞌaik. Oras in nneen nak naiꞌ Barnabas sin neman anrarin etan kota naan, in nreek tuaf he noꞌen sin, natuin in nmariin he nneen fainekat naꞌko Uisneno.

Mes anbi naan, anmuiꞌ atoin Yahudis es, kaan ee naiꞌ Bar Yesus (in kanan es anteniꞌ reꞌ neik uab Yunani te nak, ‘Elimas’). In atoin araut. In biasa napoi atoniꞌ nak, in njair Uisneno In mafefaꞌ amsaꞌ. In nmapartei reko nok gubernur naan. Onaim oras naiꞌ Barnabas sin neman, in nkopoꞌ gubernur naan he kais antoup sin. In nsobaꞌ he nakekuꞌ gubernur naan, he kais anpirsai neu Naiꞌ Yesus.

9 Mes Uisneno In Asmaan Akninuꞌ nfee kuasat neu naiꞌ Saulus (reꞌ sin nteek ee msaꞌ ate naiꞌ Paulus). Es naan ate, in naꞌkeꞌen in matan fuan neu araut naan. Rarit in naꞌuab am nak, 10 “Hoe! Elimas! Ho on reꞌ niut reꞌuf! Ho poi moroꞌ ko! Ho he mupoi tar antea mee? Ho mraban areꞌ kanan rais reko. Es naan ate, hai mihini mrair, ho mutuin niut reꞌuf ein sin aꞌnakat. Kais ammoꞌe mteniꞌ nai! Kaisaꞌ muꞌekaꞌ ranan Uisneno reꞌ amneo tiro kuun naan! 11 Ho mneen, feꞌ! Uisneno of anhukun ko. Ho of amfoor, ma ho of ka miit fa saaꞌ-saaꞌ, tar neno fauk ankoon.”

Naiꞌ Paulus naꞌuab anrair on naan ate, atoniꞌ naan anfoor nain. Onaim in nabreo ranan he naim tuaf he nnaaꞌ in aꞌniman, he nheer neik je.

12 Oras gubernur naan niit nok in matan fuan, ma nneen nok in rukin, noniꞌ-taruꞌ naꞌko naiꞌ Barnabas sin anmatoom nok Naiꞌ Yesus, in nsanmaak, rarit in npirsai neu Usif Yesus.

Sin neik Rais Reko neu kota Antiokia es, et propinsi Pisidia

13 Naiꞌ Paulus sin nsaen abnao oe naꞌkon kota Pafos et puru Siprus, he nnaon neu kota es et propinsi Pamfilia, reꞌ nteek ee nak, Perga. Antean bare naan ate, sin nsanun naꞌko bnao oe, rarit naiꞌ Yohanis Markus anbaits on nok sin he in ntebi nfain neu Yerusalem. 14 Naꞌkon Perga, sin nnaon raan metoꞌ neu kota Antiokia et propinsi Pisidia.

Sin antean kota naan. Rarit, nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat, sin nokan nꞌoen ein anbin atoin Yahudis sin uim onen. 15 Oras naan, sin nresan naꞌko kaꞌo Musa in surat, ma naꞌko Uisneno In mafefa kninuꞌ bian sin suurt ein. Rarit aꞌnaak uim onen sin antoit naiꞌ Paulus sin am nak, “Sin amaꞌ arki! Karu hi mmuiꞌ uab saaꞌ neu kai te, hai mtoit he miꞌuab meu kai, he mhaꞌtain hai neekm ein.”

Naiꞌ Paulus anmurai naꞌuab nok atoin Yahudis anbi Antiokia

16 Rarit naiꞌ Paulus anhake nbi sin maatk ein. In nait in aꞌniman ma ntoit sin he ntaꞌ-taꞌan. Rarit in naꞌuab am nak, “Aok-bian arki, too Israꞌel! Ma ainaꞌ-amaꞌ sin reꞌ ntaam meu rais pirsait Yahudi, natuin hi neekm ein naan namnau niis too Israelas sin Uisneno. Au ꞌtoit ki he mpasan hi ruikm ein ma mneen kau!

17 Uisneno npiir ma nbeit anrair hit beꞌi-naꞌi too Israꞌel naꞌko afi unuꞌ. Oras sin nnaon natuan anbin pah Masir, reꞌ ka sin pah aa fa, Uisneno nfeen sin tetus ma ao-minaꞌ, tar antea sin nasuufn am namsaꞌin. Rarit Uisneno npaek In kuasan ma neik sin npoin naꞌkon pah Masir.✡ 18 Rarit sin nnaon naꞌkon baer jes neun bare bian, tar antea toon boꞌ haa. Maski sin naꞌnaak-fatun, mes Uisneno natuuk sin nok neek sabaar.✡ 19 Rarit Uisneno nnoes naneuk nain too pah hiut anbi pah Kanaꞌan. Onaim In nbait afu pah naan neu hit beꞌi-naꞌi sin, he njair sin auf pusaak.✡ 20 Sin nmonin on naan, tar antea toon natun haa mboꞌ niim (450).

Rarit Uisneno naiti nfeen sin afeek rasi tuaf amfaun, he naꞌnaak sin, tar antea Uisneno npiri nfeen sin In mafefa kniun es, kaan ee naiꞌ Samuel.✡ 21 Oras naiꞌ Samuel anjair Uisneno In mafefa kninuꞌ, hit beꞌi-naꞌi sin anromin he nmuꞌin kuuk usif. Es naan ate, Uisneno nbeiti nfeen sin naiꞌ Kisi in anah, es reꞌ naiꞌ Saul, naꞌko uuf naiꞌ Benjamin. Naiꞌ Saul anjair usif ma naprenat tar toon boꞌ haa.✡ 22 Rarit Uisneno nasaunt ee. Ma In nait naiꞌ Isai in aanh es, kaan ee naiꞌ Daut, he njair uis feꞌu, ansekaꞌ naiꞌ Saul. Uisneno nahiin narek-rekoꞌ naiꞌ Daut in nekan, es naan ate, In naꞌuab am nak, ‘Naiꞌ Isai in anah naiꞌ Daut reꞌ ia, in neekn ii he noi natai nok Au nekak. In of anmoeꞌ natuin areꞌ Au roimk ein okeꞌ.’✡ 23 Oras naan, Uisneno nbaꞌan nak In of anfee tuaf es naꞌko naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun, he nsoi nafetin too Israꞌel naꞌkon sin saant am penu sin. Au he utoon ki ꞌak, naiꞌ Daut in sufan reꞌ Uisneno nbaꞌan nain je naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus.”

Naiꞌ Paulus naꞌuab nak Usif Yesus naan, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem

24 Naiꞌ Paulus antuut antein in uaban am nak, “Oras Usif Yesus ka nait In meup goe fa feꞌ, tuaf es, kaan ee naiꞌ Yohanis, annao natoon neu too Israelas sin, nak sin ro he naꞌpisan naꞌko sin saant am penu sin, rarit sin ro he nasranin he njair tanar nak, sin nareko nfanin nok Uisneno.✡ 25 Oras naiꞌ Yohanis in meup gui he noi namsoup, in natoon am nak, ‘Hi kais mitenab mak, au reꞌ ia Tuaf reꞌ Uisneno anbaꞌan he nreek Ee neem. Mimnau mirek-rekoꞌ! Hi ro he mpao Tuaf es, reꞌ of In he neem. In maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kau, tar antea au ka masoꞌik kau fa, maski bait au ꞌjari haa In aan rekaꞌ, fin au ka umnees ꞌok Ne fa.’‡ ✡

26 Aok-bian arki! Hi reꞌ kaꞌo Abraham in sufan, ma tuaf bian reꞌ hi neekm ein namnau Uisneno. Amneen kau feꞌ! Uisneno natoon rasi ia neu kit, he hit tahiin In Raan Aꞌhonis. In nsoi nafetin kit ma nsaok nain hit saant ein. 27 Naꞌko afi unuꞌ, Uisneno npaek In mafefa kniunꞌ ein, he ntui natoon rasi nmatoom nok Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem. Onaim hit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, nok atoniꞌ bian anteniꞌ abitan Yerusalem, anrees nafan-fanik tuis ein naꞌkon mafefa kniunꞌ ein. Anbi neno snasat, sin ntaman neun uim onen, he sin nresan rasin naan nbin Uisneno In Suur Akninuꞌ. Mes sin ka nahinin fa nak Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Rarit sin namin ranan he nhukun naꞌmaet Je. Mes rasi naan, nanokab manbaꞌan reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antui nain sin. 28 Sin nmoꞌen rasi humaꞌ-humaꞌ neu Naiꞌ Yesus he nakreo namouf Goe, mes sin ka niit fa In sanat saaꞌ-saaꞌ. Maski on naan, mes sin nnaon neu gubernur Pilatus ma ntotin he nroor naꞌmaet Je.✡ 29 Gubernur naan anroim natuin sin. Onaim sin nkuus nakfirit Naiꞌ Yesus anbi hau nehe, tar In nmaet. Mes areꞌ rasin naan, ka nasuir fa nok areꞌ saaꞌ reꞌ mafefa kniunꞌ ein sin antui nain je. Rarit sin nasanut In aon naꞌko hau neeh je in tunan, sin naskau neik Je ma natuun Ee nbi noup fatu.✡ 30 Mes Uisneno npaek In kuasan, ma namonib nafaniꞌ Naiꞌ Yesus naꞌko In aꞌmaten.

31 Oras Naiꞌ Yesus anmoni nfain, In nakriir On fani-fani neu tuaf amfaun. Sin esan reꞌ neman buꞌ-buaꞌ nok Ne naꞌkon propinsi Galilea neun Yerusalem. Ma oras ia, sin es reꞌ ansaksii ma natoon neu too Israelas sin ok-okeꞌ.”✡

Naiꞌ Paulus natoon nak Uisneno npake nrair In mafefa kniunꞌ ein he natoon nanin anmatoom nok Usif Yesus

32-33 Naiꞌ Paulus antuut in uaban naan am nak, “On nai! Hai nua kai reꞌ ia, au ꞌok naiꞌ Barnabas, iim miꞌko raan aꞌroo, he mitoon ki mak, saaꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan neu hit beꞌi-naꞌi sin, oras ia, nanookb on een. Uisneno namonib nafaniꞌ Naiꞌ Yesus naꞌko In aꞌmaten. Anbi Surat Pures-Boꞌis bataꞌ nua, Uisneno npaek tuaf he ntui rasin reꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem. In ntui mnak,

‘Ho reꞌ ia, Au Aanh aa ko.

Neno ia, Au ꞌait Ko mjair anaaꞌ aprenat.’✡

34 Naꞌko un-unuꞌ Uisneno nbaꞌan nrair nak, In of namonib nafaniꞌ Tuaf reꞌ In nbaꞌan he nreek Ee neem naan, ma Tuaf naan of ka nmate nteniꞌ fa. Es naan ate, Uisneno npaek In mafefa kninuꞌ he ntui mnak,

‘Nahunu te, Au ꞌuhakeꞌ ꞌain rais manbaꞌan ꞌok usif naiꞌ Daut, he ꞌfee tetus-athoen neu ne.

Onaim oras ia, Au he uhakeꞌ ꞌteniꞌ rais manbaꞌan ꞌok ko, natuin naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun es reꞌ ho.’✡

35 Anmuꞌi nteniꞌ Surat Pures-Boꞌis bian reꞌ ntui mnak,

‘Uisneno ka nparakan fa Ho Tuaf Amneot In aon-taꞌun he npunu nbi In nopu.’✡

36-37 Amneon ii, on nai: Surat Pures-Boꞌis reꞌ ia, ka nruur fa neu naiꞌ Daut kuun! Hit tahiin on naan, natuin usif naiꞌ Daut anmoeꞌ anrair rais reko mfaun neu in too, rarit in nmaet. Ma sin nsuub in aon-taꞌun naan. In aon naan, anpunu nrair. Onaim hit tahiin tak Surat Pures-Boꞌis naan ka nruur fa neu naiꞌ Daut, mes anruur atoin sonaꞌ. Karu Atoniꞌ reꞌ anruur goe naan anmaet, Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Es naan ate, In aon-taꞌun naan, of ka npuun niit fa.

38-39 Onaim aok-bian arki, amneen mirek-rekoꞌ! Atoniꞌ naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus! Karu hit tpirsai teu Ne, In of nasaah areꞌ sanat, reꞌ in amneon ii hit es reꞌ he tasaah kuuk sin. Nok ranan naan ate, Uisneno annoes nain areꞌ hit saant ein ok-okeꞌ. Mes hit tahini trari msaꞌ, tak maski hit tmoeꞌ tatuin kaꞌo Musa in atoran haart ein ok-okeꞌ on naan amsaꞌ, ka neu he namneobaꞌ kit fa nbi Uisneno In human ma In matan. 40-41 Etun hi ro he mitenab mirek-rekoꞌ. Kais-kaisaꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein sin natoon nain je et afi unuꞌ naan, antoom anfain neu ki. Sin antuin am nak,

‘Ampaant om, areꞌ atoin amꞌakan sin, reꞌ ka nfairoir fa es-es!

Fin Au, Uisneno, aꞌmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ reꞌ namkakab tuaf amfaun;

mes hi of amtoup in seun-baran, he hi mmate mkoon.

Au ꞌmoeꞌ rais jes, oras hi mmoin feꞌ,

mes hi ka mroim fa he mtoup goe.

Maski atoniꞌ nanoniꞌ ki,

mes hi ka mroim fa he mihiin rasi naan.

Reko nneis, hi mitenab mifan-faniꞌ rasin naan, he hi msanmaak amsaꞌ.’✡

Onaim aok-bian arki. Mitenab mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ au utoon ki feꞌe na. Kais amporin main saaꞌ reꞌ hi mneen amrair je feꞌe na, on reꞌ tuaf-tuaf amꞌakan sin aꞌmoeꞌk ein. Au uabk ein naꞌtuuk ma naꞌpaar on reꞌ naan. Makasi, tua.”

42 Naꞌuab anrair on naan ate, naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas anfeen anhaken he nnaon nasaitan uim onen naan. Mes abitan naan antotin, he reko te, sin nfain neman anbi neno snasat amnemat, he naknutuꞌ nteniꞌ saaꞌ reꞌ sin naꞌuab anrair je feꞌe na. 43 Oras sin anpoin naꞌkon uim onen naan, anmuiꞌ tuaf amfaun anbi bare naan, reꞌ annaon natuin naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas. Ma sin nua sin anfaineek sin am nak, “Hit tahiin tak Uisneno In nekan reokn ii kah een neu kit. Es naan ate, hi ro he mnaaꞌ miheran Uisneno In manekan naan.”

Atoin Yahudis sin aꞌnaet ein ka ntoup fa naiꞌ Paulus sin

44 Nateef nok atoin Yahudis sin neno snasat amnemat, aar akreꞌo te abitan kota naan anpoin ok-okeꞌ he nneen Uisneno In Kabin ma Prenat. 45 Mes oras atoin Yahudis sin aꞌnaet ein niit too mfaun ein neman he nnenan naiꞌ Paulus sin uabk ein, sin neek ein namenan. Rarit oras naiꞌ Paulus naꞌuab, sin nraban foro-koos goah, ma sin naꞌuab ein he namouf sin.

46 Mes naiꞌ Paulus sin ka nteet ok fa, ma sin naꞌuab ein maat-maat. Sin naꞌuab ein am nak, “Batuur! Uisneno anfei ranan nahuun neu hit atoin Yahudis, ma nfee kit Rais Reko. Ma tebe ro he on reꞌ naan! Mes hi ka mtoup goe fa. Es naan ate, hi ka masoꞌik fa he mmoin piut mok Uisneno. Onaim oras ia, hai he meik Rais Reko naan meu uuf ma pah aꞌtetaꞌ antein, natuin hi mtorak main je. 47 Fin Uisneno anreek haefan kai, nahuum on reꞌ kaꞌo Yesaya antui nain je mnak,

‘Au ꞌait ki nahuum on reꞌ paku reꞌ ntanaꞌ neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ nteniꞌ, reꞌ ka atoin Yahudis fa,

he hi mtanaꞌ ranan reꞌ neem neu Kau,

he Au ꞌsoi ufetin sin naꞌko sin sanat.

Rarit hi ro he miruruꞌ ranan naan amsaꞌ, anbi pah-pinan anfuun am nateef.’ ”✡

48 Oras atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin annenan on naan ate, sin nmariin anmaten. Ma sin boꞌis Uisneno mnak, “Hai mboꞌis Uisneno! Uisneno In Rais Reko naan, reokn ii kah een!” Anbi naan, anmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ Uisneno nafeek anrair et afi unuꞌ, he sin anmonin nabar-baran nok Uisneno. Ma sin ok-okeꞌ anpirsain neun Usif Yesus.

49 Uisneno In Kabin ma Prenat nabeon On, naꞌko tuaf neu tuaf anbi pah naan anfuun am nateef.

50 Anbi kota naan, anmuiꞌ atoin makanaꞌ, et bifee ma atoniꞌ. Bian sin anneek ma namnau Uisneno. Mes atoin Yahudis sin aꞌnaet ein neman ma ntaon sin uabaꞌ, tar antea atoin makaan ein naan nriuꞌ napoitan naiꞌ Paulus nok naiꞌ Barnabas naꞌko sin pah naan. 51 Oras sin npoin naꞌkon kota naan, sin nua sin nait naan ꞌmoꞌet es natuin harat. ꞌMoꞌet naan es reꞌ ntekar askukuꞌ naꞌko sin haek ein, anjari ꞌtakaf meseꞌ nak, abitan kota naan ka nromin fa he natniin Uisneno In Rais Reko reꞌ sin nua natoon ee naan. Rarit sin nnaon nasaitan kota naan. Onaim sin nnaon neun kota es anteniꞌ, kaan ee, Ikonium.✡

52 Mes apirsait ein neun Usif Yesus abitan Antiokia, sin neek ein anmarinan, natuin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ neiki ꞌbeꞌif ma maꞌtanif neu sin neek ein.

14

Naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas anbin kota Ikonium

1 Oras naiꞌ Paulus nok naiꞌ Barnabas antean kota Ikonium, sin ntaman nbin atoin Yahudis sin uim onen. Anbi naan, sin naꞌuab ein rasi mfaun anmatoom nok Uisneno In Rais Reko, tar antea atoin Yahudis ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ npirsain neu Usif Yesus. 2 Mes anbi naan, anmuiꞌ atoin Yahudis bian reꞌ nnaaꞌ naher-heran sin atoran harat, ma sin ka nromin fa he ntoup naiꞌ Paulus sin uabk ein. Sin esan reꞌ anhuitaꞌ atoniꞌ ꞌtetaꞌ mfaun he natoꞌon niis nonot apirsait ein neun Usif Yesus. 3 Mes naiꞌ Paulus sin ka namtaun fa. Sin natonan piut-piut Usif Yesus In Rais Reko neu sekau-sekau goah. Sin natonan am nak, Usif Yesus In nekan naan nasoitn On neu sekau-sekau goah. In nfee kuasat he sin bisa nmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ amsaꞌ, he too mfaun ein nahinin am nak, Uisneno npaek sin.

Oras naan, naiꞌ Paulus sin natuan aꞌroo nbin kota naan. 4 Rarit abitan kota naan anbaits ok pukan nua. Puukn es natuin atoin Yahudis reꞌ nnaaꞌ naheran sin atoran harat feꞌ, ma puukn es anteniꞌ anpeis Usif Yesus In haef ein. Puukn nuaꞌ ein reꞌ naan, nmasein haen ein es nok es.

5 Ma atoin Yahudis bian reꞌ nnaaꞌ naheran sin atoran harat feꞌ, sin nabuan ma namin ranan nok atoniꞌ bian ma nok sin aꞌnaakt ein, he nasusab Usif Yesus In haef ein. Sin he npoir naiꞌ Paulus sin neikin fatu. 6 Mes tuaf bian natonan naiꞌ Paulus sin am nak, anmuiꞌ atoniꞌ puukn es, reꞌ nateenb ein amreꞌut neu sin. Onaim sin naenan ma naꞌkoor ein anbin propinsi Likonia, anbin kota Listra, ma kota Derbe, ma kuan-kuan anfuun am nateef anbi naan. 7 Anbin baren naan, sin nmurai natoon Usif Yesus In Rais Reko.

Naiꞌ Paulus sin anbin kota Listra ma kota Derbe

8 Antean kota Listra on naan ate, naiꞌ Paulus nok naiꞌ Barnabas nateef nok atoin es. In haek ein anbuan nanin oras in ainf ee nahoins ee. 9 Atoniꞌ naan antook ma anneen naiꞌ Paulus in retaꞌ. Rarit naiꞌ Paulus ankius naꞌteesn ee, ma natenab am nak, “Atoniꞌ ia in pirsain ii, ro of narekoꞌ in tuan!” 10 Onaim naiꞌ Paulus anhaman atoniꞌ naan am nak, “Baꞌe! Amfeen amhaek nai!” Anneen on naan ate, in nꞌookr on anfeen anhaek ma annao nain.

11 Oras sin niit naiꞌ Paulus anmoeꞌ rasi naan ate, sin nmasahun. Onaim sin naꞌuab ein neik sin uab Likonia mnak, “Hi mneen feꞌ! Atoin nuaꞌ ein reꞌ ia, pah ii tuan. Sin neman naꞌkon neon goe tunan ma nabain ok on reꞌ mansian!” 12 Sin naꞌuab ein on naan, natuin sin natenab am nak naiꞌ Barnabas naan, nahuum on reꞌ sin pah tuaf es, kaan ee naiꞌ Seus. Ma naiꞌ Paulus, atoin aꞌuabaꞌ naan, sin nak aiꞌ namnees nok pah tuaf es, kaan ee naiꞌ Hermes.* 13 Anbi kota naan in kotin, anmuiꞌ uim fuat es neu sin pah tuaf naiꞌ Seus. Sin niit naiꞌ Paulus sin on naan ate, meo naꞌko Seus neik fubonaꞌ amfaun ma nheer neik bijae keos koꞌu fauk, he nafuataꞌ sin neu naiꞌ Paulus sin. Onaim too mfaun ein naan annaon natuin meo naan he nfuan neu Usif Yesus In haef ein.

14 Mes oras sin nahinin nak atoni mfaun ein naan he nfua neu sin, naiꞌ Paulus nok naiꞌ Barnabas anpenan sin. Rarit sin naenan neu too mfaun naan sin maatk ein, ma sin npius nareuꞌ sin barun. Naan anjair tanar nak, sin ka nromin fa saaꞌ reꞌ too mfaun ein anmoeꞌ je naan. Rarit sin nua sin nhuun ein am nak, 15 “Airoo! Nansaaꞌ am es hi mmoeꞌ rasi ia? Kaisaꞌ hi miteenb am mak hai reꞌ ia pah ii tuan. Hai reꞌ ia, mansian ahaa msaꞌ on reꞌ hi. Hai iim meu bare ia, he mitoon ki rais reok goes. Hi ro he maikoit areꞌ hi pah tuaf ein naan reꞌ ka maꞌoosꞌ ein fa. Hi ro he mituin Uisneno ꞌHonis amneot. Natuin In es reꞌ nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, nok in afan ok-okeꞌ.✡ 16 Un-unu te, areꞌ uuf ma pah anmonin natuin sin roimk ein meseꞌ-meseꞌ. Uisneno ankonan sin on naan amsaꞌ. 17 Mes Uisneno ka nnikan fa he nfeen sin tanar humaꞌ-humaꞌ, he sin nahinin am nak, Uisneno naan, Arekot kuun. In es reꞌ nasanut uran neem neu kit ok-okeꞌ. In es reꞌ anfee penaꞌ-makaꞌ neu kit. In es reꞌ anhao ma nfait kit, ma anharineb hit nekak.”

18 Maski naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas antaar sin he kaisaꞌ anmoꞌen on reꞌ naan, mes atoin ein naan naseesb ok he neikin fuat he nfee sin neu sin.

19 Oras naan, anmuiꞌ atoin Yahudis fauk reꞌ neman naꞌkon kota Antiokia ma kota Ikonium, sin neman neun kota Listra. Sin nhuitaꞌ too mfaun ein he nraban Usif Yesus In haef ein. Onaim sin naitin fatu ma npoir naiꞌ Paulus. Sin nak aiꞌ naiꞌ Paulus anmate nrair. Onaim sin nheer anfonat naiꞌ Paulus he npoirn ee neu kota naan in kotin.

20 Mes oras nonot apirsait neu Usif Yesus sin nhaek ma nauban naiꞌ Paulus on naan ate, in nfeen. Rarit in ntaam anfain neu kota naan. Nokaꞌ on naan ate, in nok naiꞌ Barnabas annaon nkonon neu kota es anteniꞌ, kaan ee, Derbe.

Naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas anfanin ntenin neu kota Antiokia et propinsi Siria

21 Naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas natoon Usif Yesus In Rais Reko nbi kota Derbe msaꞌ. Rarit too mfaun ein anpirsain neu Usif Yesus. Rarit sin nua sin nfanin ntenin anbin kota Listra. Naꞌko bare naan, sin nfanin neun kota Ikonium. Naꞌko naan, sin nnaon nkonon neun Antiokia et propinsi Pisidia. 22 Anbi bare naan, sin naꞌuab ein nok atoniꞌ reꞌ natuinaꞌ Usif Yesus he nhaꞌtain sin neek ein. Sin namnaub sin am nak, “Aok-bian arki! Karu hit ttaam atjair Uisneno Iin ja kit, kais mitenab mak hit of ka neu tapein fa susat ma haꞌmuꞌit antein. Natuin maski on mee msaꞌ, hit ro he tapein haꞌmuꞌit. Mes hit ro he ttahan ma taran, he tatuin Usif Yesus piut.” Sin nua sin nanoniꞌ rasi naan neun atuinaꞌ Usif Yesus anbin kota naan.

23 Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas namin tuaf he nait sin anjarin aꞌnakat† neu too sraniꞌ pukan meseꞌ-meseꞌ. Ma sin nꞌoen ein ma nanaah ok he nahiin Uisneno In nromin. Onaim sin ntao sin aꞌnimak ma nꞌonen, he nait tuaf reꞌ Uisneno nruur sin he njarin aꞌnakat neu apirsait ein.

24 Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas sin nnaon nasaitan propinsi Pisidia, he nnaon neu propinsi Pamfilia. 25 Sin ntean kota es, kaan ee, Perga. Anbi naan, sin natoon Usif Yesus In Rais Reko. Rarit sin nnao nkonon. Ka ꞌroo fa te, sin ntean kota Ataria. 26 Naꞌko bare naan, sin nsaen abnao oe ma nfanin neun kota Antokia et propinsi Siria. Neon goes ii, nonot apirsait neu Usif Yesus abitan kota Antiokia es anreek haefan sin, ma nanaꞌat sin neu Uisneno In aꞌniman, he In npanat ma ntuntauk sin. Onaim oras ia, naiꞌ Paulus sin nfanin, he natonan neu nonot apirsait abitan Antiokia nak, sin nasopu nrair sin mepun naan.

27 Antean Antiokia on naan ate, naiꞌ Paulus sin naꞌbuaꞌ Usif Yesus In apirsait ein abitan naan. Ma sin natoon areꞌ kanan rasi reꞌ Uisneno nmoꞌe nrair sin neu sin. Nak, Uisneno nfei nrair ranan neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa, he sin npirsain neu Usif Yesus amsaꞌ. 28 Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas natuan suuk aꞌroo nok nonot apirsait neu Usif Yesus anbin bare naan.

15

Atoni mnasiꞌ Kristen sin nabuan anbin Yerusalem

1 Oras naan, anmuiꞌ atoin Yahudis fauk reꞌ anpirsain neu Usif Yesus neman naꞌkon raan aꞌroo, naꞌkon propinsi Yudea neu kota Antiokia. Neem antean on naan ate, sin nanoniꞌ nonot apirsait ein am nak, “Hi mpirsai meu Naiꞌ Yesus ate, reko msaꞌ. Mes naan ka nanokab fa feꞌ. Karu batuur-batuur hi mroim he hi mipein rasi ꞌhonis, hi ro he miꞌheriꞌ mituin hai harat atoin Yahudis, reꞌ Uisneno neikn On nahakeb nain je neu kaꞌo Musa.”✡

2 Mes naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas anraban maꞌtaniꞌ nok atoin ein naan sin uabk ein. Sin nmatoen nok maꞌtaniꞌ. Onaim naiꞌ Paulus nak, “Hi msaan! Apirsait ein naꞌko atoniꞌ ꞌtetaꞌ, hit kaisaꞌ taꞌsekeꞌ sin he natuinaꞌ hit harat maꞌheriꞌ naꞌko atoin Yahudis!” Natuin sin nmatoenaꞌ rasi naan, es naan ate sin nmaꞌakoran he nreek haefan naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas nok atoniꞌ bian naꞌkon Antiokia, he neik rasi ia neu Usif Yesus In haef ein, ma atoni mnais Kristen bian abitan Yerusalem.

3 Es naan ate, too srain ein abitan Antiokia nreek naiꞌ Paulus sin he nnaon neun Yerusalem. Sin nnaon npeꞌon raan metoꞌ, neis nokan propinsi Finisia ma propinsi Samaria. Anbin raan atnanaꞌ on naan ate, sin neisin nmakisun nok nonot apirsait ein anbin sin umin. Rarit sin naretaꞌ tar namnuut nak, “Atoniꞌ ꞌtetaꞌ amsaꞌ ate, nabaniꞌ sin tuak ein ma npirsain neun Usif Yesus!” Annenan on naan ate, sin arsin anmarinan.

4 Oras sin ntean Yerusalem on naan ate, apirsait ein neu Usif Yesus antoup sin nok reko. Usif Yesus In haef ein nok atoni mnais Kristen sin antoup sin amsaꞌ. Rarit naiꞌ Paulus sin naretaꞌ areꞌ rasi reꞌ Uisneno nmoꞌe nrair sin neu sin, tar antea atoniꞌ ꞌtetaꞌ mfaun natuinaꞌ Usif Yesus amsaꞌ. Ma sin naretaꞌ sin matoes anmatoom nok rais maꞌheriꞌ amsaꞌ. 5 Anbi tuaf ein reꞌ anneen naiꞌ Paulus sin retaꞌ, anmuiꞌ atoin Yahudis Kristen fauk naꞌkon partei Farisi. Sin anfeen anhaken ma naꞌuab ein naher-heran am nak, “Amneen mirek-rekoꞌ, hee! Karu nmuiꞌ atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa, reꞌ anroim he natuin Usif Yesus, sin ro he natuin hit harat maꞌheriꞌ, nok areꞌ hit atoran harat bian reꞌ Uisneno neikn On anfee nain sin neu kaꞌo Musa.”

6 Rarit nonot apirsait ein ok-okeꞌ anmaꞌakoran he Usif Yesus In haef ein nok atoni mnais Kristen sin, nabuan he ntai narek-rekoꞌ rasi naan. 7 Rarit sin nmakoin ein penit ma tenab neu-mneman. Namuni te, naiꞌ Petrus anfeen anhake ma naꞌuab am nak, “Aok-bian arki! Hi mihini mrair mak, nahunu te, Uisneno anpiir nain kau naꞌko kit, he au ꞌnao utoon Usif Yesus In Rais Reko neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa, natuin Uisneno nromi msaꞌ he sin npirsain neu Usif Yesus.✡ 8 Uisneno nahiin narek-rekoꞌ hit mansian ii hit nekak meseꞌ-meseꞌ. Ma In es anfee In Asmaan Akninuꞌ neu sin amsaꞌ, namnees on reꞌ In nfee nrair Je neu kit. Nok ranan naan, hit tahiin tak Uisneno antoup sin imsaꞌ.✡ 9 Uisneno ka npiir fa humaf, sin aiꞌ hit. Ma In ka nbetis fa sin naꞌko kit. Natuin In nakninuꞌ sin neek ein, fin sin npirsain nrarin neu Usif Yesus amsaꞌ, namnees on reꞌ In nakninuꞌ nain hit nekak. 10-11 Onaim on mee? Karu Uisneno ntoup anrair sin, nansaaꞌ am es hit he tasaeb atteniꞌ sin ꞌbaut maꞌfenaꞌ teik harat maꞌheriꞌ naan? Te kaah, karu hit taꞌuab batuur-batuur, hit tok hit beꞌi-naꞌi sin, ka troi tabeiꞌ fa hit atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ! Onaim hit kaisaꞌ taꞌsekeꞌ sin on reꞌ naan! Au he utaan on nai: Uisneno nsoi nafetin kit, natuin hit tatuin atoran rais pirsait ein, aiꞌ kaah? Kahaf, aiꞌ! In nsoi nafetin kit, natuin Usif Yesus anneek ma nkasian kit. Es naan ate, kais amnikaꞌ! Uisneno nneek ma nkasian atoniꞌ ꞌtetaꞌ msaꞌ on reꞌ naan.”

12 Annenan on naan ate, ka tiit fa es anteniꞌ reꞌ he naꞌuab napoin in penit ma tenab.

Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas naretaꞌ nafaniꞌ, anmoeꞌ on mee mꞌes naꞌ Uisneno anpaek sin. Sin naretaꞌ rais sanmaakt ein reꞌ Uisneno anmoꞌe nrair sin anbi atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa. 13 Naretaꞌ anrarin on naan ate, tuaf es, kaan ee naiꞌ Yakobus, anfeen anhaek, ma naꞌuab am nak, “Aok-bian arki! Hi mneen kau feꞌ! 14 Hit tataꞌ naiꞌ Petrus* feꞌ naretaꞌ anrair kit am nak, Uisneno nait anrair atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis sin fa, he nataam anjarin Usif Yesus In nonot apirsait ein. 15 Onaim rasi naan, natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon nain je anbi afi ahunut. Sin ntui nain je mnak:

16 ‘Nateef nok in oors ii ntea te, Au of aꞌfain ꞌuum.

Natuin Au he uhakeb ufaniꞌ usif naiꞌ Daut in aprenat.

Fin in sufan-kauꞌn ein reꞌ namreꞌun nrarin naan,

Au of ufenaꞌ ufaniꞌ sin, ma ꞌhaꞌtain sin.

17-18 Nok ꞌmoꞌet naan, too naꞌko pah aꞌtetaꞌ amsaꞌ, neem namin he nateef nok Kau.

Natuin Au ꞌpiir ꞌaan sin he njarin Au nggoa.

Fin Uisneno naꞌuab anrair on naan naꞌko afi unuꞌ!’✡

19-20 Onaim anbi au teenb ii te, on nai: karu tuaf aꞌtetaꞌ naꞌko uuf bian reꞌ anromin he natuin Uisneno, hit atoin Yahudis kais tasusab sin. Hit kais taroibaꞌ sin maꞌfenaꞌ nteniꞌ nok he treun sin he natuin hit harat maꞌheriꞌ. Onaim hit ro he ttui taan suurt es ma tsoun ee neu sin tak, sin kaisaꞌ natuin hit atoran harat Yahudi sin ok-okeꞌ. Hit tamnaubaꞌ sin imsaꞌ tak, sin kaisaꞌ nmakaken ma nmakonin karu ka fee-mone fa. Sin kaisaꞌ nbukaen amnaah fuat. Sin kaisaꞌ nbukaen naaꞌ naꞌko muꞌit. Ma sin kaisaꞌ nekun sisi naꞌko muꞌit reꞌ tuaf anfuut goe ma nkeer niis ne, tar in naaꞌ ee ka nsai npoi fa.✡ 21 Onaim karu hit ttao atoran nahuum on reꞌ ia te, ka rais feꞌu fa ntein. Natuin too mfaun ein nahinin nrarin nak, atoin Yahudis hit atoran harat ro on reꞌ naan. Fin atoran naan naꞌko kaꞌo Musa sin, hit trees sin ok-okeꞌ anbi uim onen, ansuun neno snasat et bare mee-mee. Onaim atoniꞌ ꞌtetaꞌ amfaun ein nahinin nrarin.

Au uabk ii antuuꞌ on reꞌ naan, tua!”

Surat neu apirsait ein reꞌ ka atoin Yahudis fa

22 Rarit Uisneno In haef ein nok atoni mnasiꞌ bian anmaꞌakoran he nreek tuaf he nnaon natonan sin rasi tfekaꞌ naan neu nonot apirsait anbi mee-mee. Ma sin namin tuaf-tuaf reꞌ nonot apirsait ein anhormaat sin, reꞌ natai nok mepu naan. Rarit sin npiir naan tuaf nua. Es kaan ee, naiꞌ Silas; es anteniꞌ kaan ee, naiꞌ Judas (reꞌ sin nteek nain je nak, naiꞌ Barsabas). Rarit sin nreun sin nua sin nnaon nabu-buan nok naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas. 23 Sin neik surat he nfee je neu apirsait ein reꞌ ka atoin Yahudis fa abitan kota Antiokia et propinsi Siria, nkono nteniꞌ tar antea propinsi Kilikia. Surat naan, in aafn ee nak on nai:

“Tabe ma haan buseet naꞌko kai, Usif Yesus In haef ein, ma atoni mnasiꞌ bian anteniꞌ abitan kota Yerusalem. Hai mtui surat reꞌ ia meu ki, natuin hai mneek maan ki, nahuum on reꞌ hai oriꞌ ma hai tataꞌ sin.

24 Hai mtui surat reꞌ ia, natuin hai mneen ate nak, anmuiꞌ tuaf-tuaf naꞌko Yerusalem ia, reꞌ neitin ma nateef nok ki nbi naan. Sin nanoniꞌ ki rafuꞌ-rafuꞌ, tar antea nasusab ma ntakaꞌnanab ki. Maut he hi mihiin mak, hai ka mreek miit fa tuaf ein reꞌ naan. 25 Oras hai mneen mak anmuiꞌ tuaf reꞌ nasusab ki on reꞌ naan, hai mibua mbi ia, ma hai mtai rasi naan. Onaim hai mꞌakoor amrair, ma mifeek amrair rasi naan. Oras ia, hai mpiir tuaf-tuaf he neman ma natoon ki hai rasi tfekaꞌ naan. Sin neem nabuan nok naiꞌ Barnabas ma naiꞌ Paulus, reꞌ hai mneek sin. 26 Tua nuaꞌ ein reꞌ naan ansutain haꞌmuꞌit, tar antea aar akreꞌo te sin nmaten. Sin napenin haꞌmuꞌit on reꞌ naan, fin sin natuin Usif Yesus, tuaf reꞌ Uisneno npiir nain Je naꞌko unuꞌ. 27 Onaim hai mreek naiꞌ Judas ma naiꞌ Silas, maut he sin es reꞌ natoon ki surat reꞌ ia in afan.

28 Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon anrair kai, ma hai mroim mituin on naan amsaꞌ nak, hi kaisaꞌ mituin hai harat Yahudi ok-okeꞌ, on reꞌ harat maꞌheriꞌ naan. Natuin harat humaꞌ reꞌ naan, anhaꞌfenab hi tuam ein naan ruum am parsuum. Mes anmuiꞌ rasi bian, reꞌ ro he hi mimnau sin:

29 Kais ammakaek ma mmakoin karu ka fee-mone fa.

Kaisaꞌ meuk sis-fuat.

Kaisaꞌ miah naaꞌ.

Ma kaisaꞌ meuk sisi naꞌko muꞌit reꞌ nfuut niis on.

Karu hi bisa mpanat hi tuam ein naꞌkon rasin naan, hi ka meik fa haiꞌnisit meu hi aom-bian nonot apirsait atoin Yahudis Kristen sin. Nok rasi naan ate, hi bisa mibua reko mok sin. Hai surat reꞌ ia, antuuꞌ on reꞌ naan, tua.”

30 Sin ntoupu nrair surat naan ate, naiꞌ Paulus sin naseon ein, ma nnaon nkonon neun kota Antiokia. Antean bare naan ate, sin noꞌen nabuab nonot apirsait ein, ma nfeen sin surat naan. 31 Oras sin nrees anrair surat naan, sin arsin anmarinan nmaten, natuin surat naan in aafn ee nhaꞌtain sin neek ein.

32 Uisneno npaek naiꞌ Judas ma naiꞌ Silas amsaꞌ, anjarin In mafefa kninuꞌ. Sin nua sin naretaꞌ areꞌ rais retaꞌ amfaun neu nonot apirsait ein anbi kota naan. Sin nfaineek ma naheran nonot apirsait ein sin neek ein. 33 Sin nua sin natuan aꞌroo anbin bare naan, rarit nonot apirsait ein abitan Antiokia naseon sin he nfanin neun Yerusalem neu nonot apirsait reꞌ anreek haefan sin neman. Sin naseon sin nok neek marinet. 34 [Mes naiꞌ Silas annaben ate, reko karu in natua nabaar anbi Antiokia.]†

35 Naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas natuan sero ꞌroo anbin bare naan. Sin anturun ma nbaab sin aok-bian amsaꞌ reꞌ nanoniꞌ Usif Yesus In Raan Aꞌhonis.

Naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas anbaits ok

36 Oras naiꞌ Paulus ma naiꞌ Barnabas natuan sero ꞌroo nbin Antiokia, naiꞌ Paulus nak neu naiꞌ Barnabas am nak, “Baꞌe! Uum he hit tfain teu baren reꞌ nahunu te hit ttaam teis tok sin. Hit tnao he tkius tiit hit aok-bian sin aꞌmoink ein. Ka tahiin he sin on mee. Fin tuaf ein reꞌ naan, feꞌ anpirsain neun Usif Yesus ka ꞌroo fa feꞌ. Neon goes ii, hit tanoniꞌ sin. Onaim uum he hit tnao tkius tiit sin.” 37 Anneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, naiꞌ Barnabas anroim natuin.

Naiꞌ Barnabas anroim he naiꞌ Yohanis nok sin. (Feꞌ-feꞌe te sin nteek naiꞌ Yohanis ia nak, naiꞌ Markus msaꞌ). 38 Mes naiꞌ Paulus anpeen. Natuin neon goes ii, oras sin nbin propinsi Pamfilia te, naiꞌ Markus annao nasaitan sin.✡ 39 Naiꞌ Paulus nok naiꞌ Barnabas nasurin koꞌu, tar antea sin nua sin anbaits ok. Onaim naiꞌ Barnabas neik naiꞌ Markus, sin nua sin ansaen abnao oe ma nnaon ntean puru Siprus.

40 Mes naiꞌ Paulus nok naiꞌ Silas. Oras sin he nnaon, nonot apirsait ein abitan Antiokia nꞌonen antoit Uisneno he npanat sin, ma Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu sin amsaꞌ. Anꞌoen ein anrarin ate, sin nua sin annaon. 41 Rarit sin nnaon neun propinsi Siria ma propinsi Kilikia anfuun am nateef. Anbi bare mee-mee, sin nhaꞌtain nonot apirsait ein sin neek ein.

16

Naiꞌ Timotius nabua nok naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas

1 Rarit naiꞌ Paulus sin nnaon nkonon neun kota Derbe. Rarit sin nnaon nkonon neun kota Listra. Anbi naan, sin nateef nok atoin muinf es, kaan ee naiꞌ Timotius. In aamf ee, atoin Yunanis. Mes in ainf ee, bifee Yahudis reꞌ npirsai nrair neu Usif Yesus. Naiꞌ Timotius njair apirsait neu Usif Yesus amsaꞌ. 2 Areꞌ apirsait ein abitan kota Listra ma kota Ikonium nahinin nak naiꞌ Timotius naan, atoin reko. 3 Naiꞌ Paulus anroim he naiꞌ Timotius nok sin. Mes anmuiꞌ atoin Yahudis et bare naan nahinin nak naiꞌ Timotius in aamf ee, atoin Yunanis, onaim in reꞌ naan, ka naꞌheriꞌ fa feꞌ, natuin harat atoin Yahudis. Es naan ate, naiꞌ Paulus anꞌator ma sin naꞌheriꞌ naiꞌ Timotius.*

4 Rarit sin nnaon naꞌkon bare neu bare, he natoon rasi tfekaꞌ reꞌ Usif Yesus In haef ein ma atoni mnasiꞌ Kristen sin nafeek anrair je nbi Yerusalem. 5 Nok ranan naan, sin nhaꞌtani ntein nonot apirsait ein sin neek ein. Ansuun neno, nonot apirsait feuꞌn ein sin naꞌbaab ok piut.

Naiꞌ Paulus napein hanaf he nnao neu Makedonia

6 Rarit naiꞌ Paulus sin nnaon nkonon. Sin nnaon neun propinsi Frigia ma propinsi Galatia, natuin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ npenan sin he kaisaꞌ nnao natoon Usif Yesus In Rais Reko anbi propinsi Asia. 7 Oras sin ntean baer jes reꞌ anmanakan nok propinsi Misia, sin nsoob ein he ntaman neun propinsi Bitinia. Mes Usif Yesus In Asmaan ee npenan sin he kaisaꞌ nnaon neun bare naan.† 8 Rarit sin nnaon nkonon npeoꞌ ranan reꞌ nbi propinsi Misia, ma ntean kota Troas.

9 Mabeꞌ naan, Uisneno nakriraꞌ mnitas neu naiꞌ Paulus. In niit tuaf es anhake nbi tais je panin, anbi propinsi es, kaan ee, Makedonia. Atoniꞌ naan anhunun ma ntoti mnak, “Aam! Au uskau ko he uum meu ia, he mturun kai, tua!” 10 Naiꞌ Paulus niit on naan ate, hai‡ mifeek he mnao meu Makedonia. Hai mitenab mak, naan Uisneno es reꞌ anreun kai, he mnao mitoon In Raan Aꞌhonis meu abitan tais je panin. Etun In npenan kai, he kaisaꞌ mnao meu baer sonaꞌ.

Anbi kota Filipi, ain Lidia anpirsai neu Usif Yesus

11 Rarit hai msae bnao oe mbi kota Troas, he mraak meu puur aan es, kaan ee, Samotrake. Nokaꞌ te, hai mraak amtein ma mtea kota es, kaan ee, Neaporis. Hai msanu mbi naan. 12 Miꞌko bare naan, hai mnao raan metoꞌ meu kota kouꞌ goes, kaan ee, Filipi. (Filipi naan matekaꞌ nbi propinsi Makedonia, ma anaaꞌ aprenat pah Roma msaꞌ nnaaꞌ kuasat anbi kota naan.) Hai mitua neno fauk aah ambi bare naan.

13 Nateef nok neno snasat atoin Yahudis sin, hai mnao maim baer onen atoin Yahudis. Hai mitenab mak baer onen naan of et noe je ninin. Es naan ate, hai mnao mpoi kreꞌo miꞌko kota naan, tar amtea hai miꞌeuk mok noe jes. Hai miteef mok bifee puukn es anbi naan.§ Onaim hai mtoko ma miꞌuab mok sin. 14 Naꞌko bifee pukan naan, anmuiꞌ bifee jes, kaan ee bi Lidia. In naꞌko kota es, reꞌ naꞌroo et propinsi Asia, kaan ee, Tiatira. Bifee reꞌ ia, naꞌsosaꞌ tai maas me-umub reꞌ maꞌosaꞌ, neu atoin makanaꞌ. In nmakoe nbi rais onen neu Uisneno. Onaim in nneen naiꞌ Paulus in uab ein, ma in ntoup nain sin oras naan.

15 Rarit hai misrain ain Lidia nok in uim je naan ee okeꞌ. Misrain amrair sin ite, sin nfee haan askaut neu kai mnak, “Sin amaꞌ arki. Karu hi mitenab mak au ꞌpirsai ꞌrair ꞌeu Usif Yesus te, hi iim meu hai umi ma mitua mtahan mok kai.” In nfuir kai piut, tar antea hai mituin.

Sin nataam naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas nbi bui et kota Filipi

16 Neon goes, oras hai mnao meu baer onen, hai miteef riꞌ feot goes. In reꞌ naan, atoniꞌ in ate. Niut reuꞌf es antaamn ee, onaim in bisa ntae ma nrees atoniꞌ in uan. In bisa nahiin atoniꞌ in rasi naꞌko uun aꞌbaꞌan amsaꞌ. Onaim atoniꞌ mfaun anromin he nfeen roit neu riꞌaan feto naan, ma ntotin he in ntae sin uak ein. Mes aan feto naan, in aꞌnaet ein es reꞌ napein areꞌ roit ein naan, tar antea sin aꞌmuiꞌk ein kah een. 17 Neno naan, oras hai mnao te, aan feto naan natuin kai piut. Ma in nhunun am nak, “Atoin ein reꞌ ia, aten naꞌko Uisneno Akuasat. Sin neman he nakriraꞌ ranan, he on mee te atoniꞌ bisa napeni ꞌhonis, ma nafeitn ok naꞌko sin saant ein!”

18 Riꞌaan feto naan anmoeꞌ on naan, tar antea neno nua-mteun. Kro-roo te, naiꞌ Paulus ka nroim he nneen anteniꞌ fa riꞌaan feto naan in uaban. Onaim in nabaniꞌ ma nkius naꞌkeꞌen riꞌaan feto naan, ma in napreent ee mnak, “Hoe! Niut reꞌuf! Au ꞌeik Usif Yesus In kuasan, ma uprenat ko, ampoi nai muꞌko riꞌaan feto ia, oras ia!” Naiꞌ Paulus naꞌuab anrair on naan ate, niut reꞌuf naan anpoi nain.

19 Oras in aꞌnaet ein nahinin nak, sin ate naan in maꞌtanin ma mainenun naan namneuk, sin natoꞌon, natuin sin ka napenin fa roit anteinꞌ een. Rarit sin nnaaꞌ neik naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas neu ꞌmasaꞌ, reꞌ nmuiꞌ baer jes reꞌ biasa sin npaek je he nafekan rasi. 20 Anbi bare naan, sin nkoaꞌ ein naher-heran am nak, “Atoin ein ia neman he nareuꞌ hit kota. Sin ka naꞌkon fa bare ia. Sin atoin Yahudis reꞌ neman naꞌkon bare ꞌroo-ꞌroo he nmoꞌen taisibu nbin ia! 21 Sin nanoniꞌ too mfaun am nak, hit kaisaꞌ attoe anaaꞌ aprenat pah Roma sin atoran, he tatuin sin atoran.”

22 Annenan on naan ate, too mfaun ein antaisibun, ma nnaon nbaan naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas. Onaim atoin aꞌnakat tuaf es anbi naan, anreun sin anpius nareuꞌ naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas sin paken, rarit anbeos sin. 23 Sin nbeos naiꞌ Paulus nok naiꞌ Silas, rarit sin nataam sin neu bui. Sin nreek aꞌnaak paot anbi naan, he npanat atoin nuaꞌ ein naan rek-reko. Kais-kaisaꞌ sin naenan. 24 Anneen on naan ate, aꞌnaak paot naan nataam sin neu keꞌen es anbi bui naan in atnanan. Onaim in nhaip sin haek ein neik hau ꞌhapit.

25 Of aiꞌ oras fai tnanaꞌ te, naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas anꞌoen ein ma nsiin he nboꞌis Uisneno. Atoin hukun bian nokan nbin reꞌ naan, nokan nnenan sin nsiin. 26 Nok askeken, auf goe naꞌbekoꞌ koꞌu on reꞌ ntainuun, tar antea bui naan ok-okeꞌ naꞌbekoꞌ msaꞌ. Bui naan in eonꞌ ein nasoitn ok mainua fekon. Onaim atoin huukn ein, sin korein fuuts ein natseifꞌ ein okeꞌ.

27 Oras naan, aꞌnaak paot anbi bui naan, naskeke nfeen, ma in nkius bui naan in eonꞌ ein nasoitn ok mainua fekon. Ankius on naan ate, in natenab nak aiꞌ atoin huukn ein naenan nrarin. Rarit in nfaik in beens ee he nheo niis on. 28 Mes naiꞌ Paulus ankoaꞌ naher-heer ma nakain ee mnak, “Airoo, aam! Kaisaꞌ mheo miis om! Hai es ia feꞌ, tua!”

29 Anneen hanaf naan ate, aꞌnaak paot naan namtau nmaet, ma in ntakaꞌnanaꞌ amsaꞌ. Rarit in nreun he neikn ee ꞌnopoꞌ, onaim in naen antaam neu bui naan in nanan, mes in aon ii taꞌi-taꞌi. Ma in nriꞌtuu anbi naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas sin haek ein.

30 Onaim in napoit sin naꞌkon bui, rarit in nataan sin am nak, “Sin amaꞌ arki! Au neek ii nsuus anmaet. Au he ꞌmoeꞌ saaꞌ he au bisa ufeitn ok uꞌko suust ein ia?”

31 Naiꞌ Paulus sin ntonin am nak, “In raan ii on nai: ho mpirsai meu Usif Yesus, he In nsoi nafetin ko muꞌko ho saant ein naan. Ho uim je naan ee msaꞌ.” 32 Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas naꞌuab nok aꞌnaak paot bui naan, ma in uim je naan ee arsin. Sin natoon Usif Yesus In Raan Aꞌhonis neu sin. 33 Ankono kreꞌo naꞌko fai tnanaꞌ naan, aꞌnaak bui naan neik naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas he nboe ma npairoir papaꞌ reꞌ afi sin nbeos sin. Rarit sin nasrain aꞌnaak paot naan nok in uim je naan ee ok-okeꞌ. 34 Rarit in nok sin antaman neu in uim je, ma ntuthae sin. In nok in uim je naan ee nmariin anmaten, natuin sin npirsain Uisneno.

35 Kik-kiku te, aꞌnaet ein reꞌ nafeek rasi, sin nfeen hanaf neu aꞌnaak paot bui, he in napoitan naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas.

36 Anneen on naan ate, aꞌnaak bui naan naꞌuab neu naiꞌ Paulus am nak, “Sin amaꞌ arki! Aꞌnaet ein nafeek anrarin he nafetin ki. Es naan ate, hi mnao nai nok ao-minaꞌ.”

37 Anneen on naan ate, naiꞌ Paulus ka ntoup fa reko. Onaim in natoon neu aan renuꞌ tuaf es am nak, “Kais on naan! Natuin hai mmuiꞌ hak too Romas kai. Onaim hai mtoit hai hak! Anaaꞌ apreent ein ro he nꞌator hai rasi ia natuin atoran. Amneon ii te, ro ttook he tꞌaaꞌ rasi feꞌ, rarit naꞌ thukun atoniꞌ. Mes sin ka nmoꞌen fa on reꞌ naan. Sin ka ntokon fa he nꞌaꞌan rasi nahuun, he naim nahiin hai saant ii saaꞌ, mes sin nbeos naꞌbaꞌ-baꞌe kai nbi too mfaun ein sin maatk ein. Ka tiit fa sanat saaꞌ reꞌ he njair tuꞌin, he sin nataam kai neu bui. Ia ro namneo-namneo, sin ntanhai nrair atoran prenat pah Roma. Onaim oras ia, sin he napoitan kai mninuꞌ-mninuꞌ naꞌko bui, maut he atoniꞌ kais nahinin nak, hai saant ii saaꞌ? Ka on fa naan! Amreun aꞌnaet ein neikn ok neman, he nafetin kai. Nok ranan naan ate, naꞌ hai of amtoup.”

38 Oras aan renuꞌ naan anfain ma natoon naiꞌ Paulus in uab ein naan, aꞌnaet ein nahinin nak sin nua sin anmuꞌin hak too Romas. Onaim sin namtaun nmaten. 39 Rarit aꞌnaet ein neman neun bui ma nmanakuꞌ sin saant ein, rarit antotin saok sanat naꞌko naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas. Rarit sin nafetin sin nua sin, ma sin ntotin he sin nua sin nasaitan kota naan. 40 Anpoin naꞌko bui naan ate, naiꞌ Paulus sin nnaon neu ain Lidia in umi. Anbi naan, sin nabuan nok apirsait ein. Sin nanoniꞌ sin ma nhaꞌtani nteniꞌ sin neek ein. Rarit sin nnaon nasaitan kota naan.

17

Naiꞌ Paulus sin nnaon neu kota Tesalonika

1 Rarit naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas annaon nkonon. Sin nkono haa kota es, kaan ee, Amfipolis, neun kota es anteniꞌ, kaan ee, Apolonia. Naꞌko naan, sin nnaon nkonon ma ntean kota Tesalonika. Anbi kota naan, anmuiꞌ atoin Yahudis sin uim onen es.

2 Karu sin ntean baer jes reꞌ nmuiꞌ uim onen, nateef nok atoin Yahudis neno snasat ate, naiꞌ Paulus biasa ntaam ma nok anꞌonen nok abitan naan. Anbin Tesalonika msaꞌ, in nok antaam anbi sin uim onen. Onaim in nok anmakoniꞌ penit nok sin anbi naan, sin npaek Uisneno In Suur Akninuꞌ. In nok anꞌonen nok sin anbi neno snasat eraꞌ teun natut-tuut aah. 3 In naꞌuab neu sin am nak, “Karu hit ttae tarek-rekoꞌ tbi Uisneno In Suur Akninuꞌ naan, hit tahiin tak sin naꞌuab anrarin naꞌko un-unuꞌ nak, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem neu kit, of In napein haꞌmuꞌit amfaun. In of anmaet. Mes rarit Uisneno of anpaek In kuasan he namonib nafainꞌ Ee. Oras ia, hit tahini trair tak, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je, es reꞌ Naiꞌ Yesus!”

4 Annenan on naan ate, anmuiꞌ atoin Yahudis bian antoup naiꞌ Paulus in uab ein, rarit sin nabuan nok naiꞌ Paulus sin. Naꞌko tuaf-tuaf reꞌ antoup uab ein naan, anmuꞌi msaꞌ atoin Yunanis reꞌ sin namnau niis Uisneno, nok bifee bian reꞌ nmuꞌin kaan reok matekaꞌ anbin kota naan.

5 Mes atoin Yahudis sin aꞌnaet ein ansaken ma nneek menan. Onaim sin nhuitaꞌ areꞌ atoes ein he sin ntaisibun. Oras too mfaun ein nabuan anrarin on naan ate, sin nmurai nmoꞌen taisibu nbin kota naan. Sin naim naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas he sin nheer neik sin neu too mfaun ein reꞌ antaisibun feꞌ. Rarit sin nnaon nareuꞌ naiꞌ Yason in umi, natuin naiꞌ Paulus nok naiꞌ Silas natua ntaahn ein anbin naan. 6-7 Mes sin ka napein fa naiꞌ Paulus sin anbin naan. Rarit sin nheer neik naiꞌ Yason ma nonot apirsait bian neu bare feek rasi. Sin nakuu naiꞌ Yason am nak, “Oras ia, anmuiꞌ asusit reꞌ neman et hit kota. Sin nnaon neu bare mee-mee te, sin nmoꞌen taisibu! Oras ia, sin neman he nareuꞌ hit atoran anbi bare ia, rarit anseun ee neik sin atoran! Naiꞌ Yason reꞌ ia, antoupu nrair tuaf ein naan, ma nfeen sin bare ꞌtupaꞌ anbi in umi! Ma sin arsin anraban hit atoran, natuin sin ka nromin fa he nmanakuꞌ neu hit uis koꞌu, keser. Sin nmanauk ein neu sin Uis Kouꞌ goes aah, kaan ee Naiꞌ Yesus.”

8 Annenan on naan ate, aꞌnaet ein ma atoin ein reꞌ nbin bare naan, sin teenb ein anrikraakn ok. 9 Rarit aꞌnaet ein kota naan anreun naiꞌ Yason ma nonot apirsait ein he nbaen ein roit he sin nmanaꞌfefan am nak, sin of ka nmoꞌen fa taisibu nteinꞌ ein, ma ka naenan fa. Anbaen ein anrarin ate, sin nafetin naiꞌ Yason sin.

Naiꞌ Paulus sin nnaon neun kota Berea

10 Mabeꞌ naan, nonot apirsait ein abitan kota Tesalonika naten-teenb ein ate, nak reko nneis sin nreek naiꞌ Paulus ma naiꞌ Silas he nnaon neu bare bian. Rarit sin nreun atoin nuaꞌ ein naan nnaon neu kota es, kaan ee, Berea. Antean naan ate, sin ntaman neu atoin Yahudis sin uim onen. 11 Mes atoin Yahudis abitan Berea naan, ka on fa abitan Tesalonika. Sin nromin nmaten he nneen ma nabaarb ok he ntoup naiꞌ Paulus sin uabk ein. Fin abitan Berea anneen narek-rekoꞌ naiꞌ Paulus sin, onaim sin nkius ma ntae narek-rekoꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ. Sin namin he nahinin nak, naiꞌ Paulus sin uabk ein naan batuur, aiꞌ kaah. Es naan ate, fai-manas sin nparikas Uisneno In Suur Akninuꞌ naan, tar namnuut. 12 Nok ranan naan ate, atoin Yahudis amfaun anbi bare naan, anpirsain neu Usif Yesus. On naan amsaꞌ, atoin Yunanis sin. Apirsait ein neu Usif Yesus naan, et bifee ma atoniꞌ, anmuꞌin pengaru koꞌu.

13 Mes oras naan, atoin Yahudis abitan Tesalonika annenan nak naiꞌ Paulus sin nanoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat et kota Berea. Sin neem natuin ein, ma sin nhuitaꞌ too goe, he nmoꞌen taisibu nteniꞌ anbi bare naan. 14 Es naan ate, abitan Berea nnao naat naiꞌ Paulus rabah neu tais je ninin. Mes naiꞌ Timotius ma naiꞌ Silas natua nabaran anbin Berea. 15 Atoin ein naan, annaon naat naiꞌ Paulus antean kota es, kaan ee, Atena. Rarit sin namaik ee anbi naan, ma sin nfanin neun kota Berea. Sin neikin uab manbasan naꞌko naiꞌ Paulus nak, naiꞌ Silas ma naiꞌ Timotius ro he neman rabah nai he nabuan nok ne.

Naiꞌ Paulus anbi kota koꞌu Atena

16 Oras naiꞌ Paulus anpao naiꞌ Silas ma naiꞌ Timotius sin amneemk ein neu Atena, in neekn ii nsuus, natuin in niit baer fuat amfaun anbi kota naan.

17 Mes anbi naan, anmuiꞌ atoin Yahudis nok atoniꞌ ꞌtetaꞌ bian reꞌ nꞌoen ein neun Uisneno. Naiꞌ Paulus antaam neu sin uim onen, ma nmakoin ein penit nok sin. Neno-neno te, in nnao neu ꞌmasaꞌ ma naꞌuab nok tuaf sekau-sekau goah anbi naan. 18 Rarit in nmaktaan ein nok tungguru bian naꞌkon pukan nua anbin kota naan. Puukn es, es reꞌ Epikoros, ma pukan es anteniꞌ, es reꞌ Stoa.* Mes oras in naꞌuab anmatoom nok Usif Yesus nak, In nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten, anmuiꞌ tuaf reꞌ naronon hape nak, “Thfoeꞌ! Poit ii tuan ee, es reꞌ ia!” Bian naꞌaakn ein mnak, “Airoo! Atoniꞌ ia he naꞌsekeꞌ kit, he hit tfua teu sin pah tuaf soon ein!”

19-21 Abitan Atena ma anao-amneemt ein abitan kota naan, karu nneen rais feuꞌ goes te, on reꞌ noin feꞌu, penit feꞌu, sin biasa ntook nabuan ma nmakoin ein penit anbi ꞌtoeꞌ aan es, sin nteek ee te, Areopagus. Rarit anmuiꞌ tuaf naꞌko sin neik naiꞌ Paulus annao neu bare naan, ma sin ntoit je nak, “Neu! Mutoon miit kai noin feꞌu naan! Natuin ho muꞌuab rais feꞌu reꞌ nmoeꞌ kai he mtakaꞌnanaꞌ kreꞌo. Onaim hai mtoit he ho muꞌuab amteniꞌ feꞌ, he hai mihiin batuur.”

22-23 Rarit naiꞌ Paulus anhaek ma naꞌuab am nak, “Hi atoin Atenas arki! Au ꞌnao ꞌnoon urair hi kota ia, ma au ꞌiit urair ꞌak namneo, hi ammakoe he minaobaꞌ atoran rais pirsait. Au ꞌiit hi baer fuat ein et mee-mee. Mes au ꞌiit baer fuat es marunaꞌ nak, ‘Ia fuat neu pah tuaf ka mahiniꞌ fa’. He tabaint ee te tak, hi mfua mrair meu Uisneno, mes hi ka mihiin Je fa feꞌ. In es reꞌ au utoon ki Je naan.

24 Natuin In es reꞌ nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan nok in afan ok-okeꞌ. In es reꞌ Usif neu areꞌ saaꞌ et neno tunan ma pah-pinan. Onaim In ka natua fa et uim fuat reꞌ mansian ii nmoeꞌ je. 25 In es reꞌ anfee snasaf ma namonib hit mansian. Onaim In es anfee areꞌ saaꞌ reꞌ hit tperluu. Mes In ka nperluu fa saaꞌ-saaꞌ. Es naan ate, mansian ii ka nabeiꞌ fa he ntuurn Ee.✡ 26 Naꞌko tuaf meseꞌ, In namonib too nbi pah-pinan nfuun am nateef. In es anbait neu areꞌ uuf ma pah, es-es ate nok in pah. Ma In es anꞌator areꞌ uuf ma pah sin aꞌhakek ma sin aꞌmoufuk, meseꞌ-meseꞌ te nok in oors am in etin.

27 In nmoeꞌ on naan, natuin In nroim he hit mansian kit, taim Je ma tahiin Je rek-reko. Mansian sin ro namin kar-karu sin bisa nateef nok Ne. Mes amneon ii, In ka naꞌroo fa naꞌko kit. 28 Anmuiꞌ tuaf naꞌuab niit nak,

‘In es reꞌ uuf neu hit asnasak.

In es reꞌ ꞌbaꞌaf naꞌko hit aꞌmonik.’

Anmuiꞌ hi amnait nee msaꞌ, naꞌuab ein am nak,

‘Hit tmoin, taꞌko Ne.

Etun hit tjair in sufan.’

29 Naan ro batuur. Hit arkit reꞌ ia, Uisneno In suufn aa kit. Onaim kais mitenab mak Uisneno nahuum on reꞌ baer fuat mahumaꞌ, reꞌ mansian bisa nmoeꞌ je neiki mnatuꞌ, aiꞌ noin mutiꞌ, aiꞌ fatu, natuin sin teenb ein kuuk. 30 Nahunu te, batuur mansian ii ka nahiin fa rasi naan. Etun es reꞌ Uisneno nafetin kit he hit tmoin tatuin hit monok. Mes oras ia, In ka nroim fa he hit tmoin on naan antein. Etun In nfee prenat nak, hit ro he tnao tasaitan ma tparakan fuat ein reꞌ naan, rarit atnao tatuin Ee nai. 31 In nꞌator nain oors es, he nhukun areꞌ mansian nbi pah-pinan ia, natuin sin saant ein. Ma In nruur ma nreek nain Tuaf es anjair In Afeek Rasi. Tuaf naan of nafeek rasi te, natai. Oras ia, hit tahiin nok akninuꞌ, Afeek Rasi naan es reꞌ sekau. In es reꞌ anmate nrair, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee.”

32 Mes oras reꞌ abuat ein naan anneen naiꞌ Paulus nak, anmuiꞌ atoin amates anmoni nfain, sin nmains ee. Mes anmuiꞌ tuaf bian anromin he nneen ee. Sin naꞌuab neu naiꞌ Paulus am nak, “Hai mroim-roim feꞌ he mneen ho uab ein naan. Mes maut he anbi oors es anteniꞌ.” 33 Rarit naiꞌ Paulus annao nasaitan bare naan. 34 Mes anmuiꞌ tuaf fauk reꞌ annao nabua nok ne, natuin sin anpirsain nrair neu Usif Yesus. Tuaf es naꞌko sin reꞌ biasa nꞌator rasi anbi Areopagus, kaan ee naiꞌ Dionisius. Nok bifee jes, kaan ee bi Damaris. Ma nmuiꞌ bian anteniꞌ reꞌ nnaon nabuan nok sin.

18

Naiꞌ Paulus anmakhiin ein nok ain Priskila ma aam Akila nbin kota Korintus

1-3 Oras naan, uis koꞌu keser Roma, kaan ee naiꞌ Klaudius. In natoꞌon atoin Yahudis sin, rarit in nriuꞌ napoitan sin naꞌko kota Roma nbi propinsi Itali. Onaim sin nsisaeꞌn ok neun mee-mee. Anmuiꞌ naan atoin Yahudis tuaf es, kaan ee naiꞌ Akila, ma nok in fee je, bi Priskila. Sin nua sin naen anpoin naꞌkon propinsi Itali, nnaon neu kota es, kaan ee, Korintus. Naiꞌ Akila reꞌ ia, naꞌko propinsi Pontus. In meupn ii, es reꞌ nmoeꞌ bareꞌ naꞌko pasu.

Oras naan, naiꞌ Paulus annao nasaitan kota Atena, ma in nnao neu kota Korintus amsaꞌ. Anbi naan, naiꞌ Paulus anmakhiin ein nok naiꞌ Akila ma bi Priskila, natuin in amoeꞌ bare naꞌko pasu msaꞌ. Sin natua nabuan, ma nmeup nabuan.

4 Karu ntea atoin Yahudis sin neno snasat, naiꞌ Paulus antaam neu sin uim onen. Anbi naan, in nsobaꞌ he nfuriꞌ atoin Yahudis ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin, he sin npirsain neu Usif Yesus.

5 Mes oras naiꞌ Silas ma naiꞌ Timotius neman naꞌkon propinsi Makedonia, naiꞌ Paulus nasnasab meup pasu naan. Fai-manas in nmeup maꞌtaniꞌ ma natoon neu atoin Yahudis sin am nak, “Atoniꞌ reꞌ hit tpa-pao naꞌko un-unuꞌ, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem naan, neem anrair jen. In es reꞌ, Naiꞌ Yesus!”

6 Mes anmuiꞌ atoin Yahudis reꞌ nraban naiꞌ Paulus piut, ma sin naꞌuab namouf goe. Rarit in ntekar afu skukuk naꞌko in baer paken, njair tanar nak, in ka nfairori nteniꞌ sin fa, natuin sin ka nromin fa he ntoup Rais Reko reꞌ in natoon neu sin. Onaim in naꞌuab am nak, “Hi reꞌ ia, ro bainesiꞌ ki! Hi on he mikosob kiim hi ruikm ein! Mes maut nai! Hi of mitaah kiim hi saant ein. Anmurai naꞌko oras ia, au ka ꞌmuꞌi ꞌteniꞌ fa urusan ꞌok atoin Yahudis ki. Au he ꞌnao unoniꞌ uuf aꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa.”

7 Anmuiꞌ uim jes anpaumaak uim onen naan. In tuan ee, kaan ee naiꞌ Titius Yustus. In ka atoin Yahudis fa, mes in neekn ee nmariin neu Uisneno. Rarit oras naiꞌ Paulus annao nasaitan atoin Yahudis sin, in nnao ma ntaam neu aam Titius in umi.

8 Ka ꞌroo fa te, uim onen naan in aꞌnaakt ee npirsai neu Usif Yesus amsaꞌ. In kaan ee, naiꞌ Krispus. In uim je naan ee nok atoin Korintus bian reꞌ nneen naiꞌ Paulus, sin anpirsain neu Usif Yesus amsaꞌ. Rarit naiꞌ Paulus nasrain sin ok-okeꞌ.

9 Anbi fai jes ate, anbi amnitas, naiꞌ Paulus anneen Uisneno naꞌuab am nak, “Paulus, ho kaisaꞌ mumtau, ma kaisaꞌ mꞌoer meu mepu ia, natuin ho ꞌsutais ein ka oekꞌ ein fa feꞌ. Ho ro he munoniꞌ sin piut meik Rais Reko naꞌko Kau. 10 Mumnau! Ho ka mmepu mmees fa. Au ꞌok ko. Maski atoniꞌ nasusab ko, mes Au ꞌpasan Au haek ꞌeu ko. Ma Au ꞌkius ko fai-manas. Kaisaꞌ mnikan, anbi kota reꞌ ia, Au ngguin namfaun.”

11 Anneen on naan ate, naiꞌ Paulus natua sero ꞌroo nbi kota Korintus. In nanoniꞌ Uisneno In Raan Aꞌhonis anbi naan, tar antea toon es ma stenaꞌ.

12 Oras naan, sin nasaeb tuaf es njair gubernur anbi propinsi Akaya. In kaan ee, naiꞌ Galio.* Onaim atoin Yahudis sin anmaꞌakoran ma sin nheer neik naiꞌ Paulus annao neu gubernur feꞌu, anbi bare feek rasi. 13 Onaim sin natraak naiꞌ Paulus am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, anfuriꞌ too mfaun he natuin pirsait feꞌu. Maski anaaꞌ aprenat pah Roma ka nahiin fa pirsait naan!”

14 Mes oras naiꞌ Paulus he nfei in fefan he namneob in tuan, gubernur ee nsenu nfeek in uaban. In nakainaꞌ nain atoin ein reꞌ natraak naiꞌ Paulus nak, “Haeh! Atoin Yahudis ki. Mitniin feꞌ! Karu hi mitrakan kau rais reꞌuf, aiꞌ rais marorot, au ro he ꞌneen hi rasi naan. 15 Mes rasi reꞌ hi meik je neem reꞌ ia, naan rasi et hi uim je nanan! Suma hi misurin rasi reꞌ nmatoom nok atoran rais pirsait Yahudi, ma nok in uab ein, ma nok in kaank ein. Anaaꞌ apreent ii ka nꞌurus fa rasin on reꞌ naan!”†

16 Rarit gubernur naan anriuꞌ napoitan sin naꞌko bare feek rasi naan. 17 Onaim atoin Yunanis sin anheek naan tuaf es, kaan ee naiꞌ Sostenes. In reꞌ naan, aꞌnakat naꞌko atoin Yahudis sin uim onen. Onaim sin nheer neik je, ma nbeos goe anbi gubernur ee in matan. Mes gubernur naan ka nfairoir sin fa.

Naꞌko Korintus, naiꞌ Paulus anfani nteniꞌ neu kota Antiokia et propinsi Siria

18-19 Rarit naiꞌ Paulus natua nabaar anbi Korintus. Mes aꞌroo-ꞌroo te, in nasee neu apirsait ein abitan naan. Rarit in, bi Priskila ma naiꞌ Akila, annaon neu kota es, kaan ee, Kengkrea, he npaon abnao oe. Anbi naan, naiꞌ Paulus ankeu in aꞌnakan he njair tanar nak, saaꞌ reꞌ in nbaꞌan nrair je nok Uisneno, oras ia, in nmoeꞌ je goen.‡ Rarit sin nsaen abnao oe, ma nnaon neu kota Efesus. Antean naan, sin nsanun naꞌkon abnao naan. Rarit naiꞌ Paulus nasaitan tua nuaꞌ ein naan, ma in ntaam neu atoin Yahudis sin uim onen. Anbi naan, in nmakoniꞌ penit nok atoin Yahudis sin. 20 Sin naꞌub-uab ein on naan ate, atoin Yahudis sin antotin he naiꞌ Paulus natua nteniꞌ nok sin sero ꞌroo. Mes in ka nroim fa. 21 Rarit in nasee sin am nak, “Aok-bian arki, kaisaꞌ hi neekm ein nabatin! Karu Uisneno nfei ranan neu kau te, of au aꞌfain ꞌuum he ꞌkisu ꞌteniꞌ ki.” Naꞌuab anrair on naan ate, in nnao nasaitan kota Efesus.§

22 Rarit in nsae bnao oe nteniꞌ ma nnao nkoon tar antea kota Kaisarea. Ma in nsanu nbi naan. Rarit in nnao neiki nsae neu Yerusalem, ma nmataeb nok apirsait ein anbi naan. Rarit in nfain neu kota Antiokia. 23 In natua sero ꞌroo nbi naan, rarit in nnao nteniꞌ, he in nnao nfuun am nateef anbi propinsi Galatia ma propinsi Frigia. Anbi naan, in nhaꞌtain apirsait ein sin neek ein.

Naiꞌ Apolos anbi kota Efesus ma kota Korintus

24 Oras naan, anmuiꞌ atoin Yahudis tuaf es naꞌko kota Aleksandria et pah Masir. In kaan ee, naiꞌ Apolos. In reꞌ naan, atoin mafefaꞌ. In nahiin Uisneno In Suur Akniunꞌ ee in aafn ee namnuut. In feꞌ neem antea kota Efesus. 25 In nneen anrair retaꞌ anmatoom nok Usif Yesus, ma in nmariin he naretaꞌ nafainꞌ ee neu tuaf bian. In naretaꞌ nok marinet, ma saaꞌ reꞌ in naꞌuab ee naan, ro namneo. Suma in ka nahiin narair fa feꞌ areꞌ rasi naan ok-okeꞌ. In suma nahiin nak, naiꞌ Yohanis nasrain atoniꞌ, karu sin nasaitan sin saant ein. 26 Neot es, in naꞌuab ka naꞌnifaꞌ fa nbi atoin Yahudis sin uim onen. Ain Priskila nok aam Akila sin nok annenan amsaꞌ. Anꞌoen ein anrarin ate, sin naskau neik je neu sin umi. Anbi naan, sin natoon ee Usif Yesus In Raan Aꞌhonis, tar antea namnuut.

27 Rarit naiꞌ Apolos nafeek he nnao neu propinsi Akaya. Apirsait ein kota Efesus anneek mesen nok in romin. Rarit sin ntui suurt es neu sin aok-bian sin abitan Akaya, ma ntotin he sin ntoup naiꞌ Apolos nok reko. Antoup surat naan, rarit in nnao ntea Akaya. Anbi naan, in nturun apirsait ein batuur-batuur. 28 In anmakoin ein penit nok atoin Yahudis sin anbi too mfaun ein maatk ein, mes sin ka niis ee fa. In nroim he npaek Uisneno In Suur Akninuꞌ he nanoniꞌ sin nak, “Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan he nreek Ee neem, reꞌ hit tpa-pao Goe ꞌroo-ꞌroo, In es reꞌ Naiꞌ Yesus!”

19

Naiꞌ Paulus anfani nteniꞌ neu kota Efesus

1 Oras naiꞌ Apolos nbi kota Korintus et propinsi Akaya feꞌ, naiꞌ Paulus annao nfuun kuan ein abitan aꞌtoeꞌf ein. Rarit in ntea kota Efesus. Anbi naan, in nateef nok tuaf fauk reꞌ npirsain nrarin neun Usif Yesus.

2 Onaim in nataan sin am nak, “Aok-bian arki! Anbi neno reꞌ hi mpirsai meu Usif Yesus, hi mtoup In Asmaan Akniunꞌ ee, aiꞌ kaah?”

Sin natahan am nak, “Kaah fa, tua! Hai ka mneen miit fa feꞌ, nak Uisneno nmuiꞌ Asmanaf on reꞌ naan, tua.”

3 Rarit naiꞌ Paulus nataan anteniꞌ sin am nak, “Karu on naan ate, sin nasrain ki neik sraniꞌ mee?”

Onaim sin natahan am nak, “Sin nasrain kai, npaek naiꞌ Yohanis in asranit, tua.”

4 Onaim naiꞌ Paulus nak, “Amneen feꞌ! Naiꞌ Yohanis nasrain atoniꞌ he njair tanar nak, sin nasnasab sin tuak ein naꞌko sin saant ein, ma ntebi nfanin he natuin Uisneno In raan amneot. Mes mimnau! Neno-neno, in es neikn on nanoniꞌ too Israꞌel nak, sin ro he npirsain neu Naiꞌ Yesus, Tuaf reꞌ Uisneno of he nreek Ee neem.”✡

5 Annenan on naan ate, sin ntotin he in nasrain sin, he sin ntaman njarin Usif Yesus Iin na. 6 Rarit oras naiꞌ Paulus antao in aꞌniman neu sin ma nꞌonen ate, sin ntoup Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Onaim sin nmurai naꞌuab ein neikin uabaꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ sin ka nahiin je fa feꞌ. Ma Uisneno npaek sin he natoon saaꞌ reꞌ of he njair. 7 Sin nabu-bua, tuaf boꞌes am nua.

Uisneno npaek naiꞌ Paulus anbi kota Efesus

8 Oras naiꞌ Paulus natua nbi kota Efesus, in biasa ntaam neu atoin Yahudis sin uim onen, ma nanoniꞌ sin ntea namnuut anmatoom nok Uisneno In Aprenat. In naꞌuab ka naꞌkoroꞌ fa saaꞌ es. In nmoeꞌ on naan, tar antea funan teun. 9 Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ ka ntoup fa noniꞌ naan, onaim sin nraabn ee. Sin nhuitaꞌ atoniꞌ anbi bare naan, he sin kaisaꞌ natuin Usif Yesus In Raan Aꞌhonis. Nok rasi naan, naiꞌ Paulus nok apirsait ein nasaitan uim onen naan. Rarit sin nnao nabuan anbin umi skoor es. Uim tuaf skoor naan, kaan ee naiꞌ Tiranus. 10 Naiꞌ Paulus nanoniꞌ sin Usif Yesus In Rais Reko, tar antea toon nua. Onaim too mfaun ein abitan propinsi Asia nfuun am nateef, sin nneen anrair Usif Yesus In Rais Reko. Anenat sin, esan reꞌ atoin Yahudis, ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ amsaꞌ.

Naiꞌ Sakewa in aanh ein

11 Oras naan, Uisneno nfee kuasat neu naiꞌ Paulus, he nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ. 12 Taretaꞌ, on reꞌ karu atoniꞌ ntoti ntahan naiꞌ Paulus in aꞌpiruꞌ, aiꞌ in aꞌfutuꞌ, ma sin ntao bareꞌ naan neu ameent ein, onaim sin meens ein naan namneuk nanin. Tar niut reuꞌf ein amsaꞌ, nasaitan nain ameent ein naan.

13-14 Anbi naan, anmuiꞌ aꞌnaak pirsait Yahudi tuaf es, nok in aan moen ein, sin tuaf hiut. Aꞌnaak pirsait naan, kaan ee naiꞌ Sakewa. In aanh ein biasa nnaon neu mee-mee ma anriuꞌ napoitan niut reuꞌf ein naꞌko aniut saes ein. Sin nsobaꞌ niit he nriuꞌ niut reꞌuf, neik Usif Yesus In kanan nak, “Ho muhiin Usif Yesus reꞌ naiꞌ Paulus natoon Ee, aiꞌ kaah? Oras ia, au uprenat ko, aꞌpaek Usif Yesus In kanan ꞌak, ho mpoi nai muꞌko atoniꞌ ia!” Ma nmuiꞌ atoin ahinit Yahudi bian reꞌ nsobaꞌ he nmoꞌen on naan amsaꞌ.

15 Onaim oors es ate, naiꞌ Sakewa in aanh ein napreent ein on reꞌ naan, anmuiꞌ niut aburarut es nataah sin am nak, “Au uhiin Usif Yesus. Au uhiin naiꞌ Paulus amsaꞌ. Mes hi reꞌ ia, hi sekau ki?” 16 Rarit tua aniut-saes reꞌ naan natooꞌ reꞌuf. Rarit in nasaap ma nbeos sin imsaꞌ. In napapaꞌ sin, ma npius nain sin barun, tar antea sin naenan aafꞌ-afaꞌ naꞌko umi naan.

17 Rarit uab naan nabeon on, tar antea abitan kota Efesus nahinin ok-okeꞌ; et atoin Yahudis, ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ msaꞌ nahinin. Onaim sekau-sekau reꞌ nneen rasi naan ate, sin namtaun ma nsanmakan. Onaim sin naꞌnaebaꞌ Usif Yesus, fin In es reꞌ anfee kuasa koꞌu neu naiꞌ Paulus. 18 Rarit apirsait feꞌun naan neman neu sin aok-bian sin reꞌ npirsain nrarin, ma nfei sin neek ein, rarit sin manakuꞌ sin saant ein. 19 Naꞌko sin reꞌ naan, anmuiꞌ atoin ahinit amfaun. Rarit sin naꞌbuaꞌ naan sin suur noinꞌ raut ma hiinf ein naan, ma nout sin nputu nmaten. Karu he tsoiꞌ suurt ein naan, sin oosk ein nabu-buan noin mutiꞌ nifu boꞌ niim.*

20 Rarit bifee-atoniꞌ naretaꞌ Uisneno In Rais Reko et fai ma manas anbi mee-mee. Onaim apirsait ein naꞌbaab ok piut. Natuin Uisneno In Kabin ma Prenat naan, antaam senan sin, tar antea sin nekak naank ein.

Taisibu anbi Efesus

21 Rarit naiꞌ Paulus nafeek he nfain neu kota Yerusalem. Mes in nroim he nnao nahuun neu propinsi Makedonia ma propinsi Akaya, rarit naꞌ in he nnao nkoon neu Yerusalem. In natenab anrair nak, “Reko nneis au ꞌnao ꞌkius apirsait ein anbi baren reꞌ ia feꞌ, fin maski on mee msaꞌ, au ro he ꞌtea kota Roma.” 22 Rarit in nreun in sobaꞌ tuaf nua, es reꞌ naiꞌ Timotius ma naiꞌ Erastus, he nnaon nahunun neun Makedonia. Mes in natua sero ꞌroo nteniꞌ anbi propinsi Asia.

23 Oras naan, rais kouꞌ goes reꞌ nmatoom nok Naiꞌ Yesus In Raan Aꞌhonis, anboor anbi kota Efesus. 24 Rasi naan in uun ii, on nai: Anbi naan, anmuiꞌ naan atuut noni tuaf es, kaan ee naiꞌ Demetrius. In biasa nmoeꞌ uim fuat aanꞌ-anaꞌ amfa-faun naꞌko noin mutiꞌ neu pah tuaf es, kaan ee bi Artemis. Natuin in mepun naan nrauk batuur, onaim in npaek ameupt ein amfau reꞌuf. Etun roit ii ntaam piut amfaun. 25 Neot es, naiꞌ Demetrius naꞌbuaꞌ naan in ameupt ein ee, ma bian anteniꞌ, rarit in naꞌuabaꞌ sin am nak, “Sin amaꞌ ma au aok-bian arki! Hi mihiin main mak hit aꞌmoink ii on reꞌ ia, natuin roit ii neem naꞌko hit mepu. 26 Mes oras ia, hit tiit tok hit matak, ma hit tneen teik hit rukik, naan naiꞌ Paulus in kakain aa. In nfuir ma nkopoꞌ too mfaun ii nak, baerꞌ ein reꞌ hit tmoeꞌ sin reꞌ ia, ka maꞌupaꞌ fa. In nak, baer fuat reꞌ hit tmoeꞌ sin reꞌ ia, suma pah tuaf ein ruum-ruum aah. Onaim ka abitan kota Efesus fa es reꞌ anmesen nenan, mes propinsi Asia nfuun am nateef annenan amsaꞌ. 27 Onaim amneen mirek-rekoꞌ! Of hit he trair saaꞌ ntein, karu too mfaun ii natuin naiꞌ Paulus sin piut? Of atoniꞌ ka neu he nsoos anteniꞌ fa hit baer fuat ein reꞌ ia. Mimnau! Oras ia, too mfaun ii naꞌbees neu hit pah tuaf bi Artemis amasat. Anbi propinsi Asia, tar antea pah-piin ii nfuun am nateef, onaim aꞌbeest ein naan neman ma naꞌbesan anbi in uim fuat uuf, es reꞌ anbi hit kota Efesus. Onaim kais-kaisaꞌ atoniꞌ ka nfairoir je fa heen, ma sin ka nromin fa he neman anteniꞌ neu bare ia!”

28 Annenan on naan ate, sin natoꞌon batuur-batuur. Rarit sin nhuun ein am nak, “Artemis, neek reko! Artemis namaas! Hai abit Efesus, miꞌnaeb Artemis!” 29 Too mfaun ein anneen sakanat naan, ma sin naen neman, tar antea kota naan naheun nok too mfaun. Sin ntakaꞌnaan ein. Onaim atoin ein anmurai nmoꞌen taisibu npeꞌ-peoꞌn ahaa ranan, tar antea kota naan in amneer koꞌu.† Sin nheek naan tuaf nua, ma nheer neik sin neu bare naan. Sin kaank ein: naiꞌ Gayus ma naiꞌ Aristarkus. Atoin ein anheek sin, natuin sin nua sin reꞌ naan, naiꞌ Paulus in soob ein naꞌkon Makedonia. 30 Anneen on naan ate, naiꞌ Paulus anroim he nnao ntaam neu too ataisiubs ein naan sin atnaank ein, mes too apirsait ein anpeen ee. 31 Aꞌnaet bian naꞌkon propinsi Asia nokan nbin naan, sin nahiin narek-rekoꞌ naiꞌ Paulus. Sin nreun tuaf he natoon am nak, naiꞌ Paulus ka nabeiꞌ fa he ntaam neu too mfaun reꞌ nmoꞌen taisibu naan.

32 Anbi mneraꞌ naan, atoniꞌ nmurai naim rasi naan in uun. Bian anhunun neik haan poi nak, “On nai!” Bian nkoaꞌ ein nak, “On naan!” Te kaah, too mfaun ein naan ka nahinin fa rasi naan in aꞌnaon. Sin naen nokn ahaa. 33 Anbi bare naan, anmuiꞌ atoin Yahudis msaꞌ reꞌ nmurai namtaun. Sin teenb ii nak, kais-kaisaꞌ too mfaun ein nakuu sin nak sin es reꞌ nafuuk namonib rasi ia. Etun sin nahakeꞌ naan tuaf es antoom maat, anjair atuut hanaf neu too Yahudis sin. In kaan ee, naiꞌ Aleksander. Sin ntotin he in namneob sin nak, atoin Yahudis sin ka nahiin fa rasi naan. Rarit naiꞌ Aleksander nait in aꞌniman, he nakainaꞌ sin he naꞌteen ein. Rarit in naꞌuab he namneobaꞌ atoin Yahudis sin. 34 Mes oras sin nahinin nak, in reꞌ naan atoin Yahudis te, sin nsakanan piut am nak, “Artemis neek reko! Artemis namaas! Hai abit Efesus miꞌnaeb Artemis!” Sin nsakanan on reꞌ naan, tar jam nua.

35-36 Rarit aꞌnakaf kota Efesus anhaek ma nakainaꞌ sin am nak, “Aok-bian arki, abitan kota Efesus! Areꞌ uuf ma pah nahiin nak, hit pah tuaf bi Artemis, in amneemn ii naꞌko neon goe tunan neu kit. Onaim hit abit Efesus, es reꞌ atpairoir tarek-reokꞌ ee. Ka tiit tain fa tuaf es, nait nain hit paaꞌ naan, natuin rasi naan anjair retaꞌ nmoin piut ma areꞌ pah-pah nahinin nrarin. Onaim nansaaꞌ am es hi msakaan on naan? Maski anmuiꞌ aboot natuin sin roimk ein, mes hi kais ammoeꞌ taisibu human on reꞌ ia! 37 Hi mheer meik tua nuaꞌ ein reꞌ ia, nahuum on reꞌ sin nmoꞌen rais reꞌuf. Te kaah, sin ka nabakan fa saaꞌ-saaꞌ naꞌko bi Artemis in uim fuat uuf. Sin ka naꞌuab namouf fa hit pah tuaf bi Artemis in kanan. Onaim hi he misaan sin nok rais saan saaꞌ? 38 Mimnau! Hit tmuiꞌ bare he tafeek rasi. Afeek raisn ee msaꞌ, sin npao nanin. Onaim karu naiꞌ Demetrius sin he nmoꞌen rasi te, sin ro he natuin in atoran, he sin neik rasi naan neu bare feek rasi. 39 Ma karu nmuiꞌ rasi ꞌtetaꞌ nteniꞌ reꞌ sin he nait je, nbain he sin nnaon nmaꞌakoran nok atoni mnais ein. 40 Kais-kaisaꞌ anaaꞌ aprenat pah Roma nasaan kit, natuin taisibu reꞌ ia. Karu sin he namin rasi reꞌ ia in aꞌnaon ii te, hit of he tataah on mee? Natuin rasi ia, ka maꞌuꞌu fa!” 41 Naꞌuab anrair on naan ate, aꞌnakaf naan anreun sin he sin nsisaꞌen. Onaim sin natuin ein.

20

Naiꞌ Paulus sin nfanin ntenin neun propinsi Makedonia

1 Oras too mfaun ein ka ntaisibu nteinꞌ ein fa nbin kota Efesus, kota naan mamut on reꞌ biasa. Rarit naiꞌ Paulus nabuabaꞌ naan apirsait ein abitan reꞌ naan, ma nhaꞌtain sin neek ein. Rarit in nasee, ma nnao neu propinsi Makedonia. 2 In nnao naꞌko kuan neu kuan anbi pah naan, ma nhaꞌtain apirsait ein sin neek ein. In nmoeꞌ on naan, tar antea in ntaam neu pah Yunani. 3 In natua nbi naan funan teun. Rarit in nabarab he nsae bnao oe ma nnao neu propinsi Siria, mes in nneen am nak, atoin Yahudis sin nmaꞌakoran he nroor niis ne. Oras in nneen on naan ate, in ka nroim fa he nsae bnao oe ma nnao he ntea nain neu propinsi Siria. Onaim in nnao nfain anpeoꞌ raan metoꞌ nbi propinsi Makedonia.

4 Puuk aan es annao nabua nok naiꞌ Paulus. Sin esan reꞌ: naiꞌ Timotius, aam Pirus in anah naiꞌ Sopater naꞌko kota Berea; tuaf nua naꞌkon kota Tesalonika, sin esan reꞌ naiꞌ Aristarkus ma naiꞌ Sekundus; tuaf es naꞌko kota Derbe, kaan ee naiꞌ Gayus; ma tuaf nua naꞌkon propinsi Asia, esan reꞌ naiꞌ Tekikus ma naiꞌ Trofimus.

5-6 Rarit au (es reꞌ naiꞌ Lukas atui surat ia), uteef aꞌteniꞌ ꞌok naiꞌ Paulus aꞌbi kota Filipi, nbi propinsi Makedonia. Naiꞌ Paulus in soob ein nnao nahunun ma npao kai nbi kota Troas et tais je panin. Oras atoin Yahudis sin neon koꞌu Paska* okeꞌ nrair, hai nua kai msae bnao oe ma mnao meu kota Troas. Oras naan, hai maan neno niim. Oras hai mtea Troas, hai msaun miꞌko bnao oe naan. Hai miteef mok hai sobaꞌ bian sin reꞌ nahunun kai, onaim hai mitua mbi naan neno hiut.

Naiꞌ Yutikus anmouf naꞌko uim jes in eno sneer anbi kota Troas

7 Neno naan, neno krei. Naiꞌ Paulus nafeek anrair nak, “Aok-bian arki! Nokaꞌ te, au he ꞌnao ꞌkoon.” Onaim hai nonot apirsait ein ok-okeꞌ iim he mibarab bukae. Natuin naiꞌ Paulus he nnao, onaim in naꞌuab nok kai tar antea fai ji natnaan. 8 Hai mibua mbi uim jes in aꞌtutaꞌ teun ii. Mabeꞌ naan, sin noutun paku mfau reꞌuf.

9 Oras naan anmuiꞌ aan moen muinf es, kaan ee naiꞌ Yutikus,† antook anbi eno sneer. In nok anneen naiꞌ Paulus amsaꞌ. Ka ꞌroo fa te, in maatk ein ii anmaꞌfenan, onaim in ntuup anfiin. Nok askeken ate, in nmouf naꞌko eno sneer naan. In nmaet nain. 10 Naiꞌ Paulus ansaun natuin amoufut naan, ma nhoo naan ee, ma in naꞌuab am nak, “Kaisaꞌ mimtau. In nmoin.” 11-12 Hai arkai mmariin, fin aan munif naan anmoin. Rarit sin neik nafainꞌ ee neu in umi. Onaim hai msae mfain, ma hai mbukae mibu-bua. Rarit naiꞌ Paulus naꞌuabaꞌ tar antea nmeu nfiin. Oras maans ee npeꞌe te, hai misee sin ma mnao misaitan sin.

Naꞌkon kota Troas annaon neu kota Miletus

13 Rarit hai mmaꞌakor ma mbaits om, tar antea hai miteef amteniꞌ mbi kota es, kaan ee, Asos. Onaim hai msae bnao oe meu Asos. Mes naiꞌ Paulus annao raan metoꞌ neu kota naan.

14 Oras hai miteef amteniꞌ naiꞌ Paulus anbi kota Asos, naiꞌ Paulus ansae bnao oe ia, ma hai mnao piut meu kota Metirene. 15 Miꞌko naan, hai mnao mkoon. Nokaꞌ te, hai mpaumak-maak puur goes, kaan ee, Kios. Anmeu te, hai mnao mkoon meu puru Samos. Esah te, hai mtea kota Miletus. 16 Mes naiꞌ Paulus in neekn ii anroim, he karu reko te, hai mtea rabah meu kota Yerusalem, he in napein mainuan maut he nok naꞌnaebaꞌ neon koꞌu Pantekosta. Rarit in ka nroim fa he nporiꞌ oras, he nnao nsae neu kota Efesus, natuin in ka nmuꞌi ntein fa mainuan.

Naiꞌ Paulus naꞌuab nok atoni mnasi Kristen abitan kota Efesus

17 Onaim anbi Miletus, naiꞌ Paulus anfee hanaf neu atoni mnasiꞌ Kristen abitan kota Efesus, he sin neem nateef nok ne. 18 Oras sin neem antean on naan ate, naiꞌ Paulus naꞌuab neu sin am nak, “Aok-bian arki. Hi mihiin main au ꞌmoink ii, anmurai naꞌko neno un-unuꞌ au ꞌterin au haek ii nbi propinsi Asia, tar antea oras ia. 19 Hi mihini msaꞌ au ꞌmeup maꞌtaniꞌ ꞌbi hi tnaanm ein, mes au ka uꞌnaeb ok fa. Anbi au meupk ein, au maat nuu nggui nsain, ma ꞌhaꞌmuiꞌt ii ka anaꞌ fa. Au upein ꞌhaꞌmuꞌit amfaun naꞌkon atoin Yahudis sin. 20 Oras au unoniꞌ ki, au upoin ꞌain areꞌ rais rekon reꞌ au uhiin sin neu ki. Ma au unoniꞌ ki maat-maat. Au ꞌnao ꞌeu umi meseꞌ-meseꞌ, he umnaubaꞌ sin anmatoom nok Uisneno In romin. 21 Au utoon ꞌeu atoin Yahudis, ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ, ꞌak sin ro he nasaitan sin saant ein, he natuin Uisneno. Ma sin ro he npirsain neu hit Usiꞌ, es reꞌ Usif Yesus.

22 Onaim au he uꞌuab on nai: oras ia, au ꞌroim he ꞌnao ꞌeu Yerusalem, fin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ anheer neik kau ꞌnao ꞌeu bare naan. Au utuin aah, maski au ka uhiin fa saaꞌ reꞌ of he njair neu kau nbi bare naan. 23 Mes naꞌko kota es neu kota es, Asmaan Akninuꞌ natoon nahuun neu kau mnak, of au he ꞌtaam bui ma ꞌsutai haꞌmuꞌit amfaun anbi bare naan. 24 Au uhiin urair on naan, natuin Usif Yesus es reꞌ nasaeb kau mepu ia, he au ꞌnao utoon Rais Reko ꞌak, Uisneno nneek kit, ma In maneekn ii kah een. Karu au ka utuin fa In romin, he usoup In mepu, au ꞌnaben au ꞌmonik ia ka maꞌosaꞌ fa.✡

25 Oras ia, au uhiin ꞌak, hi of ka miit amteniꞌ kau fa heen. Es reꞌ hi reꞌ au unoniꞌ ki ꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, anmatoom nok rasi he ttaam atjair Uisneno In nonot-asar. 26-28 Es naan ate, amneen. Au usopu ꞌrair au meup gui ꞌeu ki. Onaim oras ia, hi ro he mmepu mkoon. Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko ki, reꞌ ka ntaam fa anbi Usiꞌ In nonot apirsait ate, hi es mitaah kiim, oo! Au ka usanab fa. Mimnau! Au utoon ꞌain Uisneno In romin ok-okeꞌ neu ki. Ka tiit tain fa rais jes reꞌ maꞌkoroꞌ neu ki. Onaim hi ro he mpanat hi ꞌmonim, ma mpairoir main areꞌ tuaf reꞌ Asmaan Akniunꞌ ee nreun ki he mpanat sin. Kaisaꞌ mnikan mak, Usif Yesus nmate nrair, he nbaen nafeek sin oosk ein nok In naaꞌ ee Kuun. In nruur ki msaꞌ, he hi mkius sin, nahuum on reꞌ atukus natuuk in aꞌbib-kasen.

29 Oras ia, au ꞌnao usaitan ki. Mes mimnau! Of anmuiꞌ atoniꞌ neem ma nanoniꞌ rafuꞌ-rafuꞌ anbi hi sonam ma hi tnaanm ein. Sin nahuum on reꞌ aus fui ji antaam anseor gon neu ꞌbib-kasen nbi oꞌof. 30 Anmuiꞌ tuaf aputa-kriu on reꞌ naan, naꞌko bare bian. Mes mimnau. Bian anteniꞌ nboor ma nbotos naꞌko ki. Onaim sin nanoniꞌ rais ruman neu ki. Sin nromin he atoniꞌ natuin ahaa sin. Onaim sin nsoob ein he nheer neik tuaf he kaisaꞌ natuin Usif Yesus In raan amneot ma amnonot anteniꞌ. 31 Es naan ate, hi mpaant om rek-reko. Kaisaꞌ amnikan, fin au utua ꞌok ki, toon teun. Au ꞌfaineek ki fai-manas amsaꞌ, ma au ka utenab fa au suus-haet. Au maat nuu ngguin ansain neu ki.

32 Oras ia, hit he tbaits ok. Onaim au ꞌnonaꞌ ki ꞌeu Uisneno In aꞌniman, he In npairoir ki. Hi mnaaꞌ miher-heran saaꞌ reꞌ au utoon ki naꞌko nmurai, reꞌ nmatoom nok Uisneno In nekan arekot. Uisneno In nmuiꞌ kuasat he nhaꞌtain ki. In nbaꞌan he nfee tetus-athoen neu In apirsait ein amsaꞌ. Onaim karu hi mituin piut mok neek aꞌkninuꞌ meu Uisneno, of hi mipein In tetus naan.

33 Oras au ꞌmepu ꞌbi hi tnanam, au ka ꞌsinmakan fa saaꞌ es naꞌko ki. Au ka ꞌtoit ꞌiit fa hi bare mnatuꞌ, aiꞌ noin mutiꞌ, aiꞌ pake, aiꞌ baer saaꞌ-saaꞌ. 34 Hi mihini msaꞌ, oras au utua ꞌok ki, au ꞌmeup maꞌtaniꞌ he au bisa ꞌmoin. Ka neu au ꞌmees fa, mes au ꞌmepu msaꞌ ꞌeu sin reꞌ nok kau. 35 Onaim nok reꞌ rasin reꞌ ia, au utoon ki ranan he hi msaꞌ mok amturun atoin asusat, reꞌ ka nmuꞌin fa saaꞌ-saaꞌ. Mimnau, goo! Usif Yesus naꞌuab niit nak, ‘Hit tfee te, reko nneis naꞌko hit ꞌtoup.’ ”

36 Naiꞌ Paulus naꞌuab anrair on naan ate, in nriꞌtuu ma nꞌonen nok sin ok-okeꞌ, ma ntoit he Uisneno npanat sin. 37-38 Sin neek ein ansusan nmaten, natuin naiꞌ Paulus nak, sin of ka nateef anteniꞌ fa nok ne. Onaim oras sin he nbaits ok, sin nhoo ma nneek naiꞌ Paulus, ma nkaen nmeꞌ-meuꞌr ein. Rarit sin nnaon naat kai‡ neu bnao oe.

21

Naiꞌ Paulus sin ntebin nfanin neun Yerusalem

1 Hai mmanseon amrair mok atoni mnasiꞌ Kristen sin naꞌkon kota Efesus nok neek susat ate, hai msae bnao oe, rarit hai mnao mkoon meu puru Kos. Nokaꞌ te, hai mok abnao oe naan, ma hai mtean puru Rodos. Miꞌko naan, hai mnao mkoon mok abnao oe meu kota Patara. 2 Anbi naan, hai msaun miꞌko bnao oe naan. Rarit hai msae meu bnao oe ꞌtetaꞌ, reꞌ he nnao neu propinsi Finisia, anhaumaak Siria. Oras hai msae bnao oe reꞌ naan, sin nasaeb nain bonit, ma hai mnao. 3 Hai mnao ka ꞌroo fa te, hai mkius miit puru Siprus anbi hai ꞌnimam aꞌrii, mes hai mnao mkoon goah, tar amtea ma misanut bonit anbi kota Tirus et propinsi Siria. Anbi naan ate, sin he nasanut abnao oe in abruaꞌ ein.

4 Natuin sin nasaun ein bareꞌ feꞌ, hai msaun ma mnao maim apirsait ein. Oras hai miteef mok sin, hai mitua mok sin neno hiut. Apirsait ein abitan naan, napenin hanaf naꞌko Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, he ntaar naiꞌ Paulus he kaisaꞌ nnao nkoon neu Yerusalem. 5 Neno hitu nkono te, hai mfain meu bnao oe naan. Apirsait ein ok-okeꞌ, et bifee-atoniꞌ, anaꞌ-koꞌu, mnasif am munif, annao naat kai ntea tais je ninin. Anbi naan, hai mriꞌtuu ok-okeꞌ ma mꞌonen. 6 Rarit hai mmanseon, ma hai msae meu bnao oe naan, onaim sin nfanin ok-okeꞌ.

7 Hai mfeen miꞌko Tirus, rarit hai meis mok kota Ptolemais. Anbi kota naan, hai msaun miꞌko bnao oe, ma hai mnao maim apirsait ein. Hai miteef mok sin, rarit hai mtook mok sin neno meseꞌ. 8 Nokaꞌ te, hai mok abnao oe naan, amnao mteniꞌ miꞌko naan, ma mtea kota Kaisarea. Anbi naan, hai mnao mitua mbi naiꞌ Felipus in umi. In reꞌ naan, es reꞌ neik nahun-hunun Usif Yesus In Rais Reko anbi naan. In tuaf es naꞌko tuaf hiut reꞌ sin npiir sin anbin Yerusalem he nbatin bukae neu baun ein.✡ 9 Naiꞌ Felipus anmuiꞌ aan feto haa. Uisneno npaek sin njarin In mafefa kninuꞌ he natoon In romin.

10 Oras hai mtook mok sin of neno fauk ate, atoin es, kaan ee naiꞌ Agabus, neem naꞌko propinsi Yudea. Uisneno npaek je he njair In mafefaꞌ kninuꞌ he natoon Uisneno In romin amsaꞌ.✡ 11 In neem nateef nok kai. Rarit in nait naiꞌ Paulus in pasu ꞌfutuꞌ, ma in nfuut in haen-niman nok pasu ꞌfutuꞌ naan. Rarit in nak, “Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naꞌuab on nai: ‘Pasu ꞌfutuꞌ reꞌ ia in tuan ii, of atoin Yahudis sin anpuun ee nahuum on reꞌ ia anbi Yerusalem. Rarit sin nanaaꞌt ee neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin aꞌniimk ein.’ ”

12 Amneen atoniꞌ reꞌ naan in uab ein te, hai mtoit batuur-batuur meu naiꞌ Paulus, he kaisaꞌ nnao nkoon neu Yerusalem. Hai, reꞌ in aanh ein kai, ma apirsait ein abitan bare naan, antotin on reꞌ naan amsaꞌ. 13 Mes in ntoin kai mnak, “Kahaf! Nansaaꞌ am es hi mkae on naan? Hi mmoeꞌ he mhaꞌfeen au nekak. On nai! Anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nroim kau fa, natuin au utuin Usif Yesus. Bait maski sin nfuut kau, aiꞌ sin nroor niis kau, aiꞌ sin nmoeꞌ kau on mee-on mee msaꞌ, mes au ubarab urair he ꞌtoup.”

14 Oras hai mneen on naan ate, hai mihiin mak naiꞌ Paulus ka nroim he nneen kai fa heen, onaim hai mkoon ee mak, “Neu! He tak on mee! Maut he Uisneno In roimn aa kuun es reꞌ anjair.”

Naiꞌ Paulus sin antean Yerusalem

15 Neno fauk een hai mitua maan ambi Kaisarea te, hai mkikin hai baerꞌ ein, ma hai mnao meu Yerusalem. 16 Anmuiꞌ apirsait tuaf fauk naꞌkon Kaisarea, nok kai msaꞌ. Sin nnao naat kai mtea uim jes, rarit hai mtuup ambi naan. Uim tuaf naan, kaan ee naiꞌ Manason. In naꞌko puru Siprus. In natuin Usif Yesus suuk aꞌroo goen. 17 Oras hai mtea Yerusalem, hai aok-bian apirsait ein ii, sin ntoup kai nok neek marinet.

Naiꞌ Paulus annao nkius naiꞌ Yakobus

18 Nokaꞌ on naan ate, hai arkai mnao miteef mok naiꞌ Yakobus. Ma areꞌ atoni mnasiꞌ Kristen sin nabua nanin nbin naan. 19 Hai mmataeb es nok es, rarit naiꞌ Paulus naꞌuab neu kai, suuk aꞌroo anmatoom nok areꞌ rasin reꞌ Uisneno nmoꞌe nrair sin anbi mee-mee neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ. In nak Usif Yesus anfei ranan he sin npirsain neu Ne. In natoon amsaꞌ, on mee mꞌes Uisneno npaek in tuan ii, nok in aok-bian sin, anbin mepu ia. 20 Oras sin nneen anrair naiꞌ Paulus in retaꞌ on naan ate, sin nmarinan ma anboꞌis Uisneno.

Rarit sin naꞌuab neu naiꞌ Paulus am nak, “Paulus! Asar ho muhiin kuum, atoin Yahudis sin nifun-nifun reꞌ npirsai nrarin neun Usif Yesus. Sin nnaaꞌ naher-heran feꞌ atoran prenat reꞌ kaꞌo Musa nahakeꞌ nain sin neu kit. 21 Mes anmuiꞌ atoniꞌ reꞌ neem naktutaꞌ nak, ho munoniꞌ atoin Yahudis sin anbi bare ꞌtetaꞌ mak, sin kaisaꞌ natuin kaꞌo Musa in atoran rais pirsait ein. Ma sin natrakan amsaꞌ am nak, ho es amtaar sin he kais natuin harat maꞌheriꞌ neu sin aan monen. Ho es reꞌ amtaar atoniꞌ sraniꞌ, he kais natuin anteniꞌ hit atoin Yahudis atoran harat bian amsaꞌ. 22 Mumnau! Of atoin Yahudis annenan nak ho et ia. Ma aneen uab ain ein naan ate, sin of natoꞌon. Onaim hit taim raan aꞌpoiꞌ ji, on mee?

23 Onaim hai mtoit on nai: anmuiꞌ tuaf haa naꞌko hai, reꞌ sin anmuiꞌ manbaꞌan nok Uisneno. Oras ia, sin he nkeu sin aꞌnaak ein he njair tanar nak, sin nmoꞌen nrair sin rais manbaꞌan naan. 24 Onaim karu reko te, ho mtaam mok sin meu Uisneno In Uim Onen Uuf. Ho mutuin sin amsaꞌ, he mmoeꞌ mutuinaꞌ harat reꞌ he mukninuꞌ ho tuam aan. Ho ro he msutai sin baen reꞌ natuin harat amsaꞌ. Karu ho mmoeꞌ on reꞌ naan, of too mfaun ein nak, ho mnaaꞌ muher-heran prenat pirsait Yahudi feꞌ, reꞌ kaꞌo Musa nahakeꞌ sin neu kit. Ma sin of nahinin retaꞌ reꞌ nak, ho mtaar atoniꞌ sin he kais natuin harat rais pirsait Yahudi, naan rais poi ok-okeꞌ!✡

25 Mes neu atoni ka Yahudis fa, reꞌ sin anpirsain neun Usif Yesus, hai msonuꞌ mrair sin surat. Hai mitonan sin anmatoom nok hit atfekaꞌ neno naan nak, sin ka anperluu fa, he natuin hit atoran harat Yahudi sin ok-okeꞌ. Reꞌ sin he namnau he nmoeꞌ natuin sin, esan reꞌ: kaisaꞌ nmakaken ma nmakonin karu ka fee-mone fa. Kais anseor gok nok baer fuat. Ma kais anbukaen mnahat reꞌ sin aok-bian Yahudi sin anmaiꞌnisin sin. On reꞌ: kais nekun siis fuat. Kais nahan naaꞌ. Ma kais nekun sisi naꞌko muꞌit reꞌ tuaf anfuut goe ma nkeer niis ne, tar in naaꞌ ee ka nsai npoi fa.”✡

26 Rarit naiꞌ Paulus antoup sin haan totis. Onaim nokaꞌ on naan ate, in nok reꞌ tua haaꞌ ein naan, annaon neun Uim Onen Uuf. Onaim sin nakninuꞌ sin tuak ein natuin atoran rais pirsait Yahudi. Rarit naiꞌ Paulus natoon aꞌnaak pirsait reꞌ nbi naan nak, aar neno fauk ate, naꞌ sin nanokab sin haan manbaꞌan. Fin karu oras naan okeꞌ te, sin es-es ate, he nataam nain sin fuaꞌ-tuurꞌ ein neu Uisneno.

Anheek naiꞌ Paulus anbi Uim Onen Uuf

27-29 Oras neno hiut he noi namsoup, reꞌ sin nmanbaꞌan he nanokab atoran harat naan, anmuiꞌ atoin Yahudis fauk naꞌkon propinsi Asia, reꞌ sin niit naiꞌ Paulus anna-nao kuun anbi kota Yerusalem nok in partei tuaf es, kaan ee naiꞌ Trofimus. Naiꞌ Trofimus reꞌ ia, naꞌko Efesus, ma in ka atoin Yahudis fa msaꞌ. Onaim oras sin niit naiꞌ Paulus antaam anbi Uim Onen Uuf, sin naak of aiꞌ in nok in partei naan antaam neun Uim Onen Uuf in nanan amsaꞌ. Te kaah, atoniꞌ ꞌtetaꞌ ka bole fa he ntaam neu Umi naan. Onaim sin nait rasi reꞌ naan, he njair ꞌtuꞌin he sin anmoꞌen rasi. Onaim sin nmafuarutun nok too mfaun ein anbin reꞌ naan, he sin nheek naan naiꞌ Paulus. Sin nhuun ein ma natonan too mfaun ein am nak, “Hoe! Atoin Israelas ki! Iim he mbaab maan kai. Atoniꞌ reꞌ ia, in es reꞌ nanoniꞌ anbi mee-mee mnak, mait imporin harat atoin Yahudis. In naꞌuab naꞌreꞌuf neu Uisneno In Uim Onen Uuf ia msaꞌ. Oras ia anteniꞌ, in ntaam he nꞌoemetab Uisneno In bare kninuꞌ reꞌ ia!”✡

30 Annenan on naan, kota Yerusalem in too goe ok-okeꞌ, sin natoꞌon batuur-batuur. Rarit too mfaun ein naan naen nabuan anbi Uim Onen Uuf. Onaim sin nheek naiꞌ Paulus, rarit sin nheer napoitn ee naꞌko Uim Onen Uuf. Rarit sin naꞌeek nain eonꞌ ein.*

31 Oras sin ntaisibun he nroor niis ne te, sorarus Roma sin aꞌnaak kouꞌ goes reꞌ npaumaak anbi naan, nneen taisibu naan. 32 Onaim in noꞌen naan in soraurs ein nok sin aꞌnaakt ein, he sin ntaman neu too mfaun ataisiubs ein sin atnaank ein. Oras sin nkius niit soraurs ein nok sin aꞌnaak koꞌu naan neman on nai te, sin nasnasab mabesot neu naiꞌ Paulus. 33 Rarit soraru ꞌnakaf naan anheek naiꞌ Paulus, ma nreun sin he nfuut goe nok korein besi nonoꞌ nua. Sin nfutu nrair je te, in nataan too mfaun ein am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, sekau? In saant ii saaꞌ?”

34 Mes sin nasurin tonis. Bian nak, “In anmoeꞌ on ia.” Bian nak, “In anmoeꞌ on nee.” Tar antea soraru ꞌnakaf naan, in aꞌnaakn ee nameen. In ka nahiin fa rasi naan in aꞌnaon, natuin too mfaun ein anhunun ma naꞌbaaꞌ no mes-meseꞌ. Etun es in nreun he neik naiꞌ Paulus annao neu benteng. 35-36 Soraurs ein anheer neik naiꞌ Paulus, mes too mfaun ein reꞌ naan sin natuin ein ok-okeꞌ, ma sin ntaisibun antenin. Oras sin he nsaen eraꞌ fuaꞌ, too mfaun ein naan sin nasikan, he nhaken maat. Tar antea soraurs ein naskau naiꞌ Paulus, he too mfaun ein naan kais anbaan naꞌmaet je. Onaim sin nhunun nak, “Amroor miis ne! Amroor miis ne!”

Naiꞌ Paulus namneob in tuan anbi too mfaun ein sin maatk ein

37 Oras sin he ntaman neun benteng on naan ate, naiꞌ Paulus antoit neu soraru ꞌnakaf naan, anpaek uab Yunani mnak, “Aam! Au bisa uꞌuab aꞌkreꞌo, oo?”

Oras in nneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, soraru ꞌnakaf naan naskeek. Rarit in nataan ee mnak, “Ho muhiin uab Yunani msaꞌ? On mee mꞌes ho muꞌuab muhiin uab Yunani? 38 Karu on naan, au utenab aꞌsaan een. Au ꞌak of ho reꞌ ia, atoin Masiras, reꞌ nahunu te ho es reꞌ amfuaruut too mfaun ein he sin nraban prenat pah Roma. Rarit in neik too nifu haa, reꞌ sin neikin suniꞌ-kenat, ma sin nnaon neun baer ruman. Mes ho reꞌ ia, ka in fa, aiꞌ?”

39 Naiꞌ Paulus nataah am nak, “Kaah, fa tua! Au reꞌ ia, atoin Yahudis. Au ain honiꞌ nahonis kau anbi kota Tarsus et propinsi Kilikia. Au ꞌtoit he ho mkonan maan kau, he au bisa uꞌuab ꞌeu too mfaun ein reꞌ ia.”

40 Soraru ꞌnakaf naan anroim. Rarit naiꞌ Paulus anfenan nhake nbi eraꞌ fuaꞌ naan in tunan, ma in nait in aꞌniman he ntoit sin he sin ntaaꞌ-taꞌan he in naꞌuab. Rarit in naꞌuab neik sin uab neno-neno, es reꞌ uab Aram. (Fin anbi naan, atoin Ibranis sin naꞌuab ein anpaken uab Aram).†

22

Naiꞌ Paulus namneob on

1 Onaim naiꞌ Paulus anmurai naꞌuab am nak, “Sin amaꞌ ma au aok-bian arki okeꞌ! Au ꞌtoit ki he hi mitniin maan kau, he au uꞌuab he umneob ok, tua.”

2 Oras naan, too mfaun ein neen naiꞌ Paulus naꞌuab anpaek sin uab. Onaim sin ntaaꞌ nanin, he nneen narek-rekoꞌ in uaban naan. Onaim in ntuut am nak, 3 “Asar hi arki mihiin mak, au reꞌ ia, atoin Yahudis. Au ainaꞌ nahonis kau nbi kota Tarsus et propinsi Kilikia. Mes au uꞌnae ꞌbi ia, kota Yerusalem. Reꞌ nanoniꞌ kau gui, es reꞌ tunggur koꞌu nbi ia, naiꞌ Gamalial. In nanoniꞌ kau namnuut anmatoom nok kaꞌo Musa in atoorn ein ok-okeꞌ. Au ꞌmakoe msaꞌ he utuin Uisneno, humaꞌ meseꞌ on reꞌ hi.✡ 4 Neon goes ii, au ka usnaas fa he ꞌriuꞌ ma ꞌmoeꞌ ususab tuaf ein reꞌ natuin Naiꞌ Yesus In Raan Aꞌhonis. Au ꞌheer ꞌeik sin, et bifee ma atoniꞌ, neman neun Yerusalem, rarit au utaam sin anbin bui. Oras naan, anmuiꞌ amates amsaꞌ. 5 Hit aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu, ma aꞌnaak rais pirsait bian amsaꞌ, sin nahinin nrarin nak au uꞌuab ꞌak saaꞌ ate, tebe on naan! Au ka upoif. Fin sin es reꞌ anfee kau suur kuasat, he au ꞌnao ꞌheek ꞌaan tuaf-tuaf reꞌ natuin Naiꞌ Yesus, tar aꞌtea kota Damsik. Anbi naan, au he ꞌheek sin, rarit au he ꞌheer ꞌeik sin neman neun Yerusalem. Au utenab ꞌak, maut he afeek rais pirsait ein esan reꞌ anhukun sin.”✡

Naiꞌ Paulus naretaꞌ saaꞌ reꞌ in nnaben niit

(Haef ein sin Retaꞌ 9:1-19, 26:12-18)

6 Onaim naiꞌ Paulus antuut antein in uaban naan am nak, “Onaim au ꞌnao ꞌeu kota Damsik, he au ꞌaim sin anbin nee. Of on reꞌ maans ii naꞌpupu te, aar akreꞌo te hai he mtea kota naan. Nok askeken ate, anmuiꞌ naan asnaaf es naꞌko neon goe, antoom kau. 7 Onaim au ꞌtaikoib ꞌeu afu, ma au ꞌneen haanf es naꞌuab am nak, ‘Hoe, Saulus! Nansaaꞌ am es ho mhaꞌmuiꞌ Kau on reꞌ ia?’ 8 Au ꞌneen hanaf naan, mes au ka ꞌiit fa tuaf es amsaꞌ. Onaim au utaan am ꞌak, ‘Usiꞌ, ho sekau ko?’

Rarit hanaf naan nataah kau mnak, ‘Au reꞌ ia, Yesus, atoin Nasaretas, reꞌ ho mhaꞌmuiꞌ Je!’ 9 Mes atoniꞌ reꞌ nnaon nabu-bua nok kau, sin niit snaaf naan, mes sin ka nnenan fa hanaf naan.

10 Onaim au utaah am ꞌak, ‘Karu on naan, oras ia, au he ꞌmoeꞌ saaꞌ, tua?’

Hanaf naan, anreun kau mnak, ‘Amfeen nai, mtaam nai meu kota in nanan. Anbi naan, naꞌ Au utoon ko areꞌ rasin reꞌ ho ro he mmoeꞌ main sin.’

11 Au ꞌneen urair on naan ate, au ꞌfena ꞌhaek. Mes au ka bisa ꞌiit fa saaꞌ-saaꞌ ntein, natuin snaaf reꞌ naan es naforob kau. Onaim au aok-bian sin nnaaꞌ kau, ma nheer kau, onaim hai mtaam meu kota Damsik.

12 Anbi naan, anmuiꞌ nain tuaf es, kaan ee naiꞌ Ananias. Atoniꞌ ia, in neekn ee mneꞌo, ma in annaaꞌ naheran atoran kaꞌo Musa msaꞌ. Areꞌ atoin Yahudis abitan kota naan, sin nroim je, ma nhormaat ee. 13 In neem naim kau, rarit naꞌuab am nak, ‘Baꞌe! Ho maatm ein naan, narekon nrarin. Es naan ate, amfei ma mkius nai!’ In naꞌuab anrair on naan ate, au uꞌaitiꞌ au humak, ma au bisa ꞌiit ee. 14 Rarit in nanoniꞌ kau mnak, ‘Uisneno, reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin nꞌonen neu Ne, oras ia, npiri nrair ko. Ho meup goe es reꞌ he muhiin murek-rekoꞌ In aꞌromin. Ma muhiin murek-rekoꞌ Usif Yesus naan, reꞌ hit tteek Ee te tak, “Atoni Kninuꞌ” taꞌko un-unuꞌ. Oras ia, Uisneno nfei ranan neu ko, he ho mneen kuum muꞌko Usif Yesus. 15 In neikn On anpiir nain ko, he mnao mutoon In Rais Reko neu tuaf-tuaf anbi mee-mee. Ho ro he mutoon areꞌ saaꞌ reꞌ ho miit ma mneen kuum naꞌko Na. 16 Kais ampao ꞌroo-ꞌroo nteniꞌ. Amnao mak sin, he nasrain ko nai, he njair tanar nak, ho mtoti mrair he Usif Yesus ansaok nain ho saant ein.’ ”

Uisneno naprenat naiꞌ Paulus he neik Rais Reko neu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa

17 Onaim naiꞌ Paulus antuut antein in uaban naan am nak, “Rarit au ꞌfain ꞌeu Yerusalem. Neon goes, au ꞌnao ꞌonen aꞌbi Uim Onen Uuf. Oras au ꞌonen, Uisneno nakriir On neu kau nbi mnitas. 18 Au ꞌiit Naiꞌ Yesus. Onaim In naprenat kau mnak, ‘Oras ia, ho ro he mnao musaitan kota Yerusalem nai! Fin abitan bareꞌ ia, sin ka nromin fa he ntoup saaꞌ reꞌ ho munoniꞌ anmatoom nok Kau.’

19 Mes au ka ꞌroim fa he ꞌtoup prenat naan, natuin un-unuꞌ te, aꞌnaak rais pirsait sin anroim kau. Onaim au utaah am ꞌak, ‘Mes on nai, tua! Sin ar-arsin nahinin nak, neno naan au es reꞌ aꞌpoi ma ꞌtaam uim onen anbi mee-mee, au ꞌheek ma ꞌbeos atoniꞌ reꞌ anpirsai Ko. 20 Sin nahinin nak, oras sin anpoir naꞌmaet Ho haef, naiꞌ Stefanus, au aꞌbi naan, ma au ꞌromi msaꞌ. Oras sin nabuab ein fatu he npoir naiꞌ Stefanus, au es reꞌ uꞌhabaꞌ sin, ma au es reꞌ aꞌtiut sin barun.’✡

21 Au umnaub Ee on reꞌ naan, mes Usif Yesus naprenat nafanik kau mnak, ‘Kais maim rasi ꞌsukif humaꞌ-humaꞌ! Musaitan Yerusalem oras ia! Natuin Au he ꞌreun ko he mnao meu bare ꞌroo ngguin, he munoniꞌ atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis sin fa.’ ”

22 Oras too mfaun ein anneen naiꞌ Paulus naꞌuab nak, Uisneno es reꞌ anreun naan ee, he nnao neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ, sin ka nromin fa he nneen anteinꞌ ee. Sin natoꞌon, rarit sin nhuun ein ok-okeꞌ mnak, “Kais amneen atoniꞌ reꞌ ia! Amroor miis ne! In nmoni msaꞌ ka maꞌosaꞌ fa.”

Soraurs ein neik naiꞌ Paulus annaon neu benteng

23 Sin nkoaꞌ ein on naan, onaim sin nhoroꞌ nain sin barun, rarit sin nnaun afu skukuꞌ ma naꞌpeneꞌ, natuin sin natoꞌon nmaten. 24 Oras soraru ꞌnakaf naan niit sin antaisibun nfanin, in nreun in soraurs ein he nheer nataam naiꞌ Paulus neu benteng. Rarit aꞌnakat naan anreun he nbeos goe, he in manakuꞌ nak in nmoꞌen saan saaꞌ, tar atoin Yahudis sin he nroor goe. 25 Oras sin nfuut naiꞌ Paulus he nbeos goe te, in nniik ma nataan soraur abeost ee mnak, “Natuin atoran prenat pah Roma, mee es namneo? Karu tuaf es in nmuiꞌ hak too Romas, rarit in napein rasi, hi he mmoeꞌ je, on mee? Hi mbeos goe nahunu, oo? Aiꞌ hi mpariiks ee nahuun?”

26 Anneen on naan ate, sorarus naan naim in aꞌnakat. Onaim in natoon am nak, “Aam! Atoniꞌ ia nmuiꞌ hak too Romas! Onaim ho he mmoeꞌ je, on mee?”

27 Anneen on naan ate, soraru ꞌnakaf naan, in neikn on nataan naiꞌ Paulus am nak, “Nak ho mmuiꞌ hak too Romas? Tebe, oo?”

Onaim naiꞌ Paulus nataah am nak, “Tebe, tua! Au ꞌmuiꞌ hak naan.”

28 Rarit soraru ꞌnakaf naan nak, “Au on naan amsaꞌ. Au ꞌbaen ii koꞌu, henaꞌ au upein hak naan.”

Mes naiꞌ Paulus nataah am nak, “Karu au te, ka ꞌbaen fa saaꞌ-saaꞌ. Anmurai naꞌko au ainaꞌ nahonis kau, au ꞌnaaꞌ ꞌain hak reꞌ naan. Au amaꞌ nnaaꞌ hak reꞌ naan amsaꞌ.”

29 Oras sin nnenan nak naiꞌ Paulus anmuiꞌ hak too Romas on naan ate, soraurs ein antet-kotin, ma sin ka nabranin fa he nbeos goe ma nparikas anteinꞌ ee. Soraru ꞌnakaf naan namtau, natuin in es reꞌ anreun he nfuut naiꞌ Paulus. In nahini nrair nak, in tanhai atoran.

Naiꞌ Paulus anbi baer feek rais pirsait Yahudi

30 Nokaꞌ te, soraru ꞌnakaf naan, in naim he nahiin batuur rasi naan in uun ma ꞌnaon ii, on mee. Rarit in nreun in soraurs ein he nnao noꞌen nabuab tuaf ein reꞌ biasa nafekan rais pirsait Yahudi. Onaim in nreun he nseif naiꞌ Paulus in korenit, rarit sin neik je nnao nateef nok afeek rasin naan ok-okeꞌ.

23

1 Antean naan ate, sin nreun naiꞌ Paulus he naꞌuab namneob on. Rarit in nkius narek-rekoꞌ atoin ein reꞌ naan, ma naꞌuab am nak, “Aok-bian arki! Au ꞌhake ꞌbi ia, nok neek amneot. Uisneno nahiin kau naꞌko au aanꞌ-anaꞌ tar antea neno ia, au neek ii kninuꞌ.”

2 Anneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, naiꞌ Ananias,* in es reꞌ anjair aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu, natoꞌon nmaet. Onaim in naprenat tuaf reꞌ nhaken nhaumaak naiꞌ Paulus am nak, “Ampaas maan ee paap es neu reꞌ feef naan!”

3 Onaim naiꞌ Paulus in ntoin naiꞌ Ananias am nak, “Of Uisneno npaas anbaras ko. Fin ho on reꞌ nii reꞌ feꞌ nseet anrari nbi kotin, mes in naan ee naem ein ansoor goe. Ho mtoko mbi ia, ma mmoeꞌ ho tuam ii, on reꞌ atoni kninuꞌ. Rarit ho he mhukun kau, natuin hit atoran harat. Mes ho reꞌ naan amtanhai atoran naan amsaꞌ, oras ho mreun he npaas kau.”✡

4 Anneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, atook apaumaakt ein nakain ee mnak, “Hoe! Ho ka muꞌbeiꞌ fa he muꞌuab on reꞌ naan neu hit aꞌnaak koꞌu!”

5 Onaim naiꞌ Paulus nataah sin am nak, “Tebe, oo? Karu on naan, au uꞌpaarn ok ꞌeu ki, te au ka uhiin fa nak, in reꞌ nee, hit aꞌnaak koꞌu. Batuur, Uisneno npaek tuaf he ntui nain nak, ‘Ka nabeiꞌ fa he hi miꞌuab reꞌuf meu hi aꞌnaakt ein.’ ”✡

6-8 Oras naiꞌ Paulus niit sin atokos reꞌ he nafekan rais pirsait, in nahiin nak, sin naꞌkon pukan nua. Bian Saduki, reꞌ sin npirsain nak, amates ka bisa nmonin nfain fa. Sin npirsain amsaꞌ nak, Uisneno ka nmuiꞌ fa ameput et sonaf neno tunan. Ma ka nmuiꞌ fa smanaf. Pukan es anteniꞌ es reꞌ pukan Farisi, reꞌ npirsain am nak, of Uisneno namonib nafaniꞌ amates sin. Sin npirsain amsaꞌ nak, anmuiꞌ smanaf, ma Uisneno anmuiꞌ ameput et sonaf neno tunan.

Onaim naiꞌ Paulus naꞌuab naher-heer nak, “Aok-bian arki! Asar hi mihiin ok-okeꞌ mak, au reꞌ ia, atoin Farisis kau. Au amaꞌ ma au naꞌi, atoin Farisis amsaꞌ. Oras ia, hi he mhukun kau, natuin au ꞌpirsai ꞌak Uisneno bisa namonib amates.”

Oras naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, atoniꞌ Farisis ma Sadukis sin nmatoen, tar antea sin ka nmaromin fa heen. Rarit sin baits ok anjarin pukan nua.✡ 9 Onaim afeek rasi naan anmatoen, tar antea taisiub koꞌu. Rarit anmuiꞌ tungguru naꞌkon partei Farisi anhaken ma anpeis naiꞌ Paulus. Sin naꞌuab ein nak, “Atoniꞌ ia, ka nsaan fa! Kais-kaisaꞌ anmuꞌi smanaf, aiꞌ Uisneno In ameput sonaf neno tunan es, reꞌ neem naꞌuab nok ne!”

10 Tunggurun naan, naꞌuab anrarin on reꞌ naan, mes sin nmatoes ii maineun besi, tar soraru ꞌnakaf naan anmurai namtau. In natenab nak kais-kaisaꞌ sin nꞌusaꞌ niis naiꞌ Paulus. Onaim in nreun soraurs ein ansanun he nheer nataam naiꞌ Paulus neu benteng.

11 Mabeꞌ te, Usif Yesus neem naꞌkriir On neu naiꞌ Paulus. Ma In nhaꞌtain naiꞌ Paulus in nekan am nak, “Paulus! Ho kais mumtau! Oras ia, ho muꞌuab amrair anmatoom nok Kau nbi Yerusalem ia. Mumnau murek-rekoꞌ! Of ho ro he muꞌuab on reꞌ naan anbi Roma amsaꞌ.”

Sin nmaꞌakoran he nroor naiꞌ Paulus

12-13 Kiuk anaꞌ te, atoin Yahudis anneis naꞌko tuaf boꞌ haa, sin nmaꞌakoran he naꞌmaet naiꞌ Paulus. Sin nsupan am nak, “Hai ka mroim fa he miah-miun, karu hai ka amroor maan fa naiꞌ Paulus fa feꞌ.” 14 Sin nsuup anrarin on naan ate, sin nnaon natoon aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein, nok atoni mnasiꞌ harat Yahudi sin am nak, “Sin amaꞌ arki! Hai msuup amrair mak, hai ka mroim fa he miah-miun, karu hai ka amroor miis naiꞌ Paulus fa feꞌ. 15 Hai roim ein nggui on nai: amaꞌ sin ro he mnao mbaiseun soraru ꞌnakaf, he mtoit je he meik maan naiꞌ Paulus neu baer feek rais pirsait. Ammoeꞌ on reꞌ hi he mparikas mifaniꞌ in rasi. Of hai mseun sin ambi raan atnanaꞌ, he hai mroor miis ne.”

16 Mes naiꞌ Paulus aan moen feuꞌf es anneen sin rais akorat naan. Rarit in naen neu benteng ma natoon neu in babaf. 17 Anneen anrair aan mone naan in haan tonas ate, naiꞌ Paulus noꞌen naan soraru ꞌnakaf es am nak, “Ia, au anah. Ho meik je mnao rabah meu ho aꞌnakat, fin in he natoon naan uab es.”

18 Onaim sorarus naan neik aan mone naan neu in soraru ꞌnakaf. In natoon am nak, “Aam! Naiꞌ Paulus reꞌ hit ttaahn ee naan, in nreun kau he ꞌeik aan mone ia neem neu ko. In he natoon naan ko rais maꞌtan-tain es.”

19 Rarit soraru ꞌnakaf naan anheer neik riꞌanaꞌ naan neu baer ruumn es, he sin nua sin anmesen. Onaim in nataan ee mnak, “Ho he mutoon kau uab saaꞌ?”

20 Rarit riꞌaan mone naan natoon ee mnak, “Anmuiꞌ naan atoin Yahudis fauk anmaꞌakoran he sin nroor niis au babaꞌ, naiꞌ Paulus. Sin he neman ntoit ko, tua, he nokaꞌ te, ho meik au babaꞌ mnao meu baer feek rais pirsait. Nak, sin aksaaꞌ ein he nparikas au babaꞌ in rais je namnuut. 21 Mes ho kaisaꞌ mutuin sin roimk ein naan, tua. Natuin of anmuiꞌ naan tuaf boꞌ haa, sin of anpao ki nbi ranan he nroor niis au babaꞌ, naiꞌ Paulus. Natuin sin nsuup anrarin nak, sin ka naah-ninun fa, karu sin ka nroor naan fa feꞌ au baab Paulus. Oras ia, sin nabaarb ein anrarin. Suma sin npao ko, he ho mtoin mak saaꞌ, tua.”

22 Anneen anrair aan mone naan in uabn ii te, soraru ꞌnakaf naan nak ee mnak, “Ho kais mutoon meu tuaf es, mak ho uum mutoon kau rasi ia.” In naꞌuab anrair on naan ate, in nreun aan mone naan he nfain.

Sin neik naiꞌ Paulus neu gubernur Feliks anbi kota Kaisarea

23 Rarit soraru ꞌnakaf koꞌu naan, noꞌen in soraur aꞌnakat tuaf nua. In naprenat sin am nak, “Mibarab maan sorarus, tuaf natun nua; ma sorarus reꞌ ansae bikase, tuaf boꞌ hiut; ma sorarus amneik aunu, tuaf natun nua. Hi mnao nai mabeꞌ ia, anreuk seo, amnao meu kota Kaisarea. 24 Hi mibarab bikaes es neu naiꞌ Paulus. Hi mnao maat ee nok rek-reko, ntea gubernur Feliks.”

25 Rarit in ntui surat neu gubernur Feliks nak, on nai:

26 “Amaꞌ gubernur Feliks reꞌ au ꞌhormaat ꞌain je. Tabe, tua. Ao-minaꞌ ao-reko naꞌko kau, Klaudius Lisias.

27 Atoniꞌ reꞌ au ꞌsoun ee neem neu ko ia, kaan ee naiꞌ Paulus. Atoin Yahudis sin anheek je, arakreꞌo te, sin he nroor niis ne. Neno naan, au soraurs ein es anheer napoitn ee naꞌko atoin Yahudis sin aꞌniimk ein. Rarit au uhiin amsaꞌ nak in nmuiꞌ hak too Romas. 28 Au ꞌaim he uhiin, nansaaꞌ am es atoin Yahudis sin he nroor goe. Etun es au ꞌeik je nnao neu atoin Yahudis sin baer feek rais pirsait. 29 Mes sin ka napein fa in nsaan saaꞌ-saaꞌ. Batuur, in ka nmoeꞌ fa maufinut saaꞌ-saaꞌ. Onaim atoniꞌ ia, in ka bisa fa he ntaam bui, ma ka nabeiꞌ fa he thukun taꞌmaet je. Te kaah, afeek rasin reꞌ anbin baer feek rais pirsait naan, sin nmatoen, natuin sin noink ein anmatoom nok rais pirsait ein nasurin. Onaim au ꞌeik atoniꞌ ia anbi benteng. 30 Nokaꞌ te, au upein hanaf nak, atoin Yahudis anmaꞌakoran nrarin he sin nroor goe. Onaim au es reꞌ uprenat he sin neik je neem neu ko, tua. Au utoon amsaꞌ ꞌeu atoin Yahudis sin reꞌ anmakaꞌrais ein nok atoniꞌ ia, he sin neman nbaiseun ko. Maut he ho es reꞌ amneen kuum naꞌko sin, saaꞌ reꞌ sin nasaan ee neu ne.

Au surat reꞌ ia, on reꞌ naan, tua. Naꞌko au Klaudius Lisias kau, tua.”

31 Rarit soraurs ein reꞌ naan nabaarb ein nrarin, he nanaobaꞌ prenat naꞌko sin soraru ꞌnakaf. Mabeꞌ reꞌ naan, sin nok nain naiꞌ Paulus annaon tar antea kota es, kaan ee, Antipatris. 32 Nokaꞌ te, soraur asae bikaes ein ee, sin nnaon naat naiꞌ Paulus ankoon tar antea kota Kaisarea. Mes sorarus bian sin, antebin nfanin neun Yerusalem. 33 Oras sin ntean Kaisarea te, sin nnonaꞌ surat naan neu gubernur. Ma sin nanaꞌat naiꞌ Paulus neu ne msaꞌ. 34 Anrees anrair surat naan ate, gubernur ee nataan naiꞌ Paulus am nak, “Ho atoniꞌ muꞌko mee?”

Rarit naiꞌ Paulus nataah am nak, “Aam, au reꞌ ia, atoniꞌ uꞌko propinsi Kilikia.”

35 Anneen naiꞌ Paulus nak on naan ate, gubernur ee nahiin nain nak naiꞌ Paulus anmuiꞌ hak too Romas. Rarit in naꞌuab am nak, “Au es reꞌ anaaꞌ aprenat aꞌbi ia. Onaim au es reꞌ he ufeek ho rasi. Mes hit tpao tuaf ein reꞌ sin natraak ko ntea ia, henaꞌ au uprikas ho rasi.” Rarit in nreun in soraurs ein he ntahan naiꞌ Paulus anbi sin baer jes anbi sonaf gubernur, reꞌ nahunu te usif Herodes anmoeꞌ nain je.

24

Atoin Yahudis sin neman aꞌan rasi nok naiꞌ Paulus anbin Kaisarea

1 Neno niim namuni te, atoin Yahudis reꞌ he nꞌaꞌan rasi nok naiꞌ Paulus, sin neman ntean nbin Kaisarea. Amneemt ein naan, esan re: naiꞌ Ananias, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu; aꞌnaet ein bian; ma tuaf es, kaan ee naiꞌ Tertulus, reꞌ feef mapipiꞌ. Etun sin npaek je, he njair asaah rasi he sin nraban naiꞌ Paulus. 2-3 Oras too mfaun ein naan nabuan anbin bare he nafekan rasi, gubernur ee nreun he neik naiꞌ Paulus neem. Rarit naiꞌ Tertulus anfeen anhaek ma naꞌuab namouf naiꞌ Paulus. Nahunu te, in nhormaat neu gubernur ma naꞌuab am nak,

“Au ꞌbaiseun ko, amaꞌ gubernur! Naꞌko ꞌroo-ꞌroo reꞌ ia, nmurai naꞌko ho mnaaꞌ prenat ambi ia, ho muhiin muhuun saaꞌ reꞌ reko neu kai. Rarit ho mmoeꞌ rais arekot humaꞌ-humaꞌ, tar antea hai atoin Yahudis bisa mmoin nok mamut ma marine. Onaim hai he mpaek oras ia, he mtoit makasi meu amaꞌ gubernur. Te sekau nteniꞌ es reꞌ he bisa nmoeꞌ on reꞌ ho, tua, anbi mee-mee. 4 Mes au kais uꞌuab amnanuꞌ. Au he uꞌuab ꞌeu haa rais ji in uun. Onaim au ꞌbaiseun ko aam usiꞌ, he mneen murek-rekoꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ au he ꞌbaisenun sin anmatoom nok tuaf reꞌ ia.

5 On nai, tua. Neu hai atoin Yahudis, naiꞌ Paulus reꞌ ia, nahuum on reꞌ meens es, reꞌ natpain naꞌko baer jes neu baer jes. In biasa nraban hai atoran pirsait, ma in ntaisibun hai atoran harat anbi mee-mee. In nbi bare mee-mee jaah, hai atoin Yahudis sin of ro he nmakaꞌrais ein es nok es. In reꞌ ia, anjair on reꞌ aꞌnaak ikobrakaꞌ naꞌko pukan pirsait reꞌ natuin atoin Nasaretas tuaf es, reꞌ hai mteek main sin am mak, ‘pukan Nasrani’. Mes saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ sin, nasuir koꞌu naꞌko hai pirsait ii in nonin. 6 Atoniꞌ ia msaꞌ, in naꞌtakaꞌ niit he nꞌoemetab hai Uim Onen Uuf reꞌ in kninuꞌ kuun, ma in neik atoin meisꞌokan antaam neu naan. Etun hai mheek je. [Natuin hai romim, hai he mhuukn ee natuin hai atoran. 7 Mes soraru ꞌnakaf naiꞌ Lisias, neem nasiik naan ee naꞌko hai ꞌnimam. 8 Rarit in naprenat am nak, karu nmuiꞌ tuaf reꞌ he nmoeꞌ rasi nok naiꞌ Paulus, sin ro he neman ma nbaiseun ko anbi Kaisarea. In teenb ii, maut he gubernur ee, es reꞌ anꞌurus rasi naan].* Onaim oras ia, hai iim ambi ia, he ho es reꞌ amparikas rasi ia. Of ho meikn om muhiin mak, saaꞌ-saaꞌ reꞌ hai miꞌuab sin reꞌ ia, ro tebe, tua.

On reꞌ naan, tua.”

9 Naiꞌ Tertulus naꞌuab anrair on naan ate, atoin Yahudis bian sin anteebs ee mnak, “Tebe, on naan, usiꞌ.”

Naiꞌ Paulus namneob on anbi gubernur Feliks in matan

10 Rarit gubernur ee nasnekuꞌ naiꞌ Paulus am nak, “Oras ia, au ꞌfee ko mainuan he ho mumneob om.”

Rarit naiꞌ Paulus anfeen anhaek, ma naꞌuab am nak, “Amaꞌ gubernur! Ho muprenat anbi propinsi ia, aꞌroo goen. Onaim ho muhiin murair hai atoin Yahudis hai ꞌtokom ma hai ꞌhakem. Es naan ate, au ka umtau fa he au umneob ok aꞌbi ho humam ma ho matam. 11 Of aiꞌ neno boꞌes am nua akoont ii, au ꞌnao ꞌbi Yerusalem he ꞌonen aꞌbi Uim Onen Uuf. Ho bisa mutaan meu tuaf-tuaf reꞌ anꞌoen ein nokan anbi oras naan. 12 Anbi Uim Onen Uuf naan, au ka ꞌmaheek fa ꞌok tuaf es amsaꞌ. Ma nbi uim onen bian sin, au ka ubuab fa tuaf he au ꞌmoeꞌ taisibu. On nana amsaꞌ, anbi Yerusalem, au ka ꞌmoeꞌ fa taisibu saaꞌ-saaꞌ.

13 Mes oras ia, atoin ein ia he namouf kau. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin naꞌuab sin feꞌe na, ka nmuꞌin fa bukti saaꞌ-saaꞌ. 14 On nai, aam gubernur. Au he ꞌmanakuꞌ ꞌaan rasi meseꞌ. Au ꞌok pukan feuꞌ goes, reꞌ atoniꞌ nakaanb ee mnak, ‘Usif Yesus In Raan Aꞌhonis’. Au ꞌonen ꞌeu Uisneno nahuum on reꞌ au beꞌi-naꞌi sin anꞌoen ein amsaꞌ neu Ne. Au utuin kaꞌo Musa in apreent ein ok-okeꞌ msaꞌ, ma au ꞌpirsai teb-tebe saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefaꞌ kniunꞌ ein antui nain sin naꞌko unuꞌ neu kai. 15 Au ufnekan ꞌeu Uisneno on reꞌ tuaf ein reꞌ ia, reꞌ anmakaꞌrais ein nok kau. Hai mpirsai mak, of Uisneno namonib nafaniꞌ amates: es reꞌ amoeꞌ reko ma amoeꞌ reꞌuf. 16 Etun au ꞌaim ranan maꞌtaniꞌ, he on mee te, au bisa ꞌmoin nok neek amneot ma amnonot, anbi Uisneno ma mansian ii sin humak ma sin maatk ein. On naan ate, ka tiit fa es he bisa namouf kau.

17 Au ꞌmeup toon fauk een anbi pah bian, ka nbi fa pah Israꞌel, naꞌ au ꞌfain ꞌuum ꞌeu Yerusalem. Oras au ꞌuum, au ꞌeik roit reꞌ atoniꞌ nabuab sin, he njair turun-babat neu tuaf-tuaf reꞌ anmonin anbin susat. Rarit au ꞌnao ꞌbi Uim Onen Uuf he ꞌonen, ma ꞌfee fuaꞌ-turuꞌ humaꞌ-humaꞌ ꞌeu Uisneno anbi naan. 18 Oras au ukniun ok aꞌbi Uim Onen Uuf utuin hai atoran harat, sin neman ma nheek kau. Mes oras naan, ka nmuiꞌ fa too mfaun anbi naan, ma ka nmuiꞌ fa taisibu saaꞌ-saaꞌ amsaꞌ.✡ 19 Suma nmuꞌi haa atoin Yahudis fauk reꞌ sin neman naꞌkon propinsi Asia, he nꞌoen ein anbin naan amsaꞌ. Onaim karu sin anmuꞌin rasi nok kau te, ro sin reꞌ naan esan reꞌ he anꞌaꞌan rasi nok kau. Ka sin amaꞌ reꞌ ia fa! 20 Mes atoin ein naan, sin ka neman fa. Onaim ho mutaan miit sin reꞌ ia, au ꞌsaan saaꞌ? Neno naan, oras sin nparikas kau ꞌbi baer feek rais pirsait, sin ka napenin fa au saant es amsaꞌ. Ho mutaan ahaa sin. 21 Suma of anmuiꞌ naan rasi noon es, reꞌ nmoeꞌ sin tar antea sin ntaisibun ma ka nroim kau fa. Oras au haank ii nsae, ma au ꞌak, ‘Hi he mhukun kau, natuin au ꞌpirsai Uisneno reꞌ bisa namonib amates!’ ”✡

22 Naiꞌ Paulus naꞌuab on naan, mes gubernur Feliks nahiin anrair rasi mfaun anmatoom nok ‘Usif Yesus In Raan Aꞌhonis’. Onaim in nasnasab aꞌat naan am nak, “On nai! Au he ꞌoꞌen soraru ꞌnaak koꞌu Lisias, he ꞌneen in haan ee feꞌ. Karu au uꞌuab urair ꞌok ne, naꞌ au bisa ufeek rasi ia.” 23 Rarit in nreun soraru ꞌnaakf es he ntahan naiꞌ Paulus. Mes in napreent ee he nfee ne mainuan maut he in aok-bian sin neman ma nkius goe ma ntuthae je.

Naiꞌ Paulus naꞌuab nok naiꞌ Feliks ma in fenai bi Dorsila

24 Gubernur Feliks in fenai, bifee Yahudis, kaan ee bi Dorsila. Naan neno fauk ate, in naim ranan, he in nok in fenai, he naꞌuab ein nok naiꞌ Paulus. Onaim in nreun he neik naiꞌ Paulus he neem neu sin nua sin. Onaim naiꞌ Paulus natoon neu sin, ranan on reꞌ mee, he atoniꞌ bisa npirsain neu Usif Yesus Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ. 25 In natoon neu sin amsaꞌ, ranan on mee he atoniꞌ bisa nmoin nok amneot, ma on mee he atoniꞌ bisa anpaant on he kaisaꞌ anmoeꞌ sanat. In natoon neu sin nak, Uisneno of anhukun mansian ii okeꞌ.

Oras naiꞌ Feliks anneen on naan ate, in namtau nmaet. Rarit in nak naiꞌ Paulus am nak, “Paulus! Noo goah nai! Mutuuꞌb ee nai! Karu au upein mainuan, au he ꞌoꞌen aꞌteniꞌ ko.” 26 Oras naan, naiꞌ Feliks naim ranan he on mee te, naiꞌ Paulus anfee ne roit, he in nafeitn ee. Es naan ate, in noꞌen naiꞌ Paulus piut he naꞌuab nok ne.

27 Mes anbi ranan bian, gubernur Feliks naim neek ein nok aꞌnaak pirsait Yahudi sin. Etun es in ka nroim fa he nafeek naiꞌ Paulus in rais ji rabah. In nasnasab rasi naan, tar antea toon nua. Rarit anmuiꞌ gubernur feꞌu reꞌ neem ansekaꞌ naiꞌ Feliks, kaan ee, Porkius Festus. Mes sin antahan naiꞌ Paulus feꞌ.

25

Gubernur Festus anparikas naiꞌ Paulus in rasi

1 Oras naan, gubernur feꞌu, naiꞌ Festus, nananiꞌ neem anbi kota Kaisarea he nanaobaꞌ in aprenat. In suma namaik anbi naan neno teun goah, rarit in nnao nkoon neu Yerusalem. 2 Anbi naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein nok atoni mnais harat sin neman he nmakhiin ein nok gubernur feꞌu naan. Sin nteek naan naiꞌ Paulus in rais je msaꞌ. 3 Sin ntotin, he karu bisa te, gubernur feꞌu nreun in atoin ein, he neik nafaniꞌ naiꞌ Paulus neem neu Yerusalem. Te kaah, sin anmaꞌakoran nrarin, he nroor niis naiꞌ Paulus anbi raan atnanaꞌ.

4 Mes gubernur ee nataah sin am nak, “Sin amaꞌ arki! On nai. Maut he sin ntaahn ee feꞌ anbi Kaisarea. Fin au he ꞌfain rabah on nee. 5 Onaim karu naꞌko hi reꞌ ia, anmuiꞌ tuaf he nꞌurus rasi naan, sin nok kau he mnao meu Kaisarea. Karu tebe atoniꞌ naan anmoeꞌ sanat, reko te, hi bole mmakaꞌrasi mok ne mbi nee jah.”

6-7 Rarit gubernur Festus nabaar feꞌ nbi Yerusalem of aiꞌ neno boꞌes aꞌsaaꞌ, naꞌ in ntebi nfain neu Kaisarea. Oras naan, anmuiꞌ naan atoin Yahudis fauk nok ne, antea nee. Nokaꞌ on naan ate, gubernur ee nfei nafani rasi naan. In nreun he sin neik naiꞌ Paulus, he neem neu in matan.

Oras naiꞌ Paulus antaam anbi naan, atoin Yahudis sin anhaken ma nfuun naan naiꞌ Paulus, rarit sin nmurai nasaan ee nok sanat humaꞌ-humaꞌ. Mes sin ka bisa fa he nakriraꞌ bukti meseꞌ msaꞌ.

8 Rarit naiꞌ Paulus namneob on am nak, “Amaꞌ gubernur. Au ka ꞌmoeꞌ ꞌiit fa rais sanat saaꞌ-saaꞌ. Au ka ꞌmoeꞌ ꞌiit fa rasi reꞌ anmaraban nok hai atoran pirsait Yahudi msaꞌ. Au ka ꞌhaiꞌniis ꞌiit fa hai Uim Onen Uuf aꞌbi Yerusalem. Ma au ka ꞌmoeꞌ ꞌiit fa rasi saaꞌ-saaꞌ he ꞌraban anaaꞌ aprenat Roma in atoran.”

9 Mes gubernur naan, he naim atoin Yahudis sin neek ein ii he nok ne. Etun es in nataan naiꞌ Paulus am nak, “Ho mutenab, on mee? Ho mromi, aiꞌ kaah, karu au ꞌurus ho rasi ia anbi Yerusalem?”

10 Anneen gubernur ee in haan tanas, on nai te, naiꞌ Paulus nataah am nak, “Amaꞌ gubernur. Au reꞌ ia, aꞌmuiꞌ hak too Romas. Ma oras ia, au ꞌhaek et anaaꞌ aprenat pah Roma in matan, reꞌ in nmuiꞌ hak he nꞌurus au rasi, natuin atoran prenat pah Roma. Onaim au ka ꞌroim fa he ꞌnao ꞌeu Yerusalem, he nafeek au rasi nbi nee. Ho meikn om muhiin murair mak, au ka ꞌmoeꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ reꞌ he ꞌraban atoin Yahudis sin. 11 Onaim karu tebe au ꞌmoꞌe ꞌsaan saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok he nhukun naꞌmaet kau te, au ꞌtoup goe. Mes karu saaꞌ reꞌ sin naꞌuab nain je ka batuur fa, natuin in atoran, ka tiit tain fa es he anonaꞌ kau neu atoin ein ia sin aꞌniimk ein. Sin suma naim-naimn ahaa ranan, he nroor naꞌmaet kau ruum aah. Onaim oras ia, natuin au hak ii te, au ꞌeik au rais ji ꞌsae ꞌteniꞌ ꞌeu uis koꞌu keser, anbi pah uuf kota Roma. Maut he in es reꞌ neikn on nafeek rasi ia, tua.”

12 Anneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, gubernur ee nok in aparikas raisn ein, nabuan ma naꞌuab ein. Rarit in natoon neu naiꞌ Paulus am nak, “Natuin ho mtoit murair he meik ho rais ji msae mteniꞌ meu keser, es naan ate, ho ro he mnao meu kota Roma.” Naꞌuab anrair on naan ate, in nreun abuat ein naan he nsisaꞌen.

Naiꞌ Festus antoit fainekat naꞌko usif Agripa nok naiꞌ Paulus in rasi

13 Rarit atoin Yahudis sin uisf ee, kaan ee naiꞌ Agripa,* nok in feotf ee, kaan ee bi Bernike, neman nbin Kaisarea. Sin neman he nmahormaatn ein nok gubernur feꞌu naan. 14 Sin natuan nok gubernur Festus sero ꞌroo. Neon goes te, naiꞌ Festus natonan sin nok naiꞌ Paulus in rasi mnak, “Aam usiꞌ! Anbi Kaisarea reꞌ ia, hai mtahan atoin es, kaan ee naiꞌ Paulus. Neno naan, gubernur ahuunt ii ka nafeek naan fa in rasi. 15 Neno fauk akoont ein, oras au ꞌeti ꞌbi Yerusalem, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnakt ein ma sin atoni mnais haart ein, neman ma natraak naiꞌ Paulus. Rarit sin ntoit kau he au ꞌhuukn ee. 16 Mes au utoon ꞌeu sin am ꞌak, ‘Tatuin atoran prenat Roma, au ro he ꞌparikas ꞌaan rasi naan feꞌ, naꞌ au ufeek. Aꞌaaꞌ raisn ee ro he nabuan feꞌ. Au he ꞌneen ꞌaan ꞌak hi misaan ee nok saan saaꞌ. Ma in imsaꞌ ro he napein mainuan he namneob on, henaꞌ au bisa ufeek rasi naan, ma thuukn ee nok hukun humaꞌ mee.’ 17 Rarit oras au ꞌfain ꞌuum aꞌbi Kaisarea, atoin Yahudis fauk nok kau neman anbin ia. Nokaꞌ te, au ꞌfei ufaniꞌ ꞌain rasi naan. Au uprenat sin he neik naiꞌ Paulus neem neu kau, he au ꞌneen ꞌiit in rais je in aꞌnaon. 18 Rarit atoin Yahudis sin nbaisenun ma nmurai naꞌuab ein neu naiꞌ Paulus in saant ein. Mes saaꞌ reꞌ sin natoon sin naan, ka maꞌfenaꞌ fa nahuum on reꞌ au uteenb ee ji. 19 Sin suma nasuirn ahaa, nmatoom nok sin rais pirsait ein kuuk. Ma sin nasurin nok naiꞌ Paulus, natuin tuaf es, kaan ee Naiꞌ Yesus. Tatuin atoin Yahudis sin, Naiꞌ Yesus naan, anmaten nrair. Mes naiꞌ Paulus naheer aah nak, Naiꞌ Yesus nmonin nfain jen. 20 Sin nasurin on reꞌ naan, mes natuin au atoin feꞌu kau, onaim au ka uhiin ꞌaan fa reꞌ he tafeek rais pirsait ii te, on mee? Etun es au utaan naiꞌ Paulus am ꞌak, ‘On mee karu au ꞌparikas ho rais ji anbi Yerusalem?’ 21 Mes in ka nromif. Onaim in ntoit he neik in rais je nsaen anteniꞌ neu keser anbi pah uuf kota Roma. Etun es au ꞌtaahn ee feꞌ, tar antea au upein mainuan he ꞌsoun ee nnao neu Roma.”

22 Anneen anrair naiꞌ Festus in uabn ii on naan ate, usif Agripa nak, “Karu reko te, au he ꞌneen kuuk atoniꞌ naan.”

Onaim naiꞌ Festus nataah am nak, “Bisa! Of au ꞌator he nokaꞌ te, ho mneen kuum muꞌko ne, tua.”

Usif Agripa nroim he nneen naiꞌ Paulus in uaban

23 Nokaꞌ te, gubernur Festus anꞌator he usif Agripa bisa nneen naiꞌ Paulus in uaban. Ma in anꞌator he too mfaun ein bian amsaꞌ nneen nok naiꞌ Paulus. Sin esan reꞌ: soraru ꞌnaakf ein, ma aꞌnaet ein naꞌko kota Kaisarea. Rarit usif Agripa nok bi Bernike ntaam neman, ma sin npaek ein paek usif. Onaim too mfaun ein naꞌbees ma nhormaat neu sin nua sin. Oras sin nabuan okeꞌ, gubernur ee nreun he nok naiꞌ Paulus antaam neem.

24 Onaim sin neik naiꞌ Paulus antaam. Rarit gubernur ee naꞌuab am nak, “Usif Agripa, sin amaꞌ arki, ma areꞌ taumn ein ok-okeꞌ, reꞌ au uꞌratan ma ꞌhormaat ꞌain ki. Atoniꞌ reꞌ ia, kaan ee naiꞌ Paulus. Anmuiꞌ naan aꞌnakat atoin Yahudis fauk reꞌ sin namin rasi nok ne. Onaim anmuiꞌ tuaf neman neu kau, oras au ꞌbi Yerusalem ma ꞌbi Kaisarea, he naꞌsekeꞌ kau nak, atoniꞌ reꞌ ia, in nmoni msaꞌ ka maꞌosaꞌ fa. 25 Etun es au ꞌpariiks ee, mes au ka upein fa in sanat reꞌ natai nok hukun aꞌmaten. Mes in neikn on antoti nrair he nasaeb in rais je annao nkoon neu pah uuf, es naꞌ rekoꞌ-reꞌuf ate, au ro he ꞌsoun ee nnao neu kota Roma. 26-27 Karu au ꞌsoun ee, au ro he ꞌtui aan suurt es reꞌ anmatoom nok rasi naan. Mes oras ia, au he ꞌtui ꞌak saaꞌ ꞌeu uis kouꞌ goe? Etun es, au ubuabaꞌ ki ok-okeꞌ, he hi mneen ee. Amneen amrair je te, au ꞌtoit ꞌeu usif Agripa he nfee naan kau fainekat es, he au ꞌtui surat reꞌ bisa uis kouꞌ goe ntoup goe nok neek reko. Au ꞌnaben ate on reꞌ he ka reko fa, karu au ꞌsonuꞌ rasi ia annao neu keser, mes au ka utoon fa atoniꞌ ia in sanat.

Au uabk ii naꞌtuuk naꞌpaar on reꞌ naan, tua.”

26

Naiꞌ Paulus namneob on anbi usif Agripa in matan

1 Rarit usif Agripa nreun naiꞌ Paulus nak, “Oras ia, ho bisa mumneob om. Hai ok-okeꞌ mibarab he mneen ko.”

Naiꞌ Paulus nait in aꞌniman, rarit in naꞌuab am nak,

2 “Aam usiꞌ Agripa reꞌ au ꞌtunaꞌ ma uꞌratan ko. Au ꞌteenb ate, au neek ii nmainua, natuin ho mfee kau mainuan he au uꞌuab, ma sin amaꞌ arki he mneen kau, saaꞌ-saaꞌ reꞌ atoin Yahudis sin nakuu ma ntuꞌiran sin neu kau. 3 Au uhiin ꞌak, ho muhiin batuur, hit atoin Yahudis hit atoran harat, ma hit rasi ꞌmonit ma ꞌmaten. Onaim au ꞌtoit ko he ho mneen murek-rekoꞌ au uabk ii, tua.

4 Anmurai naꞌko au aanꞌ-anaꞌ, sin nanoniꞌ kau goen he ꞌmoin utuin hit atoin Yahudis hit harat. Nahunu te, nanoniꞌ kau anbi au kuan; rarit au ꞌuum uskoor aꞌtamba ꞌbi Yerusalem. Atoin Yahudis abitan Yerusalem, sin nahiin au ꞌmonik, ma sin nahiin narek-rekoꞌ kau. 5 Karu aꞌnaet ein rais pirsait Yahudi sin nromin, sin bisa naretaꞌ nain nak sin nahiin kau naꞌko un-unuꞌ. Fin au reꞌ ia, au ꞌtaam partei Farisi. Atoni mfaun sin ok-okeꞌ nahinin nak, hai atoin Farisis, hai es reꞌ maꞌtaniꞌ mneis mituin rais pirsait Yahudi in atoran.✡ 6-8 Au ma too Israelas naꞌkon sin uuf boꞌes am nua sin, hit tpao he Uisneno nmoeꞌ natuin reꞌ In anbaꞌan nain je neu kit. Manbaꞌan reꞌ naan, In natoon anrair je neu hit beꞌi-naꞌi naꞌko ahunut. Onaim antea oras ia, hit arkit tꞌonen fai-manas, he Uisneno In manbaꞌan naan anjair nai. Manbaꞌan naan in aafn ii nak, of In he namonib nafaniꞌ amaets ein.

Aam usiꞌ Agripa. Sin nmakaꞌrais ein nok kau, natuin au ꞌpirsai ꞌak Uisneno of namonib amates. Au he utaan, nansaaꞌ am es tuaf naꞌko hi arki reꞌ ia, bian ka mroim fa he mpirsai mak, Uisneno bisa namonib amaets ein? Batuur In bisa!

9 Nahunu te, au bisa ꞌmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ, ma au ꞌmaraban maꞌtaniꞌ ꞌeu atoin ein reꞌ natuin Naiꞌ Yesus, atoin Nasaretas naan. 10-11 Oras naan, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaakt ein anfee kau hak he au ꞌnao ma ꞌhaꞌmuiꞌ Naiꞌ Yesus Iin na anbin mee-mee. Au ꞌheek sin, rarit au ꞌheer ꞌeik sin neman anbin Yerusalem, ma au utaam sin anbin bui. Au ufeek ꞌok he nhukun naꞌmaet bian amsaꞌ. Au ꞌtaam ꞌeu uim oen ein, ma haꞌmuiꞌ sin amsaꞌ. Onaim au uꞌsekeꞌ sin he nasuan Naiꞌ Yesus. Fani-fani au ꞌaim sin nok neek maputuꞌ. Asar au ꞌneen ꞌak apirsait ein neu Naiꞌ Yesus etan mee-mee, maski sin ntean pen-pene ꞌtetaꞌ msaꞌ, au ꞌaim sin piut!”✡

Naiꞌ Paulus naretaꞌ nafaniꞌ saaꞌ reꞌ in nnaben niit ee

(Haef ein sin Retaꞌ 9:1-19, 22:6-16)

12 Naiꞌ Paulus antuut antein in uabn ii mnak, “Neot es, aꞌnaak pirsait ein sin nfee kau surat kuasa he au ꞌaim tuaf reꞌ natuin Naiꞌ Yesus anbin kota Damsik. Onaim au ꞌnao. 13 Aam usiꞌ Agripa! Oras hai mbi raan atnanaꞌ, of aiꞌ maans ii naꞌpuup, nok askeken, asnaaf es naꞌko neon goe, ntoom kau ma au aok-bian sin imsaꞌ. 14 Hai mtaikoib main amtea afu, natuin asnaaf naan in maꞌtanin. Rarit au ꞌneen haanf es naꞌuab nok kau neik uab Aram* nak, ‘Hoe, Saulus! Nansaaꞌ am es ho mhaꞌmuiꞌ Kau piut-piut? Amsusat mmaet karu ho mraban Au roimk ii piut.’ 15 Au ꞌneen hanaf naan, mes au ka ꞌiit fa in tuan. Onaim au utaan am ꞌak, ‘Usiꞌ. Ho sekau ko, tua?’

Rarit hanaf naan nataah kau mnak, ‘Au reꞌ ia, Naiꞌ Yesus reꞌ ho mhaꞌmuiꞌ Je piut-piut. 16 Saulus! Amfeen nai! Au ukriir Ok on reꞌ ia, nok in sairt ii on nai: Au ꞌpiir ꞌaan ko mjair tuaf reꞌ Au ꞌpirsai. Ho ro he mnao mutoon meu mansian ii ok-okeꞌ, saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho miit murair sin een neno ia muꞌko Kau. Of Au ukriraꞌ ꞌteniꞌ ko rais feꞌu bian, he ho bisa mutoon meu mansian ii ok-okeꞌ. 17 Of ho mupein susat humaꞌ-humaꞌ. Mes Au ꞌpanat ko uꞌko tuaf ein reꞌ he nhaꞌmuiꞌ ko, maski naꞌko atoin Yahudis, aiꞌ atoin aꞌtetaꞌ. Tebe! Au ꞌreun ko ꞌeu atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis sin fa. 18 Ho mnao mfei sin maatk ein ee, he sin bisa nahinin ma nmonin nbin meꞌu. Rarit sin nasaitan sin raan meisꞌookn ein. Ma ho ro he mrurun sin ranan neu ꞌmonit amneot. Ho mufetin main sin muꞌko niut reuꞌf ein sin aꞌnakat in kuasan, rarit meik sin meu Uisneno. Nok ranan naan ate, he Uisneno nsaok nain sin saant ein ok-okeꞌ. Ma sin anjarin Uisneno In aanh ein, nabu-buan nok tuaf bian reꞌ Uisneno npiir naan sin, natuin sin npirsain neu Kau. Au uabk ii ntuuꞌ on naan, Saulus!’ ”

Naiꞌ Paulus naretaꞌ in mepu

19 Naiꞌ Paulus antuut in uab ein, nak, “Aam usiꞌ. Mepu reꞌ au ꞌtoup goe naꞌko sonaf neno tunan naan, au unaob ee. Tar antea oras ia, au ro he ꞌmeup piut-piut, ka nabeiꞌ fa he au ꞌtet-koit. 20 Nahunu te, au utoon Usif Yesus In Raan Aꞌhonis ꞌeu atoin Yahudis sin anbin Damsik. Rarit au ꞌuum utoon ꞌeu atoin Yahudis sin anbin Yerusalem, ma propinsi Yudea nfuun am nateef. Rarit au ꞌnao ꞌfuun am uteef atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin pah-pah. Au uꞌuab ꞌeu sin nok mutiꞌ monas, he sin npoin naꞌko sin raan penu reꞌ asanat, rarit sin nnonaꞌ sin neek ein ma sin tuak ein ii neu Uisneno. Sin ro he nmoꞌen ꞌmoeꞌ reko neu tuaf bian, he njair tanar nak, sin nmonin feꞌu nbi Uisneno.✡ 21 Natuin au ꞌmeup on naan, es naan ate atoin Yahudis sin anheek kau nbi Uim Onen Uuf et Yerusalem. Ma sin he nroor niis kau. 22 Mes Uisneno nturun kau. Etun es au ꞌmoin feꞌ tar antea oras ia. Onaim au bisa ꞌhake ꞌbi ia, ma uretaꞌ ki, et anaꞌ-koꞌu, rasi reꞌ nmatoom nok Usif Yesus In Raan Aꞌhonis. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ au utoon sin reꞌ ia, natai nok saaꞌ reꞌ kaꞌo Musa nok Uisneno In mafefa kniunꞌ ein ii nanoniꞌ nain sin. 23 Sin nanoniꞌ areꞌ saaꞌ ii reꞌ anmatoom nok Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je he nreek Ee neem. Nak, In ro he nasaah haꞌmuꞌit. Rarit In nmaet. Mes In he njair unu naꞌko areꞌ amaets ein reꞌ Uisneno namonib nafainꞌ Ee naꞌko ꞌmaten. In es reꞌ he nfee meꞌu neu atoin Yahudis sin, ma atoniꞌ ꞌtetaꞌ msaꞌ nbi mee-mee nbi pah-pinan ia.”✡

24 Naiꞌ Paulus naꞌuab ma natoon in meup goe feꞌ, mes naiꞌ Festus ansenu nfeek in uaban nok haan maꞌtaniꞌ mnak, “Hoe! Pauꞌ! Ho mumaunu mrair. Ho muhiin bainesiꞌ, tar antea nmoeꞌ ho roenm aan namreuꞌ.”

25 Mes naiꞌ Paulus nataah am nak, “Amaꞌ gubernur reꞌ au uꞌtunaꞌ ko. Au ka umaunuf. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ au utoon ee ia, tebe on naan. Au ka uꞌuab fa rais ruum-ruum. 26 Amaꞌ usif Agripa, ho muhiin kuum, saaꞌ reꞌ au uꞌuab aꞌrair sin. Etun au ubrain he uꞌuab sin mutiꞌ monas. Au ꞌpirsai ꞌak ho mneen murair saaꞌ-saaꞌ ein okeꞌ, fin saaꞌ reꞌ njair naan ka nbin fa baer maꞌkoroꞌ. Nak, Usif Yesus reꞌ amates naan, anmoni nfain jen. Areꞌ too mfaun ein ok-okeꞌ nahinin nrarin rasi naan. 27 Naꞌko oras ahun-hunut, Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon nain areꞌ rasin reꞌ ia. Au ubrain he ꞌatmanpasan ꞌak, ho mpirsai msaꞌ mafefa kniunꞌ ein sin uabk ein.”

28 Usif Agripa nsenu nfeek naiꞌ Paulus in uaban am nak, “Hoe! Pauꞌ! Ka ꞌroo fa te, of ho he mmoeꞌ kau ꞌjair atoniꞌ Kristen!”

29 Ma naiꞌ Paulus nataah am nak, “On nai, usiꞌ. Au ꞌonen ꞌeu Uisneno, he oors ii aꞌroo aiꞌ haumakaꞌ, ka neu fa aam usiꞌ ho mmees jah, mes atoni mfaun ein reꞌ anenat neno ia msaꞌ, bisa njarin on reꞌ au, reꞌ Naiꞌ Yesus In aanh ein! Mes asar hi arki kais amjair atoin bui on reꞌ au.”

30 Naiꞌ Paulus naꞌuab anrair on naan ate, usif Agripa nok bi Bernike, ma gubernur Festus, ma aꞌnaet ein anfeen anhaken, ma nasaitan bare naan.

31 Oras sin nnaon npoin, atoin ein reꞌ naan naꞌuab ein es nok es am nak, “Atoniꞌ reꞌ ia, in ka nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ natai nok reꞌ he thukun taꞌmate, aiꞌ he tataam ee neu bui!” 32 Rarit usif Agripa naꞌuab neu gubernur Festus am nak, “Airoo. Bait atoniꞌ ia in kais neik in rais je nsae nteniꞌ neu pah uuf kota Roma. Kaah fa te, rasi ia hit tafeek ee, ma tapoitn ee.”

27

Sin neik naiꞌ Paulus neu Roma

1 Rarit gubernur Festus nafeek he nsonuꞌ naiꞌ Paulus neu keser et kota Roma, he in es reꞌ nafeek rasi naan. Rarit in nnonaꞌ naiꞌ Paulus nok atoin bui bian amsaꞌ, neu aꞌnaak soraurs es, kaan ee naiꞌ Julius, he neik sin neu propinsi Itali. Naiꞌ Julius naan, soraru ꞌnakaf naꞌko soraurs ein reꞌ anpao keser. 2 Neno naan, au (es reꞌ naiꞌ Lukas) ꞌnao ꞌaat ꞌok naiꞌ Paulus amsaꞌ. Tamba tuaf es naꞌko propinsi Makedonia, kota Tesalonika, kaan ee naiꞌ Aristarkus. Hai arkai msae bnao oe jes reꞌ neem naꞌko kota Atramitum. Natuin rencana, bnao oe naan of in he nnao neis nok bare-bare nbi propinsi Asia.

3 Hai mpoi miꞌko Kaisarea, nokaꞌ te, hai mtean kota Sidon. Aꞌnaak sorarus naiꞌ Julius in ka nansaaꞌ fa naiꞌ Paulus, ma nreek naiꞌ Paulus he nnao naim sekau reꞌ in nahiin sin anbi kota naan. In teenb ii, he sin bisa nfeen naiꞌ Paulus saaꞌ reꞌ in nperluu goe oras sin nbin tasi tnanaꞌ.

4 Rarit hai arkai msae mfain meu bnao oe naan, ma mnao mkoon. Mes anin naꞌko bnao oe naan in matan maineun ii kah een, tar antea bnao oe naan ka bisa fa he nnao. Onaim sin ntebi bnao oe naan, ma nnao npeoꞌ puru Siprus ma Siria sin atnaank ein, he nak hai kais mipein anin naan. 5 Naꞌko naan, hai mnao mreif tasi nbi propinsi Kilikia ma propinsi Pamfilia sin maatk ein. Hai mnao piut, tar hai mtea kota Mira, et pah Likia. Amtean naan, hai msaun misaitan bnao oe naan. 6 Oras hai mbi Mira, naiꞌ Julius nataif on he naim bnao ꞌtetaꞌ reꞌ he nnao neu pah Itali. In napeni bnao goes naꞌko kota Aleksandria, reꞌ he nnao neu Itali. In nreek kai okeꞌ he msae meu bnao oe naan.

7 Hai mnao maan neno fauk een, mes abnao oe naan ka nnao nten-teniꞌ fa, natuin anin naꞌko in matan maineun ii kah een. Hai mhae mmaet, tar amhaumaak kota Knidus. Mes anin naan anfuu naheer feꞌ amsaꞌ, onaim hai mnao mreif meu puru Kreta, he miniinb om miꞌko anin. Rarit hai mkoon paanf es, kaan ee, Salmone. 8 Bnao oe ia, nnao nok susat nanaꞌrenat, tar hai mkoon panaf naan, mitun-tuin aah puru Kreta in ninin, naꞌ hai mtean baer jes, kaan ee, Labuan Amasat. Bare naan, anmapaumaakn ein nok kota Lasea.

9 Anbi naan, ameupt ein abnao oe naan nasnasan aꞌkreꞌo, fin hai mnao ꞌroo goen, mes hai ka mtean Itali fa feꞌ. Oras naan, Neno Saok Sanat atoin Yahudis ankonon nrair jen.* In oetn ii nak, ain koꞌu ma oik koꞌu of he nfoe. Ameupt ein nmaktaan ein he hai mnao mkoon, aiꞌ kaah. Anneen on naan ate, naiꞌ Paulus naꞌuab am nak, 10 “Au aok-bian arki! Au uꞌuab ꞌaan akreꞌo. Au utenab, karu hit he tnao tkoon, of hit tapein suust am nanaꞌrenat. Of abnao ia nreman nmaet, baerꞌ ein nreman, ma hit of atmaet okeꞌ msaꞌ.” 11 Mes naiꞌ Julius ka natniin fa naiꞌ Paulus. In npirsai nanesib neu anaaꞌ abnao ma abnao tuaf. Fin sin nabaarb ein he nnao npoin naꞌkon bare naan. 12 In amreuꞌn ii, Labuan Amasat naan, in ka mamut fa karu bnao oe ro he nhaek anbi oras oikn ein anfoen. Onaim amfaut ein nak sin nromin he hai mnao mkoon meu kota Feniks. Sin roimk ein ii, karu reko te, hai mitua mtahan ambi naan, tar antea oras oikn ein nasnasan. Kota Feniks naan, puru Kreta in bare reꞌ mamut neu bnao oe, natuin in naniinb on naꞌko ain toon, ma ka napein fa okin koꞌu.

Ain nautus anbi tasi

13 Oras anin haaꞌ-nuaꞌ anmurai nfuu kreꞌo-kreꞌo, sin nak, aiꞌ ain reko he sin bisa npaek je, he nnaon neu kota Feniks. Sin nak, “Anin ia, reko. Iim he tnao nai!” Onaim sin nasaeb bonit, ma nasaeb layar, ma hai mnao mibnono haa tais je ninin. 14-15 Hai mnao ka ꞌroo fa te, nok askeken, ain nauts ii nfoe. (Reꞌ hit ii te tak, ‘anin naꞌko pasaꞌ neon-saet ma pasaꞌ ponain sin atnaank ein’). Anin naan nfuu bnao naan, neik je neu tais je tnanan. Ameupt ein abnao naan, sin ka bisa nabaniꞌ fa bnao. Onaim sin nparaakn aah ee. Ma bnao naan nnao natuin ahaa ain ii in aꞌromin.

16 Oikn ein npesan kai mtean puur aan es, kaan ee, Kauda. Oras naan, kofaꞌ baiꞌ je natuin kai nbi bnao goe in koitn ee feꞌ, ma sin nheer ee nok tani. Rarit hai mheer misaeb kofaꞌ baꞌi naan, neu bnao goe tunan. Hai mhae mmaet. 17 Oras kofaꞌ baꞌi naan antea bnao goe tunan, sin npuun bnao naan nok tani nfuun am nateef, he npanat he kais-kaisaꞌ bnao naan in hau ꞌbeen ein natpois ein, ma oe tais ii ntaam. Sin namtaun amsaꞌ, kais-kaisaꞌ oikn ii anpesan abnao naan, ma npoirn ee neu snae kbatus Sirtis et pah Afrika. Onaim sin nasanut boin atboes, he naꞌbaunaꞌ bnao naan in aꞌnaon ee kreꞌo.

18 Ain koꞌu naan, nasnibaꞌ bnao neu ꞌrii ma ꞌneꞌu. Nokaꞌ te, ameupt ein nait inporin bruaꞌ bnao naan neun tasi. 19 Anmeu te, anin naan feꞌ anfoe. Onaim sin namtaun nsesan. Es naan ate, sin nait inporin bnao naan in abruaꞌ bian he nhaꞌkaaf ee. Ma sin nait inporin amsaꞌ bnao goe in baer mepun. 20 Anin naan ka nasnaas niit fa, fai-manas neno fak-fauk. Niup gui nsaun afu, tar antea hai ka miit fa manas ma kfuun. Hai neekm ein nabatin maꞌtaniꞌ. Hai mitenab mak, ia hai ka mmoin fa goen.

21 Hai ka miah fa neno fauk een. Naiꞌ Paulus noꞌen sin okeꞌ, ma naꞌuab am nak, “Aok-bian arki! Bait hi mroim mituin kau he hit kaisaꞌ tpoi taꞌko Labuan Amasat ate, hit ka tsuus fa on reꞌ ia. Ma hit ka truik fa msaꞌ. 22 Oras ia, au ꞌtoit ki okeꞌ, he mhaꞌtain hi neekm ein naan. Of hit abnao reꞌ ia, anpeeꞌ pisaꞌ-pisaꞌ. Mes kais mimtau, of ka tiit fa amates. 23 Au ꞌroimk ii, hi arki mihiin mak, au reꞌ ia Uisneno Iin Ja kau. In es reꞌ anfee kau mepu. Fini na, In nreek In ameput tuaf es naꞌko sonaf neno tunan, ma in nhake nbi au bnapak. Rarit in natoon kau mnak, 24 ‘Paulus! Kais mumtau kreꞌo msaꞌ. Ro of ho mtea keser et Roma, he mꞌurus ho rasi. Natuin Uisneno anneek ko, es hi asaet abnao ia, of ka tiit fa es natfuun. Of ammoin ok-okeꞌ.’ 25 Onaim aok-bian arki. Kais hi neekm ein nabatin. Au ꞌpirsai batuur-batuur ꞌeu Uisneno, reꞌ In natoon kau fini na, ro of njair on reꞌ naan. 26 Abnao ia of nasrae nbi puur goes.”

Abnao oe naan anhaumaak metoꞌ

27 Oras naan, anin ma okin anbeos kai mok abnao oe naan, ma npesan kai fai boꞌes am haa anbi Tasi Atria. Of oniꞌ fai ji noi natnaan, ameupt ein naꞌtaak ein nak, hai mhaumaak metoꞌ. 28 Rarit sin nasanut rino, he nahiin oe je mnanun. Onaim sin nꞌuukr ee te, in aꞌtaamn ii, nehe boꞌ nua. Rarit abnao naan nnao maat anteniꞌ, ma sin nasanut nteniꞌ rino naan, ma nahiin nak oe tais ii ꞌtaamn ii nehe boꞌes am niim.† 29 Sin namtaun, kais-kaisaꞌ bnao naan naꞌraeꞌt on nbi faut puutk ein. Onaim sin nasanut bonit kotif fuaꞌ haa. Hai mhar-harap he nmeu nfiin nai. 30 Mes ameupt ein abnao naan anmaꞌakoran he naen nasaitan abnao goe mninuꞌ-mninuꞌ. Onaim sin nasanut kofaꞌ baꞌi, ma nmoꞌ-moꞌen on reꞌ sin he nasanut bonit matan.

31 Mes naiꞌ Paulus natoon neu naiꞌ Julius rais reꞌuf naan nak, “Karu ameupt ein sin ka nbin fa bnao goe naan ee te, of hi mmaet okeꞌ.”

32 Anneen naiꞌ Paulus naꞌuab on naan ate, soraurs ein anreif nafeek kofaꞌ baiꞌ je in tani, ma nparaakn ee. Onaim ameupt ein naan ka bisa naenan fa goen.

33 Anmeu nfin on nai te, naiꞌ Paulus anfuriꞌ sin okeꞌ he nbukaen. In nak, “Krei nua goen, hit suma bisa tok-took goah, hit har-haarp aah, ka tiit tain fa saaꞌ es ntaam neu hit taik. 34 Onaim au ꞌtoit ki he reko te, hit tbukae taan akreꞌo feꞌ, he hit tapein tafaniꞌ hit neunk ii. Au ꞌpirsai ꞌak of ka tiit fa tuaf es naꞌko hit arkit tapein siraak. Hit of atmoin okeꞌ!”

35 Naꞌuab anrair on naan ate, naiꞌ Paulus nait utunuꞌ. Rarit in nꞌonen neu Uisneno ma ntoit makasi nbi sin maatk ein. Rarit in nait tuuk es, ma nbukae. 36-37 Sin nitan on naan ate, sin neek ein natea nfanin. Rarit sin nbukaen ok-okeꞌ. Hai abit abnao naan, tuaf natun nua mboꞌ hitu mnee. Hai mbukae okeꞌ. 38 Mimseen on nai te, sin naitin ma nꞌokar aꞌkaor maak-gandum sin neun tasi, he nsobaꞌ anhaꞌkaaf abnao naan anteniꞌ.

Abnao oe naan nasrae

39 Anmeu saba te, ameupt ein niit metoꞌ. Mes sin ka nahiin fa puru naan in kanan. Ma sin niit tais tuuk es, reꞌ in niin ee masnaen. Onaim sin nharap, karu reko te, sin he neik bnao goe nnao nabnonon npeoꞌ faut puutk ein, he ntean tais tukaꞌ naan in ninin nok reko. 40 Onaim sin nreif nafeek boint ein nabaran anbin tasi. Rarit sin nasanut kemudi neu tasi, he sin bisa nastiir abnao naan. Rarit sin nasaeb layar anaꞌ abit maatn ee, he ain ee nfuu bnao goe nnao neu tais je ninin. 41 Mes abnao naan ansae naan snae aꞌtupus nbi tais je nanan, ma in nasrae nbi naan, ma ka bisa nakberoꞌ nteniꞌ fa goen. Onaim oik kouꞌ guin anbeos nakratiꞌ abnao goe in kotin.

42 Oras soraurs ein nitan on naan ate, sin he nroor niis atoin bui ngguin. Fin sin namtaun, kas-kais atoin buin naan nabhaꞌen neun metoꞌ, rarit sin naenan kuuk. 43 Mes aꞌnaak sorarus, naiꞌ Julius, antaar in soraurs ein, natuin in he npanat naiꞌ Paulus. Onaim in naprenat, he sekau-sekau karu nabhaeꞌ nahiin, anꞌookr ok neu tais je, rarit nabhaꞌen neun metoꞌ. 44 Neu reꞌ sin ka abhaeꞌ ahiint ein, in nreun sin he annaꞌan aꞌbenaꞌ aiꞌ saaꞌ-saaꞌ, rarit antaman neun tais je, ma natuin oikn ein npoin neun metoꞌ. Onaim hai mtea meot ee nok ao-minaꞌ ok-okeꞌ.

28

Anbi puru Malta

1 Oras hai mtea mrair nok ao-minaꞌ mbi meot ee te, naꞌ hai mihiin mak bare naan, puru Malta. 2 Abitan puru naan antoup kai nok reko. Natuin oras naan naꞌuur, ma mainiikn ii kah een, onaim sin nahuup ein ai, rarit sin nak kai he mraar. 3 Naiꞌ Paulus nsiun nok hau metoꞌ msaꞌ. Oras in npaan hau ngguin neu ai, nok askeken ate, kaun araut es anpoi neem, natuin in ka nabeiꞌ fa maputuꞌ. Onaim kaunaꞌ naan, anrau ma naꞌkiiꞌ anbi naiꞌ Paulus in aꞌniman.

4 Oras abitan Malta niit kaunaꞌ naan naꞌkiiꞌ anbi naiꞌ Paulus in aꞌniman ate, sin naꞌuab ein es nok es am nak, “Of oniꞌ atoniꞌ ia, aroor atoniꞌ. Maski tais je feꞌ nafeitn ee te, in uan ii on naan. Etun es in ka bisa fa he nmoin. Sekau es reꞌ anmoeꞌ reꞌuf te, of in nseu fuan.” 5-6 Atoin ein naan nateenb ein nak, of akreoꞌ goes anteniꞌ te, naiꞌ Paulus in aꞌniimn ee of anfuꞌun. Ma nok askeken ate, of in nmaet.

Mes naiꞌ Paulus antekar kaunaꞌ naan neu ai. In ka nnaben fa menas saaꞌ-saaꞌ. Rarit sin npaon aꞌkreoꞌ goes ate, mes naiꞌ Paulus ka saaꞌ-saaꞌ fa. Onaim sin nateenb ein nak, “Kais-kaisaꞌ atoniꞌ ia, pah tuaf!”

7 Ka naꞌroo fa naꞌko bare naan, gubernur ee in soonf ein ma in auf mainuan ein. Gubernur puru naan, kaan ee naiꞌ Publius. In neem anseun kai nbi tais je ninin, rarit in naskau kai he hai mitua mok ne nbi in sonaf. Anbi naan, in nꞌurus kai neno teun.

8 Oras naan, gubernur ee in aam hoinf ee nameen. In nkuan on. Onaim naiꞌ Paulus annao nkius goe nbi in keꞌen. Rarit in npooh goe, ma anꞌoen ee. Onaim in nareok nain. 9 Oras sin niit gubernur ee in aamf ee nareok on naan, amenat bian amsaꞌ neman neu naiꞌ Paulus. Sin ntotin he narekoꞌ sin. Onaim in narekoꞌ sin imsaꞌ. 10a Rarit sin nseun banin kai, neik ein bareꞌ amfaun.

Naiꞌ Paulus sin nbokan naꞌkon puru Malta neun Itali

10b-11 Hai mitua mtahan mbi puru Malta funan teun, tar antea ain koꞌu ma oik koꞌu naan nasnaas. Oras naan, abnao goes naꞌko kota Aleksandria reꞌ in nhaek nain anbi puru Malta. Abnao naan kaan ee, Riꞌaan Koen,* natuin anmuiꞌ naan pah tuaf ankoe, reꞌ bnao tuaf ee nmoeꞌ sin naꞌko hau, rarit anpasan nakfirit sin anbi bnao naan in matan. Onaim hai he msae bnao naan, ma mnao mkoon meu kota Roma. Onaim oras hai msae meu bnao naan, abitan Malta neik kai betiꞌ ma bareꞌ bian reꞌ hai mperluu sin ambi bnao.

12 Hai mnao kreꞌo-kreꞌo, tar hai mtea kota Sirakusa et puru Sisilia. Hai misnaas ambi naan neno teun. 13 Miꞌko naan, hai mnao mteniꞌ mibnono haa Sisilia in ninin, rarit hai mtea kota Regium. Nokaꞌ te, anin naꞌko pasaꞌ haaꞌ-nuaꞌ nfuu nok maꞌtaniꞌ, onaim hai mnao mkoon ma bnao naan in nanapaꞌ. Anmeu te, hai mtea kota Putioli. 14 Anbi naan, hai msaun misaitan abnao naan. Rarit hai mnao maim Naiꞌ Yesus in apirsait ein anbi bare naan. Oras hai miteef mok sin, sin ntotin he hai mitua mok sin. Onaim hai mitua mtahan mok sin neno hiut. Rarit hai mnao raan metoꞌ meu kota Roma. 15 Oras apirsait ein abitan kota Roma nnenan nak hai he iim meu kota Roma, sin neman nseun kai nbi raan atnanaꞌ. Bian nateef kai nbi ꞌmasaꞌ Apius; bian nateef kai nbi baer jes, kaan ee Ropo Teun.† Oras naiꞌ Paulus niit sin on nai te, in nboꞌis Uisneno, ma in neekn ee natea.

Naiꞌ Paulus antea Roma

16 Oras hai mtea kota Roma, [soraurs ein nataam atoin bui ngguin neu bui.]‡ Mes naiꞌ Paulus, sin ka nataam ee fa. Sin nkoon ee, he in nseeb kuun umi. Anbi naan, in natua nok soraurs es, reꞌ npao goe fai-manas. Sin aꞌniimk ein nua sin anmatopub sin nok korenit.✡

17 Neno tenu nkono te, naiꞌ Paulus naskau atoni mnasiꞌ Yahudi nbi bare naan, he neem nateef nok ne. Oras sin nabuan, in natoon neu sin am nak, “Aok-bian arki! Au ꞌuum aꞌtea ia, natuin atoin Yahudis sin anheek kau anbi Yerusalem. Rarit sin nanaꞌat kau neu anaaꞌ aprenat pah Roma. Te kaah, au ka ꞌmuiꞌ fa sanat. Au ka ꞌmoeꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ reꞌ anraban neu hit atoin Yahudis. Au ka ꞌmoeꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ amsaꞌ reꞌ anraban hit atoran harat, reꞌ hit ttoup tain sin taꞌko hit beꞌi-naꞌi sin. 18 Anaaꞌ apreent ein anparikas anrair au rais ji nbi nee. Mes sin ka niit fa au sanat meseꞌ msaꞌ, reꞌ anmatoom nok hukun aꞌmaten. Etun sin he nafetin kau. 19 Mes aꞌnaet ein atoin Yahudis ka ntoup fa rasi tfekaꞌ naꞌko anaaꞌ aprenat reꞌ nak he nafetin kau. Es naan ate, au usaeb ukonob au rais ji ꞌeu pah Roma in uun ia. Au ꞌmoeꞌ on naan, mes au ka ꞌmuiꞌ fa tenab he utraak au atoin Yahudis sin.✡ 20 Rasi naan, es reꞌ anmoeꞌ kau tar au uskau he hit tabua tbi ia. Maut he hit bisa taꞌuab saaꞌ reꞌ hit atoin Yahudis atpa-pao goe: etun hit tharap Usif reꞌ Uisneno he nreek Ee neem, he nfee ꞌhonis neu kit too Israelas. Rasi reꞌ ia, in kakain tar sin nfuut kau nok korenit reꞌ ia, tua.”

21 Rarit sin natahan am nak, “Antea oras ia, hai ka mtoup miit fa suurt es naꞌko Yudea reꞌ he natoon kai nok ho rasi. On naan amsaꞌ, reꞌ amneemt ein naꞌko naan, sin ka naꞌuab niit fa ho rais ji, tua. 22 Mes hai mroim he mneen saaꞌ reꞌ ho mpirsai mrair je, natuin hai mneen amrair ambi mee-mee, nak too mfaun ein anpenan pukan Kristen sin noniꞌ. Mes amneon ii, on mee te, hai ka mihiin maan ee fa. Onaim ho muretaꞌ miit kai, tua.”

23 Onaim sin akoran he naim nanan oors es, he nateef anfanin. Antea in oors ate, too gui mfaun ii kah een neem nabuan anbin naiꞌ Paulus in umi. Onaim in nmurai naretaꞌ sin Uisneno In aprenat. In nait kaꞌo Musa in tuis ein, ma Uisneno In mafefa kniunꞌ ein bian sin tuis ein, he nheer sin he npirsain neun Naiꞌ Yesus. In naꞌuab naꞌko nok-nokaꞌ antea maans ii nmaeb.

24 Oras sin nneen anrair naiꞌ Paulus in uaban, bian anpirsain, mes bian kahaf. 25 Sin nasurin es nok es, tar tuaf bian he nfanin. Mes naiꞌ Paulus naꞌuab am nak, “Tebe! Hi surin reꞌ ia, natai nok saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon nain sin neu kaꞌo Yesaya 26 mnak,

‘Ho mnao mutoon meu pah reꞌ ia mmak,

“Of hi mneen ma mitniin Au uabk ii piut,

mes ka mihiin je fa mnuut es!

Hi mkius mifan-fain saaꞌ reꞌ Au ꞌmoeꞌ ma ꞌtao,

mes hi ka mfairoir je fa.”

27 Natuin atoniꞌ reꞌ pah ia, sin neek ein ro fatu.

Sin ruik ein ka nroim he nnenan fa goen!

Ma sin maatk ein ee, nahuum on reꞌ he nforon nrarin!

Anparaak he sin kaisaꞌ nnenan nai;

Ma nparaak he sin maatk ein anforon.

Ma nparaak he sin neek ein naꞌteme nkonon.

Tar antea sin ka nahinin fa ranan he ntebin nfain neman neu Kau ntenin,

Onaim Au bisa urekoꞌ sin, on mee?’ ”✡

28 Onaim naiꞌ Paulus natuꞌub in retaꞌ naan, ma naꞌuab am nak, “On nai, aok-bian arki! Hi ro he mihiin mak, oras ia, Uisneno nabarab anrair he nsoi nafetin neu atoniꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa, natuin sin nromin he nneen ma natniin Ee.” 29 [Naiꞌ Paulus naꞌuab anrair on naan ate, too mfaun ein naan ansisaꞌen. Mes sin nteenb ein ii ka natefan fa, natuin sin nasurin es nok es.]§

30 Naiꞌ Paulus natua nbi uim sebaꞌ naan, antea toon nua. In ntoup sekau-sekau reꞌ neman neu ne, nok neek marine.

31 Nok ranan naan, in napein mainuan he naretaꞌ Uisneno In aprenat, ma nanoniꞌ Usif Yesus In Raan Aꞌhonis neu sin. In naꞌuab nok neek abrain, ma ka tiit fa ꞌekaꞌ msaꞌ.

Aam Teofilus. Au retaꞌ ia naꞌtuuk ma naꞌpaar on reꞌ ia, tua.

Naꞌko au,

naiꞌ Lukas kau, tua

* 1:1-3 Kanaf Teofilus nbi uab Yunani, in aꞌmoufn ii, ‘atoniꞌ reꞌ anneek Uisneno’. Surat reꞌ ia, naiꞌ Lukas in surat no nuan ii reꞌ in ntui je neu naiꞌ Teofilus. Amkius naiꞌ Lukas 1:1-4 amsaꞌ.

✡ 1:4-5 Naiꞌ Lukas 24:49, Naiꞌ Mateos 3:11, Naiꞌ Markus 1:8, Naiꞌ Lukas 3:16, Naiꞌ Yohanis 1:33

✡ 1:8 Naiꞌ Mateos 28:19, Naiꞌ Markus 16:15, Naiꞌ Lukas 24:47-48

✡ 1:9 Naiꞌ Markus 16:19, Naiꞌ Lukas 24:50-51

† 1:12 Oras naan, tunggur agama Yahudi sin nafekan nak anbi neno snasat, atoin Yahudis ka nabeiꞌ fa he nnao naꞌroon. Ka nabeiꞌ fa he sin nnaon anneis naꞌko kiru nua. Tuis uab Yunani eraꞌ reꞌ ia nak, aꞌtoꞌef Saitun in aꞌroon ii namnees nok, “naot neno snasat in aꞌroon ii.” Es naan ate, hit tahiin tak aꞌtoꞌef Saitun naꞌroo kiur goes naꞌko kota Yerusalem.

‡ 1:13 Uab tukaꞌ ‘Selot’ namnees nok ‘Patriot’. Onaim naiꞌ Simon naꞌko partei purtik reꞌ naim ranan he naprenat kuuk sin pah. Sin he nriuꞌ anaaꞌ aprenat pah Roma naꞌko atoin Israelas sin pah.

✡ 1:13 Naiꞌ Mateos 10:2-4, Naiꞌ Markus 3:16-19, Naiꞌ Lukas 6:14-16

✡ 1:19 Naiꞌ Mateos 27:3-8

✡ 1:20 Siit Pures-Boꞌis sin 69:25, 109:8

✡ 1:21-22 Naiꞌ Mateos 3:16, Naiꞌ Markus 1:9, 16:19, Naiꞌ Lukas 3:21, 24:51

* 2:1-2 Atoin Yahudis sin ansoiꞌ neon koꞌu Pantekosta, nmurai naꞌko neon koꞌu Paska, rarit naꞌbabaꞌ nteniꞌ krei hiut. Es naan ate, hit tahiin tak Usif Yesus In aꞌmaten naan, neno boꞌ niim een.

✡ 2:1-2 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 23:15-21, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 16:9-11

✡ 2:19-21 Naiꞌ Joel 2:28-32

✡ 2:23 Naiꞌ Mateos 27:35, Naiꞌ Markus 15:24, Naiꞌ Lukas 23:33, Naiꞌ Yohanis 19:18

✡ 2:24 Naiꞌ Mateos 28:5-6, Naiꞌ Markus 16:6, Naiꞌ Lukas 24:5

✡ 2:28 Siit Pures-Boꞌis sin 16:8-11

✡ 2:30 Siit Pures-Boꞌis sin 132:11, 2 Naiꞌ Samuel 7:12-13

✡ 2:35 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 2:44 Haef ein sin Retaꞌ 4:32-35

✡ 3:13 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:15

✡ 3:14 Naiꞌ Mateos 27:15-23, Naiꞌ Markus 15:6-14, Naiꞌ Lukas 23:13-23, Naiꞌ Yohanis 19:12-15

✡ 3:22 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:15,18

✡ 3:23 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:19

✡ 3:25 Retaꞌ Ahun-hunut 22:18

* 4:2 Tuaf naꞌko partei Saduki sin ka npirsain fa noniꞌ reꞌ nak amaets ein bisa nmoni nfanin.

✡ 4:11 Siit Pures-Boꞌis sin 118:22

✡ 4:24 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:11, Naiꞌ Nehemia 9:6, Siit Pures-Boꞌis sin 146:6

✡ 4:26 Siit Pures-Boꞌis sin 2:1-2

✡ 4:27 Naiꞌ Mateos 27:1-2, Naiꞌ Markus 15:1, Naiꞌ Lukas 23:1, 7—11, Naiꞌ Yohanis 18:28-29

✡ 4:32 Haef ein sin Retaꞌ 2:44-45

* 5:18 Uab reꞌ naan, neik uab Yunani te, in aꞌmoufn ii bisa nak, “nataam sin anbi bui neu too mfaun.” Ma bisa msaꞌ nak, “nataam sin anbi bui he namaebaꞌ sin anbi too mfaun ein maatk ein.”

✡ 5:28 Naiꞌ Mateos 27:25

* 7:2-3 Pah Mesopotamia reꞌ naan, oras ia sin nteek ee te pah Irak. Ma kota Haran reꞌ naan, oras ia antaam et pah Siria. Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 12:1 amsaꞌ.

✡ 7:4 Retaꞌ Ahun-hunut 11:31, 12:4

✡ 7:5 Retaꞌ Ahun-hunut 12:7, 13:15, 15:18, 17:8

✡ 7:7 Retaꞌ Ahun-hunut 15:13-14, Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:12

✡ 7:8 Retaꞌ Ahun-hunut 17:10-14, 21:2-4, 25:26, 29:31—35:18

✡ 7:9 Retaꞌ Ahun-hunut 37:11,28, 39:2,21

✡ 7:10 Retaꞌ Ahun-hunut 41:39-41

✡ 7:11 Retaꞌ Ahun-hunut 42:1-2

✡ 7:13 Retaꞌ Ahun-hunut 45:1,16

✡ 7:14 Retaꞌ Ahun-hunut 45:9-10,17-18, 46:27

✡ 7:15 Retaꞌ Ahun-hunut 46:1-7, 49:33

✡ 7:16 Retaꞌ Ahun-hunut 23:3-16, 33:19, 50:7-13, Naiꞌ Yosua 24:32

✡ 7:18 Anpoin naꞌkon Pah Masir 1:7-8

✡ 7:19 Anpoin naꞌkon Pah Masir 1:10-11,22

✡ 7:20 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:2

✡ 7:21 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:3-10

✡ 7:29 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:11-15, 18:3-4

✡ 7:34 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:1-10

✡ 7:35 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:14

✡ 7:36 Anpoin naꞌkon Pah Masir 7:3, 14:21, Surat Sensus 14:33

✡ 7:37 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 8:15,18

✡ 7:38 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:1—20:17, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:1-33

✡ 7:40 Anpoin naꞌkon Pah Masir 32:1

✡ 7:41 Anpoin naꞌkon Pah Masir 32:2-6

✡ 7:43 Naiꞌ Amos 5:25-27

✡ 7:44 Anpoin naꞌkon Pah Masir 25:9,40

✡ 7:45 Naiꞌ Yosua 3:14-17

✡ 7:46 2 Naiꞌ Samuel 7:1-16, 1 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 17:1-14

✡ 7:47 1 Uisf ein sin Retaꞌ 6:1-38, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 3:1-17

✡ 7:50 Naiꞌ Yesaya 66:1-2

✡ 7:51 Naiꞌ Yesaya 63:10

✡ 8:3 Haef ein sin Retaꞌ 22:4-5, 26:9-11

* 8:27-28 Uab Yunani nak kaes koꞌu reꞌ ia, atoin maboꞌek. Pah Etiopia reꞌ naan, pah es et pah metoꞌ Afrika in pasaꞌ neon-saet.

✡ 8:33 Naiꞌ Yesaya 53:7-8

† 8:37 Eraꞌ 37 reꞌ ia, ka matuꞌi fa et tuis-tuis uab Yunani reꞌ manasik anneis-neis.

‡ 8:40 Kuan naan, kaan ee, neik uab Yunani te nak, Asotus. Mes nahunu te, kaan ee Asdot.

✡ 9:25 2 Korintus 11:32-33

* 9:36 Bifee reꞌ ia, anmuiꞌ kanaf nua, mes sin aꞌmoufk ein meseꞌ. Neik uab Aram, Tabita, hit uab ii te nak ‘ruus’. Ma neik uab Yunani, Dorkas, reꞌ hit uab ii ate nak ‘ruus’ amsaꞌ.

* 10:19 Anmuiꞌ tuis Yunani fauk reꞌ nak ‘tuaf teun’ es amnemat. Mes anmuiꞌ tuis es reꞌ nak suma ‘tuaf nua’ goah. Ma nmuiꞌ tuis namfau reꞌ ka natoon fa tuaf fauk reꞌ neem naim naiꞌ Petrus.

✡ 10:34 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:17

* 11:2 Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa he natuin Naiꞌ Yesus, atoniꞌ naꞌko partei agama Yahudi reꞌ ia nak, sin ro he naꞌheir ein natuin atoin Yahudis sin harat, ma sin ro he nanaobaꞌ areꞌ kanan atoran rais pirsait Yahudi bian amsaꞌ.

✡ 11:16 Haef ein sin Retaꞌ 1:5

✡ 11:19 Haef ein sin Retaꞌ 8:1-4

† 11:26 Uab tukaꞌ ‘Kristen’ naan, in naꞌuub on naꞌko kanaf ‘Kristus’. Neik hit uab ii te nak, ‘Atoniꞌ reꞌ natuinaꞌ Kristus’. ‘Kristus’ in aꞌmoufn ii nak, ‘Atoni Kninuꞌ reꞌ Uisneno anruur nain Je naꞌko unuꞌ he nreek Ee neem.’

✡ 11:28 Haef ein sin Retaꞌ 21:10

* 12:1 Usif Herodes reꞌ ia, sin nahiin je neik kanaf Herodes Agripa. In naiꞌf ee, sin nahiin je neik kanaf Herodes Aꞌnaet. In reꞌ naan, es reꞌ naprenat he nroor riꞌana kruꞌuf oras nahonis Usif Yesus anbi Betlehem.

† 12:3 Neon koꞌu naan, ampaumaak Neon Paska.

✡ 12:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:1-27

* 13:1 a: Tuis Uab Yunani nak ‘Niger’. In aꞌmoufn ii ‘metan’, aiꞌ ‘meisꞌokan’.

† 13:1 b: Usif Herodes reꞌ ia, sin nahiin je neik kanaf Herodes Antipas. In es reꞌ anroor niis naiꞌ Yohanis Asranit. In aamf ee, sin nahiin je neik kanaf Herodes Aꞌnaet. In reꞌ naan, es reꞌ naprenat he nroor riꞌana kruꞌuf oras nahonis Usif Yesus anbi Betlehem. Usif Herodes reꞌ anroor niis naiꞌ Yakobus, ma reꞌ nmaet natuin pansoe ngguin naꞌsusuꞌ niis ne, sin nahiin je nak in kaan ee, Herodes Agripa.

✡ 13:17 Anpoin naꞌkon Pah Masir 1:7, 12:51

✡ 13:18 Surat Sensus 14:34, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 1:31

✡ 13:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 7:1, Naiꞌ Yosua 14:1

✡ 13:20 Afeek Rasi sin 2:16, 1 Naiꞌ Samuel 3:20

✡ 13:21 1 Naiꞌ Samuel 8:5, 10:21

✡ 13:22 1 Naiꞌ Samuel 13:14, 16:12, Siit Pures-Boꞌis sin 89:20

✡ 13:24 Naiꞌ Markus 1:4, Naiꞌ Lukas 3:3

‡ 13:25 Tuis uab Yunani ahun-hunut nak, ‘Au uꞌruriꞌ he ꞌseif In tain sapaut goe msaꞌ es au ka pantas fa.’ Tuis naan, in aꞌmoufn ii nak, naiꞌ Yohanis in njair on reꞌ ate, es naan ate, maski in njair Naiꞌ Yesus aan rekaꞌ msaꞌ ate, in ka masoꞌik fa.

✡ 13:25 Naiꞌ Mateos 3:11, Naiꞌ Markus 1:7, Naiꞌ Lukas 3:16, Naiꞌ Yohanis 1:20,27

✡ 13:28 Naiꞌ Mateos 27:22-23, Naiꞌ Markus 15:13-14, Naiꞌ Lukas 23:21-23, Naiꞌ Yohanis 19:15

✡ 13:29 Naiꞌ Mateos 27:57-61, Naiꞌ Markus 15:42-47, Naiꞌ Lukas 23:50-56, Naiꞌ Yohanis 19:38-42

✡ 13:31 Haef ein sin Retaꞌ 1:3

✡ 13:32-33 Siit Pures-Boꞌis sin 2:7

✡ 13:34 Naiꞌ Yesaya 55:3

✡ 13:35 Siit Pures-Boꞌis sin 16:10

✡ 13:40-41 Naiꞌ Habakuk 1:5

✡ 13:47 Naiꞌ Yesaya 42:6, 49:6

✡ 13:51 Naiꞌ Mateos 10:14, Naiꞌ Markus 6:11, Naiꞌ Lukas 9:5, 10:11

* 14:12 Natuin sin rais pirsait, naiꞌ Hermes naan, amneik beno naꞌko pah tuaf es neu pah tuaf es.

✡ 14:15 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:11, Siit Pures-Boꞌis sin 146:6

† 14:23 Too srain ein sin aꞌnakat anbi eraꞌ reꞌ ia, neik uab Yunani te nak, presbuteros.

✡ 15:1 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 12:3

✡ 15:7 Haef ein sin Retaꞌ 10:1-43

✡ 15:8 Haef ein sin Retaꞌ 2:4, 10:44

* 15:14 Tuis uab Yunani antui mnak, ‘naiꞌ Simon’. Naiꞌ Simon naan, kaanf es naꞌko naiꞌ Petrus.

✡ 15:17-18 Naiꞌ Amos 9:11-12

✡ 15:19-20 Anpoin naꞌkon Pah Masir 34:15-17, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 17:10-16, 18:6-23

† 15:34 Anmuiꞌ tuis un-unuꞌ bian reꞌ ka ntui fa eraꞌ 34 ia.

✡ 15:38 Haef ein sin Retaꞌ 13:13

* 16:3 Naiꞌ Paulus nahiin nak, atoniꞌ reꞌ ka naꞌheriꞌ fa feꞌ, ka nabeiꞌ fa he ntaam neu atoin Yahudis sin uim onen. Karu naiꞌ Timotius anroim he nturun ma nbaab naiꞌ Paulus he natoon Rais Reko naꞌko Usif Yesus neu atoin Yahudis sin, in ro he naꞌheriꞌ on reꞌ atoin Yahudis msaꞌ. Nok rasi naan ate, naꞌ nabeiꞌ he in npoi ma ntaam anbi atoin Yahudis sin atnaank ein.

† 16:7 Oras ia, propinsi-propinsi reꞌ nahunu te anteek sin nak, Frigia, Galatia, Asia, Misia, ma Bitinia, arsin antaman et Pah Turki.

‡ 16:10 Anbi retaꞌ reꞌ ia, anmurai npaek kata ‘hai’, natuin naiꞌ Lukas anmurai nnao nabua nok naiꞌ Paulus sin. Naiꞌ Lukas es reꞌ antui surat reꞌ ia.

§ 16:13 Natuin atoran, ro he nmuiꞌ atoin Yahudis boꞌes feꞌ, naꞌ bisa sin nmoꞌen uim onen Yahudi. Sin ka nsoiꞌ fa bifee ngguin. Onaim natuin anmuiꞌ bifee fauk aah anꞌoen ein et noe Gangites in ninin, hit tahiin tak, anbi kota Filipi naan, atoin mone Yahudis ka ntea fa tuaf boꞌes.

* 17:18 Pukan Epikoros sin natuin tungguru tuaf es, kaan ee, Epikoros. In nanoniꞌ nak, rasi reꞌ reko nneis-neis, es reꞌ ꞌmonit reꞌ naheun nok neek marinet. Kaisaꞌ tatenab rasi bian. Ma pukan Stoa, sin natuin tungguru tuaf es, kaan ee, Seno. In nanoniꞌ nak, atoniꞌ ro he npaant on rek-reko, ma nꞌator in teenb ii, tar antea in ka nnaben niit fa menas.

✡ 17:25 1 Uisf ein sin Retaꞌ 8:27, Naiꞌ Yesaya 42:5

* 18:12 Natuin tuis anbi faut goes, sin nasaeb naiꞌ Galio njair gubernur anbi Akaya, fuun hituꞌ, toon 51.

† 18:15 Atoin Yahudis biasa nmakaꞌrais ein nok rais mapeꞌo-ꞌnaof.

‡ 18:18-19 Karu nmuiꞌ atoin Yahudis anmoeꞌ manbaꞌan nok Uisneno, in ro he nanaah on. Oras in nmoꞌe nrair manbaꞌan naan, in nkeu in aꞌnakan. Amkius Surat Sensus 6:18.

§ 18:21 Anmuiꞌ ahinit nak, reꞌ anjair rasi ꞌtutaꞌ nansaaꞌ am es reꞌ naiꞌ Paulus he nasaitan sin, natuin in nroim he nok antaam neu fesat Paska anbi Yerusalem. Karu in nkaibataꞌ in tuan ii te, oras oik kouꞌ gui ntea te, in sarit naan of ka nanookb ee fa.

✡ 19:4 Naiꞌ Mateos 3:11, Naiꞌ Markus 1:4, 7—8, Naiꞌ Lukas 3:4,16, Naiꞌ Yohanis 1:26-27

* 19:19 Sin nout sin suurt ein, he njarin tanar nak, sin ka natuin anteniꞌ fa suurt ein naan sin aafk ein. Noin muit es, namnees nok tuukn es in kai je neon goes. Onaim suurt ein reꞌ sin nout sin reꞌ naan, ro maꞌoos ate rek-reko.

† 19:29 Kota Efesus in amneer koꞌu naan, sin npaek je he: 1) nabuan ma nakeit ein neu kota naan in urusan, 2) naꞌbaeꞌ jein drama, ma 3) naꞌbaen olaraga. Tuaf nifu boꞌ nua mnee (26.000) bisa nabuan anbin in nanan. In baran et aꞌtoꞌef Pion in uun. Rarit in he noi humaꞌ meseꞌ on reꞌ stadion saap boor es oras ia.

* 20:5-6 Tuis uab Yunani nak, ‘neon koꞌun Utunuꞌ ka Mamuur fa’, sin aꞌmoufk ein ii nak, ‘neon koꞌun barab Paska’.

† 20:9 Tatuin tuis uab Yunani, ‘Eutikus’, hit trees ee tak, ‘Yutikus’.

✡ 20:24 2 Naiꞌ Timotius 4:7

‡ 20:37-38 “Hai” nbi reꞌ naan, es reꞌ naiꞌ Lukas, atuis surat ia, naiꞌ Paulus, ma in partein ngguin.

✡ 21:8 Haef ein sin Retaꞌ 6:5, 8:5

✡ 21:10 Haef ein sin Retaꞌ 11:28

✡ 21:24 Surat Sensus 6:13-21

✡ 21:25 Haef ein sin Retaꞌ 15:29

✡ 21:27-29 Haef ein sin Retaꞌ 20:4

* 21:30 Atoin ahiint ein nak, ka nabeiꞌ fa he taꞌmaet atoniꞌ anbi Uisneno In Uim Onen Uuf. Ma karu nmuiꞌ tuaf sekau goah reꞌ antaam anbi nanaf, ma nnaaꞌ sunaf et mei ꞌturuꞌ, natuin atoran rais pirsait Yahudi te, ka nabeiꞌ fa he tmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ teu ne. Es naan ate, atoin Yahudis sin ka nromin fa, he naiꞌ Paulus antaam anfain anbi Uim Onen Uuf in aꞌfeꞌon. Onaim sin naꞌeek eonꞌ ein.

† 21:40 Uab ‘atoin Ibranis’ ma ‘atoin Yahudis’ naan, kanaf nua neu pah meseꞌ.

✡ 22:3 Haef ein sin Retaꞌ 5:34-39

✡ 22:5 Haef ein sin Retaꞌ 8:3, 26:9-11

✡ 22:20 Haef ein sin Retaꞌ 7:58

* 23:2 Naiꞌ Ananias reꞌ ia msaꞌ, aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak koꞌu. Mes in ka es fa reꞌ naiꞌ Ananias reꞌ unuꞌ te nhukun Usif Yesus. Sin nua sin, kanaf meseꞌ.

✡ 23:3 Naiꞌ Mateos 23:27-28

✡ 23:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 22:28

✡ 23:6-8 Haef ein sin Retaꞌ 26:5, Filipi 3:5, Naiꞌ Mateos 22:23, Naiꞌ Markus 12:18, Naiꞌ Lukas 20:27

* 24:8 Uab ein reꞌ anbi kurung naan ee, ka matuꞌi fa et tuis-tuis Surat Akninuꞌ uab Yunani reꞌ manasik anneis-neis.

✡ 24:18 Haef ein sin Retaꞌ 21:17-28

✡ 24:21 Haef ein sin Retaꞌ 23:6

* 25:13 Usif naiꞌ Agripa reꞌ ia, es reꞌ Usif Herodes Agripa II. In aamf ee, es reꞌ Usif Herodes Agripa I, es reꞌ nroor niis naiꞌ Yakobus, reꞌ anmaet natuin pansoe, natuin in napein boꞌis reꞌ naꞌraatn ee humaꞌ meseꞌ nok pah tuaf.

✡ 26:5 Haef ein sin Retaꞌ 23:6, Filipi 3:5

✡ 26:10-11 Haef ein sin Retaꞌ 8:3, 22:4-5

* 26:14 Anbi tuis uab Yunani matuꞌi mnak ‘atoin Ibranis sin uab’. Sin uab neno-neno es reꞌ uab Aram. Matuꞌi msaꞌ bait on reꞌ, ‘amsuus karu ho musaap aꞌkoes maꞌaikaꞌ piut’. Abitan nee, sin biasa npaek aꞌkoseꞌ he natukun bijae. Onaim karu bijae ngguin nasaap koit, sin haek ein antoom aꞌkoes ee panan. In oetn ii nak ‘msusa mmaet karu ho mraban au roimk ii piut.’

✡ 26:20 Haef ein sin Retaꞌ 9:20,28-29

✡ 26:23 Naiꞌ Yesaya 42:6, 49:6, 1 Korintus 15:20

* 27:9 Oras toon boꞌ niim am seo (59), neon koꞌu atoin Yahudis anmatoom nok Saok Sanat anmouf anbi fuun boꞌ ntaam neno niim. Oras naan, ain ee anfuu naꞌko pasaꞌ neon teas ma pasaꞌ ponain sin atnaank ein.

† 27:28 Nehe boꞌ nua, es reꞌ meter boꞌ tenu mhiut. Nehe boꞌes am niim, es reꞌ meter boꞌ nua mhiut.

* 28:10b-11 Tatuin rais pirsait abitan bare naan, riꞌaan koen naan, sin kaank ein es reꞌ naiꞌ Kastor ma naiꞌ Poluks. Sin nua sin, es reꞌ pah tuaf neu atoniꞌ bnao ngguin.

† 28:15 ꞌMasaꞌ Apius in aꞌroon ii of oniꞌ kiru boꞌ hiut (70) naꞌko kota Roma. Ropo Teun in aꞌroon ii of oniꞌ kiru boꞌ niim am teun (53) naꞌko kota Roma.

‡ 28:16 a: Anmuiꞌ tuis uab Yunani ahunut bian, reꞌ ka npaek fa tuis anbi kurung.

✡ 28:16 Haef ein sin Retaꞌ 28:20

✡ 28:19 Haef ein sin Retaꞌ 25:11

✡ 28:27 Naiꞌ Yesaya 6:9-10

§ 28:29 Eraꞌ reꞌ ia, ka matuꞌi fa et tuis uab Yunani ahunut bian.

Roma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Naiꞌ Paulus in surat

ansoun ee neu apirsait ein kota

Roma

1

Saloom

1 Surat reꞌ ia naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Uisneno npiir naan kau ꞌjair Yesus Kristus In haef. Rarit In nait kau ꞌjair Kristus In aan renuꞌ ma aan rekaꞌ he ꞌnao utoon aꞌbi mee-mee anmatoom nok In Rais Reko.

2-3 Un-unuꞌ te, Uisneno nꞌator nain he In mafefa kniunꞌ ein antuin anmatoom nok Rais Reko anbi In Suur Akninuꞌ. Anbi Surat naan, Uisneno anbaꞌan he nsonuꞌ In Anah, Naiꞌ Yesus, he njair mansian. Oras ia, In rais manbaꞌan naan anjari nrair, natuin Naiꞌ Yesus neem anrair anjair mansian, reꞌ naꞌko usif naiꞌ Daut in sufan. 4 Anbi rasi bian, Uisneno nakriraꞌ bukti mnak, Yesus Kristus, In Aanh aa kuun amsaꞌ. Fin Naiꞌ Yesus In Asmanan, kninuꞌ batuur-batuur, humaꞌ meseꞌ on reꞌ Uisneno. Ma Uisneno npaek In kuasa he namonib nafaniꞌ Naiꞌ Yesus naꞌko In aꞌmaten. Naꞌko rasi naan, hit tahiin tak, Uisneno In Anah naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus, hit Usiꞌ.

5 Naiꞌ Yesus nakriraꞌ In nekan arekot neu kau, fin In npiir ma nbetis naan kau ꞌjair In haef, he utoon In rais manbaꞌan aꞌbi mee-mee. Fin In nroim he tuaf-tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa msaꞌ, anpirsai Je, ma nmoin natuin In romin. Au ꞌromi msaꞌ he uuf-uuf ma pah-pah anpirsain neun Kristus, ma nmonin natuin In romin.

6 On naan amsaꞌ, hi abit kota Roma. Hi mneem ein miꞌko pah ma uuf amfaun ambi bare-bare. Yesus Kristus anpiir naan ki mnak, “Iim nai! Iim he mjair Au ngguin!” 7 Etun au ꞌsonuꞌ surat ia ꞌeu ki, hi abit Roma, ma umnaub ki mꞌak, Uisneno anneek ki. In ntoit ki msaꞌ he hi mjair Iin na reꞌ ammoni kninuꞌ.

Au ꞌonen he hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus, nakriraꞌ Sin nekak arekot, ma nfee ki mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus anꞌonen ma nteek in partei ngguin

8 Nahunu te, au ꞌtoit makasi kouꞌ-koꞌu ꞌeu Uisneno, natuin Yesus Kristus anmeup et hi neekm ein. Au ꞌtoit makasi msaꞌ, natuin tuaf-tuaf reꞌ natuan nbin bare-bare nbin prenat pah Roma in naan ee ok-okeꞌ, naꞌuab ein anmatoom nok hi rais pirsait meu Naiꞌ Yesus.

9 Au ꞌonen piut-piut ma ꞌteek ki. Batuur! Uisneno neikn On nahini mnak, saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee reꞌ ia, ro batuur! In nahini msaꞌ, au ꞌmeup nok nenuf maꞌtaniꞌ, he utoon Rais Reko naꞌko Uisneno In Anah. 10 Ansuun oras au ꞌonen, au ꞌtoit ꞌak on nai: “Uisneno, au tuak ii kuuk ka uhiin fa in raan ii on mee. Mes karu natuin Uisneno Ho romim, mfei ranan he au ꞌnao ꞌkius au partei ngguin etan kota Roma.”

11 Au ꞌonen on naan, natuin au umnau ki he ꞌiit ꞌaan ki, he au bisa ꞌbait ꞌeu ki kuasa naꞌko Uisneno In Asmanan, he hi mjair Uisneno Iin na, reꞌ naran ma ntahan maꞌtaniꞌ. 12 Au sairt ii on nai: karu au ꞌjair he ꞌuum ma utua ꞌok ki, au he ꞌhaꞌtain ki, he hi neek pirsait naan nakiiꞌ naheer anteniꞌ. Ma au ꞌroim he hi mhaꞌtain au neek ii msaꞌ.

13 Aok-bian manekat arki! Au ꞌroim he hi mihini mmak, fani-fani au sairt ii he ꞌeitiꞌ ꞌmakius ki ꞌbi kota Roma naan. Mes antea oras ia, ka bisa fa feꞌ. Karu au ꞌjair he ꞌuum, au ufnekan ma ꞌharap anmuiꞌ tuaf amfaun anpirsai maꞌtaniꞌ neun Kristus feꞌ, on reꞌ anbi bare bian sin. Nok ranan naan, au ꞌmeupk aan napein in afan arekot.✡

14-15 Maski on mee msaꞌ, au ꞌnaben ate au ro he utoon Uisneno In Rais Reko ꞌeu sekau-sekau goah. ꞌEu tuaf apaek aꞌuab Yunani, aiꞌ ꞌeu atoin jintiu aiꞌ afuat anbi rais pirsait amnaaꞌ reꞌ anpaken uab bian sin, aiꞌ ꞌeu aꞌnaet ein, aꞌbaut ein, aiꞌ askorat sin, aiꞌ ka askorat fa msaꞌ. Es naan ate, au ubarab aꞌrair he ꞌeit ꞌeu kota Roma, he ꞌmakius ꞌaan ki.

Uisneno In Rais Reko, anmuiꞌ kuasa he nsoi nafetin mansian ein ok-okeꞌ

16 Au ka umaeb ok fa kreꞌo msaꞌ anmatoom nok Usif Yesus In Rais Reko. Fin karu nmuiꞌ tuaf reꞌ anpirsai Uisneno, Rasi naan anmuiꞌ kuasa naꞌko Uisneno he nsoi nafetin tuaf naan naꞌko in sanat ma penu sin. Atoin Yahudis sin nahiin rasi ia nahun-hunun, rarit naꞌ uuf ma pah bian.✡ 17 Rasi naan nakriraꞌ Uisneno In ranan he narekoꞌ tuaf asanat amsaꞌ. Rasin reꞌ naan bisa njarin, asar tuaf anpirsai Je. Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Tuaf ro he npirsai Uisneno feꞌ,

naꞌ sin bisa narekon ma nmarameꞌ nok Ne.

Fin karu sin nmonin ma npirsai Je,

naꞌ sin napenin ꞌmonit amneot ma amnonot.”✡

Uisneno natooꞌ neu tuaf reꞌ ka nroim fa he nahiin Je

18 Mes Uisneno natoon anrair nak on nai: anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nrae natuin Ee fa. Ma bian anmoꞌen rais maufinu humaꞌ-humaꞌ. Mes Uisneno ka ntoup fa sin aꞌmoeꞌk ein naan. Anbi sin nekak naank ein, sin nahini nrarin saaꞌ-saaꞌ es reꞌ batuur. Maski on naan amsaꞌ, mes sin nmoꞌen rais amreꞌut piut-piut sin. Sin nfuriꞌ tuaf-tuaf sin, onaim tuaf-tuaf ein naan ka nahini nteinꞌ ein fa, mee es reꞌ batuur. Etun Uisneno he nasanut hukun neu sin naꞌko neon goe tunan. 19-20 Tuaf-tuaf ein reꞌ ia, ka napenin fa rasi ꞌsukif he namneob ok, fin rasin reꞌ tuaf bisa nahiin anmatoom nok Uisneno naan, naan mahiniꞌ ma nakninuꞌ nrair. Natuin In neikn On es reꞌ nakriraꞌ sin! Au sairt ii on nai: anmurai naꞌko oras In nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan antea oras ia, karu anmuiꞌ tuaf he nahiin rasi anmatoom nok Uisneno In tuan ma In kuasan reꞌ ka natfeek fa, bisa! Maski Uisneno In tuan naan ka mamnitaꞌ fa, mes hit mansian ii bisa tahiin Je feꞌ, nanete npeoꞌ saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ sin. Etun au ꞌak, amaufiunt ein ka napenin fa rasi ꞌsukif he namneob sin tuak ein antein am nak, “Au ka uhiin fa saaꞌ-saaꞌ anmatoom nok Uisneno.”

21 Onaim maski sin nahinin anmatoom nok Uisneno, mes sin ka nromin fa he nmanauk Ee mnak, “Uisneno naan, hit Uisneno!” Sin ka nromin fa msaꞌ, he ntotin makasi neu Ne. Rarit sin teenb ein antaisibun, tar antea sin ka nahinin fa saaꞌ-saaꞌ antein reꞌ batuur. Sin ntakaꞌnaan ein, ma naꞌuab ein rais poi humaꞌ-humaꞌ anmatoom nok Uisneno In tuan. Ma sin neek ein nameisꞌokan.✡

22 Sin es-es ate naiks ok am nak, “Au reꞌ ia, tuaf reꞌ nahiin rasi mfaun!” Maski sin nateenb ein on naan, mes batuurn ii, sin reꞌ naan, anmonon on reꞌ ukum. 23 Rarit sin ka naꞌbesan fa neun Uisneno reꞌ maꞌtain reꞌuf naan, fin sin nak, “Hai ka mperluu fa Uisneno on reꞌ naan!” Mes sin nmurai naꞌbesan neun faut marunaꞌ humaꞌ-humaꞌ, on reꞌ mansian. Rarit sin naꞌbesan neun faut marunaꞌ on reꞌ koro, ma on reꞌ muꞌit bian, tar antea on reꞌ kaun ein amsaꞌ. Nok ranan naan, sin ntorak Uisneno reꞌ ka bisa nmaet fa, ma nseun Ee nok bare ꞌmaten!✡

24 Etun Uisneno nafetin ma nkonan sin on reꞌ naan, he sin nmoꞌen natuin sin roimk ein kuuk. In nkonan sin he nmoꞌen rais maufinu reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ et sin neek ein. Tar antea sin ka namaeb ok fa ntein. Rarit sin nꞌoemetab sin aok ein humaꞌ-humaꞌ, ma sin anmamoꞌen on naan neu tuaf bian sin aok ein. 25 Anbi sin nekak naank ein, sin nahini nrarin noniꞌ reꞌ batuur anmatoom nok Uisneno, mes sin ka ntae natuin ein fa. Sin teenb ein namreꞌun nrarin, rarit sin nateenb ein am nak, “Reko nneis, maski hit tmoeꞌ humaꞌ-humaꞌ tar antea tamreꞌu tmate msaꞌ, ka nmuiꞌ fa resiko saaꞌ-saaꞌ!” Sin naꞌbesan neun baerꞌ ein reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin, mes sin ka nromin fa he naꞌbesan neun Uisneno reꞌ anmoeꞌ baerꞌ ein naan! Sin nmoeꞌ sin tuak ein on reꞌ atoin ahinit ma amanoet anbin rais pirsait, te kaah, ruman, ka maꞌupan ma maꞌosaꞌ fa.

Fin reꞌ batuurn ii, hit arkit mansian kit, ro he tpures ma taikas, ma thormaat teu Uisneno piut-piut! Naan es reꞌ maꞌosaꞌ ma maꞌupaꞌ!

26 Natuin sin maufiunk ein reꞌ naan, etun Uisneno nafetin ma nkonan sin he sin nmoꞌen rais reꞌuf natuin sin roimk ein kuuk. Rarit sin naꞌhaek ein tafiꞌ-tafiꞌ, ma ka namaeb ok nahinin fa. Sin feek ein ka nromin fa he ntupan nok sin moenk ein anteniꞌ, mes sin nromin neu saaꞌ reꞌ ka on fa reꞌ biasa. Fin bifee ji antuup nok bifee! 27 Atoin ein anmoꞌen on naan amsaꞌ! Sin ka nromin fa he ntupan nok sin feek ein antein! Mes sin ntupan nok atoniꞌ! Sin ka namaeb ok fa kreꞌo msaꞌ. Etun sin napenin hukun natai nok sin sanat! Fin sin ntebin ma nbeon naꞌkon ranan reꞌ amneot ma amnonot.

28 Sin nateenb ein nak, “Reko nneis, kais taꞌkiiꞌ itbi Uisneno.” Etun Uisneno nafetin ma nkonan sin on reꞌ naan, he sin nmoꞌen natuin sin roimk ein kuuk! Onaim sin suma nateenb ein rais amreꞌut anmees jah! Rarit sin nmoꞌen kuuk ꞌmoeꞌ ruum-ruum!

29 Sin iꞌmoink ein naheun nok rais maufinu humaꞌ-humaꞌ. Sin ka nmoeꞌ nahinin fa rais reko, mes suma nmoeꞌ nahinin rais maufinu ma amreꞌut anmees. Sin nakoman. Sin natuun ein tenab amreꞌut. Sin amantiuns ein. Sin nroron mansian. Sin amatoes ein. Sin aputa-kriut ein. Sin apoit ein. Sin afeef akreot ein. 30 Sin nromin he naꞌuab naꞌreꞌuf es in kanan. Sin nsaken Uisneno. Sin ka nahiin fa harat. Sin nkanaꞌpaar biak ein. Sin naꞌnaeb sin tuak ein. Sin namin tenab amreꞌut humaꞌ-humaꞌ. Sin nromin he nraban mahoint ein. 31 Sin ka natniin fa saaꞌ reꞌ batuur. Sin ntanhai kuuk sin rais manbaꞌan, tar antea atoniꞌ ka npirsai sin fa ntein. Sin ka nneek fa sin aok-biak ein. Sin ka nmuꞌin fa rais kasian akreꞌo msaꞌ.

32 Sin nahini nrair Uisneno In atoran reꞌ nak, tuaf reꞌ anmoeꞌ maufinu on reꞌ sin, tebes namneo, sin ro he napenin hukun aꞌmaten. Maski sin nahini nrair atoran naan, mes sin nmoꞌen rais maufinu ruum-ruum piut. Sin anfuriꞌ tuaf bian he nmoꞌen maufinu on naan amsaꞌ! Naan ro bainesiꞌ!

2

Uisneno natooꞌ msaꞌ neu atoin Yahudis reꞌ In npiir naan sin

1 Ho mneen amrair rais maufinun feꞌe na. Rarit of oniꞌ ho mutenab am mak, “Airoo! Atoin ein sin maufinu bainesiꞌ!” Karu ho mutenab on naan ate, ampaant om, oo! Fin ho maufinu on naan amsaꞌ. Etun ho ka mmuiꞌ fa rasi ꞌsukif he mumneob om, mak ho reꞌ naan, sekau. Karu ho mak, biak ein anmaufinun, onaim sin ro he napenin hukun, kais amnikan mak, naan ho muroib sanat meu ho tuam aan kuum. Fin ho ammaufiun on naan amsaꞌ!✡ 2 Mes hit tahiin, karu Uisneno anfee hukun neu tuaf reꞌ anmoeꞌ rais maufiun ein, ro tebes In nafeek sin rasin naan, natai ma namnoon. 3 Aiꞌ on mee? Of oniꞌ ho mutenab am mak, “Tuaf amaufiunt ein, ro tebes he napenin Uisneno In hukun.” Te kaah, ho mmoeꞌ rais maufinu on reꞌ sin imsaꞌ. Mes ho mutenab am mak, “Hukun Uisneno naꞌroo naꞌko kau.” On nai te, in aꞌsuikn ii saaꞌ?

4 Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu ko. In nsabaar ma nneek amnaun anmatoom nok ho ꞌmoeꞌm ein. Mes nansaaꞌ am es ho ka mkisu mtoom Ee fa? Of oniꞌ ho ka muhiin fa mmak, In nakriraꞌ In nekan arekot neu ko, he ho mufetin ma musaitan ho sanat ma penu sin, ma mtebi mfain meu Ne.

5 Mes ho reꞌ ia, aꞌnaak fatus ma ka mroim fa he mutniin! Ma ho ka mroim fa he musaitan ho sanat ma penu kreꞌo msaꞌ! Onaim ho mmoeꞌ he ho rais hukun sin maꞌfenaꞌ nteinꞌ ein. Oras pah-pinan ia namsoup, Uisneno of nataib mansian ein ok-okeꞌ sin aꞌmoink ein. Ma mansian ein ok-okeꞌ of nahinin nak, Uisneno nafeek tuaf-tuaf sin raisk ein, ro natai ma namnoon. Oras naan, In hukun ko maꞌfenaꞌ, natuin In ka ntoup fa ho ꞌmoꞌem maufiun ein. 6 Ho ꞌmonim on mee te, Uisneno of anbaras natuin ho ꞌmoꞌem naan.✡

7 Fin tuaf reꞌ anmoeꞌ rais reko piut-piut, In of anfeen sin ꞌmonit amneot reꞌ ka natfeek niit fa. Sin esan reꞌ antoupun rais hormaat, kaan reko, ma nmonin piut-piut nok Ne. 8 Mes Uisneno ka ntoup fa tuaf reꞌ anmoeꞌ maufinu. In natooꞌ neu sin batuur-batuur, fin sin suma nahini haa rais maraban. Sin ka nmoeꞌ natuin ein fa rais amneot ma amnonot, fin sin suma nmoꞌen natuin rais maufinu nmees jah.

9 Tuaf-tuaf reꞌ nmoeꞌ rais maufiun ein, of napenin susat ma maꞌneꞌat. Maski atoin Yahudis, aiꞌ atoin ka Yahudis fa, sin napenin ok-okeꞌ.* 10 Mes tuaf-tuaf reꞌ nmoeꞌ rais reko, of Uisneno naikas narat-ratan sin, ma nhormaat sin he nmonin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. Maski sin atoin Yahudis, aiꞌ atoin ka Yahudis fa, sin napenin ok-okeꞌ. 11 Fin Uisneno ka npiir fa humaf!✡

12 Uisneno In Atoran antoom mansian ii ok-okeꞌ. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Atoran naan, ma nmoꞌe nsaan, Uisneno of napaisb ee ma ntitar napoitn ee. Ma karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nahiin Atoran naan, mes in nmoꞌe nsaan, Uisneno of anpaek Atoran naan antein he nafeek hukun neu ne. Uisneno of napasib sin ma ntitar napoitan sin, natuin sin ntanhain In Atoran naan. 13 Karu mroim he mmarameꞌ mok Uisneno, ka nanokab fa karu mneen In Atoorn ahaa. Fin tuaf ro he nmoeꞌ natuin In Atoran, naꞌ In ntoup sin imsaꞌ. Kais suma mneen aah!

14 Maski ka atoin Yahudis fa ka nahiin fa Uisneno In Atoorn ee in afan, mes naꞌko sin kuuk anmuiꞌ tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin Atoran naan. Natuin sin neek ein kuuk es reꞌ natonan sin, mee es reꞌ batuur, ma mee es reꞌ ansaan. 15 Nok ranan naan sin naruruꞌ mnak, Uisneno In Atoran matuꞌi et sin neek ein, on reꞌ abas reꞌ Uisneno nteun nggoe nbi sin neek ein. Sin nekak naank ein es reꞌ nataib kuuk saaꞌ reꞌ sin nmoꞌe. Rarit sin teenb ein kuuk es reꞌ nakuu sin karu sin nmoꞌen nsanan, ma natonan sin karu nmoꞌen batuur. 16 Onaim oras Uisneno nait inrair Yesus Kristus njair Afeek Rasi, In he nparikas tar namnuut rasin reꞌ maꞌnifaꞌ ma maꞌkoroꞌ nbi atoniꞌ in nekan. Au unoniꞌ tuaf-tuaf on reꞌ naan, on reꞌ matuꞌi et Uisneno In Rais Reko.

Maski atoin Yahudis anmoeꞌ natuin Uisneno In Atoran, mes naan ka nsoi nafetin sin fa

17 Onaim hi atoin Yahudis, on mee? Hi es reꞌ maikas ma miꞌratan hi tuam ein mak, hi kiim es reꞌ amnaaꞌ Uisneno In Atoran reꞌ In nasaunt ee npeoꞌ kaꞌo Musa. Batuur, aiꞌ kaah? Hi mifeef amsaꞌ anmatoom nok hi ꞌmoinm ein mok Uisneno. 18 Batuur! Hi mihini mrair Uisneno In romin. Hi mihini mrair mee es reꞌ reko nneis. Hi mihini mrair rasin ia ok-okeꞌ, natuin tungguurn ein nanoniꞌ nrair ki naꞌko Uisneno In Atoran. 19 Hi mpirsai hi tuam ein mak, hi bisa miruruꞌ ranan meu tuaf reꞌ ka nahiin fa he nnao neu mee. Hi maan hi tuam ein on reꞌ meꞌu reꞌ ntanaꞌ neu tuaf reꞌ nmoni nbi meisꞌokan. 20 Natuin hi mnaaꞌ Uisneno In Atoran, hi mitenab hi mihiin areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ, ma hi mnaaꞌ areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ batuur. Batuur, aiꞌ kaah? Etun hi mitenab mak, hi bisa minoniꞌ atoin amonot ma riꞌanaꞌ reꞌ ka nahiin fa saaꞌ-saaꞌ.

21 Onaim au he utaan ki on nai: hi mroim he minoniꞌ tuaf bian sin, mes nansaaꞌ am es hi ka mroim fa he minoniꞌ kiim saaꞌ-saaꞌ? Hi mroim he msae mimbar, he miprenat am mak, “kais mibaak.” Mes nansaaꞌ am es hi kiim mibaak? 22 Hi minoniꞌ mak, “Kais ammakaek ma mmakoin mok tuaf reꞌ ka ho moen ja fa, aiꞌ ka ho fee ja fa.” Mes nansaaꞌ am es hi kiim ammakaek? Hi msaek batuur-batuur meu baer fuat ein, mes nansaaꞌ am es hi mputa-kriu bareꞌ naꞌko uim fuat? 23 Hi mifeef anmatoom nok Uisneno In Atoran, mes nansaaꞌ am es hi mtanhai Atoran naan, ma mimaeb Uisneno on reꞌ naan? 24 Fin naꞌko unuꞌ, matuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno mnak, “Tuaf bian sin ankanaꞌpaar Uisneno In kanan, natuin hi atoin Yahudis hi maufinum.”✡

Maski atoin Yahudis naꞌheriꞌ, naan ka nsoi nafetin sin fa msaꞌ

25 Hi atoin Yahudis ro he miꞌheriꞌ mituin Uisneno In Atoran. Batuur, aiꞌ kaah? Naan anjair tanar nak, hi es reꞌ ammuiꞌ hak he mtoup Uisneno In rais manbaꞌan. Mes karu hi mtanhai Uisneno In Atoran, Uisneno ka ntoup ki fa. Hi mjair on reꞌ atoin ka Yahudis fa, ma atoniꞌ reꞌ ka naꞌheriꞌ niit fa. 26 Mitenab mirek-rekoꞌ! Fin karu atoniꞌ reꞌ ka naꞌheriꞌ fa natuin Uisneno In Atoran, Uisneno of antoup goe on reꞌ in atoin Yahudis reꞌ naꞌheriꞌ nrair. On mee? 27 Mes ampaant om! Fin karu atoin ka Yahudis fa reꞌ ka naꞌheriꞌ fa anmoeꞌ natuin Uisneno In Atoran, sin naruruꞌ saaꞌ? Sin naruruꞌ hi sanat ma penu mnak, hi atoin Yahudis reꞌ miꞌheriꞌ mrair, amtanhai Uisneno In Atoran, maski hi mnaaꞌ amrair Uisneno In Atoran miꞌko afi unuꞌ.

28 Kais mitenab mak, tuaf reꞌ anjair kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun, ma reꞌ naꞌheriꞌ nrair in pasun reꞌ naan es reꞌ anmoeꞌ je njair Uisneno In tuaf reꞌ namneo ma namnoon. Kaah fa, tua! 29 Reꞌ anjair Uisneno In tuaf reꞌ namneo ma namnoon, es reꞌ tuaf reꞌ nmarameꞌ nok Uisneno. Fin rasi ꞌheriꞌ reꞌ batuur, reꞌ nmoeꞌ tuaf anjair Uisneno In anah, ka matanar fa nbi aok aꞌpohon, mes matanar anbi nekak, reꞌ Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee nmoꞌe. Uisneno kuun es reꞌ naikas ma nboꞌis tuaf on reꞌ naan, ka mansian fa, tua.✡

3

Maski atoin Yahudis anmuiꞌ hak he ntoup pusaak naꞌko Uisneno In rais manbaꞌan, naan ka nsoi nafetin sin fa msaꞌ

1 Karu on naan ate, atjair atoin Yahudis reꞌ maꞌheriꞌ te, in upan saaꞌ? Of oniꞌ hi mitenab mak, atoin Yahudis napein koꞌu nneis ma reko nneis, naꞌko atoin ka Yahudis fa. Batuur, aiꞌ kaah? 2 Batuur! Atjair atoin Yahudis, anmuiꞌ in upan anbi rasi mfaun. Esan reꞌ: ahunut, natuin Uisneno anfee mepu neu atoin Yahudis he nruun ma ntui ma mpanat narek-rekoꞌ In Kabin ma Prenat. 3 Onaim on mee? Of oniꞌ hi mitenab mak, Uisneno ka bisa nmoeꞌ natuin fa saaꞌ reꞌ In naꞌuab, natuin anmuiꞌ atoin Yahudis bian reꞌ ka npirsai Je fa. Batuur, aiꞌ kaah? 4 Ka neu fa, tua! Fin maski mansian ii ok-okeꞌ abitan pah-pinan ia aputa-kriut ein, mes Uisneno kuun naꞌuab namneo ma namnoon piut! Mimnau, fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ anmatoom nok Uisneno In tuan am nak,

“Anmuiꞌ tuaf reꞌ nasaeb sanat am nak,

In ka nafeek fa rasi natai ma namnoon.

Mes sin of nahinin am nak,

saaꞌ reꞌ In naꞌuab ee naan, ro batuur on reꞌ naan.

In ro nꞌiis ma niis,

natuin In ro tebes ma ka bisa fa he naꞌuab ansaan.”✡

5 Mes karu hit tmoꞌe tsaan, rasi naan naruruꞌ ma nakriraꞌ ntein neu mansian ii ok-okeꞌ mnak, saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ je naan, ro batuur on reꞌ naan. Karu on naan, hit he tak saaꞌ? He tak, Uisneno nhukun kit ka natai ma namnoon fa, aiꞌ? (Fin anmuiꞌ tuaf bian naꞌuab on naan ate.) 6 Ka neu fa, tua! Uisneno ka nsaan fa karu In nhukun kit. Fin In nmuiꞌ hak he nhukun tuaf-tuaf reꞌ anmoꞌe nsanan nbin pah-pinan ia.

7 Onaim karu au aputa-kriut, naan naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, Uisneno In hukun naan, batuur. Karu au ukriraꞌ ma ururuꞌ ꞌrair In pinan ma krahan on naan, nansaaꞌ am es In naprikas au ꞌmonik, rarit nafeek au rasi mnak, saaꞌ reꞌ au ꞌmoeꞌ je naan, ansaan? 8 Kais on naan, tua! Fin karu hi he mituin tenab on naan, hi mituin tuaf reꞌ nak, “Maut he hit tmoeꞌ maufinu amfaun antein, maut he rais reko naꞌbaab ok amfaun amsaꞌ!” Tuaf reꞌ naꞌuab on reꞌ naan, ro tebes napein hukun. Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf au kanak nak, au unoniꞌ tuaf-tuaf aꞌsaan on naan.

Ka tiit fa tuaf es, reꞌ neekn ee namneo ma namnoon, fin hit mansian ii atmoꞌe tsaan ok-okeꞌ

9 Onaim on mee? Hi mitenab hit atoin Yahudis es reꞌ reko nneis naꞌko atoin ka Yahudis fa? Kaah fa, tua! Fin au ururuꞌ ma ukriraꞌ ki ꞌak, ansuun tuaf ro nmoꞌe nsanan, maski in atoin Yahudis, aiꞌ ka atoin Yahudis fa. 10 Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ nmoin namneo ma namnoon piut.

Ro tebes! Ka tiit tiit fa tuaf meseꞌ msaꞌ!

11 Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ nahiin batuur-batuur anmatoom nok Uisneno.

Ka tiit fa tuaf meseꞌ msaꞌ reꞌ naim ranan he nahiin Uisneno.

12 Sin arsin anbeon ma npenun nrarin naꞌkon sin aꞌmoink ein reꞌ namneon ma namnonon.

Rarit sin ka mapaek ein fa goen.

Ka tiit fa tuaf reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ neek reko.

Ka tiit tiit fa meseꞌ msaꞌ!✡

13 Sin uabk ein, ro foo punuꞌ,

on reꞌ noup nitu reꞌ atoniꞌ nhain nafaniꞌ.

Sin feefk ein suma napoitan puta-kriu goah.

Sin uabk ein reꞌ npoin naꞌkon sin feefk ein,

on reꞌ kaun aan in raso.✡

14 Sin feefk ein suma nahini haa he naseuk ein,

ma naꞌuab naꞌreꞌuf he nneek menab atoniꞌ.

fin naan anpoin naꞌkon sin neek reuꞌf ein.✡

15 Sin ka namtaun fa he nroor naꞌmaet atoniꞌ.

16 Sin nnaon neun bare mee-mee jah ate.

sin anmataisiub ein nbin naan,

ma nasusab atoniꞌ nok rasi humaꞌ-humaꞌ.

17 Sin iꞌmoink ein ka nmuꞌin fa rais mamut ma rameꞌ,

ma ka nmonin fa nok neek mamut.✡

18 Sin ka bisa naran ma ntahan naan fa sin tuak ein,

natuin sin ka nmuꞌin fa neek amtaus aꞌkreꞌo neun Uisneno msaꞌ.”✡

19 Hit tahiin tak, Uisneno nfee In Atoran neu tuaf reꞌ ro he nmoin natuin Atoorn ein naan. Nok ranan naan, sin ka nmuꞌin fa rasi ꞌsukif saaꞌ-saaꞌ antein. Of ansuun-suun tuaf anbi pah-pinan ia, ro he nbaisenun nꞌanin Uisneno, he In nafeek sin rasin am nak, sin ansanan, aiꞌ kaah. 20 Es naan ate, ka tiit fa tuaf es, reꞌ bisa naꞌuab am nak, “Uisneno nmarak kau mnak, atoin neek amneꞌo ma amnonot, natuin au ꞌmoeꞌ utuin In Atoorn ein ok-okeꞌ.” Ka bisa fa, tua! Fin Uisneno In Atoran reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, hit ar-arkit atmoꞌe tsaan.✡

Hit ro he tpirsai Usif Yesus feꞌ, naꞌ Uisneno nmarak kit nak hit neek amneot ma amnonot

21 Kais amkeuk anmatoom nok Uisneno In reon reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan he hit bisa tareko tfain tok Ne. Batuurn ii, hit bisa tareko tfain tok Ne, mes ka natuin fa hit tmoeꞌ tatuin In Atoran. Fin In Atoran naan, antui on naan, ma In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ natonan anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ on naan amsaꞌ. 22 Uisneno nmarak kit nak atoin neek amneot reꞌ he tareko tfain tok Ne, oras hit tpirsai teu Yesus Kristus. In ka npiir fa humaf, fin In nmoeꞌ on reꞌ naan neu tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ anpirsain neun Usif Yesus on naan.✡

23 Fin areꞌ mansian ii ok-okeꞌ nmoꞌen sanat. Es naan ate, tuaf reꞌ nsobaꞌ he nareok on nok Uisneno, ka bisa ntean fa In tuꞌin reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ. 24 Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno kuun es reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot, ma nafeek nak, hit ka tsaan fa goen antein. In ntoup kit on naan, natuin Yesus Kristus ansoi nafetin naan kit naꞌko hit sanat ma penu sin.

25-26 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ neu Usif Yesus he njair fuaꞌ-turuꞌ reꞌ natai nafaniꞌ kit ma nnoes nain hit sanat ma penu sin. Mes hit ro he tpirsai Je tak, In ntoup hit sapaaf anbi rais hukun. Onaim In nꞌopaꞌ ma nasaik In naaꞌ, ma nmate nsenuꞌ kit. Nok ranan naan, Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, saaꞌ reꞌ In nafeek ee naan, ro batuur. Unuꞌ te, In naran ma nsabaar maꞌtaniꞌ, rarit In npiir he nnikan nain sanat ma penu reꞌ atoniꞌ nmoꞌe nrair sin. Mes karu In ka nhukun fa tuaf reꞌ ansaan, In ka njair fa afeek rasi reꞌ natai ma namnoon. Onaim In nfei ranan, maut he Yesus Kristus bisa nasaah hit atoin asanat hit hukun. Oras ia, In naruruꞌ ma nakriraꞌ neu mansian ii ok-okeꞌ mnak, In nmoeꞌ rais reko piut. Rarit tuaf-tuaf reꞌ ansaan, reꞌ anpirsai neu Naiꞌ Yesus, In nafeek he nmarak sin, atoin neek amneot.

27 Onaim on mee? Of oniꞌ hi mitenab hi bisa mifeef, natuin Uisneno ntoupu nrair ki, aiꞌ? Ka bisa fa, tua! He naruruꞌ ki Atoran es he hi mireok om mok Uisneno, oo? Hi mitenab of Uisneno ntoup ki natuin hi mmoeꞌ rais reko, oo? Ka bisa fa, tua! Hit suma bisa taruruꞌ Atoran reꞌ nak, Uisneno ntoup kit natuin hit tpirsai Naiꞌ Yesus. On reꞌ naan, tua!

28 Es naan ate, oras ia hit tahiin on nai: atoniꞌ bisa narekon nok Uisneno natuin sin npirsai Je, ka natuin fa sin nmoꞌen natuin In Atoran.

29 Au he utaan on nai: Uisneno suma antoupu haa atoin Yahudis, aa oo, aiꞌ In ntoup bian amsaꞌ? Batuur! In ntoup mansian ii ok-okeꞌ!

30 Fin Uisneno, suma meesꞌ aah. Ma suma nmuiꞌ ranan meesꞌ aah he In ntoup kit mansian ii he bisa tareko tfain tok Ne. Es reꞌ, hit ro he tpirsai teu Kristus. Ranan reꞌ naan, anfei je neu atoin Yahudis ma ka Yahudis fa msaꞌ.✡

31 Onaim au he utaan on nai: karu hit tpirsai Uisneno, reꞌ naan annoes nain In Atoorn, aa oo? Kaah fa, tua! Reꞌ batuurn ii, naan anmoeꞌ Atoran naan saah.

4

Aꞌtopeꞌ naꞌko kaꞌo Abraham. Uisneno antoup goe natuin in npirsai Je

1 Onaim tait iꞌtopeꞌ taꞌko hit atoin Yahudis hit beꞌi-naꞌi, kaꞌo Abraham. Hit bisa tanoniꞌ saaꞌ naꞌko in tuan, anmatoom nok tuaf nareko nfain nok Uisneno natuin in npirsai Kristus?

2 Hit bisa tanoniꞌ on nai: karu Uisneno ntoup kaꞌo Abraham natuin in nmoeꞌ rais reko, in nmuꞌi ꞌsukif amsaꞌ he bisa nafeef anbi mansian ii in human ma in matan. Mes anbi Uisneno In matan, in ka bisa fefaꞌ meseꞌ fa. 3 Mes matuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno mnak,

“Natuin naiꞌ Abraham anpirsai Uisneno,

es naꞌ Uisneno nmaark ee nak, atoin neek amneot ma amnonot reꞌ nmarameꞌ nok Ne.”✡

4 Tait iꞌtopeꞌ es antein: ameput antoup in kai. Kai naan ka roi parseen fa, mes roit reꞌ aꞌnaakf ee nbaen ee he nsenuꞌ ma nsekaꞌ atoniꞌ naan in haet ma maskeet. Fin ameput naan in hak. 5 Uisneno nmuiꞌ hak he nak, tuaf reꞌ npirsai neu Yesus Kristus bisa nareko nfain nok Ne, maski unuꞌ atoniꞌ naan anmoꞌe nsaan ma ka nfairoir fa Uisneno. Ka tiit fa rais jes reꞌ atoniꞌ bisa nmoeꞌ je, he in nareok on nok Uisneno. Fin atoniꞌ ro npirsai neu Yesus Kristus, naꞌ Uisneno nmaark ee mnak, in atoin neek amneot ma ntoup goe.

6 Usif naiꞌ Daut natoon amsaꞌ mnak, atoniꞌ neekn ee nmariin oras Uisneno nmarak sin nak, sin reꞌ naan atoin neek amneot, maski sin ka nmoꞌen fa saaꞌ-saaꞌ amsaꞌ. Fin naiꞌ Daut antui mnak,

7 “Maski atoin ein ia ntanhai Uisneno In Atoran,

mes In nsaok nain sin sanat ma penu sin.

Etun sin napenin upan arekot anneis-neis!

Amoeꞌ rais maufiunt ein,

Uisneno nnikan ma nniahan anrair sin sanat ma penu sin.

8 Fin karu Uisneno ka nsoiꞌ fa sin sanat ma penu sin,

atoniꞌ naan napein upan arekot batuur!”✡

9 Of oniꞌ hi mitenab mak, suma atoin Yahudis reꞌ naꞌheriꞌ, reꞌ bisa napein upan he nareko nfain nok Uisneno. Batuur, aiꞌ kaah? Ma atoniꞌ naꞌko pah bian reꞌ ka maꞌheriꞌ fa, ka bisa fa, aiꞌ? Kaah fa, tua! Tenab on naan, ansaan! Es reꞌ hai mimnaub main ki mmak, natuin kaꞌo Abraham anpirsai neu Uisneno, es naꞌ Uisneno nmaark ee, atoin neek amneot reꞌ anmarameꞌ nok Ne. 10 Oras mee Uisneno nmarak kaꞌo Abraham on naan? Oras in naꞌheriꞌ nrair, aiꞌ oras in ka naꞌheriꞌ fa feꞌ? Reꞌ batuurn ii, oras in ka naꞌheriꞌ fa feꞌ.

11 Batuur! Oras kaꞌo Abraham ka naꞌheriꞌ fa feꞌ, Uisneno nmarak anrair je goen nak, atoin neek amneot. Aꞌroo-ꞌroo te, naꞌ in naꞌheriꞌ he njair tanar nak, in anjair tuaf reꞌ anpirsai Uisneno. Nok ranan naan, kaꞌo Abraham es reꞌ nfei ranan neu mansian ii ok-okeꞌ reꞌ npirsain neun Uisneno. Fin Uisneno ntoup tuaf meseꞌ-meseꞌ reꞌ npirsai Je, he sin nareko nfanin nok Uisneno, maski sin naꞌheriꞌ, aiꞌ kahaf.✡ 12 Kaꞌo Abraham amsaꞌ nfei ranan neu hit atoin Yahudis reꞌ maꞌheriꞌ. Ka natuin fa nak hit maꞌheriꞌ, mes natuin hit tpirsai Kristus, on reꞌ kaꞌo Abraham anpirsai Uisneno, oras in ka maꞌheriꞌ fa feꞌ.

Karu hit tpirsai teu Uisneno, hit tapein saaꞌ reꞌ In nbaꞌan

13 Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok kaꞌo Abraham ma in sufan-kauꞌn ein nak, aꞌroo-ꞌroo te, pah-pinan aꞌteme-ꞌteme njair sin pusaak. Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan on naan, natuin kaꞌo Abraham anpirsai Je, rarit Uisneno nmaark ee mnak, atoin neek amneot reꞌ nmarameꞌ nok Ne. Mes Uisneno ka nahakeꞌ fa rais manbaꞌan on naan, natuin kaꞌo Abraham anmoeꞌ natuin In Atoorn ein.✡

14 Fin karu atoniꞌ reꞌ suma nmoeꞌ natuin Uisneno In Atoran bisa ntoup naan pusaak reꞌ Uisneno nbaꞌan nrair je, in oetn ii nak, atpirsai teu Uisneno naan parsuum ahaa. Ma Uisneno In rais manbaꞌan naan ka mapakeꞌ fa msaꞌ.✡ 15 Uisneno In Atoran anbi mee te, anbi naan atoniꞌ ntanhai Atoran naan amsaꞌ. Ma karu atoniꞌ ntanhai In Atoran, Uisneno natooꞌ, rarit In hukun sin. Ma karu Uisneno ka nmuiꞌ fa In Atoran, of ka nmuiꞌ fa atoniꞌ reꞌ ntanhai Atoran naan.

16 Es naan ate, hit ro he tpirsai Je. Naan, pentiing anneis naꞌko saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ. Fin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In neek arekot ruum-ruum aah neu atoniꞌ reꞌ anpirsai Je. Ma karu hit tpirsai Je nahuum on reꞌ kaꞌo Abraham, ro hit ttoup saaꞌ reꞌ In nbaꞌan, maski hit atoin Yahudis reꞌ tmoeꞌ tatuin In Atoran, aiꞌ kaah. Onaim hit ok-okeꞌ reꞌ atpirsai teu Kristus naan, on reꞌ kaꞌo Abraham in sufan.✡ 17 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ, In nbaꞌan neu kaꞌo Abraham am nak, “Au ꞌmoeꞌ he ho mjair aam uuf meu uuf amfaun.” Kaꞌo Abraham anpirsai Uisneno. Rarit aꞌroo-ꞌroo te, Uisneno nmoeꞌ natuin In rais manbaꞌan naan. Uisneno es reꞌ namonib nafaniꞌ amates amsaꞌ. In suma naꞌuab aah, saaꞌ-saaꞌ reꞌ ka nmuiꞌ ma tiit sin fa, anjair nanin.✡

18 Kaꞌo Abraham anpirsai Uisneno ma npao-pao Goe, maski in ka nmuiꞌ fa anah fa feꞌ. Es naan ate, Uisneno nmoeꞌ je njair “aam uuf neu uuf amfaun.” Reꞌ naan, on reꞌ matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak, “Sufan amfa-faun neman naꞌko ko.”✡ 19 Kaꞌo Abraham anpirsai maꞌtaniꞌ neu Uisneno, maski in nahiin neu in namnais reꞌ-reuꞌf een. In nmoin naan toon nautn es een. Ma ain Saraꞌ ankiu, ma namnais reꞌ-reuꞌf een amsaꞌ.✡ 20 Mes kaꞌo Abraham in pirsait naan ka naꞌoin on fa, aiꞌ, he natenab am nak Uisneno ka bisa nmoeꞌ natuin fa In rais manbaꞌan. In pirsait neu Uisneno maꞌtaniꞌ anteniꞌ oras in ntunaꞌ ma naꞌratan Uisneno In kanan. 21 Kaꞌo Abraham anpirsai batuur-batuur nak, saaꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair je naan, In bisa nmoeꞌ natuin ee. 22 Etun Uisneno nmarak kaꞌo Abraham, atoin neek amneot reꞌ nmarameꞌ nok Ne.

23 Mes Uisneno In Suur Akninuꞌ antui mnak, Uisneno ka nsoiꞌ ma nareon fa on naan neu kaꞌo Abraham anmees jaah, 24 mes anfee neu kit imsaꞌ! Fin karu hit tpirsai Je, In nmarak kit imsaꞌ atoin neek amneot reꞌ tareko tfain tok Ne. Fin Uisneno reꞌ ia, In es reꞌ namonib nafaniꞌ hit Usiꞌ Yesus naꞌko In aꞌmaten. 25 Naiꞌ Yesus anmaet, natuin hit tmoꞌe tsaan. Rarit In nmoni nfain he nfei ranan, maut he hit bisa tareko tfain tok Uisneno.✡

5

Atoniꞌ bisa nareko nfain nok Uisneno asar anpirsai neu Yesus Kristus

1 Onaim natuin hit tpirsai teu Uisneno, es naan ate In nmarak kit atjair atoin neek amneot ma amnonot. Rarit hit neek ii nakninuꞌ nrair neu Uisneno, natuin hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ Uisneno nreek haefn Ee ntaam neem, anfei ranan he hit bisa tmarameꞌ on naan. 2 Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit, natuin hit tpirsai Je. Etun hit neek ii bisa nmaꞌtain ma naꞌbeiꞌ. Ma hit neek ii anmariin, natuin hit tahiin tak, Uisneno of he nait kit he hit tnaben tok In pinan ma In akrahan.

3 Maski hit tapein susat ma maꞌneꞌat humaꞌ-humaꞌ, mes hit neek ii nmariin piut. Fin hit tahiin tak, hit tanoniꞌ taꞌko susat ma maꞌneꞌat, he bisa taran ma ttahan maꞌtaniꞌ tneisi ttein. 4 Karu hit taran ma ttahan atbi susat ma maꞌneꞌat, naan anmoeꞌ kit ka tmouf fa, ma hit iꞌmoink ii nharineb Uisneno In nekan. Karu hit tmoin reko nneis on naan, naan anmoeꞌ hit rais pirsait naheer anneis nak, Uisneno of naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit. 5 Karu hit tpirsait ii naꞌkiiꞌ ma naheer antein, hit ka tamaeb ok fa. Fin Uisneno nfee kit In Asmaan Akninuꞌ, he hit bisa tahiin atbi hit nekak nanan tak, In neek kit maꞌtaniꞌ.

6 In naruruꞌ ma nakriraꞌ In manekan on nai: oras hit ka bisa tareok ok fa feꞌ tok Uisneno, te kaah, In nreek haefan Kristus he nmaet neu kit reꞌ tmoni te ka tfairoir fa Uisneno. Uisneno npiir naan oras reꞌ nateef on naan. 7 Mitenab mirek-rekoꞌ feꞌ! Fin ka biasa fa nmuiꞌ tuaf reꞌ nroim he nmate nsenuꞌ ma nsekaꞌ in aon-bian reꞌ neek amneot. Of oniꞌ nmuiꞌ tuaf bian reꞌ nroim he nmaet he nturun ma nbaab tuaf reꞌ neek reko. 8 Mes Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot anneis-neis neu kit. Natuin oras hit tmoꞌe tsaan feꞌe te, Kristus anmaet neu kit.

9 Uisneno nmarak kit atoin neek amneot reꞌ tareko tfain tok Ne, natuin Kristus natꞌopab ma nasaib In naaꞌ he nmaet neu kit. Te kaah, karu tuaf anmoꞌe nsaan, Uisneno natooꞌ. Mes natuin Kristus anmoeꞌ on naan, hit reꞌ atmoꞌe tsaan ka tapein fa hukun attein.

10 Unuꞌ te, hit mamuus tok Uisneno. Mes Uisneno In Aanh aa kuun es reꞌ anmaet he nhainiik ma nꞌoeteneb Uisneno In nekan, maut he hit bisa tmarameꞌ tok Uisneno. Onaim oras ia, hit ka tmamuus fa heen, mes tmarekob atfain. Anneis-neisi ntein, natuin Kristus anmoni nfain, anbi neon amsoput of In nsoi nafetin kit he hit kais tapein Uisneno In hukun attein. 11 Ka neu fa he on naan ahaa! Hit neek ii bisa nmariin am nak, “Uisneno naan, mapinaꞌ ma makrahaꞌ!” natuin hit tmafuut tok Ne. Hit bisa tjair In tuaf ein, natuin hit Usiꞌ Yesus Kristus, anmaet neu kit, he nmoeꞌ kit tmarameꞌ tok Uisneno.

Tataib naiꞌ Adam nok Kristus te, anmuiꞌ in amnesan ma suri

12 Naꞌko unuꞌ, mansian ahunut, es reꞌ kaꞌo Adam reꞌ nmurai nmoꞌe nsaan. Etun Uisneno ka nkoon ee fa he nmoin piut. Rarit anmurai naꞌko oras naan, mansian ii ok-okeꞌ nbi pah-pinan ia nmoꞌe nsanan on reꞌ in imsaꞌ. Natuin sin nmoꞌe nsanan on reꞌ in, sin ok-okeꞌ ro he nmaten on reꞌ in imsaꞌ.✡ 13 Un-unuꞌ te, oras Uisneno ka nasanut In Atoorn ein fa feꞌ, atoniꞌ nmoꞌe nsanan nbin pah-pinan ia ꞌteme-ꞌteme. Mes natuin ka nmuiꞌ fa Atoran fa feꞌ, es ka nmuiꞌ fa asoꞌit neu tuaf ein sin sanat ma penu sin. 14 Naꞌko kaꞌo Adam, tar antea kaꞌo Musa ntoup Uisneno In Atoran, mansian ii ok-okeꞌ ro tebes, anmaet. Maski sin ka ntanhain fa Uisneno In aprenat reꞌ In nfee je neu kaꞌo Adam, mes sin nmoꞌen sanat humaꞌ-humaꞌ bian feꞌ. Etun sin ro he nmaten on reꞌ kaꞌo Adam.

Karu hit tataib kaꞌo Adam nok Usif Yesus, anmuiꞌ in amnesan, ma nmuiꞌ in suri. Fin kaꞌo Adam gambar meseꞌ reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ msaꞌ Naiꞌ Yesus In human, reꞌ he neem. 15 Mes kaꞌo Adam anmoꞌe nsaan, ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ Naiꞌ Yesus anmoeꞌ reko neu kit. Natuin tuaf es, es reꞌ kaꞌo Adam, antanhai Uisneno In aprenat. Es naan ate, areꞌ mansian ii ok-okeꞌ ro he nmaten. Mes Tuaf es antein, es reꞌ Yesus Kristus, anmoeꞌ rais reko mfaun neu kit, ma ka nafnekan ma nharap fa he atoniꞌ nbaras In aꞌmoeꞌ rekon naan. Tuaf es anmoeꞌ on naan, nanokab neu mansian ii ok-okeꞌ, fin Uisneno nroim he nmoeꞌ reko neu kit. 16 Rasin reꞌ Uisneno nfee sin neu kit naan, ka humaꞌ meseꞌ fa nok sanat reꞌ tuaf es, es reꞌ kaꞌo Adam anmoꞌe. Oras In nmoꞌe nsaan, Uisneno nafeek am nak, “Ho msaan. Onaim ho ro he mupein hukun!” Mes maski tuaf anmoꞌe nsaan tuunb es, Uisneno es naprikas mansian ii ok-okeꞌ sin iꞌmoink ein. In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot feꞌ, ma nafeek nak, “Au ꞌmarak ko mꞌak ho ka msaan fa. Onaim oras ia ho mupein fetin ma ka mupein fa ho hukun antein. Uum he mureko mfain mok Kau!” 17 Onaim tuaf es, es reꞌ kaꞌo Adam, anmoꞌe nsaan ma ntanhai Uisneno In aprenat. Etun oras ia, mansian ii ok-okeꞌ ro he nmaten. Mes Tuaf es antein, es reꞌ Yesus Kristus, anmoeꞌ rais reko. Natuin In anmoeꞌ rais reko, es naꞌ hit bisa tareko tfain tok Uisneno. Naan on reꞌ baer es, reꞌ In nfee je parsuum aah neu kit. In nroim he nfee kit ꞌmonif amneot, on reꞌ hit tjair Uisf ee In partei ngguin.

18 Onaim tuaf es anmoꞌe nsaan, nfei ranan he mansian ii ok-okeꞌ ro he nriuꞌ sin naꞌko Uisneno In human ma In matan. Ma Tuaf es anmoeꞌ batuur, reꞌ nfei ranan he mansian ii ok-okeꞌ bisa nareko nfanin nok Uisneno, he nmonin batuur nok Ne. 19 Au sairt ii on nai: kaꞌo Adam naan tuaf es, reꞌ ka nroim fa he nneen Uisneno, rarit antanhai In aprenat. Ma too mfaun ein anmoꞌe nsanan on reꞌ in imsaꞌ. Rarit Naiꞌ Yesus naan, Tuaf es, reꞌ nneen ma natniin Uisneno, rarit anmoeꞌ natuin In romin. In es reꞌ anfei ranan he too mfaun ein bisa nareko nfain nok Uisneno.

20 Uisneno nasanut In Atoran neu kaꞌo Musa, he mansian ii ok-okeꞌ nahiin narek-rekoꞌ, mee es reꞌ nsaan. Mes anbi mee-mee jah atoniꞌ in sanat namfau ntein, anbi naan Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ amsaꞌ In nekan arekot nathoe nneis. 21 Unuꞌ te, maufinu nbi atoniꞌ in nekan anmuiꞌ kuasat he nꞌator sin, tar antea anmoꞌe nsanan reꞌ neik sin neun hukun aꞌmaten. Mes oras ia, rais reko reꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus anmoeꞌ je naan, Uisneno npaek je he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit. Nok rais reko naan anmuiꞌ kuasat he nꞌator kit, rarit hit bisa tareko tfain tok Uisneno, tmoin batuur tok Ne piut-piut amsaꞌ.

6

Hit ro he tasaitan hit sanat, he tmoin tatuin Uisneno In romin

1 Onaim oras ia, he taꞌuab saaꞌ? Oniꞌ hi mitenab am mak, “Uisneno annikan nain hi sanat ma penu sin, natuin In neekn ee reko. Etun reko nneis hit tmoꞌe tsaan piut, maut he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot anneis-neis neu kit.” 2 Kais on naan, tua! Ka pantas fa karu hit tmoꞌe tsaan piut, fin hit tafeek tak, hit tkoit tasaitan hit sanat ma penu sin. Natuin hit ka tmafuut fa heen tok maufinu ntein, reꞌ naan on reꞌ hit tmate trair jen! Fin tuaf reꞌ nmate nrair ka bisa nmoꞌe nsaan antein fa. Batuur, aiꞌ kaah? Karu hit tmaet on naan, on mee mꞌes hit bisa tmoin he tmoeꞌ sanat antein? Ka bisa fa, joo!

3 Oniꞌ hi ka mihiin fa mmak, oras nasrain kit, naan anjair tanar nak, hit tasaitan ꞌmonit amnaaꞌ he tjair atoin feꞌu, es reꞌ tmafuut tok Yesus Kristus. Naan on reꞌ hit tmaet tabua tok Ne. 4 Oras Kristus anmaet, sin ansuub Ee. Oras nasrani nrair kit, naan on reꞌ hit imsaꞌ tmaet tasaitan ꞌmonit amnaaꞌ, rarit sin ansuub kit. Aam Uisneno npaek In kuasan reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ he namonib nafaniꞌ Kristus naꞌko In aꞌmaten. Aam Uisneno nroim he hit ttoup In kuasan amsaꞌ, he tmoni tfani tjair atoin feꞌu.✡

5 Naan on reꞌ hit tmaet tabua tok Naiꞌ Yesus. Onaim hit reꞌ tmafuut tok Ne, hit of atmoni tfain taꞌko hit iꞌmatek, on reꞌ In nmoni nfain.

6 Unuꞌ teꞌ, hit tjair atoniꞌ reꞌ tmoꞌe tsaan humaꞌ-humaꞌ. Mes hit ꞌmonik amnaaꞌ naan namreꞌu nrair, on reꞌ sin nkuus naꞌpetiꞌ kit tok Kristus tabua tbi hau nehe. Oras ia, maufinu reꞌ nbi hit nekak ka nmuiꞌ fa kuasat he nꞌator kit antein. Oras ia, hit ka tmafuut fa heen he tmoeꞌ sanat antein. Fin hit ka on fa ate reꞌ ka nmuiꞌ fa hak he npiir nak he nmoeꞌ saaꞌ. 7 Karu atoniꞌ nmate nrair, in nafrei. Ka tiit fa es he bisa naꞌseek ee he nmoeꞌ sanat antein.

8 Onaim natuin rasi naan on reꞌ hit tmate trair tabua tok Kristus, hit tpirsai tak, hit of atmoin piut tok Ne msaꞌ. 9 Hit tahiin tak, natuin Kristus anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten, In ka nmate ntein fa goen. Fin ka tiit fa saaꞌ es antein reꞌ nmuiꞌ kuasa he nmoeꞌ Je he nmaet. 10 Unuꞌ teꞌ In anmaet no meesꞌ aah, he nfaki nporin saant ii in kuasan. Mes oras ia, In anmoin he naruruꞌ ma nakriraꞌ hormaat neu Uisneno.

11 Hi ro he maan hi tuam ein on reꞌ naan. On reꞌ hi mmate mrair, es naan ate saant ii ka nmuiꞌ fa kuasa neu ki ntein. Onaim oras ia, hi ro he mmoin he miruruꞌ ma mikriraꞌ hormaat meu Uisneno, natuin hi mmafuut mok Yesus Kristus.

12 Kais amkonan maufiun nggui nbi ho nekam anmuiꞌ kuasa he bisa nꞌator ko, he ho suma mutuin ahaa ho aom aan in nromin, he mmoeꞌ maufiun ein. Fin ro tebes, ho aom aan of ammaet. 13 Ma kais amnonaꞌ ho tuam aan he mmoeꞌ rais reuꞌf ein reꞌ naan, fin reꞌ naan ansaan amsaꞌ. Mes amnonaꞌ ho tuam aan meu Uisneno nmees, he In es anꞌator ko. On reꞌ ho mmate mrair, rarit ho mmoni mfain. Onaim ampaek ho tuam aan aꞌteme-ꞌteme he mmoeꞌ rais reko meu Uisneno. 14 Kais amkonan he saant ii bisa nꞌator ki, on reꞌ saant ii njair hi usif. Oras ia, hi kais ammoin mituin kaꞌo Musa in atoorn ein antein, he hi mireko mfain mok Uisneno. Fin hi mmoin mok amneot natuin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. Onaim oras ia, In nekan arekot naan es reꞌ anꞌator ki.

Hit tjair on reꞌ ate reꞌ tmeup tatuin Uisneno In romin

15 On mee? Of oniꞌ hi mitenab mak, “Natuin hit kaisaꞌ tmoin tatuin kaꞌo Musa in atoorn ein antein, he tareko tfain tok Uisneno, maski hit tmoeꞌ sanat piut aah. Fin Uisneno nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit!” Hi mitenab on naan. Batuur, aiꞌ kaah? Au utoon ki he! Naan ansaan!

16 Au ꞌpake ꞌtopeꞌ naꞌko usif ma ate. Karu hi mnonaꞌ hi tuam ein naan he mmeup meu tuaf es, hi ro he mneen am mitniin ee, ma mmeup mituin in romin. Fin in reꞌ naan, hi usif. Ma hi reꞌ naan in ate. On naan amsaꞌ, hi bisa mpiir he mituin meu mee. Hi bisa mpiir he mmoeꞌ sanat, rarit hi mjair saant ii in ate. Mes karu hi mpiir on reꞌ naan, hi mmoeꞌ hi tuam ein he mbaits om mok Uisneno. Hi bisa mpiir he mmoeꞌ rais reko, ma mjair ate reꞌ mmoeꞌ mituin saaꞌ reꞌ Uisneno nreun ma nreek neu ki. Karu hi mpiir on reꞌ naan, hi bisa mireko mfain mok Ne!

17 Unuꞌ te, hi mkonan saant ii he nꞌator ki, mes oras ia, hi mneen am mitniin hi neekm ein, he mmoeꞌ mituin saaꞌ reꞌ atoin asraint ein nanoniꞌ ki sin. Etun au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno. 18 Fin Uisneno nsoi nafetin ki naꞌko saant ii in kuasan, tar antea saant ii ka nꞌator antein ki fa goen. Onaim oras ia, rasi reꞌ amneot ma amnonot es reꞌ nꞌator ki.

19 Au uꞌuab ia, aꞌpake ꞌtopeꞌ neno-neno naꞌko usif ma ate, he hi mihiin au sairt ii rabah. Unuꞌ te, hi mnonaꞌ hi tuam ein amjair ate he mmoeꞌ sanat, reꞌ neik ki he nꞌoemetab hi tuam ein, mituin kaꞌo Musa in Atoran. Mes oras ia, hi ro mnonaꞌ hi tuam ein amjair ate he suma mmoin he mmoeꞌ rais amneot ma amnoont aah, reꞌ neik ki mbi Uisneno In human ma In matan amjari kninuꞌ.

20 Unuꞌ te, oras hi suma mneen am mitniin ma mmoeꞌ mituin saant ii in romin, hi kais mitniin ma mmoeꞌ mituin rais amneot ma amnonot. 21 Au he utaan on nai: hi mipein upan arekot saaꞌ naꞌko hi ꞌmoeꞌ amreuꞌt ein naan? Ka tiit fa, aiꞌ? Te kaah, upan reꞌ hi mipein je naan, namaeb ahaa ki. Natuin hi mmoꞌe msaan on reꞌ naan, in amsoupn ii, Uisneno nkoit ki.

22 Mes oras ia, Uisneno nafetin ki naꞌko usif amnaaꞌ, onaim hi kaisaꞌ mmoeꞌ sanat amtein. Oras ia hi ro he mjair Uisneno In ameupt ein. In amsoupn ii, hi mjari kninuꞌ meu Ne, ma mipein ꞌmonit batuur reꞌ ka natfeek niit fa. 23 Fin oras hit tmoꞌe tsaan, in upan es reꞌ Uisneno nkoit kit tar antea nabar-baar. Hit tmaet nai! Mes Uisneno nabarab anrair raan aꞌpoꞌi neu kit. Fin In he nfee neu kit ꞌmonit batuur reꞌ ka natfeek niit fa nok ruum am parsuum aah. Ma hit tapein ꞌmonit, karu hit ttaam atjair hit Usiꞌ Yesus Kristus Iin na.

7

Atoorn ii ka nmuiꞌ fa hak antein, karu atoniꞌ nmate nrair

1 Aok-bian arki! Oras ia, au uꞌuab ꞌeu ki reꞌ ahiin atoorn ein. On nai: karu hi mmoin feꞌ, atoorn ii nmuiꞌ hak he nꞌator ki feꞌ. Mes karu hi mmate mrair, atoorn ii ka nmuiꞌ fa hak he nꞌator antein ki.

2 Au ꞌpake ꞌtopeꞌ naꞌko atoran fee-mone. Karu bifee jes ansao nrair atoin es, tatuin atoran, sin nua sin anjarin fee-mone tar antea sin nmaten. Mes karu in moen je nmaet, bifee banuꞌ naan ka nmafuut fa goen nok atoran naan. In bisa nsao ntein. 3 Mes karu in ansao atoniꞌ ꞌtetaꞌ oras in moen je nmoin feꞌ, tatuin atoorn ii, naan in nmakake nrair. Mes karu in moen je nmate nrair, atoran fee-mone ka ntoom ee fa goen antein. In napeni nrair fetin. Rarit karu in ansao ntein atoniꞌ ꞌtetaꞌ, tatuin atoorn ii, in ka nmakaek fa, tua.

4 On naan amsaꞌ hi atoin apirsait! On nai: Kristus anmate nrair. Naan on reꞌ hi mmaet buꞌ-buaꞌ mok Ne, ma misaitan hi ꞌmonit amnaaꞌ. Rarit atoorn ii ka ntoom ki fa goen antein. Oras ia, hi mipein fetin miꞌko atoran naan, ma mmafuut goen mok Kristus, reꞌ nmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. Naan on reꞌ bifee banuꞌ reꞌ ansao ntein. Ka tiit fa rasi. Onaim oras ia, saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ hi mmoeꞌ je naan meu Uisneno.

5 Unuꞌ te, hit suma tmoeꞌ tatuin aah hit tuak ii in romin. Natuin hit tahiin atoran, naan anmoeꞌ kit he troim he ttanhai atoorn ein naan, he tmoeꞌ rasi reꞌ ka batuur fa. Hit saant ein naan esan reꞌ nmoeꞌ Uisneno nkoit kit. 6 Unuꞌ te, hit ro he tmoeꞌ tatuin atoran. Mes oras ia atoorn ii ka ntoom antein kit fa goen, fin hit tafetin atrair hit iꞌmonik amnaaꞌ. Tatuin raan amnaaꞌ ii in romin, kaꞌo Musa in atoran reꞌ matuꞌi et Suur Akninuꞌ anfuut kit. Mes tatuin raan feuꞌ gui in romin, hit tapein fetin taꞌko atoran naan. Fin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ es reꞌ anꞌator kit! Etun oras ia, hit tmeup teu Uisneno nmees.

Kaꞌo Musa in atoran naruruꞌ ma nakriraꞌ maufinu reꞌ et hit nekak

7 Hit he taꞌuab tak saaꞌ? Of oniꞌ hi mitenab am mak, “Atoran reꞌ Uisneno nfee je neu kaꞌo Musa naan, ansaan!” Kaah fa, tua! Fin karu au ka uhiin fa atoran naan, ka neu fa he au uhiin rasi reꞌ ka namneo ma namnoon fa anbin au nekak. On reꞌ anmuiꞌ atoran nak, “Kais amroim he mait atoniꞌ in baerꞌ ein.” Mes nansaaꞌ am es au bisa uhiin rasi on reꞌ naan ansaan, karu au ka uhiin fa nak, anmuiꞌ in atoran? Ka bisa fa, tua!✡ 8 Mes natuin anmuiꞌ atoran nak on reꞌ naan, naan on reꞌ rais maufinu nbin au nekak anmoeꞌ kau he ꞌroim he ꞌait atoniꞌ in bareꞌ humaꞌ-humaꞌ. Karu ka nmuiꞌ fa atoran reꞌ antaar, saant ii ka nmuiꞌ fa kuasa he nꞌator atoniꞌ.

9 Anbi au ꞌmonik amnaaꞌ, au ka uhiin urekoꞌ fa sarit naꞌko Uisneno In Atoran. Aꞌroo-ꞌroo te, naꞌ au uhiin batuur. Etun au ukeo ma uskeek ꞌak, au ꞌtanhai ꞌrair Atoran naan ma ꞌmoꞌe ꞌsaan. Ma saant ii in upan ma paꞌe, es reꞌ au ro he ꞌmaet. 10 Rarit au neek ii kratiꞌ-kratiꞌ, fin au uhiin ꞌak, au kuuk ka bisa uraem ok fa ꞌok Uisneno nok suma ꞌmoeꞌ utuin In Atoran. Au pantas upein Uisneno In toꞌos, es reꞌ nhukun naꞌmaet kau, natuin au ꞌtanhai In Atoran. Te kaah, anmuiꞌ Atoran he nmoeꞌ tuaf bisa nmoin batuur. Mes naꞌko au te, Atoran naan es reꞌ nareuꞌ kau he Uisneno nkoit kau. 11 Atoran naan naruruꞌ ma nakriraꞌ raan aꞌmonit reꞌ batuur. Mes natuin anmuiꞌ maufinu reꞌ nmoin et au nekak, au upoi ꞌaan au tuak ii, ma utenab ꞌak, au bisa ureok ok ꞌok Uisneno asar au ꞌmoeꞌ utuin In Atoran. Rarit on reꞌ Atoran naan es reꞌ anmoeꞌ tar antea Uisneno nmaiꞌnisin kau, ma ka nroim fa he nkuaꞌnoon nok kau.✡

12 Onaim karu feꞌe na atoniꞌ nak, “Atoran reꞌ Uisneno nfee je neu kaꞌo Musa naan, ansaan” au utaah am ꞌak, “Kaah fa, tua! Uisneno In Atoran naan, kninuꞌ!” Ma preent ii ok-okeꞌ nbin Atoran naan, kninuꞌ, batuur, ma reko.

13 Of oniꞌ hi mitenab amsaꞌ mak, Atoran naan es reꞌ anmoeꞌ Uisneno nkoit kau. Kaah fa, tua! Fin maski au uhiin Atoran naan, mes au ꞌneen kuuk piut-piut maufiunt aan ꞌbi au nekak feꞌ, tar antea au ꞌmoeꞌ sanat. Au ꞌmoeꞌ sanat naan es reꞌ nmoeꞌ Uisneno nkoit kau. Atoorn ii nmees kuun ro reko, fin naan naruruꞌ ma nakriraꞌ rais maufinu reꞌ nmoeꞌ kit tbaits ok taꞌko Uisneno. Onaim oras Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan aꞌmonit reꞌ batuur, Atoran naan es reꞌ natoon am nak, rais maufinu reꞌ anbi hit nekak naan, ro ka reko fa, tua.

Rais reko ma rais maufinu nmatitaꞌ-roin ein anbin hit nekak nanan

14 Hit tahiin tak, Atoran reꞌ Uisneno nfee je neu kaꞌo Musa, nsaun neem naꞌko Uisneno In Asmanan. Mes au suma mansian biasa reꞌ neek aꞌoret. Rarit au ꞌneen rais maufinu reꞌ et au nekak reꞌuf, tar antea au ꞌmoeꞌ sanat. Naan on reꞌ saant ii njair au usif, ma au ꞌjair saant ii in ate. 15 Au ꞌkeuk. Au ka uhiin fa saaꞌ reꞌ au ꞌmoeꞌ je. Fin au ka ꞌmoeꞌ utuin fa saaꞌ reꞌ au he ꞌmoeꞌ je. Mes au ꞌmoeꞌ utuin saaꞌ reꞌ au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ je.✡ 16 Karu au ꞌmoeꞌ utuin saaꞌ reꞌ au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ je, au ꞌmanakuꞌ ꞌak, Uisneno In Atoran naan, ro batuur. 17 Onaim au ka es reꞌ aꞌator fa au tuak. Mes maufinu reꞌ nmoin et au nekak es reꞌ anꞌator au tuak!

18 Au uhini ꞌrair ꞌak, ka nmuiꞌ fa rais reko reꞌ nmoin et au nekak. Fin au reꞌ ia, mansian reꞌ neek reꞌuf. Reko ka reko, au ka bisa uꞌsekeꞌ fa au tuak ii he ꞌmoeꞌ rais amneot ma amnonot. Au ꞌroim, mes ka njair fa, tua! 19 Fin au ꞌroim he ꞌmoeꞌ rais reko, mes au ka ꞌmoeꞌ je fa. Ma au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ rais maufinu, mes au ꞌmoeꞌ kuuk ee! 20 Karu au ꞌmoeꞌ utuin saaꞌ reꞌ au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ je, naan ka natuin fa au tuak ii kuuk, mes natuin maufinu reꞌ nmoin et au nekak.

21 Naan naruruꞌ ma nakriraꞌ preent es, on nai: maski au he ꞌmoeꞌ rais reko, mes anmuiꞌ maufinu et au neek ii reꞌ nraban. 22 Te kaah, au neek ii nmariin karu au utenab anmatoom nok Uisneno In Atoran. 23 Mes on reꞌ nmuiꞌ kuasat anbi au nekak reꞌ nareuꞌ kau. Fin au ꞌroim he ꞌmoeꞌ rais reko, mes ka njair fa. Naan on reꞌ maufinu in kuasa anbi au nekak anheek naan kau, he naꞌsekeꞌ kau he utuin ee. 24 Airoo! Au atoin asusat kau! Sekau es reꞌ bisa nsoi nafetin kau naꞌko maufiun gui in kuasan reꞌ nmoin et au nekak, ma nmoeꞌ Uisneno nmaiꞌnisin kau tar antea In nkoit kau?

25 Mes Uisneno kuun neikn On anfei nrair ranan he nafetin kau! Makasi kouꞌ-koꞌu neu Ne, natuin hit Usiꞌ Yesus Kristus bisa nsoi nafetin kau! Onaim karu au ufnekan ma ꞌharap aꞌbi au tuak, au ꞌsuus. Maski au ꞌroim he ꞌmoeꞌ utuin Uisneno In Atoorn ein ok-okeꞌ, mes anmuiꞌ kuasat anbi au nekak reꞌ nfuriꞌ ma nkopoꞌ kau he ꞌmoeꞌ sanat piut.

8

Hit bisa tmoin tamneo ma tamnoon, karu hit tmafuut tok Uisneno In Asmanan

1 Uisneno ka nhukun fa tuaf reꞌ nmafuut nok Yesus Kristus! 2 Fin anmuiꞌ prenat nonoꞌ nua reꞌ batuur: ahunut, es reꞌ karu hit tmafuut tok Yesus Kristus, Uisneno In Asmanan nfee kuasa neu kit, he hit bisa tmoin tamneo ma tamnoon. No nuan ii, es reꞌ nmuiꞌ maufinu et hit nekak reꞌ nfuriꞌ ma nkopoꞌ kit he tmoeꞌ sanat. Ma karu tmoeꞌ sanat, Uisneno nmaiꞌnisin kit, onaim In nkoit kit. Mes karu hit tapein Uisneno In Asmanan, In nsoi nafetin kit naꞌko saant ii In kuasan.

3 Maski hit tmoeꞌ tatuin kaꞌo Musa in atoran, naan ka bisa nsoi nafetin kit fa naꞌko saant ii in kuasan, fin hit suma mansian biasa goah reꞌ tmoeꞌ sanat piut-piut. Mes Uisneno es reꞌ anfei raan aꞌpoꞌi. Fin In nreek haefan In Aanh aa kuun he njair mansian on reꞌ hit. Maski hit mansian bian atmoeꞌ sanat humaꞌ-humaꞌ, mes Naiꞌ Yesus kuun ka nmoeꞌ niit fa sanat saaꞌ-saaꞌ. Saaꞌ antein, In njair fuaꞌ-turuꞌ he nsaok nain mansian ii naꞌko sin sanat ma penu sin. 4 Uisneno nreek haefan Kristus he In nmaet, he hit bisa tmoeꞌ tatuin rasi reꞌ batuur ok-okeꞌ tatuin Uisneno In Atoorn ein. Oras ia, hit tmoeꞌ rais amneot ma amnonot tatuin Uisneno In Asmaan ee In romin, ma ka tmoeꞌ tatuin fa hit roimk ii kuuk attein.

5 Atoniꞌ reꞌ nmoin natuin sin roimk ein kuuk, anmoin on reꞌ naan natuin suma nateenb ahaa rais maufinu piut-piut. Mes tuaf reꞌ nmoin natuin Uisneno In Asmaan ee In romin, sin suma nateenb ahaa rasi reꞌ nmoeꞌ Uisneno In Asmaan ee nmariin. 6 Atoniꞌ reꞌ nkonan rais maufiun ein he nꞌator in neek tenab, on reꞌ atoniꞌ reꞌ ka nneen nahiin fa Uisneno In Asmaan ee, es naan ate in neekn ee nmate nrair neu Uisneno. Mes tuaf reꞌ nkonan Uisneno In Asmaan ee he nꞌator in neek tenab naan, in aꞌmonin naan namneo ma namnoon, ma in neekn ee ntaininaꞌ.

7 Hit mansian ii hit roimk ii kuuk es reꞌ atraban Uisneno In romin. Rarit hit kuuk ka tbaiseun fa he tatniin Ee, natuin hit kuuk ka bisa fa. 8 Fin tuaf reꞌ nkonan sin roimk ein kuuk he nꞌator sin, reko ka reko, ka bisa nharineb fa Uisneno In nekan.

9 Mes hi kiim, tuaf reꞌ ka mmoin maufinu fa mituin hi roim ein kiim amtein. Fin karu Uisneno In Asmaan ee nmoin et hi neekm ein, hi mmoeꞌ rasi reꞌ anharineb In nekan. (Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ Kristus In Asmaan ee ka nmoin fa nbi in nekan, in ka njair fa Uisneno Iin ja msaꞌ.) 10 Hi aom ein of anmaten, natuin hi mmoeꞌ sanat un-unuꞌ. Mes natuin Kristus anmoni nbi hi neekm ein naan, hi smaanm ein of anmonin piut, natuin Uisneno nmarak anrair ki, atoin neek amneot ma amnonot, rarit hi mireko mfain mok Ne. 11 Fin Uisneno es reꞌ namonib nafaniꞌ Usif Yesus naꞌko In aꞌmaten. Onaim maski hit tmaet, karu Uisneno In Asmaan ee nmoni nbi hit nekak, In of anmoeꞌ kit atmoni tfani msaꞌ. In oten nak, In namonib nafaniꞌ kit, on reꞌ In namonib nafaniꞌ Kristus.✡

Uisneno In Asmaan Akninuꞌ natoon am nak, hit tjair Uisneno In aanh ein

12 Aok-bian arki! Hit tmuiꞌ tusaꞌ. Naan ka tatuus fa he tmoin tatuin hit mansian ii in romin, mes tatuus he tmoin tatuin Uisneno In romin. 13 Fin karu hit tmoin tatuin maufinu reꞌ et hit nekak, Uisneno ro nkoit kit, ma nhukun naꞌmaet kit! Mes karu hit tkonan Uisneno In Asmaan ee reꞌ nareuꞌ kuasat naꞌko sanat reꞌ et hit nekak nanan, of naꞌ hit bisa tmoin tok amneot ma amnonot tar antea nabar-baar.

14 Atoniꞌ reꞌ nroim he natniin Uisneno In Asmanan he nꞌator sin, sin reꞌ naan, Uisneno In aanh ein. 15 Karu hit tkonan Uisneno In Asmanan he nꞌator kit, In ka nmoeꞌ kit fa he tjair ate reꞌ tmoni tbi mtaus. Unuꞌ feꞌe te, hit on reꞌ naan. Mes natuin hit ttoupu trair Uisneno In Asmanan he nꞌator kit, hit tahiin tak, hit tjari trair Uisneno In aanh ein. Es naan ate, In of anroim he natniin, karu hit thaman ma tkoaꞌ Ee mtak, “Aam Honiꞌ!”✡

16 Hit neek ii kuuk es reꞌ natoon nak, hit tjair Uisneno In aanh ein. Ma Uisneno In Asmanan natoon on naan amsaꞌ. 17 Karu hit tjari trair Uisneno In aanh ein, in sairt ii nak, hit of attoup kuuk In pusaak, natuin In njair hit Amaꞌ. Karu Amaꞌ nnonaꞌ ma nfee pusaak neu In Anah, es reꞌ Kristus, hit ttoup tok In pusaak naan amsaꞌ. Mes anmuꞌi nteniꞌ rais jes: hit ro he tapein susat ma nanaꞌrenat on reꞌ Kristus napein susat ma nanaꞌrenat amsaꞌ, maut he Uisneno naꞌratan kit, on reꞌ In naꞌratan Kristus.✡

Uisneno of antunaꞌ ma naꞌratan kit

18 Mes natuin au teenb ii te, susat ma nanaꞌrenat reꞌ hit tapein je oras ia maꞌkaaf aah, karu hit tataib ee nok rais maꞌtain ein reꞌ Uisneno of naruruꞌ ma nakriraꞌ sin neun kit. 19 Te kaah, areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin nbin neon goe tnanan ma nbin pah-pinan, anpaon ma namnaun, ma nromin he nitan In naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, In aanh ein reꞌ batuur ii, esan reꞌ sekau. Fin In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In aanh ein reꞌ batuur neu sin nok neek marine. 20 Fin Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, ma in afan-neesn ein ok-okeꞌ, he natuin In sarit. Ka njair fa, ka natuin fa sin nroimk ein, mes natuin Uisneno In romin. Fin In nhukun sin ma nkonan sin he sin namreꞌun nkonon. Maski on naan amsaꞌ, mes anmuiꞌ rasi fnekan ma harap feꞌ.✡ 21 Fin oras ia, areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin naan, namreꞌun nrarin, ma ka tiit fa raan aꞌpoꞌi. Mes Uisneno of nafetin sin, he sin kais namreꞌun nteinꞌ ein, ma sin bisa npinan ma nakrahan natuin Uisneno In sarit. In ntunaꞌ naꞌrat-ratan In aanh ein amsaꞌ, he sin napenin fetin naꞌkon rais amreuꞌt ein.

22 Fin hit tahiin tak, anmuiꞌ susat ma nanaꞌrenat amfaun anbin pah-pinan ia. Naꞌko unuꞌ tar antea oras ia, areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin naan, nsakoin naꞌkon menas, oras anpaon he Uisneno naꞌfeꞌu sin. Naan on reꞌ bifee maꞌapuꞌ reꞌ nsakoi naꞌko menas oras anpao he nahoniꞌ naan riꞌana kruꞌuf. 23 Ka pah-pinan ia nmees jah fa reꞌ npaon, mes hit tpao on reꞌ naan amsaꞌ. Maski Uisneno nfee In Asmaan ee nahuun neu kit, mes hit tsakoi tbi hit nekak amsaꞌ. Fin hit tpao Uisneno he nait kit atjair In aanh ein, ma nafetin hit aok ii naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ namreuꞌ.✡

24 Oras Uisneno nsoi nafetin kit, In natoon amsaꞌ, In of anmoeꞌ on mee. Mes oras ia, hit tpao feꞌ, natuin ka njair fa feꞌ. Karu hit tkius rais jes anjari nrair, hit ka tperluu fa he tpao tteniꞌ he tkius rasi naan. Fin atoniꞌ ka npao nteniꞌ fa he nkius rais jes reꞌ njari nrair, aiꞌ? 25 Mes karu hit tpao he tkius rais jes reꞌ ka njair fa feꞌ, hit bisa taran ma ttahan nok sabaar.

26 On naan amsaꞌ oras hit tpao, Uisneno In Asmaan ee nturun ma nbaab kit amsaꞌ, natuin hit ka taꞌbeiꞌ fa, ma ka tꞌonen tahiin fa nok batuur. Mes Uisneno In Asmaan ee anꞌonen ansenuꞌ kit, maski hit suma tahini haa hunu, ma ka tꞌonen tahiin fa tpaek uab saaꞌ. 27 Uisneno kuun nahiin areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ hit he taꞌuab atbi hit nekak. In nahiin amsaꞌ In Asmaan ee In tenab. Etun In nahiin areꞌ raisn ein ok-okeꞌ reꞌ In Asmaan ee he naꞌuab he nturun kit. Fin Uisneno In Asmaan ee In tenab, on reꞌ Uisneno kuun In tenab. Ma In Asmaan ee anꞌonen neu Uisneno, ntoit he Uisneno nturun ma nbaab atoin apirsait ein. Fin In Asmanan naan anꞌonen natuin Uisneno In romin.

28 Oras ia hit tahiin on nai: Uisneno nmoeꞌ areꞌ saaꞌ ii okeꞌ anjair reko neu tuaf reꞌ anneek Ee. Fin naꞌko un-unuꞌ te, Uisneno nꞌator nain anmatoom nok In he nmoeꞌ on mee neu sin. Ma In nhaman ma noꞌen sin am nak, “Iim nai! Iim he mjair Au ngguin nai!” 29 Fin un-unuꞌ te, In nahiin anrair sin, ma npiir naan sin he nmoeꞌ sin on reꞌ In Anah, es reꞌ Kristus. Fin Kristus naan es reꞌ Aan Unu ma reꞌ bian ein anjarin In orif. 30 Tuaf ein reꞌ Uisneno nahiin sin naꞌko un-unuꞌ, In nhaman ma noꞌen sin amsaꞌ he njair Iin na. Ma tuaf ein reꞌ naan, reꞌ unuꞌ te sin asaant ein, In nmoeꞌ sin anjarin atoin neek amneot ma amnonot reꞌ nareko nfanin nok Ne. In naikas naꞌratan sin amsaꞌ.

Uisneno nneek niis kit

31 Hit he taꞌuab tak saaꞌ attein anmatoom nok rasin reꞌ naan? Uisneno nhoo ma npaumaak kit mates. Onaim karu on naan ate, sekau es reꞌ he nraban kit attein? Ka tiit fa, aiꞌ? 32 Uisneno ka natau fa In Aanh aa kuun. Mes In nnonaꞌ ma nfee In Anah naan he nmate njair fuaꞌ-turuꞌ, he nturun ma nbaab kit ok-okeꞌ. Natuin Uisneno ka natau fa In Anah naan akreꞌo msaꞌ, hit bisa tahiin tak, In of anfee neu kit areꞌ rais reko nok ruum am parsuum. Batuur, aiꞌ?

33 Of oniꞌ hi mitenab mak, anmuiꞌ tuaf reꞌ bisa nasaeb sanat neu tuaf reꞌ Uisneno npiir naan sin. Mes ka tiit fa, aiꞌ? Fin Uisneno kuun es reꞌ nmarak kit nak, atoniꞌ neek amneot ma amnonot reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat antein, he hit tareko tfain tok Ne.

34 Of oniꞌ hi mitenab mak, anmuiꞌ tuaf reꞌ bisa nak Uisneno ro he nfee hukun neu tuaf reꞌ In npiir naan sin. Mes kaah fa, aiꞌ? Fin Yesus Kristus anmaten nrair. Anneis-neisi ntein, Uisneno namonib nafainꞌ Ee naꞌko In aꞌmaten. Rarit Uisneno nait Je ma natook Ee nbi bare reꞌ mahormataꞌ nbi In aon-bian aꞌneꞌu. Anbi bare naan In es reꞌ nꞌonen piut-piut ma nteek kit amsaꞌ.

35 Of oniꞌ hi mitenab mak, anmuiꞌ tuaf aiꞌ, anmuiꞌ rasi reꞌ bisa naꞌsekeꞌ Kristus tar antea In ka nneek antein kit fa heen, aiꞌ? Ka neu fa, tua! Fin maski hit tmuiꞌ rasi aiꞌ susat, aiꞌ nanaꞌrenat, aiꞌ ka tiit fa mnahat, aiꞌ ka tiit fa pake-nohas, aiꞌ nmuiꞌ siraak, aiꞌ tuaf he nroor kit, mes Kristus anneek kit piut. Ka tiit tain fa saaꞌ es, reꞌ bisa nmoeꞌ Je he In kais anneek kit! 36 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak,

“Atoniꞌ naim ranan he nisan nain ma naꞌmaet kit,

natuin hit tjair Uisneno Iin na.

Sin nmoeꞌ ma ntao kit,

on reꞌ ꞌbib-kase reꞌ sin he nroro.”✡

37 Onaim maski hit tapein susat on mee msaꞌ, mes hit tiis atrair, natuin Kristus anneek niis kit!

38 Au uhiin batuur-batuur ꞌak on nai: ka tiit fa rais jes amsaꞌ reꞌ bisa nmoeꞌ Uisneno he nasnasab In manekan neu kit. Maski hit tmoin, aiꞌ tmaet, aiꞌ nmuiꞌ ameput naꞌko sonaf neno tunan, aiꞌ anaaꞌ aprenat, aiꞌ nmuiꞌ kuasat, aiꞌ rasi oras ia, aiꞌ rasi reꞌ amnemat, 39 kuasa nbi neon goe tnanan, aiꞌ kuasa nbi pah-pinan, aiꞌ bareꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin — ka tiit tain fa saaꞌ es, reꞌ bisa nbatis kit naꞌko Uisneno, reꞌ anmoeꞌ Je he In ka nneek kit fa goen! Natuin hit tmafuut tok hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ Uisneno anreek haef anrair Je ntaam neem.

9

Uisneno npiir naan atoin Israelas sin

1 Hit reꞌ tmafuut tok Kristus, taꞌuab ate namneo ma namnoon goah. Onaim au ka upoi ki fa. Au nekak nanan ia msaꞌ natoon am nak, Uisneno In Asmanan anꞌator au nekak. 2-3 Au uꞌuab on nai: au neek ii nsuus. Au ꞌnaben ate maꞌfenaꞌ on naan, natuin au umnau au ngguin. Fin au ꞌroim he au uuf ma pah Yahudis* sin imsaꞌ nmafutun nok Kristus, mes amfaun reꞌ ka npirsai Je fa. Karu au bisa ꞌfei enoꞌ ranan ꞌeu sin, au ubarab he ꞌtoit Uisneno he nhukun kau, he au ꞌsenuꞌ ma ꞌsekaꞌ sin. Ma au ubarab he ꞌtoti msaꞌ he Uisneno nbatis kau uꞌko Kristus, maut he au tuaf ein bisa nmafutun nok Ne. 4 Te kaah, sin reꞌ naan atoin Israelas, es reꞌ pah es, reꞌ maꞌupan anneis. Uisneno nait inrair sin anjarin In aanh ein naꞌko unuꞌ. In naruruꞌ ma nakriraꞌ In kuasa reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ neu sin. In nahakeꞌ rais manbaꞌan humaꞌ-humaꞌ nok sin. In nfee In atoran neu sin. Sin es reꞌ naꞌbesan nahinin neun Uisneno, ma ntuthae Je. In nbaꞌan he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu sin.✡ 5 Sin naꞌuun naꞌkon hit beꞌi-naꞌi sin, esan reꞌ: kaꞌo Abraham, kaꞌo Isakꞌ ma kaꞌo Yakop (atoniꞌ nait kanaf ‘Israꞌel’ naꞌko Yakop). Ma Kristus reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ reꞌ he nreek haefn Ee ntaam neem naan, naꞌuu naꞌko hit pah Yahudis sin beꞌi-naꞌi sin. Kristus naan amsaꞌ, es reꞌ Uisneno reꞌ naprenat nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ. Onaim pantas karu atoniꞌ naikas ma nboiꞌs Ee tar antea nabar-baar. Batuur on naan, tua!✡

6 Maski atoin Israelas sin amfaun reꞌ ka ntoup fa Kristus fa feꞌ, mes atoniꞌ ka bisa naꞌuab fa mnak, Uisneno In rais manbaꞌan naan ka njair fa. Kais mak, mansian ii ok-okeꞌ reꞌ naꞌuu neman naꞌkon beꞌi-naꞌi Israꞌel naan, anjair pah Israꞌel reꞌ Uisneno npiir je he njair Iin ja. 7 On reꞌ, too mfaun ii naꞌuu neman naꞌkon hit beꞌi-naꞌi, kaꞌo Abraham. Mes sin arsin ok-okeꞌ ka kaꞌo Abraham in sufan-kauꞌn ein fa reꞌ Uisneno npiir sin. Fin Uisneno natoon anrair kaꞌo Abraham am nak, “Ho sufam-kaꞌum reꞌ Au uhiin sin naan, suma esan reꞌ naꞌuu neman naꞌkon ho anah naiꞌ Isak.”✡

8 In oetn ii nak, naꞌko unuꞌ tar antea oras ia, ka sufaꞌ-kaꞌuf sin ok-okeꞌ fa reꞌ naꞌuu neman naꞌkon hit atoin Yahudis hit kaꞌo Abraham, reꞌ njarin Uisneno In aanh ein. Suma sufaꞌ-kaꞌuf reꞌ naꞌko Uisneno In rais manbaꞌan neu kaꞌo Abraham anmees jah, Uisneno nsoiꞌ je njair In aanh ein reꞌ batuur. 9 Fin Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok kaꞌo Abraham am nak, “Toon amnemat, of Au ꞌfain ꞌuum. Oras naan, ho fee bi Saraꞌ nahoniꞌ naan riꞌaan moen jes.”✡

10 Ka on fa naan ahaa. Fin hit kaꞌo Isak nok in fee bi Ripka nahoniꞌ naan riꞌaan koenaꞌ. 11-12 Oras bi Ripka ka nahoniꞌ naan sin fa feꞌ, sin ka nmoeꞌ nitan fa feꞌ rais reko, aiꞌ rais maufinu. Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno natoon nain neu bi Ripka anmatoom nok riꞌaan koen reꞌ npoi nahunu mnak, “Taatf aan of anjair ameput neu in orif.” Uisneno natoon on naan, he naruruꞌ ma nakriraꞌ am nak, karu In npiir naan tuaf es, In nahini nrair nak, In he npaek tuaf naan nahuum on mee. Rarit Uisneno npiir riꞌaan muniꞌ naan he njair Iin ja. In ka nperluu fa he npao he nkius riꞌaan muniꞌ naan he nmoeꞌ on mee, natuin Uisneno nahiin nain.✡ 13 Fin Uisneno naꞌuab anbi In Suur Akninuꞌ anmatoom nok riꞌaan koen naan am nak,

“Au ꞌpiir ma ꞌbetis ꞌaan kuuk naiꞌ Yakop,

mes Au ka ꞌsium ma ꞌtoup fa naiꞌ Esau.”✡

14 Onaim hit he taꞌuab saaꞌ? Of oniꞌ nmuiꞌ tuaf naꞌuab am nak, “Uisneno nafeek rasi ka natai fa?” Kaah fa, tua! 15 Fin unuꞌ feꞌe te, Uisneno natoon neu kaꞌo Musa mnak,

“Au ururuꞌ ma ukriraꞌ Au rais kasian ꞌeu tuaf reꞌ Au ꞌpiir ꞌaan kuuk ee.

Au ꞌfee ma ꞌnonaꞌ Au manekat ꞌeu tuaf reꞌ Au ꞌruur ma ꞌreek ꞌaan kuuk ee.”✡

16 Onaim tuaf naan ka nnaben fa Uisneno In rais kasian, natuin tuaf naan in roimn aa kuun, aiꞌ natuin in aꞌmoeꞌn aa kuun. Mes natuin Uisneno kuun es reꞌ anroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian ee neu tuaf naan. 17 Fin anbi Suur Akninuꞌ, Uisneno naꞌuab neu usif pah Masir am nak, “Au usaeb ꞌpiruꞌ-baru he ho mjair usif, natuin Au he ꞌpaek ko he mururuꞌ ma mukriraꞌ Au kuasat meu too mfaun ein. Nok ranan naan, mansian ii ok-okeꞌ reꞌ nbin pah-pinan ia bisa naikas naꞌrat-ratan Au kanak.”✡

18 Onaim karu Uisneno he naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian ee neu tuaf es, In nmoeꞌ je goen. Ma karu In nmoeꞌ tuaf es in nekan he naheer on fatu, In nmoeꞌ je goen.✡

Uisneno bisa naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian, mes In ka ntoup fa rais maufinu msaꞌ

19 Karu nmuiꞌ tuaf es, reꞌ nprotees kau mnak, “Karu on naan ate, karu Uisneno he nmoeꞌ rais jes, sekau es reꞌ bisa nraban? Ka tiit fa, aiꞌ? Onaim nansaaꞌ am es In he nasaeb sanat neu kit? Naan ka natai ma namneo fa, tua!”

20 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ natenab on naan, au utaah am ꞌak, on nai: “Ho mutenab, mak ho reꞌ ia sekau! Ho he muꞌuab amraban Uisneno, aiꞌ?” Kais on naan, tua! Fin anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, “Karu atoniꞌ nmoeꞌ baer es, ka bisa fa bareꞌ naan nataan nafainꞌ ee mnak, ‘Nansaaꞌ am es ho mmoeꞌ kau on reꞌ ia?’ ”✡ 21 On reꞌ amoꞌe ꞌnaꞌi. Naꞌko auf makriꞌit akboeꞌs es, in nmuiꞌ hak he nmoeꞌ ꞌhuun arimat he atoniꞌ nboꞌis. In nmuiꞌ hak amsaꞌ anpaek afu kboꞌes naan he nmoeꞌ baer porin makrafuꞌ, natuin in romin.

22 On naan amsaꞌ Uisneno. In nmuiꞌ hak he nmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ natuin In romin. In he naruruꞌ ma nakriraꞌ neu mansian ein ok-okeꞌ am nak, In natooꞌ, ma ka ntoup fa ꞌmoeꞌ maufinu saaꞌ-saaꞌ reꞌ atoniꞌ nmoeꞌ je. In nroim he atoniꞌ nahini msaꞌ mnak, In nmuiꞌ kuasat kouꞌ-koꞌu. Maut he atoniꞌ nahiin on naan, he In naran ma ntahan In tuan nok ꞌmoeꞌ maufinu humaꞌ-humaꞌ reꞌ atoniꞌ nmoeꞌ sin. Mes neu atoniꞌ reꞌ nmoeꞌ maufinu, sin suma npa-paon sin oras he sin namreꞌun. 23 In nmoeꞌ on naan, he naruruꞌ ma nakriraꞌ neu too mfaun ein am nak, In he naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian neu atoniꞌ fauk aah. Sin reꞌ naan, reꞌ In npiir nain sin he ntunaꞌ naꞌratan sin. Ma In nroim he mansian ii nahinin nak, In kuun mapinaꞌ-makrahaꞌ. 24 Fin hit reꞌ ia, reꞌ In npiir nain kit he tjair Iin na. Hit reꞌ ia, bian taꞌko atoin Yahudis, ma bian taꞌko pah bian antein. 25 Unuꞌ te, Uisneno npaek In mafefa kninuꞌ naiꞌ Hosea, he ntuiꞌ nmatoom nok ka atoin Yahudis sin fa mnak,

“Anmuiꞌ tuaf reꞌ unuꞌ te, ka Au ngguin fa,

mes Au ꞌhaman ma ꞌoꞌen sin am ꞌak,

‘Hi reꞌ naan, Au ngguin.’

Ma nmuiꞌ pah reꞌ unuꞌ te, Au ka ꞌneek sin fa,

mes Au ꞌhaman ma ꞌoꞌen sin am ꞌak,

‘Hi reꞌ naan, pah reꞌ Au ꞌneek.’ ”✡

26 In imsaꞌ ntuiꞌ mnak,

“Anbi naan,

nbi bare reꞌ Uisneno natoon anrair sin im nak,

‘Hi reꞌ naan, ka mjair fa Au ngguin!’

Of Uisneno Amonit nroim he natoon neu sin im nak,

‘Oras ia, hi mjair Au aanh ein!’ ”✡

In naꞌuab on naan, natuin In kasian atoin ka Yahudis sin fa.

27 Mafefa kninuꞌ bian es reꞌ naiꞌ Yesaya, nhunun ma nkoaꞌ niit anmatoom nok pah Israꞌel am nak,

“Maski atoin Israelas nabuan anjarin tuunb es,

on reꞌ snaen et tais je ninin,

mes Uisneno of suma nsoi nafetin fauk aah,

naꞌko sin sanat ma penu sin.

28 Fin In oras he neem,

he Uisneno nafeek rasi neu tuaf meseꞌ-meseꞌ reꞌ nbin pah-pinan,

on reꞌ In natoon nain.

Mes In ka npa-pao fa,

fin In nmoeꞌ sin njair namtiis rabah!”✡

29 Un-unuꞌ te, naiꞌ Yesaya natoon anmatoom nok atoin Yahudis sin im nak,

“Hit tapein upan ma paꞌe,

natuin Uisneno Akuasat Anneis-neis,

ankonan he hit sufaf bian sin napenin aꞌmonif.

Fin karu ka on fa naan ate,

hit tamneku trair,

on reꞌ abitan kota Sodom ma kota Gomora sin.”✡

Anmuiꞌ Rais Reko neu pah Israꞌel reꞌ ka nromin fa he natniin Uisneno

30 Hit he taꞌuab saaꞌ? Taꞌuab tak, ka atoin Yahudis fa naꞌko mee-mee, reꞌ unuꞌ te ka naim nitan fa ranan he naraem ok nok Uisneno, mes oras ia nmarameꞌ nok Ne goen, natuin sin npirsain neun Yesus Kristus. 31 Te kaah abitan Israꞌel sin, sin nsobaꞌ he nmoeꞌ natuin kaꞌo Musa in atoran he sin bisa naraem ok nok Uisneno, mes ka njair niit fa msaꞌ.

32-33 Nansaaꞌ am es sin ka bisa fa he naraem ok nok Uisneno? Natuin sin suma nromin he nmoꞌen natuin atoran, maut he In ntoup sin on reꞌ atoin neek amneot ma amnonot, mes sin ka npirsain fa neun Yesus Kristus. Rarit on reꞌ sin nastunan nbi “fatu stunaꞌ”. Rasi reꞌ ia es reꞌ Suur Akninuꞌ Uisneno In sairt ii nak,

“Amkius iim ma mipeen iim feꞌ!

Fin Au ꞌtao ꞌrair Tuaf es

et aꞌtoꞌef Sion, et kota Yerusalem.

Tuaf naan on reꞌ faut goes

reꞌ nmoeꞌ tuaf nastuun.

Mes sekau reꞌ npirsai Je te,

kais namaeb on.”

Fatu naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. Mes atoin Israelas sin antorak ma ka ntoup Goe fa. Naan on reꞌ sin nastunan, rarit sin ntaikobin natuin fatu naan.✡

10

1 Aok-bian arki! Au he utenab saaꞌ ꞌeu atoin Israelas sin? Au ꞌonen he sin nfeen mainuan neun Uisneno he In nsoi nafetin sin naꞌko sin saant ein. Karu njair on naan, naꞌ au ꞌmariin!

2 Au bisa utoon anmatoom nok atoin ein ia sin aꞌmoeꞌk ein: sin nmakoen he natuin Uisneno. Maski sin nmakoen on naan, mes sin ka nahiin fa ranan reꞌ batuur. 3 Natuin sin ka nahinin fa raan aꞌhonis reꞌ batuur, reꞌ nmoeꞌ atoniꞌ bisa nmarameꞌ nok Uisneno, etun sin nasoin ein kuuk ranan he nsobaꞌ he nareok ok nok Ne. Nok ranan naan, sin ka nromin fa he natniin Ee.

4 Karu tuaf suma nmoeꞌ natuin ahaa atoran, he Uisneno ntoup goe, naan ka nanokab fa. Etun Kristus nmoeꞌ namtisib atoorn ein ok-okeꞌ, maut he hit bisa tmarameꞌ tok Uisneno. Rarit oras ia, ansuun tuaf reꞌ npirsain neun Kristus bisa nmarameꞌ nok Uisneno.

Uisneno nroim he nsoi nafetin areꞌ mansian ii naꞌko sin sanat ma penu sin

5 Unuꞌ te, kaꞌo Musa naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair ranan anbi Suur Akninuꞌ, he tuaf bisa nmarameꞌ nok Uisneno, asar sin nmoꞌen natuin Uisneno In Atoorn ein ok-okeꞌ. In ntui mnak, “Tuaf reꞌ nmoeꞌ natuin Atoorn ein ok-okeꞌ, sin of napenin aꞌmonit amneot ma amnonot.”✡

6 Mes Suur Akninuꞌ Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan bian amsaꞌ am nak, tuaf bisa nmarameꞌ nok Uisneno asar sin npirsain neun Kristus. Matuꞌi msaꞌ am nak, “Kais mitaan am mak, ‘Sekau es reꞌ bisa nsae neu sonaf neno tunan?’ ” (Naan on reꞌ atoniꞌ nsae natoon neu Kristus am nak, hit mansian ii troim he In ansaun he nsoi nafetin kit.) 7 Matuꞌi msaꞌ anbi Suur Akninuꞌ mnak, “Kais mitaan am nak, ‘Sekau es reꞌ he nsaun neu koon ai abar-barat, anbi bare neu amaets ein?’ ” (Naan on reꞌ atoniꞌ nsaun he neik nafaniꞌ Kristus ansae naꞌko In aꞌmaten he nsoi nafetin kit.)

8 Kais on naan, tua! Fin anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi msaꞌ mnak, “Uisneno In beno et ho humam ma ho matam! Fin beno naan et ho fefam ma ho nekam.” Beno naan reꞌ hit tatoon ee neu tuaf am tak, “Karu ho he mupeni ꞌhonis, ho ro he mpirsai meu Kristus!”✡ 9 Karu ho mmanakuꞌ mpaek ho fefam kuum am mak, “Yesus naan, au Usiꞌ,” ma ho mpirsai mbi ho nekam mak, Uisneno namonib nafaniꞌ Yesus Kristus naꞌko In aꞌmaten, es naan ate, Uisneno nsoi nafetin ko msaꞌ naꞌko ho sanat ma ho penu sin. 10 Fin karu ho mpaek ho nekam he mpirsai Kristus, Uisneno nmarak ko nak, atoin neek amneot ma amnonot reꞌ nareko nfain nok Ne. Ma karu ho mpaek ho fefam mak, Naiꞌ Yesus anjair ho Usiꞌ, Uisneno nroim he nafetin ko naꞌko ho sanat ma ho penu sin kuasat. 11 Anbi Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Atoniꞌ reꞌ npirsai Uisneno, of ka napein fa rais mae, fin Uisneno of he najarib areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ In naꞌuab anrair sin.”✡ 12 Atoin Yahudis ma ka Yahudis sin fa, humaꞌ meseꞌ. Ka nmuiꞌ fa suri. Fin suma nmuꞌi haa Usif meseꞌ, ma In njair Usif neu areꞌ kanan pah ma ꞌpen-pene. In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot kouꞌ-koꞌu neu tuaf meseꞌ-meseꞌ reꞌ he ntoit Je he In nturun ma nbaab sin. 13 Fin anbi Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Areꞌ mansian reꞌ ntoit turun-babat naꞌko Uisneno, In of ansoi nafetin sin naꞌko sin sanat ma penu sin.”✡

14 Mes on mee atoniꞌ bisa ntoit turun-babat, karu atoniꞌ ka npirsai fa tuaf es fa feꞌ? Ma on mee he sin bisa npirsai neun tuaf naan, karu sin ka nneen niit ee fa feꞌ? Ma on mee he sin bisa nneen niit ee, karu ka tiit fa tuaf natoon ee neu sin? 15 On mee tuaf bisa natoon neu sin, karu ka tiit fa tuaf anreek haefan sin he nnao natoon ee on naan? Anbi Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Karu atoniꞌ neem neik rais reko, sin amneemk ein naan, reok reꞌuf!”✡

16 Mes hi mihini mrari mmak, anmuiꞌ atoin Israelas bian reꞌ ka nromin fa he nneen ma natniin Uisneno In Rais Reko. Fin Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya ntui mnak,

“Koi, Usiꞌ!

Sin ka nromin fa he npirsain neun beno,

reꞌ sin nneen ma natniin anrair je naꞌko kai!”✡

17 Onaim karu he mpirsai Uisneno, ro he mitniin In Kabin ma Prenat sin feꞌ. Karu he mneen ma mitniin Uisneno In beon goe te, ro he mneen rasi nmatoom nok Kristus feꞌ.

18 Au he utaan ꞌiit, on nai: of oniꞌ hi mitenab, mak, atoin Israelas sin ka nneen ma natniin niit fa anmatoom nok Kristus, aiꞌ? Sin nnenan anrarin! On reꞌ matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ naꞌko unuꞌ mnak,

“Mafefa kninuꞌ Uisneno sin beno reꞌ anmatoom nok Usiꞌ

nasiin on ma nabeon on anfuun am nateef anbi pah-pinan;

Sin uabk ein naan,

antea nrair pah-pinan ia in pani-mpain.”✡

19 Au he utaan aꞌtein rais jes am ꞌak, “Atoin Israelas sin ka nahinin fa Uisneno In raan ee, oo?” Kaꞌo Musa, tuaf ahunut reꞌ ntui rasi naan am nak, Uisneno natoon anrair atoin Israelas sin nak,

“Au he ꞌmoeꞌ rais jes,

neu uuf am pah bian sin.

Rasi naan of anmoeꞌ ki ammasmeruꞌ.

Ma Au he ꞌmoeꞌ rais jes amsaꞌ,

neu tuaf-tuaf reꞌ hi maan ee amonot on reꞌ ukum.

Rasi naan of anmoeꞌ ki ammarau nisin.”✡

20 Namuni te, kaꞌo Yesaya ntui maat-maat anmatoom nok ka atoin Yahudis fa mnak,

“Anmuiꞌ tuaf reꞌ unuꞌ te ka naim niit Kau fa,

mes sin nateef nok Kau goen.

Anmuiꞌ tuaf reꞌ unuꞌ te ka natenab niit fa he nkius niit Kau,

mes Au ukriir Ok aꞌrair ꞌeu sin.”✡

21 Mes anmatoom nok atoin Israelas sin, Uisneno naꞌuab anrari mnak,

“Fai-manas, Au ꞌfei ma ꞌpiraꞌ Au ꞌniimk ein,

he ꞌpao atoin Israelas sin he neman neu Kau.

Mes sin ka nromin fa he nneen ma natniin Kau,

ma sin nromin he nraban Kau msaꞌ.”✡

11

Uisneno nkasian atoin Israelas sin

1 Onaim au he utaan on nai: of oniꞌ hi mitenab am mak, “Natuin atoin Israelas sin ka nromin fa he natniin Uisneno, etun In ntorak ma npenan anrair sin.” On naan, aa oo? Kaah fa, tua! Fin au uꞌuu ꞌbi sin imsaꞌ! Au reꞌ ia, uꞌko uuf naiꞌ Benjamin. Naiꞌ Benjamin in aamf ee, es reꞌ naiꞌ Yakop. In naiꞌf ee, es reꞌ naiꞌ Isak. Naiꞌ Isak in aamf ee, es reꞌ naiꞌ Abraham, reꞌ njair aam uuf neu pah Israꞌel sin ok-okeꞌ.✡ 2 Uisneno ka ntorak niit fa Iin na. Sin reꞌ naan, reꞌ In nahiin nain sin naꞌko un-unuꞌ. Hi mimnau saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ anmatoom nok kaꞌo Elia feꞌ? In natoon in neek saket neu Uisneno anmatoom nok atoin Israelas sin, onaim in ntoit he Uisneno nhukun sin, 3 am nak,

“Koi, Usiꞌ! Atoin ein ia, anroor naꞌmaet mafefa kniunꞌ ein,

reꞌ Ho mreek haefan sin.

Sin npukai nareuꞌ ma ntuut nakratiꞌ mei fuat amsaꞌ,

anbi bare reꞌ atoniꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Ko, Usiꞌ.

Naꞌko Uisneno In mafefa kniunꞌ ein ok-okeꞌ,

suma arahaa au ꞌmees jah reꞌ aꞌmoin feꞌ.

Mes sin namin ranan antein,

he naꞌmaet kau, tua!”✡

4 Mes Uisneno nataah am nak, “Ho uabm aan, ansaan! Fin Au ngguin reꞌ naꞌruir ein ma naꞌbesan Kau, sin arsin tuaf nifu hiut feꞌ. Sin naarn ein ma ntaahn ein, ma ka naꞌbesan fa neun Baꞌal!”✡

5-6 On naan amsaꞌ, oras ia. Fin ka atoin Yahudis fa ok-okeꞌ reꞌ naikoit Uisneno. Anmuiꞌ tuaf feꞌ naꞌko hai tuaf ein reꞌ Uisneno npiir anrair sin he nsoi nafetin sin, natuin In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kai, ka natuin fa hit tmoeꞌ rais reko! Fin karu In ro he npiir kit natuin hit tmoeꞌ rais reko, in sairt ii nak, In ka bisa nafeek fa he nakriraꞌ In nekan arekot, aiꞌ In nafeek nak ka nakriraꞌ fa In nekan arekot neu kit. Karu on naan, hit ka tteek ee fa tak ‘nakriraꞌ In nekan arekot’ antein.✡ 7 In amsoupn ii, on nai: too mfaun naꞌko atoin Yahudis sin namin he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu sin, he sin bisa nareok ok nok Ne msaꞌ. Mes sin ka napein nitan fa, natuin sin neek ein maun ein, ma ka nromin fa he natniin Ee. Mes anmuiꞌ bian reꞌ napein je. Sin reꞌ naan, es reꞌ Uisneno npiir naan sin. 8 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi anmatoom nok aꞌnaak fauts ein feꞌe na mnak,

“Uisneno nfee neu sin,

mataf reꞌ ka bisa nkisun ma nitan fa,

rukif reꞌ ka bisa nnenan ma natninan fa,

ma rone skumaꞌ reꞌ nmoon, ma ka bisa natenab fa.

Onaim sin ka nahinin fa saaꞌ reꞌ batuur,

tar antea oras ia msaꞌ.”✡

9 Usif naiꞌ Daut antui nmatoom nok uuf Yahudis anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ msaꞌ am nak,

“Maut he sin feest ein anbin sin mei ja kuuk.

Fin sin feest ee kuuk es reꞌ nakreo nafaniꞌ sin,

he sin natenab nak areꞌ saaꞌ ii reko nrair.

Ma sin aꞌmuiꞌk ein kuuk es reꞌ anmoeꞌ sin he nastuun am naspaen.

10 Maut he sin maatk ein ankupun am nameisꞌokan,

he sin kais ankius saaꞌ-saaꞌ!

Maut he sin nroin ma nasahan maꞌfen-fenaꞌ piut,

he sin nuif ein ansauꞌ-boko nteinꞌ ein!”✡

Uisneno nroim he nsoi nafetin atoin ka Yahudis fa msaꞌ

11 Au he utaan ꞌak on nai: nansaaꞌ am es atoin Yahudis sin nastunan? Sin ntaikobi nrarin, aa oo? Kaah fa, tua! Mes natuin sin ka nromin fa he nneen ma natniin Uisneno, ma ka nromin fa he npirsain neun Kristus, naan anfei ranan neu atoin ka Yahudis fa he Uisneno nsoi nafetin naan sin naꞌkon sin sanat ma penu sin. Nok ranan naan, Uisneno nroim he atoin Israelas sin natiun Goe, rarit antebin nfanin he natuin Ee ntein. 12 Mahiniꞌ nok akninuꞌ nrair nak, atoin Yahudis sin ntanhai saaꞌ reꞌ batuur. Etun atoniꞌ bian naꞌko pah-pinan ia nfuun am nateef nnaben naan Uisneno In nekan arekot. Onaim atoin Yahudis sin, anrukin nmaten. Mes naan anmoeꞌ atoin ka Yahudis sin fa napein upan ma paꞌe koꞌu. Aꞌroo-ꞌroo te, karu atoin Yahudis sin ok-okeꞌ nareko nfanin nok Uisneno, reꞌ naan reko nneisi ntein!

13 Au he utoon ꞌeu ki reꞌ ka atoin Yahudis fa, on nai: Uisneno nreek haefan kau he ꞌnao utoon ꞌeu ki nmatoom nok In Rais Reko. Etun au ꞌhaek maꞌtaniꞌ he unaob meup reok reꞌuf ia. 14 Fin karu au unaob mepu ia nok rek-reko, kais-kaisaꞌ au ꞌmoeꞌ au atoin Yahudis sin natiun atoniꞌ ka Yahudis sin fa, tar antea bian sin napenin fetin naꞌkon sin sanat ma penu sin. 15 Oras Uisneno ntorak napoitan In atoin Yahudis sin, reꞌ naan anfei ranan he atoniꞌ bian sin napenin mainuan he sin bisa ntaam anjarin Uisneno Iin na. Mes of karu sin nmarameꞌ nok Uisneno, naan reok reꞌuf. Fin reꞌ naan on reꞌ sin nmoni nfanin naꞌkon sin aꞌmaetk ein!

16 Tait iꞌtopeꞌ taꞌko tuaf reꞌ nmoeꞌ utunuꞌ. Karu in nait uut aꞌkreꞌo he nnonaꞌ ma nfee je neu Uisneno, of utunuꞌ naan ok-okeꞌ njair Iin ja reꞌ kninuꞌ. Ma karu tuaf annonaꞌ ma nfee hau ꞌbaꞌaf es njair hau fua toon neu Uisneno, of hau naan aꞌteme-ꞌteme njair Iin ja kuun reꞌ kninuꞌ.

17 Au he utaib atoin Yahudis nok hau roet saitun es, anbi poꞌon. Uisneno nketu nporin anrair in taef bian. Mes hi reꞌ ka atoin Yahudis fa, on reꞌ hau saitun fui. Rarit Uisneno nkeut naan hi taem bian ma npaap ee neu hau reꞌ et pooꞌn ee nanan. Nok ranan naan, taef naꞌko hau fui naan, antoup in aꞌmonit naꞌko hau reꞌ et pooꞌn ee nanan. Naan on reꞌ hi reꞌ ka atoin Yahudis sin fa, mtoup maan amsaꞌ Uisneno In nekan arekot, reꞌ In he nfee je neu In atoin Yahudis sin. 18 Mes ampaant om, joo! Kais maiks om mak, hi reꞌ miꞌko hau fui naan, reko nneis naꞌko taef ein reꞌ Uisneno nketu nporin sin! Karu ho mroim he maikas ho tuam aan, ho kais amnikan, fin ho suma taef meesꞌ aah! Ka ho fa es reꞌ ammoeꞌ he hau naan maꞌtaniꞌ. Fin hau ꞌbaaꞌf ii es reꞌ nmoeꞌ he hau naan, maꞌtaniꞌ.

19 Of oniꞌ ho he mak, “Uisneno nketu nporin taef meseꞌ naan naꞌko hau reꞌ nmoin et pooꞌn ee nanan, he In bisa npaap nafaniꞌ kau ꞌbi naa, he ꞌsenuꞌ taef amnaaꞌ.” 20 Naan batuur. Mes kais amnikaꞌ mmak, Uisneno nketu nporin taef ein naan, natuin sin ka npirsain fa neun Kristus. Ma ho msenuꞌ ma msekaꞌ sin, natuin ho mpirsai Je. Onaim kais maiks om! Reko nneis, ho mpaant om ma kais ammoeꞌ tafiꞌ-tafiꞌ! 21 Fin atoin Yahudis sin, on reꞌ taef asli reꞌ natoor ma nmoin nahun-huun. Mes Uisneno ka neu fa he nkonan sin antaahn ein aꞌroo nbi naan. Onaim karu ho ka mpirsai Je fa piut, kais mufnekan ma mharap mak In nroim he nkonan ko mtahan piut ambi naan!

22 Onaim hi ro he mitenab mirek-rekoꞌ feꞌ. Uisneno nmuiꞌ neek reko. Mes In bisa nfee hukun maꞌfenaꞌ msaꞌ. In of anfee hukun neu tuaf reꞌ nmoufu nrair, reꞌ ka nareko nfain fa nok Ne. Mes neu ki reꞌ ka atoin Yahudis ki fa, Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, asar hi mmafuut piut ambi Ne, ma mkoon Ee he In nmoeꞌ reko neu ki. Mes karu hi ka mkoon Ee fa on naan, In nketun nporin ki naꞌko In roet saitun naan amsaꞌ. 23 On naan amsaꞌ, atoin Yahudis sin. Karu sin nmeiꞌ jok naꞌkon sin saant ein he nmurai npirsain neun Kristus, Uisneno of anpaap nafaniꞌ sin neun sin hau roet asli naan. Fin In nmuiꞌ kuasa he nmoeꞌ on naan! 24 Fin hi reꞌ ka atoin Yahudis ki fa, on reꞌ taef naꞌko hau saitun fui reꞌ unuꞌ te ka nmoin fa nbi pooꞌn ee nanan. Mes Uisneno npiir naan ki he npaap ki nbi hau roet saitun arekot, reꞌ In nseen ee nbi In poꞌon, maski hau fui naan anmees kuun aꞌtetaꞌ ma roet abit poꞌon naan anmees kuun aꞌtetaꞌ. Fin karu ka atoin Yahudis sin fa bisa njarin on naan, saaꞌ antein atoin Yahudis sin. Naan bisa nneisi ntein, karu Uisneno npaap nafaniꞌ sin nbin sin roet ee uun.

Atoin Yahudis sin of anmarameꞌ nfanin nok Uisneno

25 Aok-bian abitan Roma arki! Hi ro he mihiin rasi reꞌ unuꞌ te, maꞌnifaꞌ. Fin karu hi mihiin je, hi kais maiks om mak, hi ahinit. Fin on nai: oras ia, atoin Yahudis sin neek ein on fatu, ma ka nromin fa he npirsain neun Kristus. Mes sin of ka on fa naan piut-piut. Fin karu tuaf reꞌ ka atoin Yahudis sin fa ok-okeꞌ reꞌ Uisneno npiir sin npirsain nrarin neun Kristus goen, atoin Yahudis of anpirsain neu Ne msaꞌ. 26 Onaim karu oras naan neem anrair, Uisneno of ansoi nafetin atoin Yahudis sin ok-okeꞌ naꞌko sin sanat ma penu in kuasan. Naan on reꞌ matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak,

“Tuaf es of antaam neem,

reꞌ nsoi nafetin kit naꞌko siraak.

In amneman naan naꞌko ꞌtoꞌef Sion et kota Yerusalem.

In of es reꞌ anmoeꞌ naiꞌ Yakop in sufan-kauꞌn ein naꞌpisan.

Fin sin ka nrae ma ntoe Kau fa,

ma sin nkoit Au raan aꞌhonis reꞌ batuur.✡

27 Au ꞌroim he ꞌnoes ma ꞌsaok ꞌain sin sanat ma penu sin.

Fin Au uhake ꞌrair rais manbaꞌan ꞌok sin on naan.”✡

28 Ansuun oras atoin Yahudis sin nnenan Kristus In Rais Reko, sin nmoeꞌ sin tuak ein on reꞌ musu reꞌ nraabn Ee. Nok ranan naan sin nfeen mainuan neu ki, reꞌ ka atoin Yahudis fa! Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno nneek sin feꞌ, natuin In nneek sin beꞌi-naꞌi sin, ma npiir naan sin njarin Iin na. 29 Fin karu Uisneno nfee ma nnonaꞌ baer es, In ka nait nafainꞌ ee fa. Ma karu In nhaman naan tuaf am nak, “Iim, mituin Kau nai! Iim amtaam amjair Au ngguin nai!” In ka nriꞌu nporin sin fa ntein.

30 Nahunu te, hi reꞌ ka atoin Yahudis fa, ka mroim fa he mneen ma mitniin Uisneno. Mes oras ia, hi es reꞌ amtoup Uisneno In rais kasian, natuin atoin Yahudis sin reꞌ ka nromin fa he nneen ma natniin Ee. 31 Onaim sin reꞌ naan, es reꞌ oras ia ka nmoeꞌ natuin fa Uisneno In romin. Es naan ate, Uisneno he naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian ee neu ki. Ma In of ankasian anteniꞌ sin imsaꞌ. 32 Oras ia, Uisneno nkius atoin Yahudis natai nok atoin ka Yahudis fa. Fin sin ok-okeꞌ ka nmoeꞌ natuin fa In romin, on reꞌ anꞌoꞌof naan sin ma ka nitan fa raan aꞌpoꞌi. In nkonan sin on naan, he In bisa naruruꞌ ma nakriraꞌ In rais kasian neu hit mansian ok-okeꞌ.

Uisneno reok reꞌuf

33 Uisneno nmanoe ma mahiin ii kah een!

Ma In npaek In mahiin ee he nmoeꞌ rais reko.

Ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin Je batuur-batuur.

Ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin ma nakeo batuur-batuur anmatoom nok In rasi tfekaꞌ.

Ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin ma nakeo,

nansaaꞌ am es Uisneno nmoeꞌ rais jes.✡

34 Ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin ma nakeo hit Usiꞌ In tenab.

Ka tiit fa tuaf es amsaꞌ reꞌ bisa nfaineek Ee.✡

35 Ka tiit fa tuaf es, reꞌ bisa nfee ma nnonaꞌ baer es ruum-ruum aah neu Uisneno,

Ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ bisa naꞌsekeꞌ Uisneno he nbaras nafainꞌ ee.✡

36 Fin areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno!

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii njarin, natuin In!

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit tmoeꞌ sin,

hit tmeup sin teu Ne.

Hit tanaib Ee, ma tait siit, pures ma boꞌis teu Ne,

tar antea nabar-baar!

Batuur on naan, tua!✡

12

Hit aꞌmoink ii njair on mee, karu hit tmafutu tbi Kristus?

1 Aok-bian manekat arki! Natuin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair In rais kasian Ee neu kit, es naan ate au ꞌtoit he hi mnonaꞌ ma mfee hi tuam ein aꞌteme-ꞌteme meu Ne, on reꞌ fuaꞌ-turuꞌ reꞌ nmoin feꞌ. Naan es reꞌ anharineb Uisneno In nekan. Amhaek piut he mmoeꞌ mituin In romin, ma mmoni kninuꞌ, fin reꞌ naan naruruꞌ ma nakriraꞌ hi manekam ma hi rais hormaat meu Ne. Ro tebes! Karu hi miꞌruriꞌ ma miꞌbees meu Ne on naan ate, reko, tua. 2 Kais amkonan mansian pah-pinan oras ia he nreun ki mnak, hi ro he mmoeꞌ saaꞌ, aiꞌ mmoeꞌ on mee, aiꞌ mmoin on mee, mituin sin nroimk ein. Kais suma mitun-tuin ahaa sin teenb ein, sin aꞌmoink ein, aiꞌ sin haart ein. Mes reko nneis, hi mkonan Uisneno he naꞌfeꞌu hi teenb ein, he hi mitenab areꞌ kanan rasin reꞌ naan mituin raan feꞌu. Nok ranan naan, hi bisa mihiin Uisneno In romin neu ki. Fin Uisneno In romin naan, reko, namtiis ma nanokab, ma nharineb In nekan.

3 Natuin Uisneno nreek haefan kau ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau, etun au utoon ki on nai: amtai hi tuam ein ambi raan reko! Kais maiks om anneis naꞌko rais reko ma amneot. Kais ampake ꞌtaꞌi reꞌ ka nmuiꞌ fa ꞌsukif. Tuaf-tuaf ro he nahiin in mahinif ma manoef reꞌ Uisneno nfee je neu ne, natuin in npirsai Kristus.

4 Tait iꞌtopeꞌ taꞌko aof. Aof ii meseꞌ, mes in biaf ein humaꞌ-humaꞌ. Ansuun-suun biaf nok kuun in mepu. 5 Hit arkit reꞌ atmafuut mates atbi Kristus, on naan amsaꞌ. Hit arkit amfa-faun, mes hit arkit tmafutuꞌ tjair aof meseꞌ. Ma ansuun-suun tuaf, es-es ate nok in mepu ma banit, on reꞌ aof reꞌ nok in biaf ein. Es anperluu es. On reꞌ aꞌnimaf reꞌ karu nketu npoirn ee naꞌko aof, naan ka mapakeꞌ fa goen, aiꞌ?✡

6 Au sairt ii on nai: Uisneno nfee kuasa neu kit arkit, he tanaob mepu-banit humaꞌ-humaꞌ, natuin In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit. Karu Uisneno nfee kuasa neu ko he mꞌeut ma mutoon In haanf am beno te, ro he mutoon ee namtiis. Kais munesib.✡ 7 Karu Uisneno nfee ko mahinif ma manoef he mtuthae biak ein, ho ro he mpaek kuasa naan he mtuthae. Karu In nfee ko mahinif ma manoef he munoniꞌ biak ein anmatoom nok Ne, ho ro he mpaek kuasa naan he munoniꞌ. 8 Karu In nfee ko mahinif ma manoef he muꞌhabaꞌ biak ein ate, ho ro he mpaek kuasa naan he muꞌhabaꞌ. Karu In nfee ko kuasa he ho bisa mturun ma mbaab biak ein nok aꞌmuꞌif reꞌ ho mupein sin ate, amfee ho ꞌmuꞌim naan he mturun ma mbaab sin. Karu In nfee ko mahinif ma manoef he muꞌnaaꞌ biak ein he sin nanaob In mepu nok reko nneis-neisi te, ho ro he mmakoe he muꞌnaaꞌ ampaek kuasa naan. Karu In nfee ko rais kasian he mturun ma mbaab asuust ein ate, ho ro he mturun ma mbaab sin nok neek marine.✡

Kristus Iin na, ro he nmonin on mee?

9 Karu hi miruruꞌ ma mikriraꞌ hi manekam meu tuaf, miruruꞌ manekat reꞌ batuur; kais amputa-kriu. Maikoit miꞌko rais maufiun ein, ma mpooh ma mnaaꞌ areꞌ kanan rais reko. 10 Hi atoin asraint ein, hi rais manekat naan ro he mipoitn ee miꞌko hi nekam aanꞌ-anaꞌ meu es nok es. Amhaek piut he miruruꞌ ma mikriraꞌ hi rais hormaat meu es nok es. 11 Karu hi mmeup, mmeup batuur-batuur, kaisaꞌ stenaꞌ-stenaꞌ. Maut he hi neekm ein anmarinan oras hi mmeup. Ma mmeup meu hit Usiꞌ. 12 Hi neekm ein ro he nmarinan fai-manas, fin hi mihiin Uisneno he nmoeꞌ on mee neu ki. Maran ma mtahan karu mipein susat. Amꞌonen fai-manas; kais amhae. 13 Ampaek hi ꞌmuiꞌm ein he mturun ma mbaab atoin asranit reꞌ nperluu. Karu nmuiꞌ tuaf neem naꞌko bare bian aiꞌ bare ꞌtetaꞌ, amtoup sin ma mfeen sin bukaet, aiꞌ natua ntaahn ein neun hi umin. Nok ranan naan, hi miruruꞌ ma mikriraꞌ hi maneekm ein meu sin.

14 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nasusab ki piut, mtoit he Uisneno nmoeꞌ rais reko neu sin. Batuur! Kais amkaas sin, tua!✡ 15 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ neek ee nmariin ate, mmariin mok ne. Ma karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nkae natuin in neek ee nsuus ate, mkae mok ne. 16 Ammanek-neek ambi monit nok nekaf meseꞌ. Kais ambeoꞌ gom. Reko nneis, hi mmapartein mok tuaf ein reꞌ ka mapaek ein fa. Kais maikas ho tuam aan he mutenab mak, suma ho mmees muhiin kuum.✡

17 Karu tuaf anmoeꞌ maufinu neu ko, ho kais ambaras nok maufinu. Mes ho ro he msobaꞌ maim raan reko nneis, reꞌ tuaf-tuaf ein ok-okeꞌ bisa ntoup goe. 18 Karu reko te, maim ranan he mmoni mbi mamut ma rameꞌ mok tuaf-tuaf ein ok-okeꞌ.

19 Aok-bian manekat arki! Kais ambaras maufinu nok maufinu. Maut he Uisneno es reꞌ nꞌator. Fin In natooꞌ karu atoniꞌ nmoeꞌ maufinu, on reꞌ matuꞌi anbi Suur Akninuꞌ mnak,

“Hit Usiꞌ es reꞌ neikn On naꞌuab am nak,

Au es reꞌ aꞌmui hak he ꞌbaras rais maufiunt ein.

Fin Au es reꞌ aꞌfee hukun ꞌeu tuaf reꞌ anmoꞌen rais maufinu.”✡

20 Reko nneis ammoeꞌ mituin saaꞌ reꞌ Suur Akninuꞌ natoon nain je naꞌko unuꞌ mnak,

“Karu ho muus goe namnaah,

mfee ne mnahat.

Karu ho muus goe nmeon oe,

mfee ne oe.

Fin karu ho mmoeꞌ on naan, in of namaeb on,

ma nhormaat ko.”* ✡

21 Kais amkonan rais maufiun ein he nꞌator ko. Reko nneis rais reokn ein es reꞌ anꞌator ko. Nok ranan naan, ho bisa miis maan rais maufiun ein.

13

Amneen ma mitniin meu tuaf ein reꞌ annaꞌan aprenat

1 Ansuun tuaf ro he nneen ma natniin anaaꞌ apreent ein. Fin sin nmuꞌin hak ma kuasa he napreent ein. Mes sin nnaaꞌ kuasa naan, natuin Uisneno es reꞌ annonaꞌ ma nfeen sin. Anmuiꞌ anaaꞌ kuasa oras ia, natuin Uisneno es reꞌ nanaib sin. 2 Onaim karu tuaf anraban anaaꞌ apreent ein on reꞌ naan, naan on reꞌ sin nraban saaꞌ reꞌ Uisneno nanaib anrari. Karu sin nmoꞌen on reꞌ naan, of napenin hukun naꞌko Uisneno.

3 Karu hi mmoeꞌ reko, kais mimtaus anaaꞌ apreent ein. Mes karu hi mmoeꞌ maufinu, reko nneis hi mimtausan sin! Onaim ampaant om he mmoeꞌ reko, he kais mimtausan sin. Ma karu hi mmoeꞌ on naan, sin of anboꞌis ki. 4 Fin anaaꞌ apreent ein, sin reꞌ naan es reꞌ Uisneno npiir ma nanaib naan sin he ntuthae ki. Mes karu hi mmoeꞌ sanat piut, reko nneis hi mpaant om reko! Fin sin reꞌ naan, anmuꞌin hak he nhukun ki. Hak naan ka ruum am parsuum fa. Sin reꞌ naan, on reꞌ Uisneno In aan reun ein reꞌ nfee hukun neun tuaf ein reꞌ nmoꞌen maufinu. Fin Uisneno ka ntoup fa rais maufinu reꞌ atoniꞌ nmoeꞌ je; In natooꞌ neu sin.

5 Es naan ate, hi ro he mneen ma mitniin anaaꞌ apreent ein. Fin hi mihiin ambi hi neekm ein am mak, naan es reꞌ batuur. Ma hi mihiin amsaꞌ mak, Uisneno natooꞌ karu hit ka tmoeꞌ fa rais reko.

6 On naan amsaꞌ, hi ro he mbaen beo reꞌ natuin atoran aprenat, natuin anaaꞌ apreent ein nanaob Uisneno In mepu. 7 Onaim hi ro he mbaen areꞌ saaꞌ-saaꞌ mituin atoran reꞌ batuur. Ambaen reꞌ ahoik beon guin, areꞌ kanan beo ngguin reꞌ hi ro he mbaen sin. Amfee hormaat meu tuaf ein reꞌ ro he thormaat sin. Ma karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nmoeꞌ rais reko piut, minaib sin kaank ein he areꞌ tuaf amfaun nahinin nak, sin nmoꞌen rais reko.✡

Atmaneek es nok es anbi ꞌmonit

8 Ambaen mufeek ho tuus ein, he kais ammoni mbi tusaꞌ. Fin hit suma he tatuus atbi rasi meesꞌ aah, es reꞌ atmaneek. Karu hi mneek hi aom-bian ate, hi mmoeꞌ mituin amrair Uisneno In Atoorn ein. 9 Fin Atoorn ein naan nak, “Kais ammakaek; kais amroor ma miꞌmaet mansian; kais mibaak; kais mikoman es in bareꞌ,” ma bian antein. Karu he mmoeꞌ mituin Atoorn ein ok-okeꞌ, hi ro he mmoeꞌ mituin Atoran meseꞌ reꞌ ia, “Ho ro he mneek ho aom-bian, namnees on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.”✡ 10 Fin karu hit taruruꞌ ma takriraꞌ hit manekak teu tuaf bian, hit ka tmoeꞌ fa maufinu teu ne, aiꞌ? Onaim karu hit taruruꞌ ma takriraꞌ hit manekak piut, hit bisa tmoeꞌ tatuin Atoorn ein ok-okeꞌ naꞌkon Uisneno.

Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, Kristus he nkoen On anfain neem

11 Uisneno he nafetiꞌ kit naꞌko maufinut anbi pah-pinan ia. Ma oras ia, in oors ee he nsoi nafetin areꞌ mansian ii ok-okeꞌ, anpaumaak anneis naꞌko oras hit he tpirsai feꞌ teu Yesus Kristus. Es naan ate, hit ro he tmaneek es nok es atbi ꞌmonit, natuin hit tahiin rasi naan. Naan on reꞌ unuꞌ te, hit ttuup. Mes oras ia, in oors ee reꞌ hit he tfeen nai! 12 Ka ꞌroo fa te, he nmeu goen ma maans ee he nsae jen. Onaim reko nneis hit tasnaas nai taꞌko hit maufinun. Naan, on reꞌ atoniꞌ reꞌ nmoni nbi meisꞌokan ma nmoeꞌ rais maufinu, fin sin nateenb ein nak, ka tiit fa tuaf reꞌ nkius niit sin. Mes oras ia, hit ro he tjair on reꞌ sorarus reꞌ npaek baer makenat, he nahakeꞌ rais reko, on reꞌ atoniꞌ nmoni nbi meꞌu. 13 Hit ro he tmoin reko, he areꞌ tuaf amfaun ankius niit kit nak, hit tmoeꞌ rais reko. Ka reko fa karu hit suma tmoeꞌ fesat ma tbukae kuuk mafu. Ka reko fa karu hit taꞌhakek. Ka reko fa karu hit tmatoe reꞌuf ma tmatoe es nok es. Ma ka reko fa karu hit tatiun ma tsaek natuin tuaf he nneis kit. 14 Mes reko nneis, hi miꞌbaniꞌ hi neekm ein he mjair huma meseꞌ on reꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ Uisneno nreek Ee neem. Ma karu ho mroim he mmoeꞌ rasi reꞌ ka batuur fa, kais amkonan he ho mmoeꞌ mutuin ho romim rafuꞌ-rafuꞌ on reꞌ naan. Maran ma mtahan ho tuam aan, tua!

14

Kais amkaritik rafuꞌ-rafuꞌ meu hi aom-bian atoin asranit

1 Anmuiꞌ tuaf reꞌ anpirsai nrair neu Uisneno, mes in rais pirsait ee ka naheer fa feꞌ, ma in ka nahiin fa rasi mfaun fa feꞌ. Amtoup goe nok reko. Kais ammatoe nmatoom nok in penit. Maut he in nmapartein nok ki. 2 Anmuiꞌ tuaf reꞌ anpirsai neu Uisneno, reꞌ natenab am nak, atoin asranit bisa nbukae saaꞌ-saaꞌ aah, on reꞌ sisi, aiꞌ saaꞌ-saaꞌ. Mes anmuiꞌ atoin asranit bian, reꞌ sin rais pirsait ee ka naheer fa, reꞌ suma neukn ahaa utan. Fin sin nanunin sisi. 3 Mes amneen, oo! Atoin asranit reꞌ nnaben ate in bisa neuk saaꞌ aah, kais mismeruꞌ atoniꞌ reꞌ ka neuk fa sisi. On naan amsaꞌ atoin asranit reꞌ ka neuk fa sisi, kais mitoon meu atoniꞌ reꞌ neuk sisi mmak, “Hae! Meuk sisi te, nsaan!” Natuin Uisneno ntoup sin nua sin he njarin Iin na!

4 Karu amkaritik ho aom-bian atoin apirsait on naan, ho mak, ho sekau ko! Ho mmuiꞌ hak saaꞌ he musaan biak ein? In ka ho ameupt aa fa! Ma ho reꞌ naan, ka in aꞌnaakf aa fa. Fin suma in Aꞌnaakf aa kuun, es reꞌ nmuiꞌ hak he natoon maat-maat nak, reꞌ in mmoeꞌ je naan, batuur, aiꞌ ansaan. Mes kais amnikan. In Aꞌnaakf ee, of antoup atoniꞌ naan nok reko, natuin in Aꞌnaakf ee nhaꞌtain je he in bisa naran ma ntahan.

5 Anmuiꞌ tuaf bian nafekan am nak, neon goes reko nneis naꞌko neno bian sin. Anmuiꞌ tuaf bian natenab am nak, neon ein ok-okeꞌ humaꞌ meseꞌ. Tuaf-tuaf ro he nafeek kuun anmatoom nok rasi naan. 6 Karu atoniꞌ reꞌ natenab nak, anmuiꞌ neno reꞌ reko nneis naꞌko neno bian sin, in nmoeꞌ on naan he naruruꞌ ma nakriraꞌ in rais hormaat neu hit Aꞌnakaf. Atoniꞌ reꞌ neuk sisi ma mnahat bian sin, bisa neuk ma naah he naruruꞌ ma nakriraꞌ in rais hormaat neu hit Aꞌnakaf, fin in ntoit makasi neu Uisneno. On naan amsaꞌ neu atoniꞌ reꞌ ka neuk fa sisi. In he naruruꞌ ma nakriraꞌ in rais hormaat neu hit Aꞌnakaf amsaꞌ, ma in ntoit makasi neu Uisneno msaꞌ.✡

7 Oras hit tmoin, hit ka tmoin fa neu hit tuak ii kuuk. Ma oras hit tmaet, hit ka tmaet fa neu hit tuak ii kuuk. 8 Fin karu hit tmoin feꞌ, hit tmafuut feꞌ tok hit Usiꞌ. On naan amsaꞌ karu hit tmaet, hit tmafuut feꞌ tok hit Usiꞌ. Onaim maski hit tmoin, aiꞌ atmaet, hit atjair Iin na feꞌ. 9 Es naan ate Kristus anmaet, rarit anmoni nfain. In nmoeꞌ on naan he In bisa njair Usif neu amaets ein, ma neu tuaf-tuaf reꞌ anmonin feꞌe msaꞌ.

10 Onaim nansaaꞌ am es ho munaib ho tuam aan on reꞌ afeek rasi, he mkaritik ho aom-bian asraint ein? Nansaaꞌ am es ho musmeruꞌ sin? Fin hit arkit ok-okeꞌ ro he tbaisenu tꞌain Uisneno, he In naprikas hit iꞌmoink ii meseꞌ-meseꞌ.✡ 11 Matuꞌi naꞌko unuꞌ anbi Suur Akninuꞌ Uisneno mnak,

“Hit Usiꞌ kuun es neikn On natoon am nak,

‘Mansian ii ok-okeꞌ of naꞌruir ein ma nriꞌtuun he naꞌbesan Kau,

ma nakriir ein rais hormaat neu Kau.

Tuaf meseꞌ-meseꞌ of anpaek sin feefk ein he nꞌau ma nmanauk ein,

am nak, Au ꞌjair sin Usif,

natuin Au reꞌ ia, Uisneno.’ ”✡

12 Onaim hit arkit ok-okeꞌ ro tataah ma tasaah he tatoon teu Uisneno tak, hit tmoeꞌ on mee, ma nansaaꞌ am es hit tmoeꞌ on naan.

Kais mumouf ho aom-bian atoin asranit

13 Unuꞌ te, hi abitan Roma misaeb sanat meu hi aom-bian atoin asraint ein. Misnaas nai! Reko nneis, hit tafeek on nai: hit kais atmoeꞌ he hit aok-bian ii, nastuun. Hit kais takreo tamouf sin he sin nmoꞌen sanat.

14 Natuin au ꞌmafuut ꞌok hit Usiꞌ Yesus, au uhiin batuur on nai: ka tiit fa rasi meseꞌ reꞌ bisa nꞌoemetab atoniꞌ msaꞌ, tar antea in ka bisa nꞌonen antein fa neu Uisneno. Mes karu tuaf es natenab nak, baer es anꞌoemeetb ee, tar antea in nnaben ate in ka nmuiꞌ fa hak he nꞌonen antein, maut he bareꞌ naan anjair baer nuni neu ne. 15 On reꞌ karu ho meuk sisi, ma rasi naan anmoeꞌ ho aom-bian neekn ee nsuus, ho ka mururuꞌ ma mukriraꞌ fa ho manekam meu ne, aiꞌ? Maran ma mtahan ho tuam aan! Kais mureuꞌ ho aom-bian, natuin suma he mbukae kuum saaꞌ es! Fin Kristus anmaet neu tuaf naan amsaꞌ. 16 Ka reko fa karu ho mmoeꞌ rais jes, reꞌ ho maan ee neu reko, mes tuaf bian naꞌuab naꞌreꞌuf ho kaanm aan, natuin sin naan ho ꞌmoꞌem naan, maufinu.

17 Mutenab murek-rekoꞌ! Fin Uisneno, hit Usif. Mes hit ka tjair fa Uisf ee Iin na natuin hit suma taah-tiun tatuin atoorn ahaa. Kaah fa, tua! Karu hit troim he tjair Uisf ee Iin na, hit ro he tmoeꞌ reko, hit neek ii kninuꞌ, hit tmoin tamneo he tmarameꞌ es nok es, ma hit neek ii nmariin. Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ bisa njarin, karu hit tmafuut piut tok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. 18 Tuaf reꞌ ntuthae Kristus on reꞌ naan, anharineb Uisneno In nekan. Ma tuaf bian anparikas narek-rekoꞌ tuaf naan in aꞌmonin, rarit naikas tuaf naan in kanan am nak, “In reꞌ naan, atoin reko!”

19 Onaim hit ro he thaek piut he tmoni ma tmarameꞌ es nok es, ma tmahaꞌtanin es nok es. 20 Kais mireuꞌ Uisneno In mepu nbi tuaf bian in aꞌmonin, suma natuin rasi reꞌ nmatoom nok bukaet. Uisneno nfee mainuan he hit tbukae saaꞌ-saaꞌ aah, fin bukaet ein naan nakniunꞌ ein ok-okeꞌ. Mes karu ho mmakaꞌrasiꞌ mok ho aom-bian anmatoom nok rais bukaet, ho msaan. Kais on naan, tua!

21 Reko nneis maran ma mtahan ho tuam aan. Kais meuk sisi, aiꞌ miun tua min-kase, aiꞌ mbukae saaꞌ es, reꞌ nmoeꞌ ho aom-bian aan anmouf. 22 Au sairt ii on nai: karu ho mꞌaaꞌ nekaf mok Uisneno, rarit ho mufeek am mak, ho mroim he mpirsai Je nmatoom nok bukaet, ho mupein upaꞌ ma paꞌe, fin rasi naan beres anrair. Kais mutenab mak, ho mmoꞌe msaan, aiꞌ kaah. Fin ho mufeek amrair on naan ate. 23 Mes karu ho neekm aan naꞌoniꞌ, rarit ho meuk saaꞌ es, reꞌ ho mnaben ate ho mꞌoemetab ho tuam aan, Uisneno nasaan ko, natuin ho ka mutuin fa saaꞌ reꞌ ho mpirsai je mbi ho nekam oras ho mbukae. Fin karu ho he mmoeꞌ saaꞌ aah, mes ho mpirsai mmak, naan ansaan anbi Uisneno In human ma In matan, naan ansaan anrair.

15

Amꞌusaha he mturun tuaf bian he sin npirsain maꞌtaniꞌ nneis

1 Hit reꞌ atpirsai maꞌtaniꞌ, ro he tmuiꞌ neek mainuan he tturun ma tbaab tuaf reꞌ ka naꞌbeiꞌ fa, he sin naarn ein ma ntaahn ein nbin susat. Ka reko fa karu hit suma tharineb hit tuak ii kuuk. 2 Au sairt ii on nai: hit es-es ate, ro he tꞌusaha he tmoeꞌ rais reko teu hit aok-bian asraint ein, maut he sin rais pirsait naan naꞌkiiꞌ ma naheer antein. Nok ranan naan, sin nmarinan natuin hit aꞌmoeꞌk ein. 3 Fin Yesus Kristus kuun ka nmoeꞌ fa In meup goe he suma nhariinb ahaa In nekan, mes In nharineb Uisneno In nekan amsaꞌ. Naan on reꞌ matuꞌi nain anbi Suur Akninuꞌ Uisneno nmatoom nok saaꞌ reꞌ of anjair neu Naiꞌ Yesus am nak,

“Sin rais maꞌmunuꞌ ma manꞌakan neu Ko,

nmouf ma nsae ntoom Kau msaꞌ.”✡

4 Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ein reꞌ unuꞌ te tuaf antui sin anbin Uisneno In Suur Akniunꞌ ein, antui sin he nanoniꞌ kit. In naruruꞌ ma nakriraꞌ neu kit ranan he naꞌbeꞌib kit attein, taran ma ttahan piut, ma In Kabin ma Prenat sin imsaꞌ nfee rais maꞌhabaꞌ neu kit. Nok ranan naan hit bisa tpa-pao he tkius Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit.

5 Uisneno es reꞌ anhaꞌtain Iin na he bisa naarn ein ma ntaahn ein anbin susat ma nanaꞌrenat. Ma In es reꞌ anhaꞌtain hit neek ii msaꞌ. Au ꞌonen he ꞌtoit Je, he In naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan, he hi bisa mmoin nekaf meseꞌ, mituin Yesus Kristus In romin. 6 Fin karu hi nekaf meseꞌ on naan, hi bisa mibua he maikas ma mboꞌis Uisneno. In reꞌ naan, hit Usiꞌ Yesus Kristus In Amaf.

Uisneno In Rais Reko neu atoin Yahudis ma ka Yahudis fa msaꞌ

7 Onaim hi ro he mmatoup es nok es, on reꞌ Kristus antoup ki. Fin karu hi mmoin on naan, of mansian ii naikas naꞌrat-ratan Uisneno In kanan. 8 Au utoon ꞌeu ki on nai: Kristus anmoeꞌ Jon on reꞌ aan renuꞌ-aan rekaꞌ he nturun ma nbaab atoin Yahudis sin he nahinin nak, Uisneno naꞌuab batuur. Ma Kristus anmoeꞌ Jon on reꞌ aan renuꞌ-aan rekaꞌ he nanokab ma namtisib areꞌ kanan rasi reꞌ Uisneno nbaꞌan he nmoeꞌ sin neu hit beꞌi-naꞌi sin imsaꞌ. 9 Nok ranan naan, areꞌ pah bian reꞌ ka Yahudis fa, naikas ma nboꞌis Uisneno. Fin sin nahinin nak, In nkasian kit ok-okeꞌ. Naan on reꞌ kaꞌo Daut antui nain je naꞌko unuꞌ nbi Suur Akninuꞌ mnak,

“Es naan ate au he ꞌaikas uꞌrat-ratan Ho kaanm aan,

ꞌeu uuf am pah bian sin, tua.

Au he ꞌsii siit pures ma boꞌis ꞌeu Ko,

ꞌbi pah bian sin huumk ein ma sin maatk ein, tua.”✡

10 Matuꞌi nbi bare bian antein et Suur Akninuꞌ msaꞌ mnak,

“Hi atoin sonaꞌ ma ꞌtetaꞌ miꞌko bare ꞌteet ein.

Amharineb hi neekm ein naan nai,

mibu-bua mok Uisneno Iin na kuun.”✡

11 Anbi bare bian anteniꞌ anbi Suur Akninuꞌ, kaꞌo Daut antui mnak,

“Hi reꞌ miꞌko uuf am pah bian,

amnao he mitoon meu mansian ii ok-okeꞌ anmatoom nok Uisneno In pinan ma krahan,

he sin npures ma nboꞌis hit Usiꞌ msaꞌ.”✡

12 Anbi bare bian anteniꞌ anbi Suur Akninuꞌ, kaꞌo Yesaya ntui mnak,

“Naꞌko naiꞌ Isai in anah, usif naiꞌ Daut,

of anpoi ma nboor neem anbi in sufan ma kaꞌun tuaf es.

In of es reꞌ annaaꞌ aprenat neu uuf ma pah bian sin.

Sin nahini nrarin neu In he nkoen On neem.

Rarit sin anpa-pao Goe,

fin sin nahinin nak, In reꞌ naan, sekau.”✡

13 Saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit tafnekan ma tharap sin ok-okeꞌ, naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌkon Uisneno. Karu hi mpirsai Je, In es reꞌ anmoeꞌ hi neekm ein anmarinan ma ntainiin ein. Maut he Asmaan Akninuꞌ Uisneno In kuasan, anmoeꞌ ki he mpirsai ma miꞌkiiꞌ anmatoom nok saaꞌ reꞌ In nmoꞌe.

Uisneno nhaef naiꞌ Paulus he nnao natoon In Rais Reko

14 Aok-bian arki! Au ꞌpirsai ꞌak, hi neekm ein naheun nok rais rekon, hi mihini mfa-faun, ma hi bisa mmafainekan es nok es. 15 Au ꞌtui maat-maat ꞌbi surat reꞌ ia, he utoon ki no goes anteniꞌ anmatoom nok rasi humaꞌ-humaꞌ. Au ꞌtui on nai, natuin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau, 16 oras In nait kau ꞌjair Yesus Kristus In haef he ꞌnao utoon Uisneno In Rais Reko ꞌeu ka atoin Yahudis sin fa. Au unaob au mepu naan on reꞌ aꞌnaak rais pirsait es, reꞌ nabarab too mfaun ein anjair fuaꞌ-tuur es, reꞌ nharineb Uisneno In nekan. Fin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ nakninuꞌ sin, he Uisneno bisa ntoup sin.

17 Natuin au ꞌmafuut ꞌok Yesus Kristus, etun au bisa uꞌaitiꞌ au humak aꞌbi Uisneno In human ma In matan. 18 Au ka ubrain fa he uꞌuab rasi ꞌtetaꞌ. Au suma uretaꞌ Kristus In meupn ahaa, ma on mee mꞌes naꞌ In npaek kau. Oras ia nmuiꞌ atoin ka Yahudis fa reꞌ nneen ma natniin Kristus, natuin Uisneno npaek kau, he ururuꞌ ma ukriraꞌ ranan aꞌpaek au uab ein ma au ꞌmeupk ein. 19 Kristus anfee kau kuasa naꞌko Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, he au bisa ꞌmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ. In nfee kau kuasa naan he naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, Kristus reꞌ naan, sekau. Nok ranan naan, au utoon aꞌrair tuaf-tuaf nbi mee-mee, areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ nmatoom nok Kristus in Rais Reko. Es naan ate, au utoon uꞌko kota Yerusalem, anfuun am nateef tar antea pah Ilirikum anpaumaak pah Itali. 20 Naꞌko un-unuꞌ te, au utenab ꞌak, “Au umnau he utoon anmatoom nok Kristus ꞌeu tuaf reꞌ ka nneen ma natniin niit fa In Rais Reko!” Fin au ka ꞌroim fa he unoniꞌ ꞌbi bare reꞌ atoniꞌ bian sin nanoniꞌ nrari nbin bare naan. 21 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak,

“Uuf am pah reꞌ ka nneen ma natniin niit fa nmatoom nok Uisneno,

sin reꞌ naan, of es reꞌ niit Ee.

Atoniꞌ reꞌ ka nneen ma natniin niit fa saaꞌ-saaꞌ,

sin reꞌ naan, of es reꞌ nahini ntoom, anmatoom nok Ne.”✡

Naiꞌ Paulus anruun oras he nnao neu kota Roma

22 Natuin au ꞌmeup gui on naan, etun es naꞌ au ka ꞌeiti ꞌkius ꞌiit ki fa feꞌ.✡ 23 Mes oras ia, au urair ꞌmepu ꞌbi ia. Ma au urair toon-toon au umnau he ꞌeiti ꞌkius ki. 24 Karu au ꞌnao ꞌeu pah Spanyol, au he ꞌeisi ꞌkius ki. Rarit karu au ꞌeisi ꞌtahan ꞌbi naan, hi bisa mturun ma mbaab kau nok noni-roit he ꞌnao ꞌeu Spanyol.

25 Mes oras ia, au he ꞌnao ꞌeu Yerusalem feꞌ, he ꞌtuthae Uisneno Iin na nbi naan. 26 Fin hit aok-bian sin etan propinsi Makedonia ma propinsi Akaya nfee nrarin roi kolekte he nturun ma nbaab atoin kasian sin reꞌ npirsain neun Kristus etan Yerusalem.✡ 27 Sin he nmoꞌen on naan, natuin sin nnaben ate sin nmuꞌin tusaꞌ neun hit aok-bian sin abitan Yerusalem. Fin atoniꞌ naꞌko pah bian sin nbin mee-mee msaꞌ, antoup rais reko reꞌ Uisneno In Asmaan ee nfee neu atoin Yahudis sin feꞌ. Es naan ate, reko karu atoin asranit reꞌ ka Yahudis sin fa npaek sin aꞌmuiꞌk ein he nturun ma nbaab sin aok-bian atoin Yahudis sin.✡

28 Onaim karu au ꞌmeup urair mepu ia, he ꞌfee roi kolekte ia ꞌeu hit aok-bian abitan Yerusalem, au he ꞌeisi ꞌkius ki oras au he ꞌnao ꞌeu Spanyol. 29 Karu au ꞌuum, au ꞌeik tetus-athoen naꞌko Kristus.

30 Aok-bian arki! Natuin Yesus Kristus anjair hi Usiꞌ, ma natuin Uisneno In Asmanan anmoeꞌ ki ma mmaneek es nok es, es naan ate au ꞌtoit he hi mꞌonen batuur-batuur he Uisneno nturun ma nbaab kau. 31 Amtoit he Uisneno npafaꞌ ma npanat kau ꞌbi propinsi Yudea, he atoniꞌ reꞌ ka npirsai fa Uisneno kais anmoeꞌ maufinu neu kau. Ma mtoit he karu au ꞌnao ꞌtuthae atoin asranit abitan Yerusalem ate, sin ntoup kau nok reko. 32 Rarit karu tatuin Uisneno In romin, au bisa ꞌuum aꞌkius ki nok neek marine. Au he usnaas akreꞌo ꞌbi naan. 33 Au ꞌonen ma ꞌtoit he Uisneno nok ki. Fin In es reꞌ bisa nmoeꞌ atoniꞌ he nmoni nbi rais rameꞌ es nok es. Batuur on naan, tua!

16

Naiꞌ Paulus ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu aok-bian sin abitan Roma

1 Anbi surat reꞌ ia, au he ꞌteek ma utoon ki bi Febi ꞌeu ki, ma ꞌtoit he hi mtoup goe. In es reꞌ sin nait je he naꞌnaak neu jemaꞌat et kota Kengkrea. 2 Au ꞌtoit he hi mtoup goe nok reko, on reꞌ hit atoin asranit kit atmatoup es nok es, natuin in nmafuut nok hit Usiꞌ. In nperluu saaꞌ ate, mturun ma mbaab ee. Fin in es reꞌ anturun ma nbaab kau ma too mfaun ein naꞌko unuꞌ.

3 Haan tabes ma haan buseet neu ain Priskila* ma in mone aam Akila. Hai minaob miit Yesus Kristus In mepu mfaun mibu-bua.✡ 4 Sin nua sin he noi nmaten he nafetin kau naꞌko siraak. Mes ka au ꞌmees fa reꞌ aꞌtoit makasi ꞌeu sin. Fin ka atoin Yahudis fa reꞌ njair atoin asranit naꞌko jemaꞌat anbi mee-mee, antotin makasi msaꞌ natuin sin anmoꞌen rais reko.

5 Au ꞌsonuꞌ haan tabes ma haan buseet ꞌeu too mfaun ein reꞌ nabuan ma nakrein nbin ain Priskila ma aam Akila sin umiꞌ.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu au partei, naiꞌ Epenetus. In reꞌ naan, tuaf ahunut reꞌ npirsai neu Kristus anbi propinsi Asia.

6 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu bi Mia. In nmeup maꞌtaniꞌ nbi hi sonam ma hi tnaanm ein.

7 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu aam Andronikus ma ain Yunia.† Sin reꞌ naan, atoin Yahudis on reꞌ au. Sin npirsai nrarin neun Kristus oras au ka ꞌpirsai fa feꞌ. Unuꞌ te, sin nbin bui je nanan nabuan nok kau. Sin njarin Uisneno In haef ein, ma too mfaun ein nahiin sin.

8 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Ampliatus. Au ꞌneek ee, natuin in nmafuut nok hit Usiꞌ.

9 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Urbanus. In nanaob Kristus In meup goe msaꞌ nabu-bua nok kai.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Stakis, reꞌ au ꞌneek.

10 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Apeles. In nasoin naan on naꞌko kreot. Batuur een, in npirsai nrair neu Kristus.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Aristobulus in nonot-asar sin ok-okeꞌ.

11 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Herodian. In atoin Yahudis on reꞌ au.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Narkisus in nonot-asar sin ok-okeꞌ reꞌ npirsai neun Kristus.

12 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu bi Trifena ma bi Trifosa. Sin nanaob hit Usiꞌ In meup goe msaꞌ.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu au partei, bi Persis. Fin in imsaꞌ nmeup maꞌtaniꞌ neu hit Usiꞌ.

13 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Rufus. Hit Usiꞌ es reꞌ anpiir ma nbetis naan ee.

Haan tabes ma haan buseet ꞌeu in ainf ee msaꞌ. Fin in reꞌ naan, on reꞌ au ain honiꞌ.✡

14 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Asinkritus, naiꞌ Flegon, naiꞌ Hermes, naiꞌ Patrobas, ma naiꞌ Hermas, ma aok-bian sin reꞌ natua nok sin.

15 Haan tabes ma haan buseet ꞌeu naiꞌ Filologus, biꞌ Yulia, naiꞌ Olimpas, naiꞌ Nereus ma in fetof, ma atoin asraint ein reꞌ nabuan nok sin.

16 Karu hi mibua, mseun ma mtoup es nok es ampaek rais matabes ma mmaneek anbi neek akninuꞌ reꞌ pantas neu atoin apirsait ein. Kristus In jemaaꞌt ein abitan ia, ansoun ein haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ.✡

Naiꞌ Paulus anfaineek sin

17 Aok-bian arki! Au ꞌtoit he hi mpaant om, fin anmuiꞌ tuaf he npeꞌen ma nbatis ki, ma nakreo namouf ki. Saaꞌ reꞌ sin natoon ki naan, anraban saaꞌ reꞌ hai minoniꞌ mrair ki. Onaim kais ammapartein mok atoniꞌ human on reꞌ sin! 18 Sin ka nmepun fa neun hit Usiꞌ Yesus Kristus. Sin suma nmepun neu sin tuak ein kuuk. Sin nfeef rekon nok tuaf reꞌ ka nahiin fa feꞌ nak, mee es reꞌ reko, ma mee es reꞌ maufinu. Sin nfeef rekon he nputa-kriun.

19 Tuaf anbi bare mee-mee jah annenan nrarin am nak, hi mituin piut meu Uisneno In romin. Etun au neek ii nmariin natuin hi on naan. Au ꞌroim he hi mjair ahinit anmatoom nok rais rekon, ma kais amseor sin nok areꞌ kanan rais maufinu. 20 Uisneno es reꞌ bisa nfee kit mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. In of es reꞌ nareuꞌ nitu ꞌnaakf ee in kuasa, ma naruruꞌ mnak, hit es reꞌ amnisat. Naan ka ꞌroo fa goen. Au ꞌonen ma ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki.

21 Naiꞌ Timotius reꞌ nmeup nabu-bua nok kau, nsonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki.

Naiꞌ Lukius, naiꞌ Yason, ma naiꞌ Sosipater ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet amsaꞌ. Sin reꞌ naan, atoin Yahudis on reꞌ au.✡

22 (Au reꞌ ia, naiꞌ Tertius kau, atui surat reꞌ ia, utuin saaꞌ reꞌ naiꞌ Paulus anreun he au ꞌtui. Au ꞌsonuꞌ haan tabes ma haan buseet manekat amsaꞌ, fin au reꞌ ia, hit Usiꞌ Iin ja msaꞌ.)

23 Au, naiꞌ Paulus kau, utua ꞌbi naiꞌ Gayus in umi. Atoin asraint ein biasa nabuan he nakrein nbin in umi. In nsonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ.

Naiꞌ Erastus, reꞌ bendahara kota, ma hit aok-bian naiꞌ Kuartus, ansoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ.✡

24 [Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki. On reꞌ naan, tua!]‡

Uisneno naan, maꞌtaniꞌ nneis

25 Ampures ma mboꞌis Uisneno! Fin In nmuiꞌ kuasat he naꞌbeꞌib ki. In Rais Reko, nak on reꞌ naan, ma au unoniꞌ ma utoon on reꞌ naan amsaꞌ, oras au ubenoꞌ ma utoon anmatoom nok Yesus Kristus. Uisneno es anfei natoon kit areꞌ rasin naan ok-okeꞌ reꞌ nmatoom nok Kristus, reꞌ un-unuꞌ te sin ka nahiin sin fa, natuin maꞌnifaꞌ feꞌ. 26 Mes oras ia, rasin reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ antui nain sin anbin Suur Akninuꞌ, ro mamniit ein een. Uisneno ro ka nmaet fa, In es reꞌ anꞌator he tuaf ein naꞌkon puru ma pah anfuun am nateef bisa nahiin rasi reꞌ unuꞌ te maꞌnifaꞌ. Nok ranan naan, sin bisa npirsai Je, ma sin nmoeꞌ natuin In romin. 27 Suma In nmees kuun, Uisneno. Suma In nmees kuun nahiin batuur-batuur areꞌ kanan rasi. Au ꞌait siit pures-boꞌis ꞌeu Ne, natuin Yesus Kristus In ꞌmepun! Tebes, ro namneo, tua!

Au surat antuuꞌ ma nheuꞌ on naan, tua.

Saloom,

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:13 Haef ein sin Retaꞌ 19:21

✡ 1:16 Naiꞌ Markus 8:38

✡ 1:17 Naiꞌ Habakuk 2:4

✡ 1:21 Efesus 4:17-18

✡ 1:23 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:16-18

✡ 2:1 Naiꞌ Mateos 7:1, Naiꞌ Lukas 6:37

✡ 2:6 Fainekat 24:12

* 2:9 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “nfee nahuun neu atoin Yahudis sin, ma nfee neu atoin ka Yahudis fa msaꞌ.” Anbi eraꞌ seo (9), in sairt ii nak, “Areꞌ pah ii of napein susat, anneis-neis atoin Yahudis, ma atoniꞌ ka Yahudis fa msaꞌ.” Anbi eraꞌ boꞌes (10), in sairt ii nak, “Uisneno of nait naꞌrat-ratan tuaf ein reꞌ anmoꞌen rais reko, anneis-neis atoin Yahudis, ma atoniꞌ ka Yahudis fa msaꞌ.”

✡ 2:11 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:17

✡ 2:24 Naiꞌ Yesaya 52:5

✡ 2:29 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 30:6

✡ 3:4 Siit Pures-Boꞌis sin 51:4

✡ 3:12 Siit Pures-Boꞌis sin 14:1-3, 53:1-3

✡ 3:13 Siit Pures-Boꞌis sin 5:10, 140:4

✡ 3:14 Siit Pures-Boꞌis sin 10:7

✡ 3:17 Naiꞌ Yesaya 59:7-8

✡ 3:18 Siit Pures-Boꞌis sin 36:2

✡ 3:20 Siit Pures-Boꞌis sin 143:2, Galatia 2:16

✡ 3:22 Galatia 2:16

✡ 3:30 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:4, Galatia 3:20

✡ 4:3 Retaꞌ Ahun-hunut 15:6, Galatia 3:6

✡ 4:8 Siit Pures-Boꞌis sin 32:1-2

✡ 4:11 Retaꞌ Ahun-hunut 17:10

✡ 4:13 Retaꞌ Ahun-hunut 17:4-6, 22:17-18, Galatia 3:29

✡ 4:14 Galatia 3:18

✡ 4:16 Galatia 3:7

✡ 4:17 Retaꞌ Ahun-hunut 17:5

✡ 4:18 Retaꞌ Ahun-hunut 15:5

✡ 4:19 Retaꞌ Ahun-hunut 17:17

✡ 4:25 Naiꞌ Yesaya 53:4-5

✡ 5:12 Retaꞌ Ahun-hunut 3:6

✡ 6:4 Kolose 2:12

✡ 7:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:17, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:21

✡ 7:11 Retaꞌ Ahun-hunut 3:13

✡ 7:15 Galatia 5:17

✡ 8:11 1 Korintus 3:16

✡ 8:15 Naiꞌ Markus 14:36, Galatia 4:6

✡ 8:17 Galatia 4:5-7

✡ 8:20 Retaꞌ Ahun-hunut 3:17-19

✡ 8:23 2 Korintus 5:2-4

✡ 8:36 Siit Pures-Boꞌis sin 44:23

* 9:2-3 Pah Yahudis naan, on reꞌ pah Israꞌel, etun atoin Yahudis reꞌ natua nbi pah Israꞌel, ma nbin bare-bare bian amsaꞌ. Mes uuf naiꞌYahuda ka humaꞌ meseꞌ fa nok pah Yahudi. Fin uuf naiꞌ Yahuda naan, es reꞌ uuf es naꞌko uuf boꞌes am nua pah Israꞌel.

✡ 9:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 4:21, 14:22

✡ 9:5 Retaꞌ Ahun-hunut 32:22-32

✡ 9:7 Retaꞌ Ahun-hunut 21:12

✡ 9:9 Retaꞌ Ahun-hunut 18:10

✡ 9:11-12 Retaꞌ Ahun-hunut 25:23

✡ 9:13 Naiꞌ Meliaki 1:2-3

✡ 9:15 Anpoin naꞌkon Pah Masir 33:19

✡ 9:17 Anpoin naꞌkon Pah Masir 9:16

✡ 9:18 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 7:7-9

✡ 9:20 Naiꞌ Yesaya 29:16, 45:9

✡ 9:25 Naiꞌ Hosea 2:23

✡ 9:26 Naiꞌ Hosea 1:10

✡ 9:28 Naiꞌ Yesaya 10:22-23

✡ 9:29 Naiꞌ Yesaya 1:9

✡ 9:32-33 Naiꞌ Yesaya 28:16

✡ 10:5 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 18:5

✡ 10:8 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 30:12-14

✡ 10:11 Naiꞌ Yesaya 28:16

✡ 10:13 Naiꞌ Joel 2:32

✡ 10:15 Naiꞌ Yesaya 52:7

✡ 10:16 Naiꞌ Yesaya 53:1

✡ 10:18 Siit Pures-Boꞌis sin 19:5

✡ 10:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:21

✡ 10:20 Naiꞌ Yesaya 65:1

✡ 10:21 Naiꞌ Yesaya 65:2

✡ 11:1 Filipi 3:5

✡ 11:3 1 Uisf ein sin Retaꞌ 19:10,14

✡ 11:4 1 Uisf ein sin Retaꞌ 19:18

✡ 11:5-6 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 7:7-8

✡ 11:8 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 29:4, Naiꞌ Yesaya 29:10

✡ 11:10 Siit Pures-Boꞌis sin 69:23-24

✡ 11:26 Naiꞌ Yesaya 59:20-21

✡ 11:27 Naiꞌ Yeremias 31:33-34

✡ 11:33 Naiꞌ Yesaya 55:8

✡ 11:34 Naiꞌ Yesaya 40:13

✡ 11:35 Naiꞌ Ayup 41:11

✡ 11:36 1 Korintus 8:6

✡ 12:5 1 Korintus 12:12

✡ 12:6 Naiꞌ Mateos 24:11,24, 1 Korintus 14:29, 1 Naiꞌ Yohanis 4:1-6

✡ 12:8 1 Korintus 12:4-11

✡ 12:14 Naiꞌ Mateos 5:44, Naiꞌ Lukas 6:28

✡ 12:16 Fainekat 3:7

✡ 12:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:35

* 12:20 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “on reꞌ nateek ai fraaꞌ anbi in aꞌnakan.” Ahiint ein anbin Suur Akninuꞌ nak, naan in aꞌmoufn ii, “in namaeb on ma anhormaat ko.”

✡ 12:20 Siit Pures-Boꞌis sin 140:10, Fainekat 25:21-22

✡ 13:7 Naiꞌ Mateos 22:21, Naiꞌ Markus 12:17, Naiꞌ Lukas 20:25

✡ 13:9 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:13-15,17, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:17-19,21, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18, Naiꞌ Mateos 22:39, Naiꞌ Markus 12:29-31

✡ 14:6 Kolose 2:16

✡ 14:10 2 Korintus 5:10

✡ 14:11 Naiꞌ Yesaya 45:23

✡ 15:3 Siit Pures-Boꞌis sin 69:8

✡ 15:9 2 Naiꞌ Samuel 22:50, Siit Pures-Boꞌis sin 18:50

✡ 15:10 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:43

✡ 15:11 Siit Pures-Boꞌis sin 117:1

✡ 15:12 Naiꞌ Yesaya 11:10

✡ 15:21 Naiꞌ Yesaya 52:15

✡ 15:22 Roma 1:13

✡ 15:26 1 Korintus 16:1-4

✡ 15:27 1 Korintus 9:11

* 16:3 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “Priska”. Priska ma Priskila naan, kanaf meseꞌ.

✡ 16:3 Haef ein sin Retaꞌ 18:2

† 16:7 Suur Akninuꞌ uab Yunani reꞌ reko nneis ma manasik anneis antui mnak, Yunia (kaan bifee). Bian antui mnak, Yulia (kaan bifee). Anmurai naꞌko abat boꞌes am teun, bian antein antui am nak, Yunias (kaan atoniꞌ). Amnaist ein naꞌko un-unuꞌ, naan aam Andronikus ma ain Yunia naan, fee-mone reꞌ nmepun neun Uisneno on reꞌ aam Akila ma ain Priskila.

✡ 16:13 Naiꞌ Markus 15:21

✡ 16:16 1 Korintus 16:20, 1 Tesalonika 5:26

✡ 16:21 Haef ein sin Retaꞌ 16:1

✡ 16:23 Haef ein sin Retaꞌ 19:29, 1 Korintus 1:14, 2 Naiꞌ Timotius 4:20

‡ 16:24 Suur Akninuꞌ uab Yunani reꞌ manasik anneis ma reꞌ reko nneis-neisi, ka ntui fa eraꞌ boꞌ nua mhaa reꞌ ia.

1 Korintus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Naiꞌ Paulus in surat ahunut

neu apirsait ein et kota Korintus

1 Korintus

1

Saloom

1 Surat reꞌ ia naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, tua. Uisneno npiir inrair kau he ꞌjair Yesus Kristus In haef. Ma naiꞌ Sostenes nsonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ. 2 Au ꞌtui ma ꞌsonuꞌ surat reꞌ ia ꞌeu ki, es reꞌ Uisneno In atoin apirsait ein abitan kota Korintus. In npiir naan ki he mjair In tuaf akniunꞌ ein, natuin hi mpirsai mrair Yesus Kristus. In nakninuꞌ ki on reꞌ In nakninuꞌ apirsait ein ok-okeꞌ et mee-mee jah amsaꞌ. Fin sin ntotin turun-babat naꞌko hit Usiꞌ Yesus Kristus amsaꞌ, reꞌ Uisneno nbaꞌan nain naꞌko unuꞌ he nreek Ee neem. Rarit In njair hit Usiꞌ, ma In njair sin Uis amsaꞌ.✡

3 Au ꞌonen ꞌeu hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus. Au ꞌtoit he Sin naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, maut he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus antoit sukuur, natuin atoin Korintus sin

4 Ansuun oras au umnau ki, au uꞌuab ꞌok au Usiꞌ mꞌak, “Makasi kouꞌ-koꞌu natuin atoin Korintus sin rais pirsait!” Fin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, natuin hi mpirsai piut meu Yesus Kristus, reꞌ In nreek Ee neem. 5 Rarit In nfee ki ꞌbeꞌif ma maꞌtanif he minaob mepu ma reꞌot humaꞌ-humaꞌ, natuin hi mmafuut mok Ne. Naan anmoeꞌ ki mjair atoin amuꞌit ambi hi neekm ein. Es naan ate, hi mihiin batuur-batuur rasin reꞌ pentiing anneis anmatoom nok In raan aꞌhonis. Hi mihiin ranan mee es reꞌ reko nneis he mitoon amsaꞌ meu tuaf anmatoom nok Kristus. 6 Rasin naan ok-okeꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, rasin reꞌ hai mitoon sin meu ki nmatoom nok Kristus, naan naꞌuu ma naꞌbaaꞌ maꞌtaniꞌ nrair et hi neekm ein. Etun hi mpirsai ma hi neekm ein naꞌkiꞌin feꞌ, mak rasin reꞌ naan ro batuur. 7 Onaim hi mtoupu mrair areꞌ rais arekot sin reꞌ Uisneno In Asmanan anbatin nfee neu Iin na. Ka nabait fa saaꞌ es aꞌkreꞌo msaꞌ. Rarit hi mpa-pao neno naan, reꞌ of Uisneno nfei je he naruruꞌ ma nakriraꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus, neu mansian ii ok-okeꞌ. 8 Kristus naan, es reꞌ anhaꞌtain ki he hi maran ma mtahan piut tar antea In nkoen On anfain neem anbi pah-pinan ia. Nok ranan naan, hi ka mmouf fa, ma ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ bisa nait ma nasaeb sanat neu ki. 9 Hit bisa tpirsai Uisneno In Kabin ma Prenat, fin saaꞌ reꞌ In naꞌuab ee naan, In nmoeꞌ je te, njair. Rarit ro tebes In of anmoeꞌ rasin reꞌ ia neu ki. Fin In es reꞌ anfei ranan he hi bisa mihiin mirek-rekoꞌ In Anah, es reꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus.

Jemaꞌat ki arki ro he mjair meseꞌ, kais ampeeꞌ ma msisaekn om

10 Aok-bian manekat arki! Anbi rasi ia, au uꞌuab ꞌeik hit Usiꞌ Yesus Kristus In kanan. Onaim au ꞌtoit batuur-batuur he hi misnasab matoes nai. Mes amꞌusaha he mmoin nekaf meseꞌ, ma kais ampeeꞌ ma msisaekn om. Hi ro he mitenab mirek-rekoꞌ ma namnuut mibu-bua, maut he hi mihiin mak, hi mpooh ma mnaaꞌ sarit meseꞌ.

11 Fin anmuiꞌ tuaf naꞌko bi Kloe in uim je nanan reꞌ neem natoon kau mnak, naꞌko hi arki, bian anmatoen piut. 12 Au sairt ii on nai: hi bian mak, “Au reꞌ ia, naiꞌ Paulus iin na!” Bian nak, “Au reꞌ ia, naiꞌ Apolos in tuaf ein na.” Ma nmuiꞌ bian antein anmaktoon ein am nak, “Au reꞌ ia, utuin aam Peꞌu!”* Bian antein nak, “Au reꞌ ia, aꞌneen ma utniin ꞌeu Kristus anmees jah!”✡

13 Hi teenb ein, on mee? Kristus In nonot-asar ka bisa nbaits ok fa. Aiꞌ hi mitenab am mak, au es reꞌ amates aꞌbi hau nehe ꞌeu ki? Kaah fa, joo! Aiꞌ, oras sin nasrain ki npaek au kanak he nataam ki mjair au ngguin? Ka on fa naan, tua! 14 Au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno, fin oras au ꞌbi naan ꞌok ki, au ka usrain fa tuaf. Suma au usrani haa naiꞌ Krispus ma naiꞌ Gayus.✡ 15 Nok ranan naan, ka nmuiꞌ fa tuaf nak, “Sin nasrain kau npaek naiꞌ Paulus in kanan, rarit au ꞌjair naiꞌ Paulus iin na.” 16 (Au feꞌ umnau. Au usrain tuaf bian aꞌbi naiꞌ Stefanus in umi msaꞌ. Mes au ka umnau fa karu nmuiꞌ tuaf bian antein reꞌ au usrain, aiꞌ kaah.)✡

17 Fin Kristus ka nreek haefan kau fa he ꞌnao usrain tuaf. Au mepu reꞌ he uꞌteesn ee ji, es reꞌ ꞌnao utoon Uisneno In Rais Reko. Mes karu au utoon tuaf on naan, In ka nroim fa he uꞌuab ꞌeik mahinif, he ururuꞌ ma ukriir ahaa ꞌeik uab hinef ma manoef. Fin karu au uꞌuab on naan, naan nabait kuasa naꞌko retaꞌ reꞌ anmatoom nok Kristus In aꞌmaten anbi hau nehe.

Kristus antoup In kuasa naꞌko Uisneno

18 Anmuiꞌ tuaf natenab nak, areꞌ kanan rasin reꞌ hit taretaꞌ sin anmatoom nok Kristus In aꞌmaten anbi hau nehe naan, mono ꞌmaten. Mes tuaf human on reꞌ naan, of anbaits on naꞌko Uisneno. Te kaah, neu kit, Kristus In aꞌmaten naan naruruꞌ ma nakriraꞌ Uisneno In kuasa he nsoi nafetin kit naꞌko hit sanat ma penu sin. 19 Naan on reꞌ Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Yesaya ntui niit am nak,

“Uisneno nak,

‘Areꞌ kanan rasi reꞌ ahiint ein nahiin sin,

Au of aꞌpukai ma ꞌsisaꞌen ꞌain sin,

he njair rasi reꞌ ka maꞌosaꞌ fa.

Sin mahiink ein nahuumb on, on mee-mee msaꞌ,

Au of ꞌait iꞌporin ꞌain sin,

he njair rasi reꞌ ka mapakeꞌ fa.’ ”✡

20 Unuꞌ te, Uisneno ro tebes naꞌuab on reꞌ naan. Rarit oras ia, anjair on mee? Ahiint ein, anjarin on mee? Tunggur agaam ein, anjarin on mee? Ma reꞌ tuaf reꞌ naꞌsitiꞌ nahiin rasi ma niis, anjarin on mee? Amneen miit! Uisneno nmoeꞌ sin on reꞌ amonot! In nfaki nrair tenab ma ronef reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ anbi pah-pinan ia, ma nmoeꞌ sin he ka maꞌosaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ.✡

21-22 Uisneno In mahinin, maꞌtain reꞌuf. Maski mansian ii naan in tuan ee ahinit, mes sin tenab ma roenk ein kuuk ka nanokab fa he sin bisa nahiin batuur Uisneno. Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno anpaek In mahinin he nfei ranan neu mansian. Fin unuꞌ te, In natenab am nak, “Maski mansian ii nak Au haef ein amoont ein, mes on mee-on mee msaꞌ, Au ro he ꞌreek haefan tuaf he nnao natonan sin rasi reꞌ batuur anmatoom nok Kau.” Fin Uisneno nafeek anrair he npaek haan beno reꞌ In haef ein neik je naan, he tuaf bisa npirsai Je. In he npaek ranan naan he nsoi nafetin tuaf naꞌko sin sanat ma penu sin.

Mes mansian ii naan Uisneno In ranan naan nak, mono. Etun sin ka nromin fa he ntoe natuin Uisneno In haef ein. Fin atoin Yahudis sin suma ntoitn ahaa rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, he sin bisa nkius Uisneno In kuasa. Ma atoin Yunanis sin suma nromin he nnenan kuuk rais mahiin ein reꞌ matopuꞌ ma ntaam neu tenab ma ronef, natuin sin teenb ein kuuk. 23 Maski on naan amsaꞌ, mes hai reꞌ amjair Uisneno In haef ein, suma mnao he mitoon meu tuaf am mak, “Uisneno nreek anrair Kristus, es reꞌ Tuaf reꞌ In nbaꞌan nain he nreek Ee neem. Rarit tuaf bian ankuus naꞌmaet Je nbi hau nehe.” Oras atoin Yahudis sin anneen retaꞌ naan, sin he ntorak ma nporin rasi naan, fin natuin sin tenab, Tuaf reꞌ Uisneno he nreek Ee neem, ka bisa nmaet fa on reꞌ naan. Oras atoin Yunanis sin anneen retaꞌ naan, sin nateenb ein am nak, “Retaꞌ naan ro mono batuur-batuur!” 24 Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ Uisneno npiir nain je he njair Iin na. Bian sin naꞌkon atoin Yahudis, ma bian ka atoin Yahudis fa. Natuin sin reꞌ naan, Kristus In aꞌmaten naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair sin am nak, Uisneno In kuasan kouꞌ reꞌuf ma In mahinin, maꞌtain reꞌuf. 25 Maski mansian ii naan Uisneno In ranan naan nak, amonot, mes In nahini nneis naꞌko sin. Ma maski sin natenab Uisneno ka nmuiꞌ fa kuasa saaꞌ-saaꞌ, mes In kuasa koꞌu nneis naꞌko sin.

26 Aok-bian manekat arki! He hi bisa mihiin au uab reꞌ ia, mimnau oras hi ꞌhakem ma hi ꞌnaom, oras Uisneno npiir naan ki he mjair Iin na. Tatuin mansian ii in ꞌresit ma taibaꞌ, anbi hi tnaanm ein ka nmuiꞌ fa tuaf namfau reꞌ nahiin, ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ nmuiꞌ pengaru, ma ka nmuiꞌ fa tuaf amfaun naꞌko nonot-asar reꞌ makanaꞌ. 27 Mes Uisneno npiir he npaek tuaf reꞌ mansian ii naan ee amonot, he namaebaꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee ahinit. Ma In npiir he npaek tuaf amsaꞌ reꞌ mansian ii naan ee ka nmuiꞌ fa kuasa saaꞌ-saaꞌ, he namaebaꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee nmuiꞌ kuasa. 28 Rarit In npiir naan aꞌbaut reꞌ ka makanaꞌ fa, reꞌ mansian ii nkanaꞌpaar sin. Fin Uisneno he npaek sin he nmoeꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee maꞌtaniꞌ, njair on reꞌ ka maꞌosaꞌ ntein fa. 29 Henatiꞌ, oras atoniꞌ anbaisenu nꞌain Uisneno, ka nmuiꞌ fa tuaf es amsaꞌ reꞌ bisa npaas in aꞌbasan nak, in reꞌ naan, ro maꞌtaniꞌ.

30 Fin Uisneno nmees kuun es reꞌ nfei ranan he hi bisa mtaam amjair Yesus Kristus Iin na. Uisneno es reꞌ nmoeꞌ Naiꞌ Yesus anjair Tuaf reꞌ nfee kit In mahinin. Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ nmoeꞌ kit bisa tmarameꞌ tok Uisneno. Naiꞌ Yesus naan, es reꞌ nmoeꞌ kit bisa tmoni kninuꞌ ma tamnoon. Ma In es reꞌ nsoi nafetin kit naꞌko saant ii in kuasan. 31 Naan on reꞌ matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Sekau nroim he npures ma nboꞌis,

reko nneis sin npures ma nboꞌis hit Usiꞌ In aꞌmoꞌen ma taos.

Kais naikas ma nanaib sin tuak ein kuuk!”✡

2

Hit ro he tatoon maat-maat teu areꞌ kanan mansian anmatoom nok Usif Yesus In aꞌmaten anbi hau nehe

1 Aok-bian manekat arki! Unuꞌ te, oras au ꞌuum ꞌeu ki, au ꞌfei ma utoon ꞌeu ki Uisneno In rais maꞌnifaꞌ reꞌ unuꞌ feꞌe te, mansian ii ka nahiin je fa. Mes au ka ꞌeik fa uab ein naan he uꞌuab beꞌo. Ma au ka ꞌpaek fa uab boo msaꞌ he ururuꞌ ma ukriraꞌ au mahiin ki kuuk. 2 Oras au ubua ꞌok ki, au uꞌtenab on nai: au suma ururuꞌ rasi meesꞌ aah, es reꞌ Yesus Kristus. In reꞌ naan, Tuaf reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je naꞌko unuꞌ he nreek Ee neem. Mes oras Naiꞌ Yesus anpoi ma nboor neem, mansian ii nkuus naꞌmaet Je nbi hau nehe. Fin suma rasi naan ahaa, reꞌ au uhiin je batuur.

3 Neno naan, oras au ubua ꞌok ki, au ꞌnaben ate, au ka ubeiꞌ fa, ma au umtau ma uꞌtaꞌi msaꞌ.✡ 4 Au uabak ma au haan beno naan, bisa tahiin je nok akninuꞌ. Fin au ka ꞌpaek fa uab reꞌ bainesiꞌ he ꞌfuriꞌ ki. Kaah fa, tua! Mes oras au uꞌuab naan, kninuꞌ nrair neu tuaf nak, Uisneno In Asmaan Akninuꞌ anꞌator kau, ma In kuasa nbi kau msaꞌ. 5 Fin au utenab, ka reko fa karu hi mpirsai Uisneno, natuin hi mneen ma mitniin mansian ii in uab mahiin ein ahaa. Reko nneis hi mpirsai Uisneno, natuin In naruruꞌ ma nakriraꞌ In kuasan neu ki.

Uisneno nanoniꞌ kit anmatoom nok rais mahinif reꞌ batuur

6 Te kaah, oras hit taꞌuab tok tuaf reꞌ in rais pirsait ee namnais jen, hit tanoniꞌ tpaek uab ein reꞌ ntaam neu tenab ma ronef. Mes ka ntaam fa neu teenb am ronef reꞌ natuin mansian pah-piin ii in tenab, aiꞌ natuin saaꞌ reꞌ anaaꞌ apreent ein nanoniꞌ sin oras ia. Fin noinꞌ ein naan, of namnekun okeꞌ. 7 Mes hai suma minoniꞌ meu tuaf, rais mahinif reꞌ nsaun neem naꞌkon Uisneno. Fin un-unuꞌ te, oras pah-pinan ka njair fa feꞌ, Uisneno naꞌnifaꞌ rasin naan. Mes oras ia, In nafeek he nfei rais maꞌniif ein naan neu kit, he hit tapein sapaaf anbi In pinan ma krahan. 8 Mes tuaf reꞌ oras ia annaaꞌ aprenat, sin ka nahiin fa Uisneno In mahinif reꞌ batuur. Fin karu sin nahinin, ka neu fa he sin nkuus naꞌmaet hit Usiꞌ reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ nbi hau nehe.

9 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi nmatoom nok Uisneno In rais maꞌnifaꞌ reꞌ unuꞌ te maꞌkoroꞌ mnak,

“Anmuiꞌ rasi reꞌ mansian ii ka nkius niit ee fa feꞌ nok in matan fuan,

ma nmuiꞌ rasi reꞌ mansian ii ka nneen niit ee fa feꞌ nok in rukin,

reꞌ mansian ii ka bisa natenab naan ee fa.

Te kaah, Uisneno nabarab ma naroitan nain rasin reꞌ naan ok-okeꞌ,

neu tuaf reꞌ anneek Ee.”✡

10 Batuur unuꞌ te, tuaf ka nahiin fa rasin naan, mes oras ia Uisneno npaek In Asmaan Akninuꞌ he nfei rasin naan neu kit.

Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naan, nahiin nain areꞌ kanan rasin reꞌ naan. In anparikas tar namnuut amsaꞌ Uisneno In nekan nanan. 11 Hit es-es ate, atmuiꞌ kuuk asmanaf atbi hit nekak. Etun hit mansian ii tatenab ma tmoeꞌ rasi humaꞌ-humaꞌ, es-es ate nok iin ja. Ma ka tiit fa tuaf aꞌtetaꞌ reꞌ nahiin batuur hit nekak nanan, suma hit asmaank aa kuuk. On naan amsaꞌ Uisneno. Ka tiit fa tuaf es amsaꞌ, reꞌ nahiin Uisneno In nekan nanan. Suma In Asmaan aa kuun es reꞌ nahiin Je batuur.

12 Hit ttoupu trair Uisneno In Asmanan, ma In es reꞌ anꞌator kit. Etun hit ka tatuin fa mansian pah-pinan ia sin tenab. Natuin Uisneno In Asmanan et hit nekak nanan, etun hit bisa tahiin areꞌ kanan rais reko reꞌ In nmoeꞌ sin neu kit.

13 Natiꞌ te, hit taꞌuab rasin naan. Fin hai mitoon rasin reꞌ Uisneno In Asmanan nanoniꞌ sin neu kai. Rarit hai ka minoniꞌ fa tuaf ampaek uab reꞌ antaam neu mansian ii tenab. Mes hai minoniꞌ mpaek uab naꞌko Uisneno In Asmanan, neu tuaf reꞌ nahiin Je. 14 Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno In Asmanan, rarit in nneen hai uab ein, in ka ntoup reko fa. In natenab, “Saaꞌ na es reꞌ naan? Ka ntaam fa neu tenab ma ronef!” Te kaah, maski on naan amsaꞌ, tuaf naan ka bisa nahiin fa rasin naan, fin In ka nmoni nmafuut fa nok Uisneno In Asmanan. 15 Tuaf reꞌ nmoni nmafuut nok Uisneno In Asmanan, es reꞌ bisa nahiin areꞌ kanan rasin naan, ma bisa nahiin mee es reꞌ batuur. Mes tuaf bian sin nꞌukur ate ka niis naan fa tuaf naan. 16 Bisa on mee? Fin matuꞌi nbi Suur Akninuꞌ mnak:

“Sekau bisa nahiin ma nakeo Uisneno In tenab?

Aiꞌ sekau es reꞌ bisa nꞌator ma nreun Uisneno,

he In nmoeꞌ natuin tuaf naan in fainekat?

Ka tiit fa tuaf meseꞌ msaꞌ, tua!”✡

Te kaah, hit bisa tahiin rasin naan, natuin Kristus anturun ma nbaab kit he hit bisa tatenab tatuin In tenab.

3

Hit apirsait ii ro he tmeup nekaf meseꞌ teu Uisneno, ma kais atmatoe es nok es

1 Aok-bian manekat arki! Neno naan oras au ꞌbi naan, hi on reꞌ tuaf reꞌ ka mmafuut fa feꞌ mok Uisneno In Asmanan. Fin hi suma mroim mituin hi roim ein kiim, on reꞌ mansian biasa. Es naan ate, au ka bisa uꞌuab ꞌok ki fa on reꞌ atoni mnasiꞌ, fin hi on reꞌ riꞌaan ein feꞌ. 2 Au ro he unoniꞌ ki anmatoom nok rasi reꞌ maꞌkaaf aah, fin hi ka mibarab fa feꞌ he mtoup rais maꞌfenaꞌ reꞌ he taknutuꞌ tteniꞌ on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ka bisa fa feꞌ he neuk sisi. Te kaah, hi ro he miꞌbeiꞌ on reꞌ atoni mnasiꞌ reꞌ biasa neuk sisi. Mes oras ia, hi feꞌ on reꞌ riꞌana kruꞌuf reꞌ suma nahini haa he nsuus.✡ 3 Fin hi feꞌ mitenab on reꞌ tuaf reꞌ suma natuin sin roimk ein kuuk. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ anneis ki, hi mitiun goe, ma mmatoe es nok es! Es naan ate, au ꞌak hi suma mituin hi roim ein kiim. Nok ranan naan, hi on reꞌ mansian biasa nbi pah-pinan ia goah. 4 Natuin hi bian mak, “Au reꞌ ia, naiꞌ Paulus iin na!” Ma bian mak, “Au reꞌ ia, naiꞌ Apolos iin na!” Ansuun oras hi miꞌuab on naan, hi miruruꞌ ma mikriraꞌ mak, hi humaꞌ meseꞌ on reꞌ mansian biasa goah.✡

Hi reꞌ naan on reꞌ pooꞌn es

5 Te kaah, naiꞌ Apolos naan, sekau? Ma au, naiꞌ Paulus reꞌ ia, sekau? Fin hai nua kai reꞌ ia, suma mjair aan reun ahaa. Hai es reꞌ miruruꞌ ma mikriraꞌ ranan he hi bisa mpirsai Kristus. Naiꞌ Apolos nanaobaꞌ mepu natuin Usiꞌ In aprenat. Ma au on naan amsaꞌ. 6 Au es reꞌ utoon uhun-huun ꞌeu ki anmatoom nok Kristus. Naan on reꞌ au es reꞌ aꞌseen fini. Rarit naiꞌ Apolos neem nanoniꞌ ki. Naan on reꞌ in es reꞌ anpoin finin reꞌ au ꞌseen aꞌrair sin. Mes Uisneno naan, In es reꞌ anmoeꞌ finin naan natoron, nmonin, naꞌnaen ma namrian.✡

7 Onaim tuaf reꞌ anseen finin, in ka maꞌosaꞌ fa. Ma reꞌ anpoin finin naan, in ka maꞌosaꞌ fa msaꞌ. Suma rais jes reꞌ maꞌosaꞌ, es reꞌ Uisneno. Fin In es reꞌ anmoeꞌ finin naan anmonin ma namrian. 8 Tuaf reꞌ anseen, ma tuaf reꞌ anpoin, sin anmepun nabu-buan, sin on reꞌ ameput bubu meseꞌ. Ma too mfaun reꞌ nanaobaꞌ Usiꞌ In mepu, of In nbaras sin suus-haet ein naan. 9a Fin hit tbuꞌ-buaꞌ atjair Uisneno In ameput. Ma hi mjair on reꞌ Uisneno In poꞌon reꞌ In he nmeup naan.

Hi reꞌ naan, on reꞌ uim jes

9b On naan amsaꞌ, hi on reꞌ uim jes, reꞌ Uisneno he nafenaꞌ. 10 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau. Etun au on reꞌ aꞌnaak tukan. Rarit Uisneno nturun ma nbaab kau he au unoniꞌ ki ꞌeik rasi ꞌsuik fein naꞌko unuꞌ, he uhakeꞌ fanderen reꞌ maꞌtaniꞌ ꞌbi hi ꞌmonim. Rarit tuaf bian nanoniꞌ ki, he sin nafeen ein anbin fanderen naan in tunan reꞌ au ꞌmoꞌe. Mes tukan meseꞌ-meseꞌ ro he nmeup rek-reko he nafenaꞌ rek-reko ma batuur. 11 Fanderen reꞌ maꞌtaniꞌ nhake nrair, es reꞌ Yesus Kristus. Onaim ka nmuiꞌ fa tuaf es, reꞌ bisa nafenaꞌ fanderen bian anbi hi neekm ein, fin Uisneno nahakeꞌ nrair fanderen reꞌ maꞌtaniꞌ ma batuur.

12 Tebes, of anmuiꞌ tuaf reꞌ he nafenaꞌ anbi fanderen naan npaek ramuan humaꞌ-humaꞌ. Bian anromin he npaken ramuan on reꞌ noni mnatuꞌ, noin mutiꞌ, aiꞌ faut arimat. Bian he npaken ramuan biasa on reꞌ hau, huun, aiꞌ huu-musu. 13 Mes ansuun-suun ameput in meup goe of mamnitaꞌ, ma too mfaun ein niit ma nahiin in mepu naan, reko aiꞌ kaah? Fin oras Uisneno of nafeek ansuun tuaf in rasi, Uisneno he nꞌui je, nahuum on reꞌ In npaek ai he nakriraꞌ tuaf-tuaf in meup goe bisa ntahan aa oo, aiꞌ kaah? 14 Karu anꞌui nrair tuaf es in meup goe npaek ai, ma ramuan reꞌ in npaek je naan bisa ntahan feꞌ, Uisneno of anfee in upan anbi neon goe tnanan. 15 Mes karu anꞌui nrair tuaf-tuaf in meup goe npaek ai, ma ramuan reꞌ in npaek je he nahakeꞌ nbi fanderen naan anputu te, Uisneno ka nfee fa neu tuaf naan upan saaꞌ-saaꞌ. Mes tuaf ameput naan bisa napein fetin feꞌ, maski in on reꞌ tuaf reꞌ naen anpoi naꞌko uim aputus, ma in he noi nmaet.

Hi reꞌ naan, on reꞌ Uisneno In uim onen es

16 Hi ro he mihiin mak, hi on reꞌ Uisneno In uim onen es amsaꞌ, ma In Asmaan ee natua nbi in nanan✡ 17 Ma karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nareuꞌ Uisneno In uim onen, es reꞌ In bareꞌ ꞌtua-haꞌ naan, ampaant om, oo! Uisneno of nareuꞌ niis ne msaꞌ! Fin Uisneno In uim onen naan, kninuꞌ. Es naan ate hi ro he kninuꞌ msaꞌ.

18 Ho kais mupoi ho tuam aan! Karu ho maan ho tuam aan ahinit, ma muhiin main areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ mutuin abitan pah-pinan oras ia sin mahiink ein, naan makriraꞌ maat-maat anrair nak, ho ka muhiin fa rasi meseꞌ msaꞌ. Karu ho mukeo ma msadaar mak, ho ka muhiin fa saaꞌ-saaꞌ, naꞌ ho bisa mmurai munoniꞌ. 19 Mansian pah-pinan oras ia sin tenab naan, Uisneno naan ee amoont ahaa. Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak,

“Anmuiꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee, ahinit ma amanoet,

mes Uisneno of anpaek sin tenab ma roen reuꞌf ein naan kuuk,

rarit nakreo ma namouf nafaniꞌ he nareuꞌ sin!”✡

20 Matuꞌi nbi surat bian am nak,

“Hit Usiꞌ nahiin ma nakeo nrair saaꞌ reꞌ atoin ahiint ein natenab,

ma tuaf reꞌ ro tebes nahiin he nmoeꞌ on mee,

In nahini nrair nak, sin suma natenab areꞌ rasi reꞌ ruum am parsuum aah.”✡

21-22 Onaim hi kais maikas ma minaib tuaf es mak, in ro maꞌtaniꞌ. Fin Uisneno es reꞌ nait nanaib tuaf he naꞌnaak ki. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ anjair hi ngguin een. Onaim hi aꞌnaakt ein, on reꞌ: au, naiꞌ Apolos, ma naiꞌ Petrus,* hai ok-okeꞌ mjair hi ngguin. Ma areꞌ kanan rasi nbin pah-pinan ia, anjair hi ngguin amsaꞌ, maski hi mmoin aiꞌ mmaet, oras ia aiꞌ amnemat, areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ njair hi ngguin. 23 Ma hi mjair Kristus Iin na. Ma Kristus anjair Uisneno Iin ja.

4

Kristus In haef ein reꞌ In nreek ma nsonuꞌ sin neun mee-mee

1 Onaim hi ro he maan kai on nai: kais maikas ma minaib kai, fin hai reꞌ ia, suma Kristus In aan renuꞌ ma aan rekaꞌ. Ma Uisneno anpirsai kit he tpafaꞌ ma tpanat In rasin reꞌ unuꞌ feꞌe te maꞌniif ein. 2 Tuaf reꞌ anpao in uisn ee in baerꞌ ein, in ro he njair tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ batuur ma namnoon. 3 On mee nok au? Au ꞌmeup utuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ batuur aa oo, aiꞌ kaah? Au ka ꞌrae utuin fa hi mnilei ma mitaib meu kau, on mee. Ma au ka ꞌrae utuin fa biak ein sin rais taibaꞌ neu kau, on mee msaꞌ. Au ka ꞌrae utuin fa au rais taibaꞌ ꞌeu au tuak. 4 Fin maski au neek ii natenab nak, au reok goen, naan ka neu fa he in aꞌmoufn ii nak, au reko kau goen. Reꞌ pentiing ii, Uisneno nnilei ma ntai kau on mee. 5 Onaim hi kais ammoeꞌ jom on reꞌ afeek rasi, he mnilei ma ntai biak ein. Ampao Usiꞌ ankoen On anfain neem. Fin In es reꞌ anfei nain areꞌ kanan rasi. In es reꞌ anheer ma npoe napoitan areꞌ kanan rais maufinu reꞌ atoniꞌ nmoeꞌ ma naꞌkoroꞌ sin anbin meisꞌokan. In nroim he nakriraꞌ areꞌ kanan rasi anbi atoniꞌ in tenab ma in nekan. Rarit Uisneno nroim he natoon rais rekon reꞌ tuaf ein anmoꞌe nrair sin.

6 Aok bian arki! Au uꞌuab anmatoom nok au baꞌe naiꞌ Apolos, nahuum on reꞌ au ꞌfee ꞌtopeꞌ he hi bisa minoniꞌ rais jes naꞌko kai, on nai: Ammoeꞌ mituin rasin reꞌ matuꞌi anbi Suur Akninuꞌ Uisneno nmees jah. Kais ammoeꞌ mituin bian antein. Karu hi minoniꞌ rasi naan, hi kais ammapeis, ma mifeef koꞌu natuin hi mituin tuaf es, ma mkanaꞌpaar biak ein. 7 Onaim on mee? Hi maan hi tuam ein atoniꞌ ꞌtet-tetaꞌ, oo? Kaisaꞌ on naan! Fin areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ hi mtoup sin, hi mipein sin naꞌkon Uisneno. Onaim karu on naan, nansaaꞌ am es hi mpaas hi ꞌbaasm ein, nahuum on reꞌ hi mꞌusaha mmees-mees kiim? 8 Nahuum on reꞌ saaꞌ-saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ hi mperluu sin, hi mipein sin een. On reꞌ hi amuꞌit amrair jen! Hi mmoeꞌ jom on reꞌ kaes koꞌu, on reꞌ uisf aan, ma hai ka mseroꞌ fa msaꞌ. Te kaah, Uisneno es reꞌ anfee saaꞌ-saaꞌ ein ok-okeꞌ reꞌ hi mperluu sin. Mes karu hi mjair usif batuur ate, of oniꞌ hai bisa mnaaꞌ aprenat mibu-bua mok ki, oo?

9 Hai reꞌ ia, Uisneno anhaefan kai mnao meu mee-mee mbi pah-pinan ia, he mꞌeut ma mitoon meu tuaf-tuaf anmatoom nok Kristus. Mes neot es-neot es au utenab ꞌak of oniꞌ Uisneno anreun kai mhake mbi koit reꞌ-reꞌuf, nahuum on reꞌ atoin bui reꞌ anpao hukun aꞌmaten. Rarit In nfee neu too mfaun ein ok-okeꞌ anbin pah-pinan, ma In ameput sonaf neno tunan sin, he sin nkius ma nnonton kai. 10 Hi maꞌtain reuꞌf ein ki, aiꞌ! Anmuiꞌ tuaf naan ki nak, atoin ahinit, natuin hi arki mmafutuꞌ mbi Kristus. Mes sin naan kai, amonot rek-reko, natuin hai mjair Kristus Iin na. Sin nateenb ein nak, of oniꞌ hi arki reꞌ naan, maꞌtain reuꞌf ein ki. Mes hai arkai, aperot ma akrait aah. Of oniꞌ sin naikas ma ntunaꞌ naꞌrat-ratan ki. Mes sin ka nhormaat kai fa kreꞌo msaꞌ. Ro bainesiꞌ! 11 Antea oras ia msaꞌ, hai mnaben neu hai mimnaah ma mmeon. Hai tai-paekn ein nakroen reꞌun. Biak ein anbeos kai piut-piut. Hai mjair atoin atoes reꞌ ka nmuiꞌ fa umi. 12 Hai mhae mate mbi mepu meik hai ꞌniim ein kiim. Karu atoniꞌ naꞌuab rafuꞌ-rafuꞌ anmatoom nok kai, hai mitaah am mak, “Hai mtoit he Uisneno nmoeꞌ ma ntao rais reko neu ki.” Karu tuaf nasusab kai, hai mifeek he mhaek mibaar, maran ma msabaar aah.✡ 13 Karu atoniꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf hai kaanm ein, hai mpiir maan ranan he mbaras sin meik uab reko ma maminaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, atoniꞌ feꞌ naan kai on reꞌ skukuꞌ aiꞌ makrafuꞌ, reꞌ anꞌoemetab reꞌ he tait itpoirn aah ee.✡

14 Au ꞌtui rasin reꞌ ia, ka neu fa he umaebaꞌ ki. Mes au ꞌroim he ukain ki, natuin au ꞌneek ki nahuum on reꞌ au aanh aa kuuk. Etun au utoon ki, he mtebi mfain mituin raan reko ma batuur. 15 Maski anmuiꞌ too nifun reꞌ naruruꞌ ranan neu ki anmatoom nok Kristus, mes suma au kuuk es reꞌ aꞌjair hi amaꞌ. Fin au reꞌ ia, es reꞌ utoon uhun-huun ꞌeu ki anmatoom nok Yesus Kristus In Rais Reko. Etun hi mpirsai meu Ne. Au ꞌmoeꞌ on naan, natuin au ꞌmafuut maꞌtaniꞌ ꞌok Ne. 16 Onaim au ꞌtoit ꞌeu ki he hi mituin mirek-rekoꞌ au ꞌhetaꞌ ma ꞌtopeꞌ.✡

17 Es naan ate, au ꞌreek ma ꞌsonuꞌ naiꞌ Timotius he nturun ma nbaab ki. Au ꞌneek ee nahuum on reꞌ au aanh aa kuuk. Au ꞌpirsai je, fin in nmoni nmafutu nbi hit Usiꞌ. In of anturun ma nbaab ki he namnaub ki, anmatoom nok au ꞌmonik. Au ꞌmoink ii on naan, natuin au ꞌmafuut ꞌok Kristus, reꞌ Uisneno ansoun Ee ntaam neem. Ma rasi naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ au unoniꞌ msaꞌ ꞌeu too sraniꞌ sin reꞌ nabuan pukan-pukan anbin mee-mee.

18 Anmuiꞌ tuaf naꞌko ki natenab am nak, au ka ꞌjair fa he ꞌeit ꞌeu naan. Es naan ate, sin naꞌnaeb ok. 19 Mes karu hit Usiꞌ nroim, ka ꞌroo fa ntein ate, au ꞌuum ꞌeu kota Korintus. Rarit au of uhiin ain, kar-karu atoin ein reꞌ ia suma nafeefn ahaa oo, aiꞌ batuur sin nmuꞌin kuasa! 20 Fin Uisneno naan, Usif reꞌ anmuiꞌ kuasa. Rarit Iin na ka npaek fa feef maminaꞌ he nafenaꞌ atoniꞌ in rais pirsait, mes sin npaek kuasa reꞌ batuur. 21 Rarit hi roim ein on mee? Karu au ꞌuum ate, au uꞌuab maꞌtaniꞌ ma ꞌfee hukun ꞌeu ki? Aiꞌ au ꞌuum ukriraꞌ rais manekat nok neek maꞌnuraꞌ?

5

Anmuiꞌ tuaf et jemaaꞌt ii anmakoin

1 Au ꞌneen nak, anmuiꞌ tuaf es et hi jemaꞌat naan, anmakoin. Te kaah, reꞌ in nmoeꞌ je naan, maufinu nneis naꞌko atoniꞌ reꞌ ka nahiin fa Uisneno. Fin in ntuup nok in aamf ee in fee muniꞌ.✡ 2 Mes hi beoꞌm ein ii kah een, nahuum on reꞌ hi jemaaꞌt ii reko kuun! Batuurn ii, hi ro he mimaeb om ma msuus. Tuaf on reꞌ naan, hi ro he mriuꞌ mipoitn ee nnao naꞌroo-ꞌroo!

3 Maski hit makaꞌronaꞌ es nok es, mes au neek ii natua nabaar nok ki. Onaim au ufeek aꞌrair amaufinut naan in rasi, nahuum on reꞌ au ꞌbi ꞌain naan. 4 Au ꞌmuiꞌ hak he ufeek on naan, natuin Naiꞌ Yesus hit Usiꞌ, ma au reꞌ ia, In haef. Rarit hi ro he mtook mibua he mifeek rasi naan, meik Usiꞌ In kanan. Ma au neek ii nabua nok ki msaꞌ. 5 Rarit hi mnonaꞌ ma mfee tuaf naan meu niut reuꞌf ein sin aꞌnakat, he ꞌroo-ꞌroo te, tuaf reꞌ naan nait inporin rais maufinun reꞌ etan in nekan. Rarit karu hit Usiꞌ ankoen On anfain neem ate, In bisa nsoi nafetin tuaf naan naꞌko in saant ein.

6 Ka reko fa karu hi mifeef! Kais amnikan mak, hit tseroꞌ raur teif aꞌkreoꞌ goah, he tasaeb uut anjair utunuꞌ no mes-meseꞌ. Raur teif naan on reꞌ atoniꞌ in maufinun. Rarit, karu hi mkoon ee he nmoeꞌ rais maufinu anbi hi sonam ma hi tnanam, of too sraniꞌ bian sin anmoꞌen maufinu msaꞌ!✡ 7 Amriuꞌ atoin maufinu naan naꞌko hi jemaꞌat, on reꞌ unuꞌ te, atoin Yahudis nait inporin raur teif ein ok-okeꞌ naꞌkon sin uimn ein he sin nabaarb ein bukae fesat Paska. Nok ranan naan, naꞌ hi bisa mfani mjair on reꞌ tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat anbi in nekan antein. Hi ro he mjair on reꞌ naan. Unuꞌ te, sin nroro ꞌbib-kaes anaꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat he nfee fuaꞌ-turuꞌ Paska. Namuni te, sin naꞌmaet Uisneno In Tuaf Akninuꞌ, he njari ꞌturuꞌ reꞌ nakninuꞌ hit nekak.✡ 8 Unuꞌ te, atoin Yahudis sin nbukaen fesat Paska npaken utunuꞌ reꞌ ka npaek fa raur teif. Oras ia, hit on reꞌ utunuꞌ reꞌ ka npaek fa raur teif. Es naan ate, hit ro he tpafaꞌ ma tpanat hit tuak ii kuuk he kais atmoeꞌ rais maufiun ein, ma kais atmoeꞌ biak ein neek ein namenan. Hit ro he taꞌuab namneo piut-piut. Nok ranan naan, atoniꞌ niit nak, hit tmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ ii tatuin hit nekak arekot.✡

9 Unuꞌ te, au ꞌtui ꞌiit surat ꞌak, “Kais amseor gom mok tuaf-tuaf reꞌ anmakoin nok tuaf reꞌ ka in fee ja fa, aiꞌ ka in moen ja fa.” 10 Au ka ꞌmuiꞌ fa sarit he hi kais amseor gom mok too mfaun ein ok-okeꞌ nbi pah-pinan reꞌ ka ntae natuin fa Uisneno, aiꞌ atoin akomat, aiꞌ aputa-kriut reꞌ nputa-kriu naan atoniꞌ in bareꞌ, aiꞌ araut ein. Fin karu on naan ate, hi ro mbaits om miꞌko too mfaun ein ok-okeꞌ anbin pah-pinan. 11 Mes oras ia, reꞌ au uꞌuab ee naan, es reꞌ: hi kais amseor gom mok tuaf reꞌ nak in njair atoni sraniꞌ, te kaah, in amakonit, aiꞌ akomat, aiꞌ araut, aiꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf atoniꞌ in kanan, aiꞌ amauf raru, aiꞌ aputa-kriut he ntoup naan biak ein sin baerꞌ ein. Hit kais atseor gok tok atoniꞌ human on reꞌ naan. Kais ambukae mibua mok sin amtein!

12 Hi mmuiꞌ hak he mtai ma mnilei atoni sraniꞌ sin aꞌmoink ein. Mes au ka ꞌmuiꞌ fa hak he ufeek rasi ꞌeu tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno. 13 Fin In kuun of es reꞌ nafeek rasi neu tuaf reꞌ ka npirsai Je fa. Mes hi kais amnikan Uisneno In Suur Akninuꞌ reꞌ matuꞌi mnak, “Tuaf reꞌ anteek in tuan anjair Uisneno Iin na, mes in nmoeꞌ rais maufinu piut-piut, amriuꞌ mipoitn ee, tua!”✡

6

Atoin apirsait kais ammatrakan meu afeek rasi mok aom-bian apirsait bian

1 Karu tuaf asraint es anmakaꞌrasiꞌ nok tuaf asranit bian, nansaaꞌ am es hi mnao meu afeek rasi reꞌ ka nahiin fa Uisneno? Nansaaꞌ am es on naan? Reko nneis ambaiseun atoin apirsait ein, he sin es reꞌ nꞌurus hi rasi! 2 On reꞌ hi ka mihiin fa mmak, atoin apirsait ein reꞌ of nafeek rasi neu areꞌ too nbin pah-pinan ia. Onaim nansaaꞌ am es hi kiim ka mibeiꞌ fa he mꞌurus rais aanꞌ-anaꞌ? 3 Batuurn ii, hit es reꞌ he tafeek Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan sin rasin. Onaim ro tebes hi es reꞌ amꞌurus rasi nsuun-nsuun neno. 4 Saaꞌ antein, karu hi apirsait ammakaꞌrasiꞌ nok rais aanꞌ-aanꞌ ein, nansaaꞌ am es hi mpaek afeek rasi reꞌ atoni sraniꞌ sin ka nhormaat sin fa?

5 Au he uꞌuab rasi piis es, reꞌ anmoeꞌ ki he hi ro he mmae mmaet. On mee? On reꞌ ka tiit tain fa tuaf es anbi hi sonam ma hi tnanam, reꞌ bisa nꞌurus nahiin hi rais aanꞌ-aanꞌ ein, on reꞌ rasi reꞌ anpoi ma nboor anbi hit aok-bian. 6 Mes apirsait es anheer neik in aon-bian apirsait neu afeek rasi! Te kaah, afeek rasi naan ka npirsai fa Uisneno!

7 Naan ka batuur fa, oo? Nisan nain ki goen ate, karu hi mmatrakan es nok es. Reko nneis, amkonan ho aom-bian karu in nmoꞌen nsaan neu ko. Ma karu ho aom-bian apirsait nabaak naan ho baer es, maut he in npaar kuun bareꞌ naan! 8 Mes hi atoin apirsait es anmoꞌe nsaan neu in aon-bian. Ma tuaf es nabaak tuaf es. Te kaah, hi arki atoin apirsait ok-okeꞌ.

9 Hi on reꞌ ka mihiin fa areꞌ rasin reꞌ ia! Te kaah, tuaf reꞌ ka nroim fa he nmoeꞌ rais amneot ma amnonot, ka neu fa he ntaam anjair Uisneno In nonot-asar sin. Kais amkonan hi tuam ein he mtoup rais poi, he hi misanab! Tuaf reꞌ nmakoin nok ka in fee ja fa, aiꞌ ka in moen ja fa, araut, amakaket, atoniꞌ nkoin atoniꞌ, 10 abakat, akomat, amauf raru, tuaf reꞌ ankanaꞌpaar es in kanan, aputa-kriut he ntoup naan tuaf es in bareꞌ. Fin tuaf-tuaf ein on reꞌ naan, ka neu fa he ntaam anjarin Uisneno Iin na!

11 Te kaah, unuꞌ te, hi bian on reꞌ naan amsaꞌ! Mes Uisneno nsaok ma nnoes nain hi saant ein, ma In nakninuꞌ ki. Ma In nfei ranan amsaꞌ he hi bisa mireko mfain mok Ne. In nmoeꞌ areꞌ rasin naan, natuin hi mmafuut mok hit Usiꞌ Yesus Kristus, ma natuin hi mmafuut mok Uisneno In Asmanan amsaꞌ.

Karu ho mpijaar ma mpairoir ho aom, naan nakriraꞌ rais hormaat neu Uisneno

12 Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ. Mes areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ au ꞌroim he ꞌmoeꞌ sin naan, ka neu fa he njair reko neu kau. Rarit maski au ꞌmuiꞌ hak he ꞌmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ, mes au ka ꞌroim fa he rais reuꞌf ii in kuasan naꞌnaaꞌ kau.✡ 13 Aꞌtopeꞌ es, es reꞌ anmuiꞌ tuaf nak, “Amnaaht ii nperluu taif, ma taif anperluu mnahat.” Mes mimnau, fin Uisneno of nareuꞌ nain sin nua sin.

Aꞌtopeꞌ bian antein, hit ka tpaek fa hit aok ii he tmakoin tok bifee reꞌ ka hit fee ja fa, aiꞌ atoniꞌ reꞌ ka hit moen ja fa. Hit tpaek hit aok ii he hit bisa tmeup teu hit Usiꞌ. Ma hit Usiꞌ In es reꞌ anpijaar ma npairoir hit aok. 14 Oras hit Usiꞌ Yesus anmaet, Uisneno es reꞌ namonib nafainꞌ Ee. Onaim karu hit tmate trair, In anmuiꞌ kuasa he namonib nafaniꞌ kit amsaꞌ.

15 Hi aom ein anjarin Kristus Iin na, nahuum on reꞌ hi mjair biaf miꞌko Kristus In aon. Hi of mihini mrair rasi naan! Onaim karu au ꞌpaek Kristus In aon, ma ꞌnao ꞌseor goe ꞌok bifee aꞌhakeꞌ, naan on mee? Kaisaꞌ! Fin rasi naan, ka pantas fa! 16 Hi of mihini mrair, karu atoniꞌ ntuup nok bifee aꞌhakeꞌ on reꞌ naan, sin nua sin nmafutu njarin meseꞌ. Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak, “Sin nua sin nmafutun njarin meseꞌ.”✡ 17 Mes tuaf reꞌ anmoin nekaf meseꞌ nok hit Usiꞌ, anjair meseꞌ nok Ne, nahuum on reꞌ sin nua sin anmafutun nok asmanaf meseꞌ.

18 Karu ho mupein mainuan he mmakoin mok bifee reꞌ ka ho fee ja fa, aiꞌ atoniꞌ reꞌ ka ho moen ja fa, muꞌrobaꞌ ho tuam aan muꞌko rasi naan! Amoeꞌ sanat humaꞌ-humaꞌ es reꞌ nareuꞌ sin tuak ein kuuk, ma nareuꞌ biak ein imsaꞌ. Mes tuaf reꞌ naꞌhakeꞌ naan, nareuꞌ kuun in aon. 19 Ho aom aan nahuum on reꞌ uim onen neu Uisneno In Asmanan. In Asmanan naan es reꞌ anmoin et hi neekm ein, fin Uisneno kuun es reꞌ anfee In Asmanan neu ki. Es naan ate, hi kiim ka mmuiꞌ fa hak amtein, he mjair usif meu es-es ate in aon aan kuun. Mes nansaaꞌ am es hi mmoin on reꞌ ka mihiin fa areꞌ rasin reꞌ ia?✡ 20 Kristus ansoi naan ki neik baen maꞌoos reꞌuf. Rarit hi ro he mmoin ma mhormaat hi aom ein kiim, he mikriraꞌ am mak, hi mhormaat Uisneno.

7

Rasi anmatoom nok fee-mone sin

1 Oras ia, au he ꞌtui anmatoom nok areꞌ rasi reꞌ hi mitanan sin imbi hi surat am mak, “On mee? Reko nneis atoin ii, kais ansao, oo?”

2 On nai: natuin anmuiꞌ mainuan fani-fani he tuaf bisa nmoufu nbi rasi ꞌbuꞌuf amreꞌut, es naan ate, reko nneis atoin es ansao in fee ja kuun. On naan amsaꞌ, bifee jes ansao in moen ja kuun.

3 Atoin mafeꞌe ki! Kais ampenan ho fee jan in hak he ntuup nabua nok ko. Ma bifee mamoneꞌ ki! Kais ampenan ho moen jan in hak he ntuup nabua nok ko. 4 Fin bifee mamoen ein annonaꞌ nrair sin aok ein anjarin sin moenk ein sin aꞌmuiꞌk ein. Ma atoin mafeꞌe annonaꞌ nrair sin aok ein anjarin sin feek ein sin aꞌmuiꞌk ein. 5 Onaim hi kais ammararaꞌkoit, fin hi nua ki ammuiꞌ hak! Onaim karu hi he mꞌonen, ma ka mroim fa he mitenab meu rasi bian, bisa mtahan hi tuam ein akreꞌo, he kais amtuup mibua mbi oors es. Asar fee-mone ki miꞌuab rek-reko nahuun feꞌ, ma hi mꞌakoor. Karu oras onen naan oekꞌ een, reko nneis hi nua ki mibua mfain rabah. Fin karu ka on fa naan ate, ampaant om! Fin niut reuꞌf ein sin aꞌnaakt ee, naꞌokiꞌ tuaf ate rabah, neu tuaf-tuaf reꞌ ka nabeiꞌ fa he ntahan in tuan aa kuun. 6 Rasi reꞌ ia, au suma ꞌfee je utuin au penit, ka Uisneno In atoorn aa fa. 7 Utuin au tenab, reko nneis kais amsao, on reꞌ au reꞌ ka ꞌsao fa. Mes Uisneno nfee mahinif ma manoef ansuun tuaf, natai nok tuaf naan. Rarit bian In nkonan sin he nmatsaon. Ma bian In ka nkonan sin fa he nmatsaon.

8 Au he utoon ꞌeu atoin munif ma bifee munif reꞌ ka nsaon fa feꞌ, ma ꞌeu baun bifee ngguin ꞌak, reko nneis hi kais amsao, on reꞌ au reꞌ ka ꞌsao fa. 9 Mes karu ka bisa mtahan maan fa hi tuam ein aan, reko nneis amsao. Reko nneis amsao, fin karu kaah fa te, ho snaas reuꞌf ee of naah nafaniꞌ ko.

10 Rasi reꞌ ia ka naꞌko kau fa, tua. Fin au he utoon saaꞌ reꞌ hit Usiꞌ naprenat anrair neu amatsaos ein am nak, bifee mamoneꞌ ka nabeiꞌ fa he nporin nain in mone. 11 Mes, karu in nporin in mone, in kais ansao ntein. Reko nneis, in ntebi nfain ma naraem on nok in mone. On naan amsaꞌ, atoin mafeꞌe ka nabeiꞌ fa he mporin in fee.✡

12 Rasi reꞌ ia naꞌko kau, ka naꞌko fa hit Usiꞌ. ꞌEu tuaf bian sin, au he uꞌuab on nai: karu atoin asraint ii in fee je ka npirsai fa Kristus te, in kais anporin bifee reꞌ in nsao naan ee naan, karu bifee saꞌo naan anroim he nmoin naꞌkiiꞌ nok ne piut. 13 On naan amsaꞌ, karu anmuiꞌ bifee mamoneꞌ, reꞌ in moen je ka npirsai fa Kristus te, in kais anporin atoniꞌ reꞌ ansao naan ee naan, karu atoin saꞌo naan anroim he nmoin naꞌkiiꞌ nok ne piut. 14 Fin atoin saꞌo reꞌ ka npirsai fa Uisneno kninuꞌ msaꞌ, natuin in nmafuut nok in fee. Ma bifee saꞌo reꞌ ka npirsai fa Uisneno kninuꞌ msaꞌ, natuin in nmafuut nok in mone. Karu kaah fa te, sin aanh ein ka kniunꞌ ein fa. Mes nok ranan ia, sin ntoupu nrair marak akninuꞌ anbi Uisneno In human ma In matan. 15 Mes karu anmuiꞌ atoin saꞌo aiꞌ bifee saꞌo reꞌ ka npirsai fa Uisneno, reꞌ nporin nain in fee aiꞌ in mone apirsait ate, mkonan sin. Rarit atoin saꞌo aiꞌ bifee saꞌo reꞌ anpirsain neun Uisneno, ka nmafutuꞌ ntein fa on reꞌ naan. Fin Uisneno noꞌen ma nnapen ki, he mjair Iin na, he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. 16 Bifee mamoen ein reꞌ apirsait ein! Ho of oniꞌ bisa msoi mufetin ho mone. Of oniꞌ ka bisa fa. Atoin mafeꞌe reꞌ apirsait ein! Ho of oniꞌ bisa msoi mufetin ho fee. Of oniꞌ ka bisa fa msaꞌ. Hi ka mihiin fa namneo, tua.

Mituin mirek-rekoꞌ Uisneno In Raan Aꞌhonis

17 Maski on naan amsaꞌ, mes ansuun-suun tuaf in aꞌtokon ma in aꞌhaken on mee-on mee msaꞌ, oras Uisneno noꞌen naan ki mjair Iin na te, ammoin piut on reꞌ naan nai. Kais miꞌbaniꞌ mteinꞌ ee, fin Uisneno es reꞌ anꞌator anrair je on reꞌ naan. Au unoniꞌ ꞌeu jemaaꞌt ein ok-okeꞌ, atoran reꞌ ia.

18 On reꞌ hi miꞌheriꞌ miit he mikriraꞌ mmak, hi atoin Yahudis, namuni te naꞌ hi mneen Uisneno noꞌen ki te, kais misuan aꞌheriꞌ naan. Ma atoniꞌ reꞌ ka naꞌheriꞌ fa, oras anneen Uisneno noꞌen sin anjarin Iin na te, kais miꞌheriꞌ he njair tanar nak, sin njarin nrarin Uisneno Iin na. 19 Karu miꞌheriꞌ miit ate, naan ka maꞌosaꞌ fa. Ma karu ka miꞌheriꞌ fa te, naan ka maꞌosaꞌ fa msaꞌ. Reꞌ maꞌosaꞌ es reꞌ: hit tmoeꞌ tatuin Uisneno In apreent ein. 20 Oras Uisneno anpiir ma nbetis naan ki mjair Iin na, In ka nreun ki fa he miꞌheriꞌ aiꞌ ka maꞌheriꞌ fa. Onaim maut he hi mibaar on reꞌ naan, tua.

21 Au ꞌfee ꞌteniꞌ aꞌtopeꞌ es antein. Karu ho mjair atoniꞌ in ate oras Uisneno noꞌen ko te, ho mubaar on reꞌ naan amsaꞌ, ka saaꞌ-saaꞌ fa. Mes on reꞌ ho bisa mjair tuaf reꞌ napein fetin naꞌko ate, amjair on reꞌ naan nai! Karu ka bisa fa he mupein fetin muꞌko ate, ka saaꞌ-saaꞌ fa msaꞌ. 22 Fin oras Uisneno noꞌen ate he njair Iin ja, ate naan anjair atoni frei reꞌ anmeup neu in Usin et baer aꞌratas. Ma oras atoni frei jes he njair Uisneno Iin ja, atoniꞌ naan anjair Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ. 23 Kristus anbaen nafeek anrair ki neik baen maꞌoos reꞌuf! Onaim hi kais amjair ate meu tuaf bian.

24 Aok-bian manekat arki! Oras Uisneno noꞌen ma nnapen ki mjair Iin na, hi ꞌtokom ma hi ꞌhakem on mee-on mee te, maut he on reꞌ naan nai. Kais miꞌbaniꞌ mteinꞌ ee. No maut nai on reꞌ naan, neu Uisneno.

Rasi anmatoom nok ka amatsaos ein fa

25 Hi mitaan kau anmatoom nok tuaf-tuaf reꞌ ka ntuup-tuup niit fa he nseor gon nok bifee aiꞌ atoniꞌ. Uisneno ka natoon fa neu kau anmatoom nok rasi naan. Mes hi bisa mpirsai saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee ia, natuin Uisneno nakriraꞌ ma naruruꞌ In rais kasian ee neu kau. Au teenb ii on nai: 26 Oras ia hit tapein haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ. Onaim karu atoniꞌ on mee-on mee te, maut he in on reꞌ naan nai. Au sairt ii on nai: 27 Karu ho msao ma mmafutub ho tuam aan mok ho fee jan ate, kais ampoirn ee. Karu ho ka mmafuut fa heen mok ho fee jan antein ate, kais maim he msao mtein. 28 Mes karu ho mjair he msao msaꞌ, nana ka nsaan fa. Ma karu anmuiꞌ bifee reꞌ ka ntuup-tuup niit fa feꞌ nok atoniꞌ rarit ansao, in ka nsaan fa. Mes mimnau, fin amatsaos ii of napein susat humaꞌ-humaꞌ anbi pah-pinan ia. Au sairt ii he hi kais amsuus on naan.

29 Aok-bian manekat arki! Utuin au teenb ii te, on nai: oors ii npaumaak een, ma neon amsoupt ii npaumaak een. Atoin mafeꞌe, in kais natenab ma nakeo naan ahaa in fee jan kuun, mes in ro he natenab ma nakeo Uisneno msaꞌ. 30 On naan amsaꞌ, karu anmuiꞌ tuaf ankuur ma nkae, reko nneis in nhaꞌtain in tuan he kais ankae, he in naꞌbeiꞌ he natenab ma nakeo Uisneno. On naan amsaꞌ, karu anmuiꞌ tuaf reꞌ neekn ee nmariin, reko nneis in nmoeꞌ in tuan ee he kais on reꞌ naan, he in bisa natenab ma nakeo Uisneno. Karu anmuiꞌ tuaf ansoos naꞌbeiꞌ bareꞌ, reko nneis in nmoin on reꞌ tuaf reꞌ anmaꞌmuiꞌ, he in bisa natenab ma nakeo nahiin Uisneno. 31 Karu anmuiꞌ tuaf anpaek bareꞌ naꞌko pah-pinan ia, reko nneis in nmoeꞌ in tuan ee nahuum on reꞌ tuaf reꞌ ka nakfiirt on fa neu pah-pinan ia in baerꞌ ein, maut he in natenab ma nakeo nahiin Uisneno. Natuin pah-pinan ia in ranan of namneuk nain.

32 Au ꞌroim he kais hi teenb ein anꞌainuan ok. Fin tuaf reꞌ ka nsao fa naan, in npaek oras mainuan anneis he natenab ma nakeo nahiin Uisneno In romin. Es naan ate, in bisa naim ranan he nmeup he nharineb Uisneno In nekan. 33-34 Mes reꞌ anmatsao nrair, ro he nahiin ma nakeo pah-pinan ia in romin amsaꞌ. In nroim he nahiin ma nakeo Uisneno In roimn ee, mes in ro he naim ranan he nharineb in fee je msaꞌ. Naan anmoeꞌ in teenb ee nbaits on neu-mneem.

On naan amsaꞌ bifee reꞌ ka nmatsao ntein fa, ma bifee reꞌ ka nsao niit fa. Sin nahiin ma nakeo Uisneno In romin, he sin bisa nakniunꞌ ein anbin sin neek ein ma sin aok ein. Mes bifee amatsaos ii, in neek ee nbaits on neu-mneem. Fin in nroim he nahiin ma nakeo Uisneno In romin, mes in ro he naim ranan he nharineb in moen je msaꞌ. 35 Au utoon areꞌ rasin reꞌ ia ꞌeu ki, he hi mipein in arekon. Ma au ka ꞌroim fa he ꞌekaꞌ ki. Au roimk ii, hi mmoeꞌ rais reko, mihiin ma mikeo Uisneno In romin, he hi teenb ein kais anbaits ok.

36 Karu atoin ii anmuꞌi frei reꞌ in toon anmoin naan ii nanokab he nsao goe, maut he in nsao. Saaꞌ antein atoniꞌ naan ka bisa ntahan naan fa in tuan. Sin ka nsanan fa saaꞌ-saaꞌ on naan. Kais amfeꞌ-feꞌen sin piut, rarit namuni te, atoniꞌ naan anmoeꞌ rais reꞌuf. 37 Mes karu in bisa ntahan naꞌbeiꞌ in tuan, in kais nanapaꞌ in tuan ee he nsao. Fin in nahiin neu in he nmoeꞌ saaꞌ. Maut he in naran ma ntahan aꞌroo reko msaꞌ. 38 Onaim atoniꞌ reꞌ ansao in afrei, naan reko. Ma reꞌ ka nsao fa naan, reko nneisi ntein.

Rasi anmatoom nok baun bifee ngguin

39 Bifee mamoneꞌ, ro mafutuꞌ ma naꞌkiiꞌ nok in mone tar antea in nmaet. Mes karu in moen je nmate nrari te, in bole nsao ntein, asar in mone naan, apirsait neu Kristus amsaꞌ. 40 Utuin au penit, banuꞌ naan in nꞌua reko nneis karu in ka nsao ntein fa. Au utenab ꞌak fainekat ia naꞌko Uisneno In Asmanan reꞌ nok kau.

8

Rasi anmatoom nok mnahat reꞌ anpaek sin he nfuan

(Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:35,39, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 6:4)

1 Oras ia au he uꞌuab anmatoom nok sisi reꞌ atoniꞌ npaek je he nfua. Hit arkit tahiin rasi mfaun een, anmatoom nok rasin reꞌ ia. In raisn ii, karu atoniꞌ nahini mfaun, in bisa nabeoꞌ, fin in natenab nak in nahini nneis naꞌko biak ein. Reko nneis, hit tmaneek-neek tok biak ein kuuk. Fin naan es reꞌ anmoeꞌ areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ anjarin maꞌtaniꞌ ma bisa ntahan aꞌroo.

2 Karu anmuiꞌ tuaf naan in tuan ee nak, in ahinit anbi areꞌ kanan rasi, naan nakriraꞌ ma naruruꞌ mnak, in mahinin naan ka namtiis fa feꞌ. 3 Mes karu anmuiꞌ tuaf reꞌ nneek Uisneno, Uisneno nahini nrair je. Naan es reꞌ pentiing.

4 Onaim karu atoniꞌ nbukae sisi reꞌ anpaek niit ee he nfua, hit arkit tahiin tak, baer fuat ein anbin pah-pinan ia, ka Uisneno batuur fa. Fin hit tahiin tak, “Suma anmuꞌi haa Uisneno meseꞌ es reꞌ batuur.” ma “areꞌ baer fuat ein reꞌ atoniꞌ naꞌbesan neu sin, ka maꞌosaꞌ ma maꞌotaꞌ fa.” 5 Anmuiꞌ bareꞌ mfaun et neon goe tnanan ma pah-pinan reꞌ atoniꞌ anteek sin im nak, ‘usiꞌ’.

6 Mes neu hit arkit, Uisneno suma meesꞌ aah.

In reꞌ naan, hit Amaꞌ.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii naꞌuun ma naꞌbaꞌan naꞌko Ne.

Hit tmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii teu Ne.

Ma hit Usiꞌ, suma meesꞌ aah.

Es reꞌ, Yesus Kristus.

Uisneno npaek Naiꞌ Yesus,

oras In nmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii.

Ma hit tmoin,

natuin Naiꞌ Yesus es reꞌ anfee kit aꞌmonif.

7 Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa rasin naan. Sin feꞌ natenab piut-piut anmatoom nok baer fuat ein, nahuum on reꞌ saaꞌ reꞌ sin natenab niit ee oras unuꞌ. Etun ansuun oras sin nbukae sisi reꞌ atoniꞌ npaek je he nfua, sin natenab am nak, “Bukaet reꞌ ia, anjari nrair fuaꞌ-turuꞌ he nfuan! Karu au uah mnaaht ein reꞌ ia, au feꞌe mafuut ꞌok rais maufinun!” Onaim rasi naan nareuꞌ sin teenb ein, tar antea sin ka bisa fa he nateenb ein namnoon ma namneo nteinꞌ ein, natuin sin neek ein anꞌoren ma nakrait ein. 8 In raisn ii saaꞌ? Bukaet ii ka bisa neik kit fa he tbaiseun Uisneno, aiꞌ? Karu ka tbukae fa te, hit ka tmaufiun fa. Ma karu tbukae te, ka nmoeꞌ kit fa tjair atoin reko, aiꞌ?

9 Mes ampaant om! Maski ho mmuiꞌ hak he mmoeꞌ rasi piis es, rasi naan ka neu fa he njair reko neu ko. Karu anmuiꞌ ho aom-bian apirsait es, reꞌ in neekn ee nꞌoer, karu in niit ko mmoeꞌ moꞌet naan, rarit in nastuun anbi naa te, naan ka reko fa! 10 Ho muhini mrair kuum, rasi pisaꞌ naan, ka njair fa saaꞌ-saaꞌ. Mes karu aok-bian apirsait ein reꞌ ao akrait ein ankius niit ko mtook ma mbukae mbi uim fuat, sin of nateenb ein saaꞌ? In of natenab nak, tbukae mnaah fuat amsaꞌ ka ntaam fa rasi neu ne ntein, maski sin npaek bukaet ein naan he nfuan. 11 Ho muhini mrair rasi mfaun. Mes karu ho mmoeꞌ on naan, ho mureuꞌ tuaf neek aꞌoert ein. Ma tuaf naan ho aom-bian apirsait. Kristus anmaet neu ne msaꞌ ate! 12 Reko nneis mitenab on nai: karu ho mmoeꞌ ho aom-bian reꞌ neek ein anꞌoren he nmoꞌen rasi piis es, reꞌ sin naan ee neu nsaan, ho es reꞌ mmoeꞌ sanat meu sin. Ma ho mmoeꞌ sanat meu Kristus amsaꞌ. 13 Onaim karu au uah amnahat reꞌ anmoeꞌ au aok-bian apirsait ein anmoufu nbin sanat, reko nneis au kais ꞌeuk sisi ma ꞌuah amnahat human on reꞌ naan. Maski tar antea nabar-baar amsaꞌ, kaisaꞌ, tua! Fin au ka ꞌroim fa he sin nmoufun nbin sanat.

9

Oras Uisneno nreek haefan Iin na, In nfeen sin hak ma kuasa

1 Kais mitenab am mak, au ka ꞌmuiꞌ fa hak he ꞌtui on nai ꞌeu ki. Fin Uisneno anhaef kau ꞌnao ꞌeut ma utoon anmatoom nok Ne. Unuꞌ te, au ꞌiit Naiꞌ Yesus, hit Usiꞌ. Au ꞌmafuut piut ꞌok Ne, rarit hi arki ok-okeꞌ ampirsai Je, natuin au ꞌmeupk aan. 2 Maski tuaf bian sin ka ntoup kau fa ꞌjair Uisneno In haef, mes hi mihini mrari mmak, Uisneno nhaef kau he utoon In beno ꞌeu ki. Karu hi mroim he maim bukti te, mkius kiim hi ꞌtokom ma hi ꞌhakem. Fin hi arki mmafutuꞌ feꞌ mok hit Usiꞌ.

3 Au he utaah ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ nasaeb kau sanat, on nai: 4 Kais-kaisaꞌ hi mitenab mak, au ꞌok naiꞌ Barnabas ka mmuiꞌ fa hak he mtoup bukaet miꞌko tuaf-tuaf reꞌ hai minoniꞌ sin. 5 Kais-kaisaꞌ hi mitenab mak, hai ka mmuiꞌ fa hak he msao bifee Kristen, reꞌ bisa nokan he ntuthae kai nbin bare bian. Te kaah, Uisneno In haef bian sin, nok sin feek ein. Naiꞌ Yesus In oirf ein on naan amsaꞌ. Naiꞌ Petrus anmoeꞌ kuun on naan amsaꞌ!* 6 Kais-kaisaꞌ hi mitenab mak, suma au ꞌok naiꞌ Barnabas ammees jaah, es reꞌ mmeup he maim roit, he hai bisa mmoin ma minoniꞌ biak ein. 7 Hi teenb ein naan, in aꞌsuikn ii saaꞌ? Amkius kiim soraurs ein. Sin kais ansosan bukaet ma pake. Amkius kiim ameput anbi pooꞌ anggur. Ka tiit fa es, reꞌ antaar ee mnak, “Ho kais muah hau fua anggur sin!” Amkius kiim atuuks ein. In nmuiꞌ hak he naes susu naꞌko ꞌbib-kasen reꞌ in natuuk sin.

8 Au ka uꞌuab fa on naan, utuin au mansian biasa ia in teenb aa kuun. Fin Uisneno In Atoorn ein natoon rasi humaꞌ meseꞌ on reꞌ naan amsaꞌ. 9 Anbi kaꞌo Musa in Atoran matuꞌi mnak, “Oras bijae je anteir makaꞌ he nbaits ee naꞌko in asrakon, kais amfuut miꞌtemeb in fefan he in ka bisa naah fa.” Kais-kaisaꞌ hi mitenab mak, Uisneno nroim he bijae je nmees bisa naah.✡ 10-11 Kaah fa, tua! In naꞌuab nak he nkius kai msaꞌ! Fin matuꞌi mnak, “Abanit afu ma tuaf reꞌ nbetis maak maꞌpuniꞌ naꞌko srakon, oras sin nmepun sin nahinin nak, sin of napenin sin sapaak ein.” On naan amsaꞌ, reko nneis karu haef atoniꞌ Kristen sin bisa ntoup sin sapaak ein, naꞌkon sin meupk ein sin aafk ein. Fin oras hai minoniꞌ ki areꞌ kanan rasi naꞌko Uisneno In Asmanan, naan nahuum on reꞌ atoin tani tuaf es anseen. Onaim oras hai minoniꞌ mrair ki te, ka saaꞌ-saaꞌ fa karu hai mtoup bukaet aiꞌ saaꞌ-saaꞌ miꞌko ki. Fin reꞌ naan, ro pantas!✡ 12 Tuaf sonaꞌ reꞌ nanoniꞌ ki, anmuiꞌ hak he ntoup bukaet ma bareꞌ bian naꞌko ki, aiꞌ? Rarit, karu hai te, on mee? Hai hak ii anneis naꞌko sin!

Mes hi mihini mrair. Hai ka mpaek miit fa hai hak he miꞌtuiꞌ on naan. Hai maran ma mtahan ambi areꞌ kanan rasi, he kais amtao ekat meu ki. Fin nok ranan naan, hi mroim he mneen ma mitniin Kristus In Rais Reko reꞌ hai mireet Ee meu ki. 13 Mitenab miit! Aꞌnaak rais pirsait ein, reꞌ antuthaen etan atoin Yahudis sin Uim Onen Uuf, sin nmonin naꞌkon fuaꞌ-turuꞌ reꞌ atoniꞌ nataam sin. Ma tuaf reꞌ antuthae nbi mei fuat, sin bisa nekun sisi naꞌko muꞌit reꞌ tuaf nataam sin.✡ 14 On naan amsaꞌ, Uisneno anbaꞌan nak, tuaf reꞌ nmeup he nanaob Rais Reko, sin bisa nmonin naꞌkon sin mepun naan in afan. Naan es reꞌ batuur.✡

15 Maski au ꞌmuiꞌ hak he ꞌmoin on reꞌ naan, mes au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ on reꞌ naan. Au ka ꞌtui fa surat ia, nok sarit ꞌak he hi msonuꞌ ma mfee kau bareꞌ. Au ꞌtuthae ki ꞌroo goen, ma ka ꞌtoit ꞌiit fa saaꞌ-saaꞌ uꞌko ki. Onaim reko nneis au ꞌmaet, he atoniꞌ kais natenab nak au ꞌmurai ꞌtoit ma ꞌtoroꞌ. 16 Maski au utoon atoniꞌ piut anmatoom nok Uisneno In Rais Reko, mes naan ka njair fa ꞌsukif he au bisa uꞌuab beꞌo. Au ro he utoon ꞌeu tuaf anmatoom nok Uisneno, fin Uisneno es anreek kau on naan. Karu au ka ꞌmoeꞌ utuin fa au mepu on naan, au ꞌsuus ma ꞌmeiꞌ ꞌiis ok! Fin au of upein hukun. 17 Karu au unaob mepu ia suma natuin au roimk ii kuuk, bareꞌ reꞌ au upein je naan, nahuum on reꞌ ameput antoup in kai. Mes karu au unaob mepu ia natuin Uisneno anreek kau, naan aꞌtetaꞌ. Fin In npirsai kau, he ꞌpanat In baer maꞌosaꞌ. 18 Onaim karu on naan, au upein upan ma paꞌe saaꞌ? Au ka ꞌperluu fa he ꞌtoup kai! Au utoon Uisneno In Rais Reko, ma ka ꞌtoit fa saaꞌ-saaꞌ. Naan es reꞌ neik rais puas neu kau, tua. Ma rais puas naan, nahuum on reꞌ au upein upan ma paꞌe. Onaim au ꞌmuiꞌ hak amfaun on reꞌ tuaf reꞌ in meup goe es reꞌ natoon Rais Reko, mes au kuuk ka ꞌroim fa he ꞌpaek areꞌ au hak ein naan, tua.

19 Au reꞌ ia, tuaf reꞌ aꞌator kuuk au tuak utuin au romik. Atoniꞌ ka nmuiꞌ fa hak he nreun kau he ꞌmeup ia, aiꞌ, ꞌmeup nee. Maski on naan amsaꞌ, mes au ꞌmoeꞌ au tuak ii on reꞌ ate, he tuaf-tuaf anmuiꞌ hak he nreun ma naprenat kau. Nok ranan naan, au bisa ꞌturun ma ꞌbaab too mfaun antein he sin naran ma ntahan natuin Uisneno. 20 Onaim karu au ubua ꞌok atoin Yahudis, au ꞌmoeꞌ au tuak ii on reꞌ atoin Yahudis, he ꞌturun ma ꞌbaab atoin Yahudis he sin nahiin Uisneno. Karu au ubua ꞌok atoniꞌ reꞌ nnaaꞌ naheran Uisneno In Atoran, au ꞌmoeꞌ utuin Uisneno In Atoran, he au bisa ꞌturun ma ꞌbaab sin imsaꞌ he nahiin Uisneno, (maski au uhiin ꞌak, tmoeꞌ tatuin Atoran naan ka bisa fa tareko tfain tok Uisneno). 21 Karu au ubua ꞌok tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno In Atoran, au ꞌjair on reꞌ sin, he ꞌeik sin antaam anjarin Uisneno Iin na. (Au ka ufetin ꞌain fa Uisneno In Atoran reꞌ In nasanut sin nanete npeoꞌ kaꞌo Musa, mes oras ia au ꞌmoni ꞌpaek Kristus In Atoran.)✡ 22 ꞌEu tuaf reꞌ neekn ee nꞌoer, au ꞌmoeꞌ au tuak ii on reꞌ au neek ii anꞌore msaꞌ, he au bisa ꞌfuriꞌ sin he sin npaumaak Uisneno. ꞌEu areꞌ too mfaun ein, au ꞌmoeꞌ au tuak ii on reꞌ sin, he on mee-on mee msaꞌ, au bisa ꞌturun he ꞌsoi ufetin ꞌaan bian. 23 Au ꞌmoeꞌ areꞌ rasin reꞌ ia, maut he areꞌ tuaf-tuaf bisa npirsai Uisneno In Rais Reko. Nok ranan naan, hit bisa tapein sapaaf anbi areꞌ rais arekot reꞌ Uisneno nroim he nfee sin neu kit.

24 Au ꞌfee ꞌtopeꞌ uꞌko amnaenat. Tuaf namfau nok naenan, mes reꞌ antaam nahuun gui, meseꞌ. Onaim hi arki ok-okeꞌ ro he maen miheer, he mjair tuaf-tuaf ahunut meu Uisneno. 25 Areꞌ amnokat anbi lomba ro he teb-tebe nmoeꞌ natuin ahaa saaꞌ reꞌ in anoin ee natoon. Batuur, aa oo? Sin anmepun maꞌtaniꞌ on naan, he suma napenin aꞌpiru ꞌnakaf reꞌ of namnene haa. Mes karu hit, hit tmeup he tapein upan ma paꞌe reꞌ ntahan tar antea nabar-baar. 26 Onaim au ka ꞌaen fa tafiꞌ-tafiꞌ. Mes au ꞌusaha maꞌtaniꞌ he ꞌaen umneo goah tar aꞌtea fenis. Karu tataib kau tok amatufus, au ka ꞌtuuf fa anin, mes au ꞌtuuf uꞌtoom. 27 Au ꞌmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ꞌok maꞌtaniꞌ, ma au ꞌator au aok ii fani-fani he au ꞌbisa ꞌtahan piut. Fin ka reko fa karu au utoon ꞌeu tuaf bian anmatoom nok Uisneno, mes au kuuk aꞌtanhai atoran, rarit Uisneno napoin kau naꞌko ꞌbaꞌet.

10

Ampaant om muꞌko baer fuat ein!

1 Aok bian manekat arki! Hi kais amnikan main reꞌ retaꞌ un-unuꞌ, reꞌ oras hit beꞌi-naꞌi sin anbin baer ruman. Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan neu sin ok-okeꞌ, anpaek nope reꞌ nsanu nbi sin humak ma maatk ein. Rarit In nbatis oe tasi, onaim annao naat sin npeꞌon naan tar antean sin npoin anbin oe tais je panin, nok mamut ma ao-minaꞌ.✡ 2 Nope ma oe tasi naan, anjarin aꞌtopeꞌ neu kit. Fin hit beꞌi-naꞌi sin anpirsain neun kaꞌo Musa he naꞌnaaꞌ sin, rarit sin natuin nope naan, ma ntaman neun oe tasi nabu-buan nok ne. Naan on reꞌ hit reꞌ tpirsai teu Kristus, tapeni sraniꞌ msaꞌ, he naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, hit tjair Iin na, hit tneen ma tatniin Ee. 3 Hit beꞌi-naꞌi sin ok-okeꞌ anbukaen amnahat reꞌ Uisneno In Asmanan nabarab neu sin.✡ 4 Ma sin ok-okeꞌ nbukaen oe reꞌ Uisneno In Asmanan nabarab neu sin. Reꞌ sin nbukaen oe naan, anpoi ma nboor naꞌko faut kouꞌ goes reꞌ Uisneno In Asmanan naruruꞌ ma nakriraꞌ neu sin. Sin nnaon neun mee jah, fatu naan anbi nain naan. Fatu naan, es reꞌ Kristus.✡ 5 Mes Uisneno ka nroim fa nok tuaf amfaun reꞌ anmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ. Rarit, oras sin nnaon nfuun am natefan nbin baer ruman reꞌ mainuan naan ate, anmuiꞌ amates amfaun anbin naan. Onaim sin ansuub sin tuaf ein anbin bare mfaun.✡

6 Areꞌ rasin naan anjarin aꞌtopeꞌ neu kit, he hit kais atroim he tmoeꞌ maufinu on reꞌ sin.✡ 7 Kais amfua on reꞌ sin bian sin. Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, “Atoin Israelas sin reꞌ ia antokon ma naah-ninun nabu-buan anbin bijae aan marunaꞌ in human ma in matan. Rarit sin anmurai naꞌbesan amsaꞌ.”✡ 8 Hit kais atmakoin tok bifee reꞌ hit ka fee ja fa, aiꞌ tok atoniꞌ reꞌ hit ka moen ja fa. Fin neno naan, sin naꞌhaek ein tafiꞌ-tafiꞌ on reꞌ naan, onaim anmuiꞌ naan tuaf nifun boꞌ nua mteun anmaten neno meesꞌ aah.✡ 9 Hit kais atsobaꞌ he tmoeꞌ rais maufinu humaꞌ-humaꞌ feꞌ, taim ranan he tahiin tak, Kristus he nhukun kit, aiꞌ kaah. Fin atoin Israelas bian he nsobaꞌ Uisneno on reꞌ naan, rarit In nkonan kaunaꞌ mfa-faun reꞌ nmuꞌin raso, he nrau naꞌmaet sin.✡ 10 Hit kais taꞌmuaꞌ amsaꞌ. Fin bian sin naꞌmuaꞌ ein piut, rarit Uisneno nreek he In ameput tuaf es naꞌko sonaf neno tunan naꞌmaet sin.✡

11 Rasi naan antoom neu atoin Israelas sin, he njari ꞌtopeꞌ neu kit. Sin ntui nrair sin ok-okeꞌ, he hit bisa tanoniꞌ he kais atmoeꞌ tatuin sin saant ein. Fin neon amsoput naan anpaumak-maak he neem een.

12 Mumnau, he! Oras ia ho mutenab mak, ho bisa mtahan maꞌtaniꞌ. Mes ho ro he mpaant om, he ho kais ammouf. 13 Ansuun oras, karu ho mnaben mak he mmoeꞌ maufinu, mumnau mak, tuaf bian annaben niit furit on naan amsaꞌ. Mes ho bisa mpirsai Uisneno mak, In nmoeꞌ natuin In uaban kuun. Fin In ka nkonan ko fa he mupein furit anneis naꞌko ho ꞌbeꞌim. Ansuun oras reꞌ ho mupein furit on reꞌ naan, In nfee ko raan aꞌpoꞌi. In nroim he nmoeꞌ ko mtahan muꞌbeiꞌ, he ho kais ammouf.

14 Onaim aok-bian manekat arki! Karu nmuiꞌ tuaf naꞌsekeꞌ ki, he miꞌbees ma miꞌruriꞌ meu baer fuat ein, maen miꞌroo miꞌko naan! Kais ampao mtein!

15 Au uꞌuab ꞌeu ki reꞌ mitenab ate, ammanoe. Maut he hi mitaib kiim, he mihiin saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee naan, batuur. 16 Mitenab miit rasi reꞌ ia: karu hit tabua ma tbukae tbi Uisneno In mei, rarit tait iꞌkraas ma ttoit makasi teu Ne, rarit hit tbukae taꞌko kraas naan, in sairt ii nak, hit tmafuut tok Kristus. Oras In nꞌopaꞌ In naaꞌ ee he nmaet, naan nahuum on reꞌ hit tmaet tok Ne msaꞌ. Karu hit tteib utunuꞌ, rarit hit tbukae, in sairt ii humaꞌ meseꞌ, es reꞌ hit tmafuut tok Kristus. Onaim oras In nmaet, naan nahuum on reꞌ hit tmaet tok Ne msaꞌ.✡ 17 Hit arkit tait namaꞌ taꞌko utunuꞌ fuaꞌ meseꞌ. Onaim areꞌ tuaf-tuaf reꞌ nait namaꞌ naꞌko utunuꞌ fuaꞌ meseꞌ naan, nahuum on reꞌ hit tmafuut tok aof meseꞌ, maski hit arkit tuaf amfaun. 18 Mitenab miit pah Israꞌel sin un-unuꞌ feꞌ. Oras sin nroor muꞌit anbin mei fuat he naꞌbesan neun Uisneno, aꞌnaak pirsait reꞌ arorot naan, es reꞌ neuk in sisi. In sairt ii nak, sin anmafuut nok Uisneno, ma sin anmafuut nok atoniꞌ reꞌ neik muꞌit naan amsaꞌ he njair fuat.✡

19-20 Au sairt ii, on mee? Oras atoniꞌ reꞌ ka nahiin fa Uisneno he nfee fuaꞌ-turuꞌ neu sin baer fuat ein, naan ka maꞌosaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, aiꞌ? Fin baer fuat ein naan, suma faut marunaꞌ reꞌ ka nmonin fa! Kaah fa, tua! Au sairt ii on nai: oras tuaf anroor muꞌit he njair fuaꞌ-turuꞌ neu sin baer fuat ein, sin naꞌbesan neu niut reuꞌf ein. Mes sin ka naꞌbesan fa neun Uisneno reꞌ batuur. Onaim au ka ꞌroim fa he hi mmafuut mok niut reuꞌf ein on naan.✡ 21 Karu hi mmafuut mok Uisneno, rarit ambukae miꞌko kraas naan ambi Uisneno In mei, hi ka bole fa mnao mseor gom mok niut reuꞌf ein, ma mbukae miꞌko sin akraas reꞌ oras atoniꞌ naꞌbesan neu sin. Fin in sairt ii nak, hi mmafuut umrair mok niut reuꞌf ein. On naan amsaꞌ, karu hi mbukae mbi Uisneno In mei, hi ka bole fa he mbukae nbi sin mei nggoe msaꞌ. Fin in sairt ii nak, hi mmafuut mok niut reuꞌf ein! Naan mono! 22 Hi mitenab on mee? He mmoeꞌ hit Usiꞌ natiun, aiꞌ? Naan hit he tmaet een! Of oniꞌ hi mitenab mak, hi maꞌtaniꞌ mneis miꞌko Uisneno, aiꞌ?✡

Ammoeꞌ areꞌ saaꞌ ii he mait miꞌrat-ratan Uisneno In kanan

23 Of oniꞌ hi mak, “Au he ꞌmoeꞌ saaꞌ aha te, bole. Fin au hak ꞌaan es reꞌ naan.” Batuur. Mes mimnau joo, fin areꞌ kanan rasi, ka reko fa neu ko. Ma ka neu fa he areꞌ kanan rasi, bisa nturun he nhaꞌtain ho nekam.✡ 24 Kais suma maim upan ma paꞌe meu ho tuam aan kuum. Reko nneis, maim upan ma paꞌe meu bian amsaꞌ.

25 Onaim au ꞌusul on nai: karu msoos sisi mbi masaꞌ te, mbukae, tua. Kais ammaktanan amtein mak, “Ia siis fuat, aa oo?” Aiꞌ kais mitenab am mak, “Au bole ꞌeuk sisi reꞌ ia, aiꞌ kaah?” 26 Fin anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Pah-pinan ma in aafk ein ok-okeꞌ, hit Usiꞌ Iin na.”✡

27 Karu anmuiꞌ atoniꞌ reꞌ ka npirsai fa feꞌ neu Uisneno nak, “Au uskau he mbukae meu au umi!” Karu hi mroim, mnao he mbukae, tua. Ma mbukae areꞌ saaꞌ ii reꞌ sin nfee sin neu ki. Kais ammaktanan mak, “Au bisa uah reꞌ ia, aiꞌ kaah?” 28 (Mes karu anmuiꞌ tuaf reꞌ naꞌseꞌ-seꞌo mnak, “Kais ambukae reꞌ ia, fin reꞌ ia, siis fuat,” reko nneis ho kais ambukae. Ho ro he mutenab meu tuaf reꞌ neem natoon ko naan, in naben maꞌfenaꞌ, aiꞌ kaah? 29 Au sairt ii, mutenab murek-rekoꞌ, mutuin atoniꞌ naan in tenab, bole mbukae, aiꞌ kaah. Kais suma mutenab rais reko mutuin ho tuam aan kuum.)

Te kaah, au bole ꞌmoeꞌ utuin au ꞌroimk ii kuuk. Mes karu bian natenab nak naan ka reko fa karu in nmoeꞌ rais jes, nansaaꞌ am es au ka bisa ꞌbebas fa he ꞌmoeꞌ utuin au roimk ii kuuk, suma natuin rasi naan ka reko fa neu tuaf naan? 30 Karu au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno, rarit au ꞌbukae, nansaaꞌ am es tuaf naꞌuab namouf kau on naan, tua?

31 Onaim karu hi he miah, aiꞌ miun, aiꞌ mmoeꞌ saaꞌ aha te, mmoeꞌ areꞌ kanan rasin naan he mtunaꞌ ma miꞌratan Uisneno In kanan arekot. 32 Kais misusab atoin Yahudis, aiꞌ atoin ka Yahudis fa, aiꞌ Uisneno Iin na. 33 Ammoeꞌ on reꞌ au. Fin au ꞌsobaꞌ he ꞌharineb sin arsin anbi areꞌ kanan rasi. Au ka ꞌsobaꞌ fa he ꞌmoeꞌ rais reko ꞌeu au tuak ii kuuk. Mes au ꞌsobaꞌ he ꞌmoeꞌ rais reko ꞌeu sin arsin, he sin napenin rais fetin amsaꞌ.

11

1 Hi mait iꞌtopeꞌ miꞌko kau, ma mmoeꞌ mituin au ꞌmonik. Fin au ꞌait iꞌtopeꞌ uꞌko Kristus, ma ꞌmoeꞌ utuin Ee, tua.✡

Karu mꞌibadat ate, bifee-atoniꞌ ro he naruruꞌ ma nakriraꞌ hormaat natuin haart ii in romin

2 Au ꞌaikas ki, natuin maski on mee msaꞌ, hi mimnau kau piut. Ma areꞌ kanan rasi reꞌ au unoniꞌ ꞌrair ki sin, hi feꞌ mmoeꞌ mituin sin. Reok reꞌuf! 3 Mes anmuiꞌ rais jes reꞌ au he umnaub ki, on nai: kais amnikan hi miꞌuu miꞌko mee. Ansuun tuaf reꞌ npirsai Kristus, naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Kristus, ma Kristus anjair in aꞌnakaf. Atoin ii anjair ahunut ma araip ranan neu in fee. Ma Kristus neem naꞌko Uisneno.*

4 Atoniꞌ kais ankuub in aꞌnakan oras in nꞌonen, aiꞌ oras in natoon Uisneno In haan beno. Fin naan on reꞌ in namaebaꞌ Kristus, natuin in ka nfee fa rais hormaat on reꞌ biasa hit tmoꞌe. 5 Mes bifee ji ro he nkuub in aꞌnakan oras in nꞌonen, aiꞌ oras in natoon Uisneno In haan beno. Fin karu kaah fa te, naan on reꞌ in namaebaꞌ in mone, natuin in ka nfee fa rais hormaat on reꞌ biasa hit tmoꞌe. Ma in namaebaꞌ in tuan aa kuun, on reꞌ karu bifee jes nkeu boko. 6 Fin karu nmuiꞌ bifee reꞌ ka nroim fa he nkuub in aꞌnakan he njair tanar nak, in nfee hormaat neu in mone, reko nneis in kateir naꞌparan in aꞌnaak fuun ein. Mes karu in nnaben nak in aꞌnaak boko naan namaeb in tuan aa kuun, reko nneis in nkuub in aꞌnakan naan.

7 Mitenab miit on nai: atoniꞌ ka nperluu fa he nkuub in aꞌnakan, fin Uisneno nmoeꞌ atoniꞌ natuin In human ma In masan. Es naan ate, atoin ii ro he naruruꞌ ma nakriraꞌ Uisneno In pinan ma krahan. Ma bifee ji ro he naruruꞌ ma nakriraꞌ atoin ii in pinan ma krahan.✡ 8 Fin oras Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ia, In ka nmoeꞌ fa atoniꞌ naꞌko bifee. Mes In nmoeꞌ bifee naꞌko atoniꞌ. 9 Ma In ka nmoeꞌ fa atoniꞌ neu bifee. Mes In nmoeꞌ bifee neu atoniꞌ.✡ 10 Onaim reko nneis bifee ji nkuub in aꞌnakan, he tuaf bian nahiin nak, in anpaek in hak he nꞌonen ma natoon Uisneno In haan beno, natuin ranan reꞌ batuur. Ameput sonaf neno tunan nahinin on naan amsaꞌ. 11 Mes karu sin nmafutun nok Uisneno, bifee ma atoniꞌ ka nhaken nmees-mesen fa. 12 Nahunu te, Uisneno nmoeꞌ bifee naꞌko atoniꞌ. Mes namuni te, bifee ji es reꞌ nahoniꞌ naan atoniꞌ. Ma Uisneno es reꞌ anmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii he njarin.

13 Hi mitenab miit! Karu bifee ji nꞌonen neu Uisneno, ma ka nkuub fa in aꞌnakan, mituin hi teenb ii te, naan reko, aiꞌ kaah? 14 Natuin hi atoran harat anbi kota Korintus, karu atoin ii in aꞌnaak fuun ein amnaun ein, naan namaeb ee, oo, aiꞌ kaah? 15 Mes karu bifee ji in aꞌnaak fuun ein amnaun ein, naan reok reꞌuf, aa oo? Uisneno nfee ne aꞌnaak funuꞌ mnanuꞌ he nkuub naan in aꞌnakan. Naan es reꞌ batuur.

16 Mes karu anmuiꞌ tuaf reꞌ anmatoen piut anmatoom nok rasi ia, mimnau he, fin naꞌko hit reꞌ atjair aꞌnakat, ma naꞌko jemaaꞌt ein, hit biasa es reꞌ ia nai, tua.

Kais ammoeꞌ tafiꞌ-tafiꞌ karu mbukae mbi Uisneno In mei

17 Oras ia, au he uꞌuab rais jes antein. Anbi rasi reꞌ ia, au ka bisa ꞌboꞌis ki fa. Fin oras hi mibua, hi ka mmoeꞌ mituin fa saaꞌ reꞌ batuur, mes hi miꞌbabaꞌ amreꞌut amteniꞌ.

18 Nahunu te, au ꞌneen nak, oras hi mibua he mꞌibadat, hi mbaits om. Bian naꞌko reꞌ au ꞌneen sin naan, ro tebes of batuur. 19 (Ro batuur, natuin hi pukan-pukan on reꞌ naan, of mamnitaꞌ sekau es reꞌ batuur-batuur anneen neu hit Usiꞌ, ma sekau es reꞌ ka nneen Ee fa.)

20 Fin oras hi atoin asranit mibua ma mbukae mbi Uisneno In mei, hi ro he mimnau Usif Yesus. Naan es reꞌ batuur. Mes hi ka mmoeꞌ fa on naan. 21 In bukti esan reꞌ: oras hi mtook ma mbukae mibua te, anmuiꞌ tuaf reꞌ ka npao fa tuaf bian, anmuiꞌ aparuꞌ ma akomat, ma bian antein ninun raur mafu. Tar antea tuaf bian ka napenin fa namaꞌ, ma sin namnahan. 22 On mee es reꞌ ia!? Hi ka mmuiꞌ kiim fa umi he mbukae ambi naan, aa oo? Aiꞌ hi sairt ii he mireuꞌ Uisneno In jemaaꞌt ein sin kaan foo meniꞌ? Aiꞌ hi he mimaebaꞌ amaꞌmuiꞌt ein? Hi mroim he au uꞌuab on mee? Mroim he au ꞌboꞌis ki ꞌbi rasi reꞌ ia, oo? Ka neu fa, tua!

Utunuꞌ ma tua min-kase naan, anjair tanar he tamnaub hit Usiꞌ Yesus In aꞌmaten

(Naiꞌ Mateos 26:26-29, Naiꞌ Markus 14:22-25, Naiꞌ Lukas 22:14-20)

23 Usif Yesus kuun es reꞌ neikn On natoon nain kau rasi reꞌ ia, ma au ꞌnonaꞌ ꞌtein ꞌeu ki. Nak, oras too mfaun ii nabaarb ein he naꞌmaet Je, mabeꞌ naan In nait utunuꞌ fuaꞌ es. 24 Rarit In nꞌonen ma ntoit makasi neu Uisneno. Ma In natoon neu In atoup noinꞌ ein am nak, “Ambukae utunuꞌ reꞌ ia, fin reꞌ ia, Au aok. Sin of nareuꞌ Au aok ii neu ki. Onaim hi ro he mbukae utunuꞌ reꞌ ia he mimnau Kau.”

25 Oras sin nbukaen nrarin, In nmoeꞌ humaꞌ meseꞌ nok akraa tua min-kase msaꞌ am nak, “Tua min-kase reꞌ ia in aꞌmoufn ii, es reꞌ: Uisneno he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu nok ki. Ma Au ro he ꞌopaꞌ Au naaꞌ ii tar antea Au ꞌmaet feꞌ, naꞌ rais manbaꞌan naan anjair. Rarit, ansuun oras hi mbukae tua min-kase on nai te, hi ro he mimnau Au rasi ꞌmaten naan.”✡ 26 Ansuun oras, oras hi mmoeꞌ harat reꞌ ia, he mbukae utunuꞌ reꞌ ia, ma mbukae miꞌko kraas reꞌ ia, tar antea Usiꞌ ankoen On anfain neem, naan nahuum on reꞌ hi miretaꞌ mifaniꞌ anmatoom nok In aꞌmaten.

Karu ho neekm aan ka namnoon fa, kais ambukae mbi Uisneno In mei

27 On naan ate, karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nbukae utunuꞌ reꞌ naan ma nbukae naꞌko kraas reꞌ naan he namnau hit Usiꞌ, mes in neekn ee ka namnoon fa, Uisneno of anhuukn ee. Natuin, reꞌ naan Usif Yesus In aon ma In naaꞌ. Onaim karu tuaf es in neekn ee ka namnoon fa, in ka pantas fa he nbukae nbi mei naan, fin ꞌmoꞌet reꞌ naan anhaiꞌniis kuun Usif Yesus. 28 Reko nneis, tuaf meseꞌ-meseꞌ anparikas kuun in neekn ee feꞌ. Rarit, karu in tebes nak in neekn ee namnoon, naꞌ in bisa nbukae utunuꞌ ma tua min-kase naan. 29 Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ nbukae nok neek apenut. Fin sin nateenb ein am nak, “Naiꞌ Yesus In aꞌmaten, ka maꞌosaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ. Naiꞌ Yesus In aon ka maꞌpakeꞌ fa neu kau.” Tuaf on reꞌ naan nasaah ma nataah kuun in amreꞌun, natuin sin of napenin hukun. 30 Etun anbi hi sonam ma hi tnaanm ein naan, anmuiꞌ tuaf reꞌ anꞌoer, anmuiꞌ tuaf reꞌ nameen, ma nmuiꞌ tuaf reꞌ anmate nrarin.

31 Mes karu hit tuaf meseꞌ-meseꞌ atparikas tarek-rekoꞌ hit neek ii feꞌe te, hit ka tapein fa hukun on reꞌ naan. 32 Karu hit Usiꞌ anhukun kit, In nmoeꞌ on reꞌ naan he nanoniꞌ kit tatuin ranan reꞌ namneo ma namnoon. Fin In ka nroim fa he hit tapein hukun, ma tamreuꞌ tabu-bua tok mansian ii ok-okeꞌ atbi pah-pinan ia.

33 Onaim aok-bian manekat arki! Karu hi mibua ma mbukae mbi Uisneno In mei, es ro he mpao es. 34 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ namnaah anmaet, reko nneis in nhaꞌtain naan anbi in uim je feꞌ. Maut he, oras hi mibua ok-okeꞌ te, hi kais mipein hukun.

Anmatoom nok rasi bian reꞌ hi mitaan sin naan, of au ꞌuum aꞌtea naan ate, naꞌ au ꞌator.

12

Uisneno In Asmanan anfee kit kuasa he tmeup humaꞌ-humaꞌ

1 Aok-bian manekat arki! Au ꞌroim he hi mihiin anmatoom nok kuasat ma manoef ein reꞌ Uisneno In Asmaan ee nfee sin neu kit he hit tpaek sin. 2 Hi mihini mrair mak, oras hi ka mjair Uisneno Iin na fa feꞌ, hi miꞌbesan piut meu baer marunaꞌ reꞌ anmuu. Hi mitun-tuin ahaa sin. 3 Es naan ate, au ꞌroim he hi mihiin am mak, ka neu fa tuaf reꞌ anmafuut nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ reꞌ nak, “Kasat neu Yesus naan!” Ma ka neu fa tuaf reꞌ ka nmafuut fa nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ nak, “Naiꞌ Yesus naan, au Usiꞌ!”

4 Uisneno In Asmanan anfee neu tuaf meseꞌ-meseꞌ nok in mahinif ma manoef kuun, he es-es ate nanaob kuuk sin mepu. Mes areꞌ mahinif ma manoef sin neman naꞌkon Asmanaf meseꞌ. 5 Tuaf meseꞌ-meseꞌ napenin mahinif ma manoef humaꞌ-humaꞌ he ntuthae tuaf bian, mes sin arsin suma nneen ma natniin naꞌkon Usif meesꞌ aah. 6 Tuaf meseꞌ-meseꞌ napenin mepu humaꞌ-humaꞌ he nanaob Uisneno In mepu, mes suma Uisneno meseꞌ reꞌ naan, es reꞌ anturun ma nbaab sin he nanaob sin mepun naan. 7 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In Asmanan anbi tuaf meseꞌ-meseꞌ nok ranan humaꞌ-humaꞌ, mes In sairt ii he sin ok-okeꞌ napenin upan ma paꞌe buꞌ-buaꞌ. 8 In nfee In Asmaan ee In kuasa neu Iin na. Bian antoupun mahinif ma manoef he sin bisa nateenb ein namnuut, rarit anfee fainekat reꞌ natai nok rasi. Bian antoupun mahinif ma manoef he natoon namnoon goah saaꞌ reꞌ sin nahiin sin. 9 Bian antein antoupun kuasa he npirsai naheran neun Uisneno, natuin sin nmafutun naher-heran nok In Asmanan. Bian antein antoupun kuasa he narekoꞌ amenat. 10 Bian atein antoupun kuasa he nmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ Uisneno In pinan ma krahan. Bian antein antoupun mahinif ma manoef he natoon Uisneno In haan beno neu Iin na. Bian antein antoupun mahinif ma manoef he nahinin smanaf mee es reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ anbi Uisneno, ma mee es reꞌ kahaf. Bian antein antoupun mahinif ma manoef he bisa naꞌuab ein anpaken uab humaꞌ-humaꞌ. Bian antein antoupun mahinif ma manoef he natoon uab ein naan sin aꞌmoufk ein. 11 Mes suma Asmanaf meseꞌ reꞌ nmoeꞌ he sin arsin bisa nmepun on reꞌ naan. In nfee neu tuaf meseꞌ-meseꞌ he sin bisa nmepun natuin Asmanaf naan In romin.✡

Aof meseꞌ, nok in namaꞌ humaꞌ-humaꞌ

12 Au he utaib mahinif ma manoef sin reꞌ naan nok aof. Aof meseꞌ naan nok in namaꞌ humaꞌ-humaꞌ. Mes namaꞌ humaꞌ-humaꞌ naan, anmafuut anjair aof meseꞌ.

Naan on reꞌ Kristus Iin na.✡ 13 Hit arkit tmafuut tok Asmanaf meseꞌ. Es naan ate, oras hit tasrain, hit tjair on reꞌ pah meseꞌ. Maski hit atoin Yahudis aiꞌ ka atoin Yahudis fa, ate aiꞌ ka ate fa, Uisneno nfee neu kit arkit Asmanaf meesꞌ aah. Naan on reꞌ hit tbukae oe reꞌ neiki ꞌhonis naꞌko oe mataꞌ meseꞌ.

14 Batuur, aof ii ka naꞌko fa namaꞌ meseꞌ. Fin in reꞌ naan, anjair naꞌko namaꞌ amfaun. 15 Kar-karu ho haem aan nak, “Au reꞌ ia, ka ꞌnimaf fa. Onaim au ka ꞌjair fa namaꞌ es uꞌko ho aom.” Maski in naꞌuab on naan, mes in feꞌ njair namaꞌ naꞌko ho aom. Batuur, aiꞌ? 16 Ma karu ho ruikm aan nak, “Au reꞌ ia, ka mataf fa. Onaim au ka ꞌjair fa namaꞌ uꞌko ho aom.” Maski in naꞌuab on naan, mes in feꞌ njair namaꞌ naꞌko ho aom. 17 Mitenab miit! Karu ho aom aan suma njair mataf meesꞌ aah, ho bisa mneen on mee? Ma karu ho aom aan suma njair rukif meesꞌ aah, ho bisa mufoi on mee?

18 Mes hi mihiin mak, Uisneno nmoeꞌ kit atjair on reꞌ aof meseꞌ, ma In nꞌator in namaꞌ humaꞌ-humaꞌ, natuin In human ma In masan. 19 Karu hit aok ii suma njair namaꞌ humaꞌ meesꞌ aah, in kaan ee ka ‘aof’ fa ntein, oo? 20 Mes in batuurn ii, hit aok ii nmuiꞌ namaꞌ humaꞌ-humaꞌ. Naan es reꞌ anmoeꞌ je njair aof aꞌteme-ꞌteme.

21 Atoniꞌ in matan ka bisa nasmeruꞌ ma nkanaꞌpaar fa neu atoniꞌ naan in aꞌniman nak, “Au ka ꞌperluu ko fa!” Ma atoniꞌ in aꞌnakan ka bisa natoon fa neu in haen am nak, “Au ka ꞌperluu ko fa!” 22 In batuurn ii, es reꞌ aof ii anmuiꞌ namaꞌ reꞌ hit taan ee anꞌoer ma ka pentiing fa, mes hit tperluu sin feꞌ. 23 Anmuiꞌ namaꞌ bian reꞌ hit taan sin suma mapakeꞌ kreoꞌ goah, mes hit tpijaar ma tpairoir sin feꞌ nok reko. Ma nmuiꞌ namaꞌ bian reꞌ hit tamaeb ok, ma ka troim fa he takriraꞌ sin, rarit hit tkuub ma tꞌaum sin nok reko. 24 Mes karu namaꞌ reꞌ ka namaebaꞌ kit fa, hit ka tansaaꞌ sin fa.

Mes Uisneno nabuab naamꞌ ein naan anjair aof meseꞌ. Rarit In nꞌator he naamꞌ ein reꞌ hit taan sin ka pentiing fa, hit tpijaar ma tpairoir sin nok reko, 25 fin In ka nroim fa karu hit aok ii nbaits on. In nroim he hit arkit atmakius es nok es. 26 Fin karu naamꞌ es napein susat, sin arsin annaeb ein amsaꞌ. Ma karu naamꞌ es napein hormaat, sin arsin anmarinan amsaꞌ.

27 On naan amsaꞌ hi arki. Fin hi on reꞌ Kristus In aon aꞌteme-ꞌteme. Ansuun tuaf apirsait es-es ate, anjair on reꞌ naamꞌ es naꞌko Kristus In aon. 28 Fin anbi apirsait ein sin atnaank ein, Uisneno nfee kuasa he nmepun humaꞌ-humaꞌ.

Nahunu te, In nreek haef tuaf bian he nnao natoon In haan beno.

No nuan ii, In npaek tuaf bian anjair In mafefa kninuꞌ.

No teun ii, In nmoeꞌ tuaf bian nanoniꞌ nahiin tuaf anmatoom nok Ne.

Rarit In nfee kuasa neu tuaf bian he bisa nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, he naruruꞌ ma nakriraꞌ In pinan ma krahan.

Bian napenin kuasa he narekoꞌ amenat.

Bian napenin mahinif ma manoef he nturun ma nbaab tuaf.

Bian napenin mahinif ma manoef he bisa naꞌhabaꞌ ma nꞌurus tuaf ein he sin nmepun nabu-buan nok reko.

Ma In nfee kuasa neu tuaf bian antein, he sin bisa naꞌuab ein anpaken uab humaꞌ-humaꞌ.✡

29 Hi mitenab on mee? Uisneno nreek kit arkit he tnao tatoon In haan beno, oo? Kaah fa, tua. In nmoeꞌ kit arkit atjair In mafefa kniun, aa oo? Kaah fa, tua. In nmoeꞌ kit arkit atjair anoniꞌ ahinit, aa oo? Kaah fa, tua. In nfee kuasa neu kit arkit he tmoeꞌ rais sanmakat, aa oo? Kaah fa, tua. 30 In nfee kuasa neu kit arkit he bisa tarekoꞌ ameent ein, aa oo? Kaah fa, tua. In nmoeꞌ kit arkit he bisa taꞌuab atpaek uab humaꞌ-humaꞌ, oo? Kaah fa, tua. In nmoeꞌ kit arkit bisa tahiin uab ein naan sin aꞌmoufk ein, aa oo? Kaah fa, tua.

31 Hi ro he mibarab he mtoup ma mpaek mahinif ma manoef reꞌ mapakeꞌ nneis neu too mfaun ein.

Maski on naan amsaꞌ, mes au feꞌ he ururuꞌ ma ukriraꞌ ꞌeu ki ranan reꞌ reko nneis.

13

Rais manekat reꞌ batuur

1 Kar-karu au bisa uꞌuab aꞌpaek areꞌ kanan uab, on reꞌ uab mansian, aiꞌ uab naꞌko Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan, mes au ka ꞌmuiꞌ fa rais menakat aꞌkreꞌo msaꞌ, in uupn ii saaꞌ? Au uabak naan ruumn ahaa, on reꞌ ꞌsene reꞌ nahan-haan aah, aiꞌ daroom reꞌ nahaan tang-tang-tang aah. 2 Kar-karu au ꞌmuiꞌ mahinif ma manoef he utoon Uisneno In haan beno neu Iin na, ma au uhiin ꞌain areꞌ rais maꞌniif ein ok-okeꞌ, ma au uhiin areꞌ kanan rasi reꞌ ahiint ein nahiin sin, ma karu au rais pirsait ꞌeu Uisneon gui naꞌkiiꞌ tar antea au bisa unaniꞌ ꞌtoeꞌf ein, mes au ka ꞌmuiꞌ fa rais manekat aꞌkreꞌo msaꞌ, in uupn ii saaꞌ? Au ꞌmoꞌet naan ka maꞌosaꞌ ma maꞌupan fa saaꞌ-saaꞌ.✡ 3 Karu au uꞌsosaꞌ ꞌain au ꞌmuiꞌf ein, rarit au ꞌfee roit ein ok-okeꞌ ꞌeu tuaf amaꞌmuiꞌt ein, aiꞌ au ꞌnonaꞌ au tuak ii aꞌjair fuaꞌ-turuꞌ,* mes au ka ꞌmuiꞌ fa rais manekat aꞌkreꞌo msaꞌ, in uupn ii saaꞌ? Au ka ꞌmuiꞌ fa rasi ꞌsukif he ꞌaikas au tuak ii msaꞌ. Fin reꞌ naan parsuum aah! Ka nmuiꞌ fa upan ma paꞌe kreꞌo msaꞌ.

4 Fin rais manekat naan, namiin, tua.

Rais manekat naan, sabaar, tua.

Rais manekat naan, ka natiun nahiin fa, tua.

Rais manekat naan, ka naikas ma naꞌratan nahiin fa in tuan aa, tua.

Rais manekat naan, ka nabeoꞌ fa, tua.

5 Rais manekat naan, naruruꞌ rais hormaat, tua.

Rais manekat naan, ka nroim fa he niis anmees kuun, tua.

Rais manekat naan, ka manah fa te natooꞌ, tua.

Rais manekat naan, ka natunuꞌ nahiin fa tenab, tua.

6 Rais manekat naan, anmariin nok saaꞌ reꞌ namneo ma namnoon,

ma ka nroim fa rasi reꞌ ka natai fa, tua.

7 Rais manekat naan, naran ma ntahan anbi areꞌ kanan rasi, tua.

Rais manekat naan, anpirsai piut, tua.

Rais manekat naan, nafnekan ma nharap piut, tua.

Rais manekat naan, naran ma ntahan piut, tua.

8 Rais manekat naan ka nasnaas fa, tua.

Mes saaꞌ reꞌ Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon sin naan, noki-noki te, ka tperluu ttein sin fa goen. Ma karu tuaf naꞌuab anpaek uab humaꞌ-humaꞌ, noki-noki te, ka tperluu ttein sin fa goen. Ma karu saaꞌ reꞌ ahiint ein nahiin sin, noki-noki te, ka mapakeꞌ fa goen amsaꞌ. 9 Oras ia, hit suma tahini kreoꞌ goah. Karu hit tjair Uisneno In mafefa kninuꞌ, hit suma tatoon rasi reꞌ ka nanokab fa feꞌ. 10 Mes antea in oors ate, areꞌ saaꞌ ii of namtiis. Oras naan, rasin reꞌ ka namtiis fa feꞌ, ka mapakeꞌ fa ntein amsaꞌ.

11 Tait iꞌtopeꞌ on nai: oras au anaꞌ feꞌ, au uꞌuab on reꞌ riꞌaan aꞌbaut biasa naꞌuab. Au utenab on reꞌ riꞌaan aꞌbaut biasa natenab amsaꞌ. Mes oras ia, au ꞌneek amnasi ꞌrair, es naan ate, au ka ꞌriis nok fa on reꞌ riꞌaan aan antein.

12 Tait iꞌtopeꞌ bian antein: oras ia, hit bisa tiit aꞌkreꞌo, mes ka nakninuꞌ fa feꞌ, on reꞌ atkisu tpaek ninu reꞌ anreuꞌ. Mes aꞌroo-ꞌroo te, areꞌ saaꞌ ii of nakninuꞌ. Hit tkius tiit on reꞌ baer es natetab anbi hit humak ma hit matak. Oras ia, au suma uhini kreoꞌ goah. Mes aꞌroo-ꞌroo te, au bisa uhiin areꞌ kanan rasi, on reꞌ Uisneno nahiin areꞌ kanan rasi anmatoom nok au tuak.

13 Onaim oras ia, anmuiꞌ rasi nonoꞌ teun reꞌ hit ro he tmoeꞌ sin, reꞌ ntaahn ein piut. Sin esan reꞌ:

hit ro he tpirsai piut teu Uisneno;

hit ro he tafnekan ma tharap piut tak, In of anꞌator areꞌ kanan rasi anjarin reko;

ma hit ro he tmaneek es nok es piut-piut.

Naꞌko rais noon teun ein ia, reꞌ pentiing anneis ji es reꞌ rais manekat. Fin rais manekat naan es reꞌ reko nneisi.

14

Uisneno In Asmaan ee nfee mepu humaꞌ-humaꞌ neu Iin na

1 Amꞌusaha he mmaneek es nok es ambi areꞌ kanan rasi. Fin ka nmuiꞌ fa rasi bian reꞌ pentiing anneisi ntein. Ma maim ranan amsaꞌ he Uisneno In Asmaan ee anfee ki kuasa nok mahinif ma manoef, he hi bisa mmoeꞌ rais arekot humaꞌ-humaꞌ. Ma reꞌ reok gui, karu hi mipein mahinif ma manoef he mitoon Uisneno In haan beno. 2 Fin, karu tuaf anmuiꞌ mahinif ma manoef he naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ, Uisneno In Asmaan ee anfee ne kuasa he natoon rasin reꞌ ka nakninuꞌ fa feꞌ. Mes in ka naꞌuab fa nok tuaf bian, fin in suma naꞌuab nok Uisneon goah. Ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ nabua nbi naan, reꞌ nahiin tuaf naan in uab naan. 3 Mes karu tuaf anmuiꞌ mahinif ma manoef he natoon Uisneno In haan beno, in nfee haan beno naan neu tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ abitan naan. In nahakeꞌ tuaf-tuaf in rais pirsait neu Uisneno, nhaꞌtain sin neek ein, nseuꞌsaab ma nhaan mau tuaf ein reꞌ neek ein ansusan. 4 Tuaf reꞌ naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ, in nhaꞌtain kuun in nekan. Mes atoniꞌ reꞌ natoon Uisneno In haan beno, in nhaꞌtain too mfaun reꞌ nabuan, he jemaaꞌt ein ok-okeꞌ naꞌbeꞌi nnesin.

5 Au roimk ii he hi arki bisa miꞌuab ampaek uab aꞌtetaꞌ. Mes au ꞌromi ꞌneis he hi bisa miꞌuab mitoon Uisneno In haan beno. Fin tuaf reꞌ natoon Uisneno In haan beno, mapakeꞌ nneis naꞌko tuaf reꞌ suma naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ. Karu miꞌuab ampaek uab aꞌtetaꞌ, naan reko amsaꞌ, asar anmuiꞌ tuaf reꞌ bisa natoon uab naan in aꞌmoufun. Nok ranan naan, haan beno naan bisa naꞌbeꞌib too mfaun ein abitan jemaꞌat, he sin bisa nahinin imsaꞌ.

6 Aok-bian manekat arki! Mitenab miit rasi ia. Kar-karu au ꞌuum ꞌeu ki, rarit au uꞌuab aꞌpaek uab aꞌtetaꞌ reꞌ hi ka mihiin je fa, hi mipein upan saaꞌ? Ka tiit fa, tua. Mes karu au uꞌuab ꞌeu ki, reko nneis au utoon Uisneno In romin. Reko nneis au ꞌfei rasi reꞌ unuꞌ te, ka nakninuꞌ fa. Reko nneis au ꞌturun ma ꞌbaab ki he mihiin rasi humaꞌ-humaꞌ antea namnuut. Reko nneis au umnaubaꞌ ki ꞌeik Uisneno In Kabin ma Prenat. Reko nneis au unoniꞌ ki. Nok ranan naan ate, naꞌ anmuiꞌ in upan neu ki, tua!

7 On naan amsaꞌ nok baer musiik ein. Fin sin ka nmonin fa, mes sin nahanan hanaf humaꞌ-humaꞌ. Ampaek bobe, aiꞌ ꞌheꞌo, aiꞌ ꞌrekuꞌ, karu in not ee ka naꞌbaniꞌ fa, atoniꞌ ro ka nahiin fa neu in nreuk siit mee ja, oo? 8 Ma karu toiꞌs ee haan ee ka nakninuꞌ fa, on mee he soraurs ein bisa nahinin nak, in haan tanar he sin nabaarb ein he nmakenan? Ka bisa fa, tua. 9 On naan amsaꞌ neu ki. Karu hi miꞌuab ampaek uab aꞌtetaꞌ, aiꞌ mpaek uab reꞌ atoni ka nahiin je fa ma nkeukn ee, naan on reꞌ hi miꞌuab mok anin. Ruum am parsuum aah, fin atoniꞌ ka bisa nheek fa ho sarit! 10 Anmuiꞌ uab amfaun anbi pah-pinan ia. Uab meseꞌ-meseꞌ te, anmuiꞌ kuun in aꞌmoufun. 11 Mes karu au ka uhiin fa atoniꞌ bian sin uab, naan ka nmuiꞌ fa upan saaꞌ-saaꞌ neu kau. Au ka uhiin fa sin uab, ma sin ka nahiin fa au uab amsaꞌ. Hit arkit es nok es ate, atjair on reꞌ kase.

12 On naan amsaꞌ nok ki. Hi he mipein kuasa nok mahinif ma manoef miꞌko Uisneno. Naan reko. Mes reko nneis hi mꞌusaha he mipein kuasa nok mahinif ma manoef reꞌ hi bisa mpaek je he mhaꞌtain apirsait ein amfa-faun!

13 Onaim karu tuaf reꞌ naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ, reko nneis in nꞌonen antoit he Uisneno nfee ne mahinif ma manoef msaꞌ he in bisa natoon uab aꞌtetaꞌ naan in sarit. 14 Karu au ꞌonen aꞌpaek uab aꞌtetaꞌ, au ꞌonen aꞌpaek au nekak, mes au ka uhiin fa neu au uꞌuab saaꞌ. 15 Onaim in reokn ii, au he ꞌmoeꞌ on mee? Au ꞌpaek sin nua sin, mes es-es ate nok in tabu. Au he ꞌonen aꞌpaek au nekak. Ma au he ꞌonen aꞌpaek uab reꞌ au uhiin je msaꞌ. Au he ꞌsii siit pures-boꞌis ꞌeu Uisneno ꞌpaek au nekak. Ma au bisa ꞌsii ꞌpaek uab reꞌ au uhiin je msaꞌ. 16 Fin karu ho mpaek uab aꞌtetaꞌ he mpures ma mboꞌis Uisneno muꞌko ho nekam, rarit anmuiꞌ tuaf bian anbi naan reꞌ ka nahiin fa rasin naan, on mee he in bisa nekaf meseꞌ nok ko? Oras ho mtoit makasi meu Uisneno mpaek uab aꞌtetaꞌ, on mee he tuaf naan bisa nekaf meseꞌ nok ko mnak, “Naan batuur, tua!” Ka bisa fa, aiꞌ? Fin in ka nahiin fa ho uab naan. 17 Ho bisa mtoit makasi meu Uisneno on naan. Mes rasi naan ka nhaꞌtain fa tuaf bian sin neek ein.

18 Hi of oniꞌ ka mihiin fa. Au uꞌuab aꞌpaek uab aꞌtetaꞌ aꞌneis uꞌko ki ok-okeꞌ. Ma au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno, natuin In nmoeꞌ kau bisa uꞌuab on naan. 19 Mes karu apirsait ein nabuan, reko nneis au uꞌuab aꞌpaek uab tuk-tukaꞌ ma par-paraꞌ niim aah reꞌ he sin bisa nahinin, he au unoniꞌ sin, naan reko nneis naꞌko au uꞌuab amnanuꞌ-mnanuꞌ aꞌpaek uab aꞌtetaꞌ amfa-faun, reꞌ sin ka nahiin je fa.

20 Aok-bian manekat arki! Karu hi he mroim he mihiin areꞌ kanan rasi, hi ro he minoniꞌ on reꞌ tua neek amnasit. Kais mitenab on reꞌ riꞌaan aꞌbaut ein! Mes anmatoom nok rais maufinu, hi ro he on reꞌ riꞌaan aꞌbaut ein, reꞌ ka nmoeꞌ nahinin fa rais maufinu, fin sin neek ein nakniunꞌ ein. 21 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ, matuꞌi mnak:

“Hit Usiꞌ naꞌuab am nak,

‘Au he ꞌpaek pah reꞌ naꞌuab anpaek uab aꞌteet ein,

he Au uꞌuab ꞌeu pah Israꞌel ia.

Maski Au uꞌuab on mee msaꞌ,

mes sin ka nromin fa he natniin Kau, tua.’ ”✡

22 Natuin rasi naan, hi mkius miit kiim, karu tuaf naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ, naan anjair tanar neu tuaf reꞌ ka npirsai fa feꞌ neu Uisneno, he sin nkius niit In kuasan. Naan ka nturun ma nbaab fa tuaf-tuaf reꞌ anpirsai nrarin neun Uisneno. Mes karu tuaf natoon Uisneno In haan beno, naan anturun ma nbaab atoniꞌ reꞌ anpirsai nrair neu Ne. Naan ka nturun ma nbaab fa tuaf reꞌ ka npirsai fa feꞌ neu Ne. 23 Karu hi mibua, rarit hi arki es-es ate ampaek uab aꞌtetaꞌ, rarit anmuiꞌ tuaf reꞌ ka npirsai fa, aiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa rasin reꞌ ia, antaam anbi hi sonam ma hi tnaanm ein, sin of nateenb ein on mee? Tebes, sin of nak, “Atoin ein ia namanun nrarin, tua!”

24 Karu hi arki, es-es ate mitoon Uisneno In haan beno, rarit anmuiꞌ tuaf reꞌ ka npirsai fa, aiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa rasin reꞌ ia, antaam anbi hi sonam ma hi tnaanm ein, ro tebes tuaf naan anroim he nneen ma natniin saaꞌ reꞌ hi miꞌuab ee. Onaim saaꞌ reꞌ hi miꞌuab ee naan, naruruꞌ ma nakriraꞌ tuaf naan in saant ein, tar antea in nparikas namnuut in aꞌmoin aa kuun. 25 Rais maufinun reꞌ in naꞌnifaꞌ sin anbin in nekan amsaꞌ, of mamnitaꞌ he too mfaun ein niit sin. Rarit tuaf naan of anriꞌtuu he naꞌbesan neu Uisneno mnak, “Ro tebes, Uisneno et hi sonam ma hi tnaanm ein, tua!”

Areꞌ kanan rasin reꞌ hit tmoeꞌ sin, atmoe tatuin in batuur aan. Kais atmoeꞌ tafiꞌ-tafiꞌ

26 Onaim aok-bian manekat arki! Karu hi mibua, tuaf meseꞌ-meseꞌ nok nain kuun in mahinif ma manoef. Anmuiꞌ asiit reꞌ nsii siit pures-boꞌis neu Uisneno. Anmuiꞌ anoniꞌ reꞌ nanoniꞌ tuaf anmatoom nok Uisneno. Anmuiꞌ atoon rais maꞌnifaꞌ naꞌko Uisneno, reꞌ unu feꞌe te maꞌnifaꞌ. Anmuiꞌ aꞌuab reꞌ naꞌuab nok uab aꞌtetaꞌ. Ma nmuiꞌ tuaf reꞌ bisa natoon uab naan in aꞌmoufun. Areꞌ rasin naan, sin ro he nmoeꞌ sin he nhaꞌtain tuaf bian sin rais pirsait.

27 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nroim he naꞌuab anpaek uab aꞌtetaꞌ, naan reko. Mes maut he tuaf nua aiꞌ teun goah ate, nanokab nai. Kais amfa-faun. Es naꞌuab anrair feꞌe te, naꞌ es naꞌuab antein. Ma ro he nmuiꞌ tuaf reꞌ bisa natoon uab naan in aꞌmoufun. 28 Karu ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ bisa natoon uab naan in aꞌmoufun, kais miꞌuab ampaek uab aꞌtetaꞌ ambi too mfaun ein sin humak ma sin matak. Maut he sin naꞌuab ein on naan anbin sin neek ein kuuk. Sin bisa naꞌuab nok Uisneno on naan amsaꞌ.

29 Karu hi mibua, maut he tuaf nua aiꞌ teun goah esan reꞌ natoon Uisneno In haan beno. Hi bian ii ro he mtai mirek-rekoꞌ sin uabk ein naan. 30 Mes karu Uisneno nfei neu tuaf es, reꞌ antook ma nneen anbi naan, he nahiin rais jes reꞌ unuꞌ feꞌe te maꞌnifaꞌ, tuaf naan ro he natoon haan beno naan neu abitan naan ok-okeꞌ. Ma tuaf reꞌ naꞌuab anhaek maat ro he nasnaas feꞌ, he nfee mainuan neu tuaf reꞌ feꞌ anneen naꞌko Uisneno, he in bisa naꞌuab. 31 Amneon ii, hi arki bisa mitoon Uisneno In haan beno. Mes maut he tuaf es naꞌuab feꞌ, rarit naꞌ in partei. Nok ranan naan, hi arki bisa mneen ma mitniin, ma hi arki bisa minoniꞌ, ma hi arki bisa mnaben miit mak hi neekm ein naꞌbeꞌin. 32 Mimnau, tuaf reꞌ natoon Uisneno In haan beno, in ro he nꞌator nahiin in tuan ee kuun amsaꞌ. Tuaf es naꞌuab, rarit naꞌ tuaf es, fin tuaf bian bisa ntahan in tuan ee. 33 Fin ka tiit fa taisibu anbi Uisneno. Fin anbi Uisneno, areꞌ saaꞌ ii makikin ma maꞌator nok reko.

Anbi mee-mee, karu apirsait ein nabuan ate, biasa on nai: 34 Bifee ngguin ro he ntokon ntainiin ein. Kais nafefan. Sin ro he nneen ma natniin neu aꞌnaakt ein. Fin Uisneno In Atoran naꞌuab on naan amsaꞌ, aiꞌ? 35 Karu nmuiꞌ bifee jes reꞌ he nataan rais jes ate, maut he nfain feꞌ, naꞌ nataan neu in mone. Fin karu bifee ngguin naꞌroton anbin uim onen, naan tamaeb ok, tua!

36 Hi teenb ein on mee? Fin Uisneno In Kabin ma Prenat ka npoi ma nboor fa naꞌko ki! Ma In Kabin Ma Prenat naan ka nfee je fa neu hi abit Korintus atmees! Mitenab mirek-rekoꞌ feꞌ! 37 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee nak, in bisa natoon Uisneno In haan beno, aiꞌ natenab nak, in ntoup kuasa naꞌko Uisneno In Asmaan ee, in nahiin kuun am nak, rasi reꞌ au ꞌtuiꞌ ꞌeu ki naan, ka atoran naꞌko au kuuk fa, mes naan prenat naꞌko hit Usiꞌ, Naiꞌ Yesus. 38 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nroim fa he ntoup rasin reꞌ ia, hi kais amtoup goe.

39 Aok-bian manekat arki! Amhaek miheer he hi mipein kuasa he bisa mitoon Uisneno In haan beno. Ma kais ampenan tuaf am mak, sin ka bole fa he naꞌuab ein anpaken uab aꞌtetaꞌ. 40 Onaim karu hi mibua, minaob areꞌ kanan rasi natai nok in batuur aan, reꞌ pantas. Rais jes nahuun feꞌ, naꞌ bian natuin ein. Minaob sin arsin nok reko, kais tafiꞌ-tafiꞌ, tua.

15

Kristus anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten

1 Aok-bian manekat arki! Au ꞌroim he hi mimnau Uisneno In Rais Reko reꞌ au utoon ki unuꞌ naan. Hi mtoup maan Rais Reko naan, mhaek mibaar ma mituin ee piut amsaꞌ. 2 Fin Rais Reko naan, es reꞌ bisa nsoi nafetin ki, asar hi mnaaꞌ miheer piut meu ne. Mes karu hi ka mpirsai fa piut meu Uisneno, hi rais pirsait naan, parsuum aah.

3 Au unoniꞌ ꞌrair ki areꞌ rasi reꞌ pentiing, reꞌ unuꞌ te, tuaf nanoniꞌ niit anrair kau sin. Sin esan reꞌ: Kristus, reꞌ Uisneno nreek Ee neem naan, anmate nrair he nsoi nafetin kit naꞌko hit sanat ma penu sin, natai nok saaꞌ reꞌ matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ naꞌko unuꞌ.✡ 4 Rarit sin nsuub Ee. Anmeu te, Uisneno namonib nafainꞌ Ee, natai nok saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ naꞌko unuꞌ.✡ 5 Rarit Kristus nakriraꞌ In tuan ee neu naiꞌ Petrus.* In nakriraꞌ In tuan ee msaꞌ neu In atoup noinꞌ ein tuaf boꞌes am nua.✡ 6 Neot es, In nakriraꞌ In tuan ee neu apirsait ein tuaf natun niim anneis. Sin arsin ankius niit Ee. Naꞌko sin arsin reꞌ naan, tuaf amfaun anmonin feꞌ. Amaets ein, sin fauk aah. 7 Rarit In nakriraꞌ In tuan ee neu naiꞌ Yakobus. Rarit In nakriraꞌ In tuan ee neu In haef ein ok-okeꞌ.

8 Au es reꞌ amunit aꞌneis, aꞌkius ꞌiit Ee msaꞌ. Fin au on reꞌ aheit susu reꞌ nahoins ee namuin.✡ 9 Uisneno In haef bian sin, sin arsin pentiing anneis naꞌko kau. Amneon ii, au ka pantas fa he ꞌjair In haef. Fin unuꞌ te, au es reꞌ ususab ma ꞌhaꞌmuiꞌ Uisneno Iin na nbin bare-bare.✡ 10 Mes Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau. Rarit In es reꞌ anmoeꞌ kau ꞌjair on reꞌ ia, oras ia. Oras In nmoeꞌ rais reko neu kau, In ka nporin fa oras nok ruum am parsuum. Namuni te, au es reꞌ aꞌhaek maꞌtaniꞌ ꞌneis uꞌko sin arsin ok-okeꞌ! Te kaah, Uisneno In nekan arekot es reꞌ nmeup anbi au ꞌmonik, mes ka au fa es reꞌ aꞌmeup.

11 Onaim ka pentiing fa karu au es reꞌ unoniꞌ tuaf, aiꞌ haef bian sin es reꞌ nanoniꞌ tuaf. Fin hai arkai minoniꞌ rasi reꞌ humaꞌ meseꞌ. Hai arkai mitoon piut-piut meu tuaf anmatoom nok Uisneno In Rais Reko. Nok ranan naan, hi mpirsai meu Rais Reko reꞌ naan.

Amaets ein of anmoni nfanin

12 Hai minoniꞌ tuaf am mak, Kristus, reꞌ Uisneno nreek anrair Je neem naan, anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten. Onaim nansaaꞌ am es hi bian mak, “Amaets ein ka nmoni nfanin fa”? In aꞌsuikn ii saaꞌ? 13 Fin karu amaets ein ka nmoni nfanin fa, in sairt ii nak, Kristus ka nmoni nfain fa msaꞌ! 14 Ma karu Kristus ka nmoni nfain fa, areꞌ saaꞌ reꞌ hit biasa tatoon sin teu too mfaun ein, ka mapakeꞌ fa goen. Ma hi rais pirsait meu Ne, ruum am parsuum aah! 15-16 Ma karu batuur amaets ein ka nmoni nfanin fa, hai mjair saksii poi anmatoom nok Uisneno. Fin hai biasa minoniꞌ tuaf am mak, “Uisneno es reꞌ namonib nafaniꞌ Kristus!” Ro tebes hai mitoon on reꞌ naan. Ma karu amaets ein ka nmoni nfanin fa, in sairt ii nak, Uisneno ka namonib nafaniꞌ niit fa Kristus. 17 Mitenab miit rasi ia: karu Kristus ka nmoni nfain fa, hi rais pirsait meu Uisneno ruum am parsuum aah! Fin hi misaah hi sanat ma penu sin feꞌ! 18 Ka naan anmees jah fa, fin amaets ein ok-okeꞌ, reꞌ unuꞌ feꞌe te, anmafutun nok Kristus, karu Kristus ka nmoni nfain niit fa, sin nmaten ma napasib sin naꞌkon Uisneno msaꞌ. 19 Hit taꞌpeis ok teu Kristus. In sairt ii nak, In of anmoeꞌ rais reko neu kit. Mes karu hit tafneek on naan suma tbi pah-pinan ia goah, naan ruum am parsuum aah! Ma hit tjair atoin kasian atneis taꞌko biak ein ok-okeꞌ!

Saaꞌ na es reꞌ anjair, natuin Kristus anmoni nfain?

20 Te kaah, ka on fa naan, tua. Amneon ii, es reꞌ: Kristus reꞌ Uisneno nreek Ee neem naan, anmoni nfain naꞌko In aꞌmaten! In ka nmees fa, fin apirsait ein reꞌ nmate nrarin, of anmoni nfanin amsaꞌ. Kristus reꞌ naan on reꞌ fua unu, reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ am nak, sin reꞌ amaets ein naan, of anmoni nfanin natuin Ee. 21 Un-unuꞌ te, suma tuaf meesꞌ aah, es reꞌ naiꞌ Adam, reꞌ antanhai Uisneno In aprenat. Onaim in napein hukun, es reꞌ rais mates. Hukun naan ansaen kit arkit ok-okeꞌ. Mes oras ia, anmuiꞌ tuaf es antein, es reꞌ Kristus, reꞌ nmoin natuin Uisneno In aprenat. Onaim natuin In arekon, amaets ein bisa nmoni nfanin! 22 Ansuun tuaf reꞌ antanhai Uisneno In aprenat, napein hukun aꞌmaten amsaꞌ, on reꞌ naiꞌ Adam. On naan amsaꞌ, ansuun tuaf reꞌ anmafuut nok Kristus, Uisneno of namonib nafaniꞌ sin.

23 Mes es-es ate nok in tabu. Kristus anjair tuaf ahunut reꞌ nmoni nfain, on reꞌ fua unu feꞌe na. Ma oras In nkoen On anfain neem neu pah-pinan ia, naꞌ Iin na nmoni nfain amsaꞌ. 24 Rarit, naꞌ pah-piin ii namsoup. Oras naan, Kristus anjair Usif reꞌ nareuꞌ areꞌ kanan kuasa, areꞌ kanan aprenat, ma areꞌ kanan reꞌu reꞌ anmamuus nok Ne. In njair Usif reꞌ nnonaꞌ nafaniꞌ In hak aprenat neu In Amaf, es reꞌ Uisneno.

25 Fin In ro he nnaaꞌ aprenat piut, tar antea Uisneno niis naan areꞌ kanan saaꞌ reꞌ anraban Kristus, he sin naꞌruir ein neu Ne.✡ 26 Anmuiꞌ rais jes anteniꞌ reꞌ anmamuus nok kit mansian. Es reꞌ hit ro he tmaet. Mes namuni te, Uisneno he niis naan rasi ꞌmaten in kuasan amsaꞌ. In nmoꞌe nrair on naan ate, ka tiit fa tuaf reꞌ nmate ntein. 27 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, “Uisneno nmoeꞌ areꞌ kanan saaꞌ reꞌ In niis naan sin, he naꞌruir ein neu Tuaf reꞌ In nbaꞌan he nreek Ee neem.” Oras antui mnak, “areꞌ kanan saaꞌ reꞌ In niis naan sin, he naꞌruir ein neu Tuaf”, nakninuꞌ nrair nak, Uisneno ka ntaam fa neu naan. Fin Uisneno kuun es reꞌ nait Je njair Usif neu areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ.✡ 28 Karu of areꞌ saaꞌ ii nneen ma natniin batuur neu Uisneno In Anah, naꞌ Anah naan of annonaꞌ areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ neu In Amaf, reꞌ nait Je njair Usif neu areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ. Rarit Uisneno annaaꞌ aprenat piut anbi areꞌ kanan rasi, ma neu areꞌ kanan mansian.

Kar-karu amaets ein ka nmoni nfanin fa

29 Anmuiꞌ tuaf reꞌ nasrain he nsenuꞌ ma nsekaꞌ amates reꞌ ka nasrain fa feꞌ. Mes karu amaets ein ka nmoni nfanin fa, nansaaꞌ am es sin he nasranin neun amaets ein?† 30 Ma nansaaꞌ am es hai he mibarab he mmaet fani-fani, karu amaets ein ka nmoni nfanin fa? 31 Fin au he noi ꞌmaet neno-neno! Mes aok-bian manekat arki! Au ꞌsuup, au ꞌnaben ate ka saaꞌ-saaꞌ fa karu au ꞌmaet. Fin au bisa uꞌaitiꞌ au humak, natuin hi mmafuut piut mok hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ Uisneno nreek anrair Je neem. 32 Neno naan, oras au ꞌbi kota Efesus feꞌ, au ꞌmatoe piut ꞌok atoin ein naan on reꞌ muiꞌ fui apisut. Mes karu au suma ꞌmabaan he au bisa ꞌiis kuuk, ka ꞌfee je fa ꞌeu Uisneno, naan ruum am parsuum aah. Ka mapakeꞌ fa, tua! Fin karu batuur amaets ein ka nmoni nfanin fa, reko nneis hit tatun-tuin ahaa biak ein sin uab reꞌ nak,

“Iim he hit fesat ok-okeꞌ,

ma taah-tiun namin-miin aah,

fin nokaꞌ te, hit atmaet, tua!”✡

33 Hi kais mipein rais poi he mitenab on naan! Fin anmuiꞌ uab reꞌ nak,

“Karu ho mhaek haꞌe meseꞌ mok amafiunt ein,

naan anmoeꞌ ko mteib muꞌko raan aꞌhonis reꞌ namneo ma namnoon, tua.”

34 Kais ammoeꞌ rais maufinu mtein! Misnaas nai! Amꞌator ho tuam aan rek-reko! Ammoeꞌ ꞌmoeꞌ amneot aah! Amneon ii, hi ro he mimaeb om, fin anbi hi tnaanm ein, anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin Uisneno fa feꞌ.

Karu hit tmoni tfain, of hit aok ii on mee?

35 Anmuiꞌ tuaf nataan am nak, “Karu amaets ein anmoni nfanin, in raan ii on mee? Ma sin aok ein anjarin on mee?”

36 Naan mono! Karu amseen fini te, fini naan ro he npunu nbi auf goe nanan, naꞌ in bisa nmoin ma natoor. 37 Ma fini reꞌ hit tseen, in masan ka humaꞌ meseꞌ fa nok saaꞌ reꞌ natoor ma nanoo. In fini reꞌ anmeot, on reꞌ maak-gandum aiꞌ makaꞌ, aiꞌ fini bian. 38 Es-es ate natuin in masan kuun, natuin Uisneno In romin. Fin In es reꞌ nafeek roet ein sin maask ein.

39 Muꞌit ma mansian ii on naan amsaꞌ. Es-es ate nok in masan, natuin Uisneno In romin. Rarit mansian ii in aon, natuin mansian in human ma in masan. Muiꞌt ein sin aok ein, es-es ate natuin in masan. Koorn ein nok sin iin. Iikꞌ ein nok sin iin. Bian antein nok sin iin.

40 Anmuiꞌ bareꞌ et neon goe tnanan, ma nmuiꞌ bareꞌ et pah-pinan. Reꞌ abitan neon goe tnanan anmuiꞌ sin pinan ma krahan kuuk. Reꞌ abitan pah-pinan ia amsaꞌ anmuiꞌ sin pinan ma krahan kuuk. Mes pinan ma krahan naan aꞌtetaꞌ naꞌko abitan neon goe tnanan. 41 Anbi neon goe tnanan, maans ee in pinan ma krahan aꞌtetaꞌ; funan in pinan ma krahan aꞌtetaꞌ; ma kfuun ein, sin pinan ma krahan aꞌtetaꞌ amsaꞌ. Es-es ate nok In masan. Es-es ate nok in pinan ma krahan. Onaim areꞌ saaꞌ ii anmuiꞌ kuun in pinan ma krahan, tua.

42 Karu amaets ein anmoni nfanin, naan on reꞌ fini feꞌe na. Fin karu tsuub amates, in aon amates naan npunu nreuꞌ, tua. Mes karu in nmoni nfain, in ka on fa unuꞌ naan. Fin karu in nmoni nfain, in ka bisa nmate ntein fa heen. 43 Oras hit tsuub amates, hit tnaben tak, aof amates naan anꞌoemeet. Mes karu atoniꞌ naan anmoni nfain, in ro npiin ma nakraah! Fin in nakninuꞌ nrair. Amates ka bisa nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ oras ansuub ee. Mes oras in nmoni nfain, in maꞌtain besi ntein! 44 Karu atoniꞌ nmoin feꞌ, in suma natenab ma nnaebn ahaa, tua. Mes oras in nmaet, he nmoin anfain, Uisneno In Asmaan ee nfee ne ꞌmonit batuur. Ma in ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ unuꞌ.

45 Mansian ahunut reꞌ on reꞌ hit, es reꞌ naiꞌ Adam. Tatuin Uisneno In Suur Akninuꞌ, matuꞌi mnak, “in anjair mansian reꞌ anmoin, reꞌ natenab ma nnaben nahiin.” Mes mansian reꞌ In masan on reꞌ naiꞌ Adam, reꞌ aꞌraat reuꞌf ii, es reꞌ Kristus. In Asmanan es reꞌ bisa nfee ꞌmonit batuur neu tuaf.✡ 46 Ahuunt aan, es reꞌ atoniꞌ reꞌ suma natenab ma nnaben nahiin jah, rarit in bisa nmaet. Mes reꞌ anmoni nfain naan, es reꞌ atoniꞌ reꞌ napein ꞌmonit batuur naꞌko Uisneno In Asmanan. 47 Mansian ahunut anbi pah-pinan ia, anmoeꞌ je naꞌko auf afaꞌ. Mes reꞌ no nuan ii, es reꞌ Kristus reꞌ neem naꞌko neon goe tnanan. 48 Hit reꞌ tmoin anbi pah-pinan ia, tahuum on reꞌ mansian ahunut, reꞌ Uisneno nmoeꞌ naꞌko auf afaꞌ. Mes tuaf reꞌ nmafuut nok Uisneno nbi neon goe tunan, in masan nahuum on reꞌ Kristus reꞌ neem naꞌko neon goe tunan. 49 Hit arkit oras ia, hit tahuum on reꞌ naiꞌ Adam reꞌ Uisneno nmoeꞌ je naꞌko auf afaꞌ. Mes noki-noki te, hit tsenuꞌ ma tsekaꞌ masaf feꞌu, humaꞌ meseꞌ on reꞌ Kristus reꞌ nkoen On neem naꞌko neon goe tunan.

50 Aok-bian manekat arki! Reꞌ au he utoon ꞌeu ki ji, on nai: hit reꞌ atjair mansian masaf amnaaꞌ, hit aok ii naꞌko naaꞌ ma nuif. Nok ranan naan, hit ka bisa ttoup fa hit pusaak he tjair Uisneno In anah et sonaf neno tunan. Ka bisa fa! Fin tuaf masaf on reꞌ naan, sin aok ein of anpunun nreꞌun, rarit sin ka bisa ntoup fa rasi reꞌ nabar-baar kuun.

51 Onaim amneen ma mitniin mirek-rekoꞌ! Fin au he ꞌfei ꞌeu ki rais maꞌnifaꞌ es. Of anmuiꞌ apirsait bian reꞌ ka nmaten fa. Mes hit arkit of atsenuꞌ ma tsekaꞌ masaf feꞌu. 52 Oras toiꞌs ee in hanan amunit nahaan, areꞌ saaꞌ ii njair nok askeken. Rabah anneis naꞌko ho muꞌmeraꞌ. Fin oras toiꞌs ee nahaan, oras naan amaets ein anmoni nfanin amsaꞌ. Ma karu sin anmoni nfanin jen, sin ka nmate nteinꞌ ein fa heen, ma ka npunu nteinꞌ ein fa goen. On naan msaꞌ nok hit arkit reꞌ amonit. Hit arkit atjair masaf feꞌu.✡ 53-54 Fin hit aok ii reꞌ bisa npuun oras ia, of naꞌbaniꞌ neu masaf reꞌ ka bisa npuun antein fa! Ma hit arkit reꞌ oras ia bisa tmaet, of naꞌbaniꞌ kit atjair masaf reꞌ ka bisa tmate ntein fa! Naan anjair natuin saaꞌ reꞌ matuꞌi nain anbi Suur Akninuꞌ mnak,

“Uisneno nareꞌu nrair rasi ꞌmaten in kuasa,

ma niis naan ee!

Etun hit ka tmate ttein fa.”✡

55 “Hoe, ꞌmaten!

Ho kuasam et mee?

Hoe, ꞌmaten!

Ho menas et mee?”✡

56 Nansaaꞌ am es rasi ꞌmaten neik menas neu hit mansian? Naan natuin hit tmoꞌe tsaan. Es reꞌ naan! Nansaaꞌ am es hit sanat ma penu sin anmuꞌin kuasa on naan? Naan natuin Uisneno In atoran naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, hit sanat ma penu sin antanhai In aprenat. Es reꞌ naan! 57 Mes oras ia, areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ njarin aꞌtetaꞌ! Rarit hit arkit attoit makasi kouꞌ-koꞌu teu Uisneno. Fin In es reꞌ anmoeꞌ kit he bisa tiis taan rais maufinu, tanete tpeoꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus, In aꞌmonin. Ro tebes, Kristus es reꞌ niis batuur, tua!

58 Onaim aok-bian manekat arki! Maran miheer! Kais miꞌoniꞌ! Hi mepu meu Uisneno ro he naꞌbaab on reko, ma naꞌbaab on piut. Fin hi mihini mmak, hi maskeet meu hit Usiꞌ naan, ka ruum am parsuum fa, tua.

16

Noni-roit reꞌ tuaf anfee sin he nturun ma nbaab Uisneno Iin na

1 Oras ia, au he ꞌtui anmatoom nok roit ein reꞌ hi mibuab sin he mturun Uisneno Iin na anbin kota Yerusalem. Au utoon aꞌrair apirsait ein et propinsi Galatia, anmoeꞌ on mee mꞌes naꞌ sin bisa naꞌbuaꞌ roit ein naan. Oras ia, hi ro he mmoeꞌ mituin on naan amsaꞌ.✡ 2 Ansuun neno krei, apirsait ein ro he napasib naan sin roit ein aꞌkreꞌo naꞌko sin meupk ein sin aafk ein. Kais ampao he au ꞌuum feꞌe te, naꞌ hi mmurai mꞌurus he miꞌbuaꞌ roit. 3 Rarit, karu au ꞌuum aꞌtea te, hi miruruꞌ maan kau tuaf reꞌ hi mpirsai je, he neik roit ein naan neu Uisneno Iin na anbin Yerusalem. Rarit au ꞌtui surat he utoon ꞌeu sin neu aꞌnaak jemaaꞌt ein et naan. 4 Ma karu hi mitenab reko he au ꞌok amsaꞌ, hai bisa mnao mibu-bua.

Naiꞌ Paulus anroim he nnao neu bare mfaun

5 Karu au ꞌnao ꞌfuun am uteef aꞌrari ꞌbi propinsi Makedonia, naꞌ au ꞌeit ꞌeu ki on naan. Mes au he ꞌnao ꞌeu Makedonia feꞌ.✡ 6 Rarit naꞌ au umaik ꞌok ki sero ꞌroo; of oniꞌ ꞌtea oras mainiikn ii namsoup. Rarit hi bisa mnao maat kau mtea baer jes anteniꞌ. 7 Au sairt ii he ꞌuum ꞌeu ki ka rabah fa. Fin au he utua ꞌok ki sero ꞌroo, karu natuin Uisneno In romin. 8 Mes au he umaikaꞌ feꞌ aꞌbi kota Efesus reꞌ ia, oras neon koꞌu Pantekosta, [es reꞌ Paska okeꞌ te, ankoon neno boꞌ niim].✡ 9 Natuin anbi bare ia nmuiꞌ mainuan reꞌ reko nneis he au bisa ꞌmeup mepu mfaun feꞌ, maski nmuiꞌ too mfaun reꞌ anraban Uisneno In mepu.✡

10 Karu naiꞌ Timotius anjair he neem neu ki, amtoup goe nok reko, he in kais anmuiꞌ tenab. Fin in reꞌ naan, hit Usiꞌ In ameput, on reꞌ au.✡ 11 Kais amkonan he tuaf ankanaꞌpaar ee. Amturun ma mbaab ee, tar antea in nfain neem nok mamut ma ao-minaꞌ, he in bisa nateef nok kau. Fin au ꞌok au aok-bian reꞌ bian sin, ampa-pao goe.

12 Anmuiꞌ rais jes antein. Au ꞌfuriꞌ ꞌrair hit aok-bian naiꞌ Apolos, he in neit inkius ki ma aok-bian, bian sin. Mes in ka nroim fa he neit oras ia. Karu in napein mainuan reꞌ reko, naꞌ in neit neu naan.

Ammoeꞌ rais jes amtein

13 Hi ro he mpaant om rek-reko! Hi ro he maran ma mtahan he mpirsai piut meu Uisneno! Kais mimtau! Amhaꞌtain jom! 14 Hi mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ aah ate, mikriraꞌ ma miruruꞌ hi rais manekat.

15 Aok-bian manekat arki! Hi arki mihiin mak, naiꞌ Stefanus nok in uim je nanan, anjarin apirsait ein ahun-hunut neun Kristus anbin propinsi Akaya. Ma sin nmepun nbain-ꞌaetn ok amsaꞌ he ntuthae apirsait ein ok-okeꞌ nbin naan. Onaim au ꞌtoit he✡ 16 hi mneen ma mitniin tuaf human on reꞌ sin. Es reꞌ tuaf reꞌ anmepu nbain-ꞌaetn on he ntuthae apirsait ein nok tuaf bian sin reꞌ anmepun humaꞌ meseꞌ.

17 Au umnau he ꞌiit ꞌaan ki. Rarit, au neek ii nmariin, natuin naiꞌ Stefanus, naiꞌ Fortunatus, ma naiꞌ Akaikus neman esan ia. Nok ranan naan, sin nsenuꞌ ma nsekaꞌ ki. 18 Sin nhaꞌtain au nekak, nahuum on reꞌ sin nhaꞌtain hi neekm ein amsaꞌ. Hi ro he mhormaat meu tuaf ein on reꞌ sin.

Naiꞌ Paulus ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu tuaf amfaun

19 Apirsait ein pukan-pukan reꞌ abitan propinsi Asia ansoun ein haan tabes ma haan buseet neu ki. Naiꞌ Akila nok in fee je biꞌ Priskila,* ma tuaf bian reꞌ nabua nbin sin umi nsoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ, fin sin anmafuut piut nok hit Usiꞌ msaꞌ.✡ 20 Apirsait ein ok-okeꞌ reꞌ abitan ia nsoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ.

Karu hi mibuaꞌ te, ammatoup es nok es nok manekat akninuꞌ reꞌ arekot neu apirsait ein.

21 Amkius miit! Fin au naiꞌ Paulus kau, au ꞌtui kuuk ꞌeik au ꞌniimk aa kuuk on nai: Saloom!

22 Sekau ka nmuiꞌ fa rais manekat neu hit Usiꞌ, Uisneno of anfee hukun neu ne.

Au ꞌroim he usee tuaf, aꞌpaek uab Aram reꞌ hai atoin Yahudis hai uab ꞌak, “Marana ta!” In aꞌmoufn ii nak, “Usiꞌ! Amkoen Om uum nai, tua!”

23 Au ꞌtoit he Naiꞌ Yesus, hit Usiꞌ, nakriraꞌ In nekan arekot neu ki.

24 Au ꞌneek ki ok-okeꞌ, natuin hit arkit atmafuut tok Kristus, reꞌ Uisneno nreek Ee neem.

Au ꞌtuꞌu ꞌbi ia goen, tua. Saloom!

Naꞌko au,

naiꞌ Paulus, kau, tua.

✡ 1:2 Haef ein sin Retaꞌ 18:1, Naiꞌ Joel 2:32

* 1:12 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntuiꞌ mnak, “Kefas”. Kefas naan, naiꞌ Petrus in kanan es antein.

✡ 1:12 Haef ein sin Retaꞌ 18:24

✡ 1:14 Haef ein sin Retaꞌ 18:8, 19:29, Roma 16:23

✡ 1:16 1 Korintus 16:15

✡ 1:19 Naiꞌ Yesaya 29:14

✡ 1:20 Naiꞌ Ayup 12:17, Naiꞌ Yesaya 19:12, 33:18, 44:25

✡ 1:31 Naiꞌ Yeremias 9:24

✡ 2:3 Haef ein sin Retaꞌ 18:9

✡ 2:9 Naiꞌ Yesaya 64:4

✡ 2:16 Naiꞌ Yesaya 40:13

✡ 3:2 Atoin Ibranis 5:12-13

✡ 3:4 1 Korintus 1:12

✡ 3:6 Haef ein sin Retaꞌ 18:4-11,24-28

✡ 3:16 1 Korintus 6:19, 2 Korintus 6:16

✡ 3:19 Naiꞌ Ayup 5:13

✡ 3:20 Siit Pures-Boꞌis sin 94:11

* 3:21-22 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui nak, Kefas. Kefas naan, naiꞌ Petrus in kanan bian.

✡ 4:12 Haef ein sin Retaꞌ 18:3

✡ 4:13 Atoin Ibranis 11:38

✡ 4:16 1 Korintus 11:1, Filipi 3:17

✡ 5:1 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 22:30

✡ 5:6 Galatia 5:9

✡ 5:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:5

✡ 5:8 Anpoin naꞌkon Pah Masir 13:7, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 16:3

✡ 5:13 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 13:5, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 17:7, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 19:19, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 22:21,24, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:7

✡ 6:12 1 Korintus 10:23

✡ 6:16 Retaꞌ Ahun-hunut 2:24

✡ 6:19 1 Korintus 3:16, 2 Korintus 6:16

✡ 7:11 Naiꞌ Mateos 5:32, 19:9, Naiꞌ Markus 10:11-12, Naiꞌ Lukas 16:18

* 9:5 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, ‘Kefas’. Kefas naan, naiꞌ Petrus in kanan es.

✡ 9:9 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:4, 1 Naiꞌ Timotius 5:18

✡ 9:10-11 Roma 15:27

✡ 9:13 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 18:1

✡ 9:14 Naiꞌ Mateos 10:10, Naiꞌ Lukas 10:7

✡ 9:21 Naiꞌ Mateos 22:34-40, Naiꞌ Markus 12:28-34, Naiꞌ Lukas 10:25-28, 1 Korintus 13:1-8

✡ 10:1 Anpoin naꞌkon Pah Masir 13:21-22, 14:22-29

✡ 10:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 16:35

✡ 10:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 17:6, Surat Sensus 20:11

✡ 10:5 Surat Sensus 14:29-30

✡ 10:6 Surat Sensus 11:4

✡ 10:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 32:6

✡ 10:8 Surat Sensus 25:1-18

✡ 10:9 Surat Sensus 21:5-6

✡ 10:10 Surat Sensus 16:41-49

✡ 10:16 Naiꞌ Mateos 26:27-28, Naiꞌ Markus 14:22-24, Naiꞌ Lukas 22:19-20

✡ 10:18 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 7:6

✡ 10:19-20 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:17

✡ 10:22 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:21

✡ 10:23 1 Korintus 6:12

✡ 10:26 Siit Pures-Boꞌis sin 24:1

✡ 11:1 1 Korintus 4:16, Filipi 3:17

* 11:3 Ahinit-amanoet uab Yunani sin nak, kefale “aꞌnakaf” in aꞌmoufn ii, esan reꞌ 1) aof ii in aꞌnakan, ma 2) uuf. Mes anbi uab Yunani, kefale in aꞌmoufn ii ka nak fa “tuaf reꞌ naprenat”.

✡ 11:7 Retaꞌ Ahun-hunut 1:26-27

✡ 11:9 Retaꞌ Ahun-hunut 2:18-19

✡ 11:25 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:6-8, Naiꞌ Yeremias 31:31-34

✡ 12:11 Roma 12:6-8

✡ 12:12 Roma 12:4-5

✡ 12:28 Efesus 4:11

✡ 13:2 Naiꞌ Mateos 17:20, 21:21, Naiꞌ Markus 11:23

* 13:3 Anmuiꞌ tuis uab Yunani bian reꞌ ntui nteinꞌ ein am nak, “aꞌnonaꞌ au aok ii aꞌjair fuaꞌ-turuꞌ”.

✡ 14:21 Naiꞌ Yesaya 28:11-12

✡ 15:3 Naiꞌ Yesaya 53:5-12

✡ 15:4 Siit Pures-Boꞌis sin 16:8-10, Naiꞌ Mateos 12:40, Haef ein sin Retaꞌ 2:24-32

* 15:5 Suur Akninuꞌ uab Yunani matuꞌi mnak, “Kefas”. Kefas naan, naiꞌ Petrus in kanan es.

✡ 15:5 Naiꞌ Mateos 28:16-17, Naiꞌ Markus 16:14, Naiꞌ Lukas 24:34,36, Naiꞌ Yohanis 20:19

✡ 15:8 Haef ein sin Retaꞌ 9:3-6

✡ 15:9 Haef ein sin Retaꞌ 8:3

✡ 15:25 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 15:27 Siit Pures-Boꞌis sin 8:6

† 15:29 Eraꞌ reꞌ ia ka nakninuꞌ fa. Harat on reꞌ “nasrain he nsenuꞌ ma nsekaꞌ amates” ka tiit fa et eraꞌ bian anbi Uisneno In Rais Manbaꞌan Feꞌu ok-okeꞌ.

✡ 15:32 Naiꞌ Yesaya 22:13

✡ 15:45 Retaꞌ Ahun-hunut 2:7

✡ 15:52 1 Tesalonika 4:15-17

✡ 15:53-54 Naiꞌ Yesaya 25:8

✡ 15:55 Naiꞌ Hosea 13:14

✡ 16:1 Roma 15:25-26

✡ 16:5 Haef ein sin Retaꞌ 19:21

✡ 16:8 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 23:15-21, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 16:9-11

✡ 16:9 Haef ein sin Retaꞌ 19:8-10

✡ 16:10 1 Korintus 4:17

✡ 16:15 1 Korintus 1:16

* 16:19 Suur Akninuꞌ uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia, matuꞌi mnak, “Priska”. Priska ma Priskila naan, kanaf meseꞌ.

✡ 16:19 Haef ein sin Retaꞌ 18:2

2 Korintus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Naiꞌ Paulus in surat no nuan

neu apirsait ein et kota Korintus

2 Korintus

1

Tabe ma haan buseet

1 Surat reꞌ ia naꞌko au naiꞌ Paulus kau. Uisneno nreek kau he au ꞌnao ꞌeu mee-mee he utoon ꞌeu tuaf anmatoom nok Yesus Kristus, reꞌ Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ nain Je naꞌko unuꞌ. Hit oriꞌ naiꞌ Timotius es ia msaꞌ. In nsonuꞌ haan tabes ma haan buseet.

Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu apirsait ein ok-okeꞌ reꞌ biasa nabuan nbin kota Korintus ma propinsi Akaya.✡ 2 Au ꞌonen ꞌeu Uisneno, es reꞌ hit Amaꞌ, ma ꞌeu Yesus Kristus, es reꞌ hit Usiꞌ. Au ꞌtoit he Sin naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, maut he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus antoit makasi neu Uisneno

3 Hai mroim he areꞌ kanan mansian ii naikas naꞌrat-ratan Uisneno In kanan. Fin In reꞌ naan, hit Usiꞌ Yesus Kristus In Amaf. Areꞌ rais kasian ii naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Ne, ma In es reꞌ anhaꞌtain hit nekak. 4 In es reꞌ anseuꞌsaab ma nhaan mau kit oras hit tapein susat. Etun es hit bisa tseuꞌsaab ma thaan mau tuaf bian reꞌ napenin susat amsaꞌ. Fin hit bisa thaꞌtain sin neek ein, on reꞌ Uisneno nhaꞌtani nrair hit nekak amsaꞌ. 5 Kristus napein susat amfa-faun neu kit. Onaim natuin Kristus annaben naan susat humaꞌ-humaꞌ on reꞌ naan, etun In Amaf anhaꞌtain hit nekak nathoe, oras hit tapein susat. 6 Karu hai mipein susat ambi ia, Uisneno nhaꞌtain hai neekm ein. Ma karu hai mipein susat, rarit hai maran nok neek sabaar, hi ro he mihiin mak, Uisneno npaek ranan on reꞌ naan amsaꞌ he nhaꞌtain hi neekm ein, ma nafetin ki naꞌko rais maufinu. Fin karu hi mipein susat on reꞌ hai, Uisneno nhaꞌtain hi neekm ein, he hi bisa maran ma mtahan nok neek sabaar amsaꞌ. 7 Es naan ate hai mpirsai mak, hi bisa mtahan maꞌtaniꞌ ma ka miꞌoniꞌ fa. Fin hai mihiin mak, karu hi mipein susat on reꞌ hai, Uisneno nhaꞌtain hi neekm ein, ma In nhaꞌtain hai neekm ein amsaꞌ.

8 Aok-bian manekat arki! Hai roim ein ii he hi mihiin batuur anmatoom nok susat reꞌ hai mnaben miit ee ambi propinsi Asia. Hai mnaben ate maꞌfenaꞌ, anneis naꞌko reꞌ hai he bisa misaah. Tar antea hai he maꞌnuur, natuin hai mitenab mak, hai he mmaet een.✡ 9 Hai amnaben ate, maꞌfenaꞌ, on reꞌ tuaf es feꞌe nneen afeek rasi nafeek hukun aꞌmaten neu ne. Mes areꞌ rasin naan anjarin, maut he hai mpirsai Uisneno, ma ka mpirsai fa hai tuam ein kiim. Fin Uisneno es reꞌ anmuiꞌ kuasa he namonib nafani amates. 10 In es reꞌ nafetin anrair kai naꞌko maufinu, oras hai he noi mmaet. In nroim he nafetin kai naꞌko maufinu. Ma hai mifnekan piut mak, In of nafetin kai naꞌko rais maufinu piut-piut. 11 Karu hi mꞌonen ma mteek kai piut, naan anturun ma nbaab kai msaꞌ, fin Uisneno nroim he nmoeꞌ rais reko mfaun neu kai. In he nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin tuaf amfaun anꞌoen ein ma nteek kai. Rarit oras tuaf amfaun namnau kai, sin of antotin makasi kouꞌ-koꞌu neu Ne msaꞌ.

Naiꞌ Paulus ansusun rencana feꞌu

12 Hai bisa mifeef aꞌkreꞌo, natuin hai mihini mbi hai neekm ein am nak, saaꞌ reꞌ hai mmoeꞌ sin ambi pah-pinan ia, mituin Uisneno In romin neu kai. Hai ka mtet-koit fa naꞌko mepu naan, maut he biak ein ok-okeꞌ bisa nkius ma niit hai mmeup nok neek akninuꞌ. Hai minaob hai mepu mpaek mahinif ma manoef* reꞌ ansaun naꞌko Uisneno, ka mpaek fa mahinif reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko pah-pinan ia. Fin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kai. Es naan ate hai bisa mmeup maꞌtaniꞌ ntein oras hai mibu-bua mok ki. 13 Au suma ꞌtui ꞌeu ki nmatoom nok rasin reꞌ hi bisa mrees ma mihiin. Oras ia hi mihini mrair au sarit bian. Mes au ufnekan he hi bisa mihiin au sairt ii ꞌteme-ꞌteme. 14 Oras ia, hi feꞌ mihini ꞌkreoꞌ goah anmatoom nok kai. Mes oras hit Usiꞌ Yesus Kristus ankoen On nfain neem, au ꞌpirsai hi of mihini mfaun. Nok ranan naan, hi bisa mifeef aꞌkreꞌo nmatoom nok kai, on reꞌ hai mifeef aꞌkreꞌo nmatoom nok ki.

15 Natuin au ꞌpirsai ꞌak, hi mihiin rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, etun unuꞌ te, au ufeek ꞌiit he ꞌeit iꞌkius ki ꞌtein, maut he hi bisa mipein tetus no nua. 16 Onaim unuꞌ te au utenab, karu au ꞌjair he ꞌnao ꞌeu propinsi Makedonia, au bisa ꞌeis iꞌkius ki. Rarit, karu au ꞌfain ꞌuum uꞌko Makedonia, au bisa ꞌeis iꞌkius ki ꞌtein. Nok ranan naan, hi bisa mturun ma mbaab kau, he au bisa ꞌkoon ꞌeu propinsi Yudea.✡

17 Mes on mee, tua? Ansuun oras au utoon ki mꞌak, au ꞌroim he ꞌeit iꞌkius ki, of oniꞌ hi mak, au ꞌfeꞌ-ꞌfeeꞌn aah ee, aiꞌ? Aiꞌ, hi mak au suma ufeek rasi utuin au roimk ii kuuk, on reꞌ tuaf bian anbi pah-pinan ia, oo? Aiꞌ hi mak au atoin aputa-kriut, reꞌ nak, “Tua.” Te kaah, anbi au nekak naan ii, au utenab ꞌak, “Kahaf!” Of oniꞌ hi mak, au reꞌ ia, on reꞌ naan, aa oo? 18 Hit bisa tpirsai teu Uisneno, fin karu In naꞌuab rais jes, In ro nmoeꞌ natuin ee. Es naan ate hai on naan amsaꞌ. Karu hai mak, “Tua,” hai ka mitenab fa mak, “Kahaf.”

19 Au ꞌok naiꞌ Silas, ma naiꞌ Timotius minoniꞌ mrair ki nmatoom nok Yesus Kristus, Uisneno In Anah. In ka atoin aputa-kriut fa reꞌ nak, “tua”, mes in sairt ii, “kahaf”. In ka naꞌoniꞌ fa msaꞌ, fin karu In nak, “tua”, In sairt ii batuur-batuur “tua”.✡ 20 Areꞌ kanan rasi reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair sin naan, In of anmoeꞌ sin anjarin. Es naan ate, karu Naiꞌ Yesus anbaꞌan rais jes nak, “tua,” hit bisa tataah am tak, “Batuur. On reꞌ naan, tua! Amin!” Natuin hit tahiin tain saaꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus he nmoꞌe. Hai mitoon rasi ia he miruruꞌ ma mikriraꞌ Uisneno In pinan ma krahan. 21 Uisneno naan es reꞌ anpiir naan ki ma hai msaꞌ. In es reꞌ nait kit atjair Iin na. In es reꞌ anmoeꞌ kit atmaran ma ttahan piut amsaꞌ. 22 In es reꞌ anfee In Asmanan he nꞌator kit, naruruꞌ ma nakriraꞌ In reon neu kit. Naan on reꞌ tuaf es, reꞌ antao marak neu in baer es he natoon nak, naan iin ja.

23 Au ꞌtoit he Uisneno kuun es reꞌ anjair saksii neu au uabak ia. Fin In nahiin au nekak nanan. In nahiin neu saaꞌ am es au ka ꞌnao fa feꞌ ꞌeu kota Korintus. Au ka ꞌroim fa he ꞌtao umaeb ki, es naan ate, au ka ꞌeit fa feꞌ ꞌeu naan. 24 Hai ka maikas fa hai tuam ein mjair usif he mreun ki mak, hi ro he mpirsai meu sekau. Mes hai mmeup humaꞌ meseꞌ mok ki, maut he hi neekm ein bisa nmarinan. Fin hi bisa maran ma mtahan maꞌtaniꞌ, natuin hi mpirsai meu Uisneno.

2

1 Onaim au es reꞌ ufeek kuuk ꞌak, au ka ꞌeit iꞌkius ki fa feꞌ, maut he tuaf amfaun ein kais neek ein maꞌfeen ein. 2 Fin karu au ꞌmoeꞌ hi neekm ein maꞌfeen ein, sekau ntein es reꞌ he nmoeꞌ au neek ii nmariin? Suma hi kiim. Mes oras ia, karu au ꞌuum, of au ususab ki. 3 Etun es au ꞌtui surat neno naan ꞌak, au ka ꞌjair fa feꞌ he ꞌeit iꞌkius ki. Au ꞌpao ꞌtahan feꞌ, maut he hi mꞌurus main hi raisn ein feꞌ. Rarit, karu of aꞌjair he ꞌeit, au ka ꞌnaben fa susat, natuin hi rasin reꞌ naan. Fin amneon ii, hi reꞌ naan es reꞌ ammoeꞌ au neek ii nmariin. Au uhiin ꞌain ki arki. Onaim au ꞌpirsai, karu au neek ii nmariin, hi neekm ein anmarinan on naan amsaꞌ. 4 Oras au ꞌtui surat naan ꞌeu ki neno naan, au ꞌsuus ma au neek ii maꞌfenaꞌ. Au ꞌkae ꞌpin-pinus amsaꞌ. Mes au ꞌtui on naan, maut he hi bisa mihiin au rais manekat ꞌeu ki. Fin au ka ꞌtui fa rasi naan he ususab ki.

Amnikan main atoniꞌ in sanat

(1 Korintus 5:1-13)

5 Anbi hi jemaaꞌt ein naan, anmuiꞌ tuaf es, reꞌ nmoeꞌ too mfaun ein neek ein ansusan. Au ꞌsuus natuin atoniꞌ naan in aꞌmoꞌen amsaꞌ. Te kaah, in aꞌmoꞌen naan, batuur ka ntoom kau fa maꞌtaniꞌ, mes naan antoom maꞌtaniꞌ neu tuaf bian naꞌko hi arki. 6 Au kais uꞌuab amfaun aꞌtein. Fin tuaf namfau naꞌko ki reꞌ mikainaꞌ mrair je, rarit in nasnaas een. 7 Onaim oras ia, hi ro he mnikan main in sanat, rarit hi ro he miꞌuab mirek-rekoꞌ mok ne. Fin kais-kaisaꞌ in nꞌoer. 8 Es naan ate, au ꞌtoit ki he mibua ok-okeꞌ he mmoeꞌ je he in nahiin nak, hi mneek ee.

9 Au ꞌtui surat neon goes ii, he ꞌuji ki. Fin au he uhiin, karu hi mmoeꞌ reꞌ batuur, ma mmoeꞌ mituin areꞌ saaꞌ ii ok-okeꞌ reꞌ au uprenat sin ꞌeu ki. 10 Karu hi ka mitunuꞌ fa nekaf amtein, ma mnikan main atoniꞌ in sanat, au utuin saaꞌ reꞌ hi mifeek ee msaꞌ. Karu anmuiꞌ in sanat reꞌ au he ꞌnikan ꞌain je te, au ꞌnikan ꞌain atoniꞌ naan in sanat amsaꞌ. Au ꞌmoeꞌ on reꞌ naan aꞌbi Kristus In human ma In matan, he njari ꞌtopeꞌ reꞌ reko neu ki. 11 Fin au ka ꞌroim fa he nitu ꞌnaakf ee nakreo naan ki, he nasaan kit. Hit ro he tahiin in ruunt am reon amreuꞌt ein. Onaim kais ammoon, he!

Naiꞌ Paulus in nekan ka ntaininaꞌ fa nbi Troas

12 Unuꞌ te, oras au ꞌnao ꞌeu kota Troas, he unoniꞌ tuaf anmatoom nok Kristus In Rais Reko naan, Uisneno nfei ranan neu kau ꞌbi nee. 13 Mes au neek ii ka ntaininaꞌ fa, natuin au ka uteef fa au aok-bian naiꞌ Titus aꞌbi nee. Rarit au usee ꞌeu atoin apirsait ein, ma au ꞌnao ꞌkoon ꞌeu propinsi Makedonia.✡

Kristus es reꞌ anmoeꞌ kit he tiis

14 Maski au ꞌbi mee-mee jah, mes au ꞌtoit makasi kouꞌ-koꞌu ꞌeu Uisneno. Fin Kristus anraban anrair rais maufiun ein, rarit In niis anrair sin, ma hit tmafuut tok Ne msaꞌ. Etun Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ piut nak, hit reꞌ ia, Iin na. Onaim oras hit tatoon anmatoom nok Kristus, naan nahuum on reꞌ foo meniꞌ reꞌ too mfaun ein nafoi niit ee. 15-16 Unuꞌ te, oras atoin Yahudis sin anmoꞌen fuaꞌ-turuꞌ, in masun naen ansae neu Uisneno he nharineb In nekan. Hit tahuum on reꞌ foo mein es amsaꞌ, reꞌ namnaub Uisneno anmatoom nok Kristus. Mes teu tuaf bian hit tahuum on reꞌ foo puun es. Fin karu atoniꞌ reꞌ nmoin naꞌroo naꞌko Uisneno ankius hit aꞌmonik, naan anmoeꞌ sin naten-teenb ein nak, sin of anmaten, ma sin of anbeits ok naꞌkon Uisneno. Mes teu tuaf bian attein, hit tahuum on reꞌ foo mein es. Fin karu tuaf reꞌ napein ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon, ankius hit aꞌmonik, naan anmoeꞌ sin namnau on mee mꞌes Kristus anmate nrair he nsoi nafetin sin, ma nfeen sin ꞌmonit reꞌ ka natfeek niit fa. Mansian mee es reꞌ naꞌbeiꞌ he nmoeꞌ rasin ia ok-okeꞌ? Ka tiit fa, tua!

17 Mimnau, fin hai reꞌ ia, ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ atoniꞌ bian reꞌ nanoniꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat, he suma naimn ahaa upan ma paꞌe, on reꞌ sin anrakan anpaek Uisneno In Kabin ma Prenat. Kaah fa, tua! Karu hai miꞌuab, too mfaun ein bisa nkius maat-maat nak, hai minoniꞌ nok neek akninuꞌ. Hai uab ein naan naꞌuun ma naꞌbaꞌan naꞌkon Uisneno. Ma hai ꞌmonim ammafuut mok Kristus.

3

Uisneno Iin na es reꞌ nanaob Rais Manbaꞌan Feꞌu

1 Kais mitenab mak, hai mmurai mifeef koꞌu, he miꞌratan hai tuam ein. Kaah fa, tua! Of oniꞌ hi mitenab hai on reꞌ atoniꞌ bian reꞌ anperluu he neik surat es, reꞌ naretaꞌ anmatoom nok sin meupk ein neu ki, naꞌ hi mfei ranan meu hai mepu, oo? Aiꞌ hai mperluu he mtoit surat on reꞌ naan miꞌko ki he hai meik je meu atoniꞌ bian? Kaah fa, tua! 2 Fin hai suurt es hi mnaaꞌ amrair je. Surat naan, es reꞌ hi kiim. Fin hai mihiin rasi mfaun anmatoom nok hi ꞌmonim. Rasin naan mahikiꞌ ma matunuꞌ nbi hai nekam. Areꞌ tuaf amfaun bisa nresan kuuk hi ꞌmonim; naꞌko naan sin bisa nahiin hai meup gui in afan. 3 Fin nakninuꞌ nrair nak, hi on reꞌ suurt es, reꞌ Kristus antui. Rarit In nnonaꞌ ntaahn ee neu kai. Kristus ka npaek fa tinta he ntui surat naan, mes In anpaek Uisneno reꞌ Anmoin In Asmaan Akninuꞌ. Kristus ka nruun fa In Kabin ma Prenat anbi faut benaꞌ amsaꞌ, nahuum on reꞌ Uisneno nmoeꞌ je neu naiꞌ Musa. Mes In ntui nbi hit nekak amonit.✡

4 Hai mihiin mak, hai bisa mpirsai meu Uisneno mak, rasin reꞌ ia ok-okeꞌ ro batuur, natuin Kristus es reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair sin on naan. 5 Karu naꞌko hai tuam ein aah ate, hai ka mmuiꞌ fa kuasa he mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ. Fin kuasa ma hak reꞌ hai mnaaꞌ ee ji, naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno. 6 Uisneno reꞌ naan, es reꞌ nait kai mjair In ameput reꞌ he mitoon meu tuaf anmatoom nok In Rais Manbaꞌan Feꞌu. Mes In Rais Manbaꞌan Feꞌu naan, ka nmatoom fa nok atoniꞌ nmoeꞌ natuin atoran humaꞌ-humaꞌ, mes anmatoom nok atoniꞌ anmafuut nok Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Karu atoniꞌ suma nmoeꞌ natun-tuin ahaa atoran, naan on reꞌ sin anmaten anbin sin neek ein, ma ka napenin fa ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon, reꞌ ka natfeek niit fa. Mes karu atoniꞌ nmoni nmafuut nok Uisneno In Asmanan, in napein ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon.✡

7 Unuꞌ te, oras Uisneno nruun In Atoorn ein anbin faut been ein, naan ro mapinaꞌ-makrahaꞌ. Maski atoniꞌ nmoeꞌ natuin Atoorn ein naan ok-okeꞌ, mes sin nbeits ok feꞌ naꞌkon Uisneno. Rarit, oras naiꞌ Musa ntoup naan Atoorn ein naan, in huumn ee anpiin ma masnaa pinaꞌ ma krahaꞌ. Etun atoin Israelas sin ka bisa nkius niit fa in human. Mes aꞌroo-ꞌroo te, pinaꞌ naan namneuk.✡ 8 Onaim karu reꞌ maꞌtuꞌi nbi fatu in mapinaꞌ-makrahaꞌ on naan, on mee nok saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee ntao goe nbi hit nekak nanan? Ro tebes in he mapinaꞌ-makrahaꞌ nneis, tua. 9 Atoran naan naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, hit ro he tapein hukun aꞌmaten he tbeits ok taꞌko Uisneno, natuin hit ka tmoeꞌ tatuin fa Atoorn ein naan ok-okeꞌ. Maski on naan amsaꞌ, mes Atoran naan maꞌtaniꞌ nabaar feꞌ. Mes Uisneno In Asmanan maꞌtaniꞌ nneisi ntein, fin In naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan he hit bisa tmarameꞌ tfain tok Uisneno. 10 Onaim Atoran reꞌ unuꞌ feꞌe te atoniꞌ naan ee neu maꞌtaniꞌ, oras ia ka maꞌtani nneis fa goen, fin oras ia nmuiꞌ reꞌ maꞌtaniꞌ nneis. 11 Atoorn ein naan sin maꞌtaink ein, on reꞌ kaꞌo Musa in human, reꞌ unuꞌ te masnaa pinaꞌ, rarit in piin ee namneuk. Naiꞌ Musa ma Atoran naan maꞌtaniꞌ feꞌ, mes reꞌ maꞌtaniꞌ nneisi ntein, es reꞌ In maꞌtanin antahan piut ka natfeek niit fa, tua.

12 Hit arkit tahiin tak, Uisneno In Rais Manbaꞌan Feꞌu naan antahan piut, ma ka natfeek fa, tua. Es naan ate hai miꞌuab maat-maat, ma ka miꞌaib ee fa, tua. 13 Hit kais atmoeꞌ on reꞌ kaꞌo Musa. Fin in ro he nkuub in human anpaek tais, maut he atoin Israelas sin ka nkius niit ee fa karu pinaꞌ naan namneku nrair.✡ 14 Mes Uisneno nmoeꞌ atoin Israelas sin roenk ein anbufun. Fin tar antea oras ia msaꞌ, karu sin nresan anbin Uisneno In Suur Akninuꞌ anmatoom nok In Rais Manbaꞌan Amnaaꞌ reꞌ naan, naan on reꞌ tais es ankuub naan sin aꞌnaak ein, he sin ka nneen ma natniin fa, ma ka nromin fa he nahinin. Ka nmuiꞌ fa tuaf anteniꞌ reꞌ bisa nfei sin neek ein he bisa nahinin. Suma Kristus anmees jah. 15 Tar antea oras ia msaꞌ, karu atoin Yahudis sin anresan saaꞌ reꞌ kaꞌo Musa antui sin, sin nnenan ma natninan, mes sin ka nahinin fa nok reko. Naan, natuin sin ka nneen anpaken fa sin neek ein, nahuum on reꞌ saaꞌ es antoeb naan sin neek ein.

16 Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nmurai npirsai hit Usiꞌ Yesus Kristus ate, Kristus anfei tuaf naan in nekan maut he in bisa nahiin batuur-batuur. Naan on reꞌ maꞌtuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno mnak, “In nfei nrair tais reꞌ nkuub in human.”✡ 17 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno, oras kaꞌo Musa naꞌuab am nak, “Usiꞌ”, in sairt ii Uisneno In Asmanan. Karu hit tapein Asmanaf naan, In nafetin kit. 18 Nok ranan naan, In nmoeꞌ kit taꞌko neon goes teu neon goes hit tpiin ma takraah, on reꞌ In. Hit kais atkuub hit huumk ein ttein. Ma hi tatenab piut anmatoom nok hit Usiꞌ In pinan ma krahan, fin In Asmaan ee anturun kit on reꞌ naan.

4

Baer maꞌosaꞌ reꞌ maꞌtunuꞌ anbi ꞌnai konat

1 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair In rais kasian neu kai. Es naan ate, In nreek haefan kai he mitoon meu tuaf anmatoom nok In Rais Manbaꞌan Feꞌu. Etun es hai mtahan ma maran piut, ma ka mꞌoer fa. 2 Onaim naꞌko unuꞌ te, hai mifeek on nai: hai mitoon maat-maat mak, hai ka mmoeꞌ fa rais maufinu on reꞌ atoniꞌ bian sin. Sin nromin he nmoeꞌ naꞌkor-koor ein, maut he atoniꞌ ka bisa nkius niit sin fa. Ma sin ka namaeb ok nahinin fa msaꞌ. Mes hai ka mroim fa he mputa-kriu tuaf. Hai ka mipoi fa anmatoom nok Uisneno In Kabin ma Prenat amsaꞌ, mes hai minoniꞌ maat-maat saaꞌ reꞌ namneo ma namnoon. Nok ranan naan, too mfaun ein bisa nparikas hai uab ein anbi Uisneno In human ma In matan, rarit sin nnilei kai nak, hai reꞌ ia, mansian humaf on reꞌ mee? 3 Karu atoniꞌ ka nroim fa he nahiin Uisneno In Rais Reko reꞌ hai minoniꞌ sin naan, sin of namreꞌun, fin sin anbaits ok naꞌkon Uisneno.

4 Niut reuꞌf ein sin aꞌnakat naan, on reꞌ uisneon goes reꞌ atoniꞌ naꞌbesan neu na oras ia. In nmoeꞌ tuaf bian sin roenk ein anbufun, on reꞌ sin anforon anbin sin neek ein. Sin reꞌ naan, tuaf ein reꞌ ka npirsain fa neun hit Uisneno reꞌ namneo ma namnoon. Natuin sin anforon on reꞌ naan, etun sin ka bisa nkius niit fa Uisneno In meꞌu. Es naan ate, sin ka bisa nahinin fa Rais Reko reꞌ anmatoom nok Kristus. Sin ka nahinin fa msaꞌ anmatoom nok Kristus In pinan ma krahan. Fin Kristus naan, humaf ma masaf meseꞌ nok Uisneno. 5 Hai ka miꞌuab amfaun fa anmatoom nok hai tuam ein, mes hai miꞌuab amfaun anmatoom nok Yesus Kristus, hit Usiꞌ. Reꞌ hai miꞌuab anmatoom nok hai tuam ein, suma esan reꞌ ia goah: hai mmoeꞌ on reꞌ ate reꞌ antuthae ki, natuin hai mjair Naiꞌ Yesus Iin na. 6 Un-unuꞌ te, Uisneno naꞌuab niit am nak, “Ro he nmuiꞌ meꞌu reꞌ ntanaꞌ nbi meisꞌokan.” Rarit In nmoeꞌ In meꞌu he ntanaꞌ anbi hit nekak. Fin In nroim he nfee In meꞌu neu kit. Naan, in sairt ii nak, oras hit tatenab anmatoom nok Kristus, hit tamnau Uisneno In pinan ma krahan amsaꞌ.✡

7 Maski hai reꞌ ia, suma mansian biasa goah, mes Uisneno ntao baer maꞌosaꞌ ia nbi hai neekm ein. Naan on reꞌ tuaf es natunuꞌ baer maꞌosaꞌ nbi ꞌnai konat. Baer maꞌosaꞌ naan es reꞌ Uisneno In meꞌu. Kninuꞌ nrair nak, kuasa reꞌ maꞌtaniꞌ reꞌ nbi kai, ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa naꞌko kai, mes naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Uisneno. 8 Onaim maski nbi mee-mee atoniꞌ nmoeꞌ nasusab kai, mes hai mtahan ma maran piut aah. Maski hai ka mihiin main fa areꞌ kanan rasi, mes hai ka mꞌoer fa. 9 Maski tuaf anmoeꞌ nasusab kai fani-fani, mes Uisneno ka nasaitan kai fa mmees-mees. Maski tuaf anbeson kai, mes sin ka bisa nareuꞌ nain kai fa. 10 Natuin hai mipein imrair haꞌmuꞌit ma susat humaꞌ-humaꞌ, etun hai mnao meu mee-mee te, hai bisa mimnaub tuaf am mak, Naiꞌ Yesus napein haꞌmuꞌit ma susat amfa-faun amsaꞌ oras In he noi nmaet. Fin, maski tuaf anbeson kai fani-fani, mes hai mmoin piut. Naan namnaub amsaꞌ am nak, Naiꞌ Yesus anmoin piut anbi hai tuam ein. 11 Batuur, tua! Fani-fani hai amonit reꞌ ia, he noi mmaet, natuin hai mjair Naiꞌ Yesus Iin na. Nok ranan naan, areꞌ kanan mansian ein bisa nahinin nak, Naiꞌ Yesus anfee kai ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon, maski hai of ammaet. 12 Onaim maski in aꞌmunin naan, hai mmaet, mes hai ka mimtau fa he miꞌuab anmatoom nok Kristus. Fin hai mibarab he hai mmaet on naan, maut he hi bisa mipein ꞌmonit reꞌ namneo ma namnoon.

13 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Natuin au ꞌpirsai Uisneno, es naan ate au uꞌuab.” Hai teenb ii humaꞌ meseꞌ msaꞌ. Natuin hai mpirsai Uisneno, es naan ate hai ro he miꞌuab anmatoom nok Ne.✡ 14 Hai mihini mmak, Uisneno es reꞌ namonib nafaniꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus naꞌko In aꞌmaten. In of es reꞌ namonib nafaniꞌ kit imsaꞌ, natuin hit atmafuut tok Naiꞌ Yesus. Uisneno of nahakeꞌ kit ok-okeꞌ anbi In human ma In matan, he In ntoup naan kit. 15 Uisneno nmoeꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ he nturun ma nbaab ki. Ansuun oras, In he nathoeb In nekan arekot amsaꞌ neu areꞌ tuaf-tuaf. Sin of antotin makasi kouꞌ-koꞌu neu Ne msaꞌ. Rarit sin anmanauk ein anmatoom nok In pinan ma krahan naan.

Hit tpirsai piut teu Uisneno

16 Es naan ate, hit ttahan ma tmaran piut, ma ka tꞌoer fa. Maski hit aok ii namreuꞌ, mes Uisneno nhaꞌtain hit nekak neno-neno. 17 Fin tatuin hit tenab, oras ia hit tapein susat humaꞌ-humaꞌ. Mes hit ro he tamnau tak, Uisneno of nait naꞌratan kit. Es naan ate, hit taan saaꞌ reꞌ njair oras ia, ka nmuiꞌ fa upan saaꞌ-saaꞌ? 18 Onaim hit ro he tkius rasin reꞌ ka mamnitaꞌ fa feꞌ. Kais suma tkius taan ahaa rasin reꞌ mamniit ein aah. Fin rasin reꞌ mamniit ein naan ka ntahan fa ꞌroo. Mes rasin reꞌ ka mamniit ein fa naan, sin of esan reꞌ ntaahn ein piut ma ka natfeek niit fa.

5

1 Fin hit tahiin tak, hit aok reꞌ oras ia, hit atpaek attahan atbi pah-pinan ia, on reꞌ tenar es, reꞌ hit tahakeꞌ ttahan. Maski hit aok ii of namreuꞌ, mes hit kais tatenab, natuin Uisneno nabarab anrair baer reok goes et sonaf neno tunan. Mansian ii ka nmoeꞌ fa bare naan, mes Uisneno es reꞌ anmoꞌe. Rarit bare naan antahan nabaar. 2 Fin hit thae goen nok hit aok ii oras ia tbi pah-pinan ia. Ma hit troim he tapein ao feꞌu reꞌ of atpaek je tbi sonaf neno tunan. 3 Rarit karu hit attea nee te, naan on reꞌ hit ka ao afaꞌ fa, mes atpaek tai paek feꞌu.* Fin hit ka suma tjair fa smanaf, mes hit tapein ao feꞌu tbi nee. 4 Hit aok reꞌ nreuꞌ oras ia, nmoeꞌ kit atheer asnaask ii te, mnanuꞌ, natuin atnaben ate maꞌfenaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, mes hit ka troim fa he tmaet, ma ka troim fa he tmuiꞌ aof saaꞌ-saaꞌ attein. Kaah fa, tua! Hit troim he tapein hit ao feꞌu, maut he tasaitan ao amnaaꞌ, he nsenuꞌ ma nsekaꞌ nok ꞌmonit feꞌu reꞌ namneo ma namnoon. 5 Uisneno reꞌ naan, es reꞌ anmoeꞌ kit tabarab he ttoup taan ꞌmoin feꞌu. In nfee kit imsaꞌ In Asmanan, he njair baer tarun naꞌko In Rais Manbaꞌan naan.

6 Es naan ate, hit tpirsai piut. Hit tahiin tak, oras hit feꞌe tbi hit aok reꞌ oras ia, hit feꞌ taꞌroo taꞌko Uisneno msaꞌ. 7 Es naan ate, hit aꞌmoink ii nanete npeoꞌ hit pirsait teu Uisneno. Hit ka tmoin fa taꞌko saaꞌ reꞌ hit tkius ma tiit ee anbi pah-pinan ia goah. 8 Mes hit tpirsai tak, kar-karu hit tmaet tasaitan hit aok ii oras ia, he tnao tmoin tabu-bua tok Uisneno tbi sonaf neno tunan, hit of atmariin attein. 9 Maski hit tmoin piut atbi pah-pinan ia, aiꞌ atmate tbi ia he tmoni tbi sonaf neno tunan, mes reꞌ pentiing naan, es reꞌ hit atharineb Uisneno In nekan. Fin reꞌ naan, hit romik. 10 Kais amnikan. Noki-noki te, areꞌ kanan mansian ii ro he nbaisenun nꞌanin Kristus. In reꞌ naan, Afeek Rasi reꞌ nnilei areꞌ kanan mansian in aꞌmonin anbi pah-pinan ia. Rarit Kristus of anbaras reꞌ natai nok tuaf meseꞌ-meseꞌ in aꞌmoꞌen. Fin Kristus nahiin, karu tuaf naan anmoeꞌ rais reko, aiꞌ anmoeꞌ rasi reꞌ ka reko fa.✡

Hit bisa tmarameꞌ tfain tok Uisneno, natuin Kristus

11 Natuin hai mimnau mak, Kristus of anparikas hai ꞌmonim, es naan ate hai mimtau ma mhormaat Ee. Ma hai mmeup maꞌtaniꞌ he mfuriꞌ ma mkopoꞌ tuaf he sin anpirsain neun Kristus. Uisneno nahiin nak, hai neekm ein nakniunꞌ ein. Au ꞌroim he hi mihini msaꞌ mak, hai neekm ein nakniunꞌ ein. 12 Hai ka maikas fa hai tuam ein ambi hi humam ma hi matam. Kaah fa, tua! Mes hai mfee ꞌsukif meu ki, maut he hi bisa mifeef anmatoom nok kai, ma hi kais mimaeb om. Nok ranan naan, hi bisa mitaah tuaf ein reꞌ nafefan. Fin sin nafefan anmatoom nok sin mepun reꞌ atoniꞌ bisa nkius niit sin, te kaah sin neek ein ka nakniunꞌ ein fa. 13 Karu hi maan kai mak, amaunut ate, hai miꞌuab on naan nai he minaob Uisneno In mepu. Maski hi ka mihiin fa, mes Uisneno nahiin. Karu hai miꞌuab ampaek tenab amneot ate, hai miꞌuab on reꞌ naan he mturun ma mbaab ki.

14 Kristus anneek niis kit. Naan es reꞌ naꞌhabaꞌ kai ma nhaꞌtain kai he minaob hai mepu. Fin hai mpirsai mak, Tuaf es, es reꞌ Kristus, anmaet he nsenuꞌ ma nsekaꞌ tuaf meseꞌ-meseꞌ. In sairt ii nak, naan on reꞌ hit arkit ok-okeꞌ atmaet tasaitan ꞌmonit reꞌ mnaaꞌ, ma ka tmuiꞌ fa hak saaꞌ-saaꞌ attein atbi pah-pinan ia. 15 Kristus anmaet neu hit mansian arkit meseꞌ-meseꞌ, maut he hit arkit reꞌ tmoni tbi pah-pinan ia, ka tmoin tatuin fa hit troimk aa kuuk attein. Mes oras ia hit ro he tmoin tatuin Kristus In romin, natuin In nmate nrair he nsenuꞌ ma nsekaꞌ kit, rarit In nmoni nfain.

16 Onaim anmurai oras ia, hit kais atruuk ma tꞌukur atoniꞌ tpaek mansian ii in ruku. Maski unuꞌ te, hit atruuk ma tꞌukur kuuk Kristus, atpaek mansian ii in tenab. Mes oras ia hai ka mruuk ma mꞌukur mtein Je fa on reꞌ naan. 17 Es naan ate, tuaf reꞌ anmafuut nok Kristus anjair mansian feꞌu nrair, reꞌ nmuꞌi ꞌmoin feꞌu. In ka on fa reꞌ unuꞌ naan, fin in aꞌmonin amnaaꞌ ee namneuk goen. Ka tiit ee fa goen! Fin oras ia, reꞌ feuꞌ goe nmuꞌi nrair. 18 Areꞌ saaꞌ ii Uisneno es reꞌ anmoeꞌ sin. In es reꞌ anmoeꞌ rais rameꞌ he hit tareko tfain tok Ne, natuin Kristus annoes nain hit sanat ma penu sin. Rarit In nfee mepu neu kit imsaꞌ, he hit taruruꞌ ma takriraꞌ ranan amsaꞌ, maut he tuaf bian bisa nmarameꞌ nfain nok Uisneno msaꞌ.

19 Mimnau, fin oras Kristus anbi pah-pinan ia feꞌ, Uisneno npaek Je he neik tuaf he nmarameꞌ nfain nok Uisneno. Onaim In ka nsoiꞌ fa sin saant ein antein, rarit sin ka nasaah fa sin saant ein naan sin hukun antein. Rarit In nfee mepu neu kit, he tnao tatoon teu tuaf am tak, sin bisa nareko nfanin nok Uisneno.

20 Fin hit atjair Kristus In haef. Onaim Uisneno npaek kit he teik tuaf, maut he sin nmarameꞌ nfain nok Ne. Natuin hai mjair Kristus In haef ein, es naan ate hai mitoon ki mmak, “Uisneno namnau ma nroim he hi mmarameꞌ mfain mok Ne.” 21 Kristus ka nmoeꞌ niit fa sanat. Mes Uisneno nmoeꞌ Je he nasaah hit sanat. Uisneno nmoeꞌ on reꞌ naan neu kit, natuin Kristus In aꞌmaten anfei ranan he hit bisa tmoin tok neek amneꞌo, on reꞌ Uisneno neek amneꞌo msaꞌ.

6

Uisneno nmoeꞌ rais reko neu kit

1 Natuin hai mmeup mibu-bua mok Uisneno, hai he mfaineek ki on nai: Uisneno nathoeb ma nakriraꞌ In nekan arekot kouꞌ-koꞌu neu ki. Onaim hi kais amtoup maan In nekan arekot naan nok ruum am parsuum aah. 2 Fin anbi Suur Akninuꞌ, matuꞌi mnak,

“Nateef nok in oras, Au ꞌneen ma utniin ko.

Au ꞌturun ma ꞌbaab ko msaꞌ, oras Au ꞌsoi ufetin mansian.”

Onaim amneen ma mitniin mirek-rekoꞌ, joo! Oras ia, in oras arekot. Fin oras ia, Uisneno In oras he nsoi nafetin mansian.✡

3 Es naan ate, hai mroim he mpanat hai tuam ein rek-reko, he mmoin mimneo goah. Fin hai ka mroim fa he mjair ekat meu tuaf reꞌ he neem neu Uisneno In raan aꞌhonis. Ma hai he miꞌuab namneo ma namnoon amsaꞌ, maut he tuaf kais naꞌuab naꞌreꞌuf hai kanam arekot. 4 Ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii reꞌ hai mmoeꞌ sin, hai mꞌusaha he miruruꞌ ma mikriraꞌ mak, hai reꞌ ia, Uisneno In ameup rekon. Onaim maski hai mipein susat, mipein haꞌmuꞌit, aiꞌ mmoni mbi taisibu, mes hai mtahan ma maran piut aah. 5 Hai mtahan ma maran piut amsaꞌ, oras anꞌabanat kai, oras nataam kai neu bui, oras taisibu, oras mmeup mbain aet, oras ka mtuup miit fa, ma oras mimnaah.✡ 6 Hai mtahan ma maran nok neek akninuꞌ msaꞌ. Hai mihiin rasi mfaun anmatoom nok Uisneno. Hai mtahan ma msabaar. Hai mmoeꞌ rais reko meu tuaf. Hai mkonan Uisneno In Asmanan he nꞌator kai. Hai mneek tuaf batuur-batuur amsaꞌ, ma ka mputa-kriu fa. 7 Oras hai miꞌuab, hai miꞌuab mimneo goah, ma ka mipoi mihiin fa. Hai mtoup maan kuasa msaꞌ miꞌko Uisneno he mmoeꞌ rais reko. Naan on reꞌ hai mjair sorarus, reꞌ nnaaꞌ kenat namtiis naꞌko Uisneno, he hai mmakeen amraban musu, ma hai miis. 8 Hai maran ma mtahan amsaꞌ, maski atoniꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ hormaat neu kai, aiꞌ sin naꞌuab nareuꞌ hai kaanm ein: maski sin naꞌuab namouf kai, aiꞌ sin npanat hai kaanm ein; maski atoniꞌ anputa-kriu nak, hai mipoi maan atoniꞌ, aiꞌ sin naꞌuab ein am nak, hai miꞌuab mimneo ma mimnoon. 9 Anmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin kai fa. Mes anmuiꞌ tuaf amfaun reꞌ nahiin hai kaanm ein. Fani-fani hai he noi mmaet, mes hai mmoin piut feꞌ. Fani-fani sin anhukun kai maꞌfenaꞌ, mes hai ka mmaet fa msaꞌ. 10 Maski hai mnaben ate maꞌfenaꞌ, mes hai neekm ein anmarinan piut amsaꞌ. Maski hai ka mmuiꞌ fa roit, mes hai mimuꞌib too mfaun ein anbin sin neek ein. Naan on reꞌ hai ka mmuiꞌ fa saaꞌ-saaꞌ, mes hai mipein areꞌ saaꞌ ok-okeꞌ msaꞌ.

11 Hai miꞌuab maat-maat meu ki abitan kota Korintus. Hai mneek ki batuur amsaꞌ. 12 Hai miruruꞌ ma mikriraꞌ hai manekat meu ki, ma ka mtaah-taahn ee fa. Mes hi mtaah-tahan hi manekat meu kai. 13 Onaim au he ꞌfaineek ꞌeu ki on reꞌ hi mjair au aanh ein. Reko nneis hi mneek kai ma kais amtahan manekat naan, tua.

Kais ammafuut mok tuaf reꞌ ka npirsai fa Kristus

14 Kais ammafuut mok tuaf reꞌ ka npirsai fa Kristus. Fin hi ka humaꞌ meseꞌ fa. Atoin apirsait reꞌ nmoin namneo ka natai fa nok atoniꞌ reꞌ nraban Uisneno, rarit ka pantas fa karu sin nmeup nabu-buan. Atoin neek reko ma atoin neek reꞌuf ka pantas fa he njarin partei ma nhaken haꞌe meseꞌ. Naan on reꞌ meꞌu ka bisa maseroꞌ fa nok meisꞌokan. 15 Kristus ka bisa nekaf meseꞌ fa nok niut ein sin aꞌnakat.* On naan amsaꞌ, tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno ka napein fa sapaaf nok tuaf reꞌ npirsai Je.

16 Hi mitenab on mee? Hi mitenab mak, hi bisa mtaam meu uim onen he miꞌbesan meu Uisneno feꞌ, naꞌ mtaam ambi uim fuat amtein he miꞌbees meu baer fuat ein, aiꞌ? Ka pantas fa, joo! Fin Uisneno naan, Uisneno amonit. In njair hit Usiꞌ msaꞌ. Rarit hit atjair on reꞌ In uim onen, natuin In natua et hit nekak. Fin Uisneno ntui nbi In Suur Akninuꞌ mnak,

“Au uim ji et Au ngguin sin atnaank ein.

Au ꞌpoi ma ꞌtaam aꞌbi sin atnaank ein amsaꞌ.

Au he ꞌjair sin Uisneno.

Sin anjair Au ngguin amsaꞌ.”✡

17 Es naan ate Uisneno ntui on nai msaꞌ am nak,

“Hi ro he mpoi miꞌko sin atnaank ein, ma mbaits om miꞌko sin,

he hi kais amjair on reꞌ sin.

Hi neekm ein ro he nakniunꞌ ein.

Rarit hi ro he miꞌroo miꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ nmoeꞌ hi neekm ein anꞌoemetan,

nok ranan naan, Au ꞌtoup ki nok rek-reko.✡

18 Au he ꞌjair hi Amaꞌ;

ma hi mjair Au aanh ein amsaꞌ.

Reꞌ naan, hit Usiꞌ es reꞌ naꞌuab.

In es reꞌ Akuaas Reꞌuf, tua.”✡

7

1 Aok-bian manekat arki! Natuin Uisneno nbaꞌan anrair rasin ia ok-okeꞌ neu kit, es naan ate hit ro he takninuꞌ hit nekak ma hit aꞌmonik. Kais atkonan ꞌoemetan aꞌkreꞌo msaꞌ, natua namaik anbi hit tuak. Fin hit takninuꞌ batuur-batuur ma ꞌteme-ꞌteme teu Uisneno, he taruruꞌ ma takriraꞌ tak, hit tamtau ma thormaat Ee.

Rasi reꞌ nharineb naiꞌ Paulus in nekan

2 Aok-bian arki! Amfee mainuan meu kai. Amfei hi neekm ein he mtoup kai nok rek-reko. Kais miꞌeek hi neekm ein. Fin unuꞌ te, oras hai mbi hi tnaanm ein, hai ka misanab miit fa meu tuaf es amsaꞌ. Hai ka mfuriꞌ ma mkopoꞌ miit fa tuaf he nmoꞌe nsaan. Hai ka mputa-kriu miit fa tuaf he mipein upan anneis miꞌko sin. 3 Au sairt ii, au ka usaeb fa sanat ꞌeu ki. Fin au ꞌak aꞌrair ki mꞌak, hai mneek ki. Rarit maski on mee-on mee msaꞌ, hai mmafuut mok ki, maski hit tmaet aiꞌ hit tmoin. 4 Oras ia, au ka utenab aꞌtein fa, fin au ꞌpirsai ki. Au ufeef anmatoom nok ki msaꞌ. Hi mhaꞌtain au neek ii msaꞌ. Onaim maski hai mipein susat humaꞌ-humaꞌ, mes au neek ii nmariin piut, natuin hi ꞌmoinm ein.

5 Oras hai iim ambi propinsi Makedonia, hai mhae mmaet, fin hai mipein susat humaꞌ-humaꞌ. Hai mmatoe mok tua sonaꞌ. Anbi hai neekm ein hai mimtau msaꞌ.✡ 6 Mes Uisneno es reꞌ anhaꞌtain tuaf reꞌ anꞌoer, ma reꞌ nnaben ate maꞌfenaꞌ. Rarit In nhaꞌtain hai neekm ein oras In nreek naiꞌ Titus neem neu kai. 7 Naiꞌ Titus in amneman naan, anhaꞌtain hai neekm ein. Fin in natoon am nak, oras in nbi naan feꞌe te, hi mhaꞌtain in nekan. Amneen on naan ate, naan anhaꞌtain hai neekm ein amsaꞌ. In natoon amsaꞌ am nak, hi mimnau ma mroim he miteef mok kau, ma hi mmeiꞌ jom batuur nok rasi reꞌ unuꞌ te, njari nbi hi tnaanm ein. In natoon amsaꞌ anmatoom nok hi maim ranan he mturun ma mbaab kau. Es naan ate, au neek ii nmariin.✡

8 Au uhiin ꞌak, au surat ahunut reꞌ utoon ki ꞌeik uab maꞌtaniꞌ naan, batuur anmoeꞌ hi neekm ein ansusan. Mes au ka ꞌmeiꞌ jok fa natuin au ꞌtui surat naan. (Te kaah oras naan, au ꞌmeiꞌ jok aꞌkreꞌo, oras au uhiin ꞌak, au surat naan, anmoeꞌ hi neekm ein ansusan, maski raab ahaa.) 9 Mes oras ia, au neek ii nmariin. Au ka ꞌmariin fa natuin oras naan hi neekm ein ansusan. Kaah fa, tua! Au ꞌmariin, natuin oras naan, au surat anfuriꞌ ma nkopoꞌ ki he misnaas miꞌko hi saant ein, ma mtebi mfain meu Uisneno. Rarit hi mmanakuꞌ hi saant ein ma misaitan hi rasin reꞌ ka reko fa, ma mituin Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ namneo ma namnoon. Fin Uisneno es reꞌ anmoeꞌ ki he mmeiꞌ jom on reꞌ naan. Nok ranan naan, ka hai fa es reꞌ ammoeꞌ ki he mimreuꞌ. 10 Fin karu hit tmeiꞌ jok atbi hit nekak, tatuin Uisneno In romin naan, hit tasnasab ꞌmoeꞌ maufinu, rarit atteib itfain tatuin raan aꞌhonis reꞌ namneo ma namnoon. Naan nafetin kit taꞌko Uisneno In hukun, rarit hit ka tmoin fa tbi reꞌ he tmeiꞌ jok piut. Mes karu hit tmeiꞌ jok atbi haa hit fefak, naan on reꞌ atoniꞌ pah-pinan ia sin aꞌmoink ein, hit of tamreuꞌ.

11 Hi mitenab miit! Oras hi mrees au surat naan, au uhiin ꞌak, hi mmeiꞌ jom amsaꞌ. Naan natuin Uisneno In romin. Fin rasi naan anmoeꞌ ki mmeup maꞌtaniꞌ he hi mnoes main rais maufinu miꞌko hi ꞌmonim. Hi mhae msaꞌ mok hi maufinun. Hi mimtau msaꞌ am mak, kais-kaisaꞌ hi mmoeꞌ maufinu mtein. Hi mimnau ma mroim he miteef mok kau, ma mibarab piut he mmoeꞌ rais reko. Hi mibarab amsaꞌ he mhukun tuaf reꞌ nmoꞌe nsaan. Natuin hi mmoeꞌ batuur on naan, es naan ate hi mikninuꞌ. Nok ranan naan, ka tiit fa tuaf es he nasahab ki sanat. 12 Onaim au ka ꞌtui fa au surat ahunut naan, ꞌeu tuaf reꞌ anmoeꞌ maufinu. Au ka ꞌtui fa msaꞌ ꞌeu tuaf reꞌ napein tuaf naan in maufinu. Mes au ꞌtui surat naan ꞌeu ki, maut he au ururuꞌ ma ukriraꞌ ꞌak, hi uab ein ambi Uisneno In human ma In matan naan, ro tebes. Ma hi mmuiꞌ manekat batuur meu kai. 13 Areꞌ saaꞌ ein reꞌ ia, anhaꞌtain au nekak.

Hi mhaꞌtain naiꞌ Titus in nekan amsaꞌ, maut he in nekan naan bisa ntaininaꞌ. Naan anharineb antein hai neekm ein amsaꞌ. 14 Au ꞌaikas ꞌiit ki aꞌbi naiꞌ Titus, oras hai miretaꞌ anmatoom nok hi ꞌmoꞌem arekot. Au utoon ee amsaꞌ ꞌak, hi ka mimaeb miit kau fa. Fin areꞌ rasin reꞌ hai mitoon miit ki sin reꞌ naan, ro batuur. Rarit areꞌ rasin reꞌ hai miretaꞌ miit sin ambi naiꞌ Titus naan reꞌ anmatoom nok ki naan, ro batuur amsaꞌ. 15 Onaim ansuun oras in namnau hi ꞌmoeꞌm ein, ma hi uab ein, in maneekn ee neu ki naꞌbaab on piut. Ma in namnau msaꞌ oras in neit anbi naan, hi mtoup goe meik rais hormaat, mes hi mitenab nok au suurt aan amsaꞌ. 16 Au neek ii nmariin, natuin au bisa ꞌpirsai ki ꞌbi areꞌ kanan rasi. Onaim au ka ꞌmuiꞌ fa tenab ꞌeu ki ꞌteinꞌ een.

8

Sin nfeen noni-roit nok neek akninuꞌ

1 Aok-bian manekat arki! Hai roim ein he hi mihiin Uisneno In nekan arekot, reꞌ In naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair Je neu jemaaꞌt ein propinsi Makedonia sin. 2 Fin maski sin napenin susat amfa-faun, mes sin neek ein anmarinan piut. Es naan ate, maski sin anmaꞌmuꞌin kuuk, mes sin nfeen roit amfa-faun nok neek akninuꞌ feꞌ, he nturun ma nbaab atoin apirsait bian reꞌ napenin susat. 3 Au bisa utoon kuuk ꞌak, sin nfeen areꞌ saaꞌ ii reꞌ sin bisa nfee sin. Rarit sin nfeen nteinꞌ ein anneis naꞌko naan. Ka tiit fa tuaf es, reꞌ naꞌsekeꞌ sin on naan. 4 Sin es reꞌ ntotin kuuk nok neek akbubuꞌ, maut he hai mfei ranan meu sin. Nok ranan naan, sin bisa nturun ma nbaab atoin apirsait ein reꞌ napein susat anbin Yerusalem, nahuum on reꞌ tuaf bian antuurn ein amsaꞌ.✡ 5 Unuꞌ te, hai mharap ma mifnekan he sin nmoꞌen on nai, mes reꞌ sin nmoeꞌ je naan, nneis naꞌko reꞌ hai mharap ma mifneek! Ahunut, sin nnonaꞌ sin tuak ein neu hit Usiꞌ. Rarit sin naꞌuab anteinꞌ ein am nak, “Hai he mnonaꞌ hai tuam ein he mtuthae ki, natuin reꞌ naan natuin Uisneno In romin.”

6 Natuin jemaaꞌt ein Makedonia sin aꞌtopeꞌ on reꞌ naan, es naan ate hai mtoit he naiꞌ Titus anfain neem antein neu ki abitan Korintus, maut he hi bisa mturun ma mbaab Uisneno Iin na, reꞌ napenin susat anbin Yerusalem amsaꞌ. Fin unuꞌ te, in es reꞌ nmurai nabuab roit neu sin. Rarit oras ia hai mtoit he in bisa nanokab hi mepu he mturun tuaf.✡ 7 Hi mepu meu Uisneno ro reko. On reꞌ: hi rais pirsait naheer ma naꞌkiiꞌ; hi uab ein, reko; hi mihiin amfaun anmatoom nok Uisneno; rasi reꞌ naꞌhabaꞌ ki jan maꞌtaniꞌ; ma hi mneek miis kai. Es naan ate, au ꞌroim he hi mturun ma mbaab meik roit kouꞌ-koꞌu meu Uisneno Iin na reꞌ napenin susat.

8 Au ka uprenat ki fa, hi abitan Korintus, he mfee roit kouꞌ-koꞌu, mes au he ꞌsobaꞌ ki. Fin jemaaꞌt ein Makedonia sin he nturun ma nbaab sin. Onaim nok ranan naan hi bisa miruruꞌ ma mikriraꞌ hi mmaneek batuur-batuur meu tuaf asuust ein. 9 Fin hi mihiin mak, hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ In nekan arekot neu ki. Unuꞌ te, In on reꞌ atoin amuꞌit. Mes In nafeek he njair atoin amaꞌmuꞌit he nturun ki, maut he hi bisa mjair amuꞌit ambi rasi mfaun.

10 Toon es ii, hi mmurai mibuab roit meu sin. Hi ka mfee fa roit ahaa, mes hi mturun ma mbaab miꞌko hi neekm ein amsaꞌ. Onaim natuin au te, hi ro he mmoeꞌ on nai: 11 Unuꞌ te, hi mroim he mturun ma mbaab Uisneno Iin na reꞌ napenin susat anbin Yerusalem. Onaim oras ia, amfee main sin okeꞌ, saaꞌ reꞌ hi mifeek amrair he mturun ma mbaab sin. Ma hi miꞌbeiꞌ fauk ate, amfee sin nai. Mes reꞌ pentiing, amfee sin nok neek marine. 12 Fin karu hit tfee sin nok neek marine tatuin hit aꞌbeꞌik, naan reko msaꞌ. Tatuin hit manoek aa kuuk. Fin tuaf kais anfee nok aꞌsekeꞌ, saaꞌ reꞌ of nasuusb ee.

13 Au sairt ii ka nmoeꞌ ki fa he mnaben maꞌfenaꞌ, maut he tuaf bian nnaben maꞌkafaꞌ. Fin au sairt ii, hit arkit tasaah ma tbau kuuk sin susat ok-okeꞌ. 14 Fin oras ia, hi mmuꞌi mneis, ma sin aꞌmuiꞌk ein ankuran. Noki-noki te, sin bisa nbaras neu ki msaꞌ, karu hi aꞌmuiꞌm ein ankuurn ein. Nok ranan naan, hit arkit bisa tasaah ma tbau tabu-bua. 15 Naan on reꞌ Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak,

“Tuaf reꞌ napenin koꞌu ma mfaun,

ka napeni nneis fa naꞌko saaꞌ reꞌ sin nperluu sin.

Ma tuaf reꞌ napein ba-baun am akreꞌo,

ka nkuran ma nrabuꞌ fa naꞌko saaꞌ reꞌ sin nperluu sin.”✡

Anmatoom nok naiꞌ Titus, ma tuaf bian reꞌ he neik ook-soun ein

16 Au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno, natuin In es reꞌ anfuriꞌ naiꞌ Titus he nturun ma nbaab ki, nahuum on reꞌ au he ꞌturun ma ꞌbaab ki. 17 Batuur hai mtoit je he neiti nkius ki. Te kaah, naan in roimn aa kuun amsaꞌ. Es naan ate in es reꞌ he neiti nturun ma nbaab ki, ka natuin fa au haan totis. 18 Mes in ka nmees neit fa. Fin hai mreek haef amsaꞌ miꞌko hai aom-bian tuaf es he neit nok ne. Areꞌ jemaaꞌt ein abitan ia nahiin tuaf naan, natuin in nmeup maꞌtaniꞌ he natoon neu tuaf anmatoom nok Uisneno In Rais Reko. 19 Jemaaꞌt ein sin aꞌnaakt ein anpiir naan ee msaꞌ, he nnao nabua nok kai, he nturun ma nbaab kai anbi hai meup arekot ia. Hai minaob mepu ia, he miruruꞌ ma mikriraꞌ hai Usiꞌ In pinan ma krahan, ma mmoeꞌ reko meu atoin asuust ein abitan Yerusalem.

20 Hai maim ranan he mmoeꞌ rasi reꞌ batuur, maut he ka tiit fa tuaf reꞌ bisa nakuu kai nak, hai ka mmeup fa batuur oras hai meik roit ein ia meu tuaf ein reꞌ anperluu sin. 21 Fin hai mitenab mirek-rekoꞌ he mmoeꞌ rasi reꞌ batuur, miꞌko neek akninuꞌ anbi Uisneno In human ma In matan, ma nbi atoniꞌ in human ma in matan amsaꞌ.✡

22 Anmuiꞌ tuaf es anteniꞌ reꞌ hai mreek haefn ee he nnao nabu-bua nok naiꞌ Titus sin, he nnao naat roit ein naan. Fani-fani hai mparikas maan ee goen. Rarit hai mihiin amrair mak, in nroim he nmeup maꞌtaniꞌ neu ki. In neekn ee nmariin on naan, natuin in nahiin anrair nak, hi mmoeꞌ rasi reꞌ batuur.

23 Karu nmuiꞌ tuaf nataan anmatoom nok naiꞌ Titus, mitoon am mak, naiꞌ Titus naan, au aok-bian reꞌ anmeup nok kau piut neu ki. Atoin apirsait anbi baer sonaꞌ msaꞌ anpiir naan sin tuaf ein, he sin nok naat roit ein ia neun Yerusalem amsaꞌ. Sin nabua nrarin he neitin. Naiꞌ Titus nabu-bua nok sin. Sin arsin of naruruꞌ ma nakriraꞌ Kristus In pinan ma krahan on reꞌ naan. 24 Onaim hi ro he miruruꞌ ma mikriraꞌ hi manekat meu tuaf ein reꞌ neit naat roit ein naan. Ma miruruꞌ sin imsaꞌ, nansaaꞌ am es hai mroim he mifeef anmatoom nok ki. Nok ranan naan, apirsait ein naꞌkon jemaaꞌt ein anbi mee-mee nahinin batuur am nak, hi mneek sin.

9

Roit turun-babat neu atoniꞌ Kristen abitan Yerusalem

1 Amneon ii, au ka ꞌtui ꞌtein fa he ꞌtoit he hi mturun Uisneno In apirsait ein. 2 Fin au uhiin aꞌrair ꞌak, hi mmuiꞌ neek marine he mturun tuaf on naan. Au ꞌromi msaꞌ he utoon ꞌeu apirsait ein abitan Makedonia anmatoom nok hi nekam arekot. Au utoon am ꞌak, hi abit propinsi Akaya mibarab amrair miꞌko toon es ii, he msonuꞌ hi roit turun-babat. Au utoon anmatoom nok hi neek marine msaꞌ reꞌ nmoeꞌ tuaf bian anromin he nturun ma nbaab atoin asuust ein. 3 Rarit au ꞌreek haef hit aok-bian sin, he naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, saaꞌ reꞌ hai mitoon ee anmatoom nok ki naan, ka rais poi fa. Au utoon on naan, maut he hi mibarab main. 4 Fin karu nmuiꞌ atoniꞌ Makedonias neem nabu-bua nok kau, rarit hi ka mibarab fa feꞌe te, hit arkit tamaeb ok. Kais-kaisaꞌ au rais pirsait ꞌeu ki, ka nmuiꞌ fa ꞌsukif. 5 Es naan ate, au utenab ꞌak, reko nneis hit aok-bian sin annaon nahunun feꞌ neu ki, he hi arki bisa mꞌator roit turun-baban naan natuin hi rais manbaꞌan unuꞌ naan. Hi ro he mfee miꞌko hi nekam arekot. Kais mipain.

6 In aꞌsuikn ii on nai: “Atoniꞌ reꞌ suma nseen fini kreoꞌ goah, of napein sekit ma mnonut kreoꞌ goah msaꞌ. Atoniꞌ reꞌ nseen fini mfaun ma nathoeb sin, of napein nafani sekit ma mnonut ma tetus kouꞌ-koꞌu msaꞌ.” 7 Es-es ate ro he nafeek kuun, in he nfee fauk. Kais amfee meik neek ao-biaf. Kais amfee natuin atoniꞌ naꞌsekeꞌ ko. Fin Uisneno nneek tuaf reꞌ anfee neik in nekan amrinat. 8 Uisneno naꞌbeiꞌ he nfee ki areꞌ kanan tetus-athoen. In naꞌbeiꞌ he nfee ki msaꞌ nneis-neis, maut he hi kais amkuran saaꞌ es amsaꞌ. Fin karu hi mperluu saaꞌ es, hi of mipeni nneis naꞌko hi perluut naan. Nok ranan naan, hi bisa mfee miꞌko saaꞌ reꞌ anneis anbi ki, he mturun ma mbaab areꞌ kanan meup arekot. 9 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak,

“Uisneno nroim he nfee neu atoin amaꞌmuiꞌt ein,

naꞌko In nekan arekot.

In nmoeꞌ rais amneot ma amnonot piut,

fin In nekan amneot ma amnonot naan, antahan piut.”✡

10 Uisneno es reꞌ anfee fini, he atoin tani sin ansenan. Uisneno es anfee mnahat, he hit tbukae. Uisneno reꞌ naan, of es reꞌ nfee ki tetus-athoen, maut he hi bisa mmoeꞌ rais amneot ma amnonot. Naan on reꞌ hi mjair atoin tani, rarit Uisneno nfee ki fini he hi mseen. Ma hi sekit am mnonut, In nmoeꞌ sin naꞌbaab ok piut neno-neno.✡ 11 Fin Uisneno he nfee ki nneis naꞌko saaꞌ reꞌ hi mperluu kiim sin, maut he hi bisa mturun ma mbaab tuaf bian sin miꞌko hi nekam arekot. Onaim karu hi mturun ma mbaab amrair tuaf bian on reꞌ naan, sin of antotin makasi neun Uisneno. 12 Fin roit turun-baban reꞌ hi mfee sin meu Uisneno Iin na, ro tebes naan of anturun ma nbaab sin. Ma naan amsaꞌ anmoeꞌ ki he mtoit makasi meu Uisneno. 13 Fin oras hi mturun ma mbaab tuaf bian sin, naan naruruꞌ ma nakriraꞌ bukti mnak, hi mpirsai batuur-batuur. Naan nmoeꞌ tuaf bian naikas ma npures Uisneno msaꞌ. Fin sin bisa nkius nitan nak, hi rais pirsait meu Kristus In Rais Reko naan, ka rais poi fa. Naan, natuin hi mmoeꞌ mituin hi rais pirsait. Rarit oras hi mfee turun-baban miꞌko hi nekam arekot meu sin ma meu tuaf bian amsaꞌ ate, naan es reꞌ anmoeꞌ sin naikas ma npures Uisneno.

14 Tuaf reꞌ ntoup naan turun-baban naꞌko ki, sin of anꞌoen ein ma nteek ki. Sin nromin ma nmarinan he nateef nok ki, natuin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ anrair In nekan arekot kouꞌ-koꞌu neu ki. 15 Mes Uisneno nfee nrair ki ook-soun es, reꞌ reok reꞌuf nok ruum am parsuum. Ook-sonuꞌ reꞌ naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus! In osan, nneis naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii! Es naan ate, hit arkit atbaiseun Uisneno mtak, “Makasi, tua!”

10

Naiꞌ Paulus namneob in tuan anmatoom nok in mepu neu Kristus

1 Au naiꞌ Paulus kau, tua. Au es reꞌ aꞌtui ꞌbi ia. Of anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ mitenab on nai: karu au ubua ꞌok ki, au umaeb ok he uꞌuab maat-maat. Mes karu au uꞌroo uꞌko ki, au ubrain he uꞌuab ka uꞌaib fa, tua. On naan, aa oo? Te kaah, au ꞌtoit he hi mneen ma mitniin kau, natuin Kristus In nekan arekot neu ki, ma In neekn ee maꞌnuraꞌ neu ki. 2 Mes anmuiꞌ tuaf bian naꞌko ki reꞌ ka mroim fa he mitniin kau. Sin naꞌuab ein am nak, hai ꞌmoeꞌm ein on reꞌ tua sonaꞌ naꞌko pah-pinan ia sin aꞌmoeꞌk ein amsaꞌ. Onaim karu au ꞌeit ꞌeu bare naan, of oniꞌ au ro he uꞌuab ꞌeu sin ma ka uꞌaib sin fa. Etun au utoon ꞌain ki ok-okeꞌ, maut he au ꞌeit iꞌbi naan ate, au kais uꞌuab maꞌtaniꞌ ꞌeu sin. 3 Maski hit mansian biasa goah, mes karu hit tmatoe tok tuaf bian, hit kais athaek maꞌtaniꞌ he tmatoe on reꞌ atoniꞌ abit pah-pinan ia reꞌ ka nahiin fa Uisneno. 4 Fin karu hit tmatoe tok tuaf bian, kais amnikan mak, hit suniꞌ-kenat ka humaꞌ meseꞌ fa tok abitan pah-pinan ia. Rarit karu hit tmatoe tok aꞌnaak fatus reꞌ anmatoe nok kit, hit tmuiꞌ Uisneno In kuasa reꞌ bisa nareuꞌ niis atoniꞌ in aꞌsukin. 5 Uisneno In kuasa bisa nareuꞌ aꞌsukif reꞌ nraban Uisneno, ma nmoeꞌ atoniꞌ ka nroim fa he nahiin Je. In kuasa bisa naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan amsaꞌ, he nsenuꞌ ma nsekaꞌ hit tenab amnaaꞌ nok tenab feꞌu. Nok ranan naan, hit tanoniꞌ he tatenab tatuin Kristus In nonin.✡ 6 Tuaf amfaun naꞌko ki nmurai nneen ma natninan neun Kristus, ma nmoeꞌ natuin In romin aꞌteme-ꞌteme. Mes anmuiꞌ tuaf bian naꞌko ki reꞌ ka nromin fa he nneen ma natniin Ee. Onaim hai mibarab amrair he mhukun sin, reꞌ ka nromin fa he nneen ma natniin Ee.

7 Hi mroim he mkius kiim saaꞌ reꞌ mamnitaꞌ mbi ꞌpohon. Mes hi ro he mkius atoniꞌ in nekan. Onaim karu nmuiꞌ tuaf reꞌ naan in tuan ee njair Kristus In haef, mimnau mirek-rekoꞌ. Fin hai Kristus In haef ein, on reꞌ in imsaꞌ. 8 Of oniꞌ hi mitenab mak, au ufeef aꞌneis-neis anmatoom nok kuasa reꞌ hit Usiꞌ nfee je neu kai. On reꞌ naan, aiꞌ? Kaah fa, tua! Fin kuasa naan et naa, he nfee ki ꞌbeꞌif, ma ka nareuꞌ ki fa. Onaim au ka ꞌkonan fa tuaf he namaeb kau natuin sin nareuꞌ au mepu. 9 Au ka ꞌmuiꞌ fa sarit he akaꞌtau ki ꞌeik au suurt ein. 10 Mes atoin ein naan naꞌuab ein am nak, “Kais amfairoir ma mtoe mituin naiꞌ Paulus. Fin maski in suurt ee maꞌtaniꞌ, mes karu in nmees neem ate, in aꞌoret ma in uab ee ka nmuiꞌ fa kuasa.” 11 Maut he tuaf reꞌ napoi on naan natenab rasi ia: saaꞌ reꞌ hai mtui mbi surat miꞌko bare ꞌroo, humaꞌ meseꞌ on reꞌ hai iim ma miꞌuab ambi hi sonam ma hi tnanam.

12 Tuaf ein reꞌ naan amsaꞌ, anromin he naikas sin tuak ein kuuk am nak, sin reꞌ naan, Kristus In haef ein reꞌ maꞌtain ein. Hai ka mibrain fa he mitaibaꞌ hai tuam ein mok sin. Mihiin main, joo? Fin hai ka neu fa he mmaꞌtani mneis on reꞌ sin, tua! Tuaf humaf on reꞌ naan, suma nam-nami haa tuaf on reꞌ sin jah. Rarit sin matuurn ein es nok es, natuin sin humaꞌ meseꞌ. Amoont ein! 13 Te kaah, hai ka mifeef kiim fa karu ka tiit fa ꞌsukif. Hai miꞌuab on ahaa reꞌ naan, anmatoom nok mepu reꞌ Uisneno nfee je neu kai. Saaꞌ reꞌ hai mmoeꞌ je meu ki reꞌ naan, mituin saaꞌ reꞌ Uisneno nreun kai. Fin hai ka mmeup fa meup sonaꞌ. 14 Amneon ii, hai ka miꞌuab amneis-neis fa oras hai mifeef anmatoom nok ki. Fin hai es reꞌ iim he mitoon meu ki anmatoom nok Kristus In Rais Reko. Hi mtoup hai uab ein amsaꞌ. Karu Uisneno ka nreek haefan niit kai fa, mes hai mifeef anmatoom nok ki, naan es reꞌ ka batuur fa. 15 Karu tuaf bian es anmepun, hai ka mifeef fa mmak, naan natuin hai es ammepu. Fin reꞌ pentiing neu kai, es reꞌ hi rais pirsait aan naꞌkiiꞌ antein. Nok ranan naan, hai suus-haet reꞌ hai mmeup meu ki miꞌko unuꞌ naan, naꞌbaab on piut. 16 Rarit hai bisa mnao mkoon ma mitoon anmatoom nok Kristus In Rais Reko meu bare-bare reꞌ et hi pah naan in aon-bian reꞌ ka tiit fa tuaf fa feꞌ anmeup et naan. Nok ranan naan, hit ka tmapaꞌautun fa tok atoniꞌ bian reꞌ nanaob in mepu nahuun anbi bare naan.

17 Fin anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ he nafeef, maut he in naꞌuab anmatoom nok hit Usiꞌ.”✡ 18 Karu tuaf es nafeef anmatoom nok in tuan, naan ka maꞌosaꞌ fa. Mes karu hit Usiꞌ es reꞌ naikas tuaf naan ate, reꞌ naan, ro maꞌtaniꞌ!

11

Kristus In haef reꞌ batuur, ma haef ein reꞌ ka batuur fa

1 Au he uꞌuab fareꞌ kreꞌo. Onaim amneen mirek-rekoꞌ kau feꞌ! On nai: 2 Au on reꞌ hi amaꞌ. Hi on reꞌ au aan feto ao-ꞌtemef reꞌ anmanaaꞌ anrair nok atoin es. Reꞌ nahuumb on on reꞌ atoniꞌ anmanaaꞌ nok ki naan, es reꞌ Kristus. Rarit au he ꞌpanat ki urek-rekoꞌ, maut he oras hi matsao mok atoniꞌ naan, hi mikninuꞌ feꞌ. Onaim au ꞌpanat urek-rekoꞌ ki he kais anmuiꞌ tuaf noik ki, he nareuꞌ hi rais pirsait. 3 Oras ia hi mituin Kristus In raan amneot ma amnonot nok neek akninuꞌ. Mes au utiun gok, kais-kaisaꞌ te nmuiꞌ tuaf reꞌ napoi naan ki, he hi mbeon om miꞌko ranan naan, on reꞌ kaunaꞌ reꞌ napoi naan bi Hawa oras ahunut. Kaunaꞌ naan bisa napoi on reꞌ naan, natuin in reꞌ naan, puta-kriut ee in tuan!✡ 4 Ansuun oras tuaf human on reꞌ naan sin neman neun ki, rarit nanoniꞌ ki anmatoom nok Naiꞌ Yesus humaꞌ tetaꞌ, reꞌ ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ Naiꞌ Yesus reꞌ hai minoniꞌ meu ki naan ate, nansaaꞌ am es hi mpirsai tuaf on reꞌ naan? Unuꞌ te, hi mfei hi neekm ein he mtoup Uisneno In Asmaan Akninuꞌ he In nꞌator ki. Onaim oras ia nansaaꞌ am es hi he mtoup smanaf humaꞌ tetaꞌ mtein? Unuꞌ te, hi mpirsai Kristus In Rais Reko reꞌ hai mitoon Ee meu ki. Onaim oras ia nansaaꞌ am es hi mpirsai meu noniꞌ humaꞌ tetaꞌ mtein?

5 Sin naikas naꞌratan sin tuak ein nak, sin reꞌ naan, Uisneno In haef ein reꞌ maꞌtaniꞌ nneis. Of oniꞌ sin hak ee anneis naꞌko kau, oo? Kaah fa, tua! Au ka utuin fa tenab on naan. 6 Maski nak, au ka ꞌpaek fa ahiint ein sin uab ein, mes au uhiin batuur-batuur saaꞌ reꞌ au uꞌuab. Hi mihiin amrair rasin reꞌ ia, natuin au ukriraꞌ ufan-fain sin ꞌeu ki.

7 Oras au unoniꞌ Uisneno In Rais Reko ꞌeu ki, au ka ꞌtoit fa he hi misaah ma mitaah kau. Au ꞌmoeꞌ au tuak ii tua aꞌbaut, maut he au bisa ꞌaikas uꞌratan ki. Of oniꞌ hi he misaan kau natuin rasi naan, aa oo? 8 Fin apirsait ein naꞌkon jemaaꞌt ein bare bian sin es reꞌ nasaah ma nataah kau, ma maut he au bisa ꞌtuthae ki. Naan on reꞌ au ꞌait uꞌko sin, he bisa ꞌturun ma ꞌbaab ki. 9 Oras au ubua ꞌok ki feꞌ, rarit au ꞌmuiꞌ perluut ate, au ka ꞌoik ki fa, aiꞌ aꞌtoit saaꞌ-saaꞌ uꞌko ki. Hit aok-bian sin reꞌ neman naꞌkon propinsi Makedonia, sin es anturun kau. Mes au ka usaeb ki fa maꞌfenaꞌ saaꞌ-saaꞌ, ma au ka ꞌroim fa he nokaꞌ-nmeu te on naan amsaꞌ.✡ 10 Kristus In Kabin ma Prenat sin naan, ro batuur. Au uhiin amsaꞌ ꞌak, au uab ein batuur amsaꞌ, natuin au ꞌmafuut ꞌok Kristus. Ka tiit fa tuaf es anbi propinsi Akaya reꞌ bisa nafreu au fefak, ma ntaar kau he kais uꞌuab am ꞌak, au ka usaeb fa maꞌfenaꞌ ꞌeu ki on naan. 11 Nansaaꞌ am es au uꞌuab on nai? Of oniꞌ natuin au ka ꞌneek ki fa, oo? Maski hi mitenab on naan, mes Uisneno kuun nahiin au manekat ꞌeu ki.

12 Rasi reꞌ au ꞌmoeꞌ ꞌiit sin, au he ꞌmoeꞌ sin piut. Nok ranan naan, tuaf reꞌ nroim he naikas ma naꞌratan in tuan ee he nafeef am nak, sin aꞌmoeꞌk ein on reꞌ hai, sin reꞌ naan ka nmuꞌin fa ꞌsukif antein. 13 Sin naꞌuab ein am nak, Uisneno es anreek haefan sin. Sin reꞌ naan, ameput reꞌ nromin he napoi tuaf! Sin nsoob ein he nmoeꞌ jok on reꞌ Kristus In haef ein reꞌ amneot ma amnonot. Te kaah areꞌ rasin naan poi okeꞌ, tua! 14 Hi kais ammasauh, joo! Fin niut reuꞌf ein sin aꞌnaakt ee msaꞌ, nsobaꞌ he nmoeꞌ jon on reꞌ Uisneno In ameput sonaf neno tunan reꞌ neik meuꞌ-sineꞌ nok neek arekot. 15 Es naan ate, hi kais ammasauh karu in ameupt ein amsaꞌ he nsoob ein he nmoeꞌ jok on reꞌ tuaf reꞌ anmeup nok neek amneot am amnonot. Mes ampaant om, fin Uisneno of anbaras sin maufiunk ein naan.

Kristus In haef reꞌ batuur, nasaah susat ma haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ oras sin natoon anmatoom nok Usif Yesus

16 Karu hi mromi te, maut he au uꞌuab fareꞌ kreꞌo ꞌtein. Fin au he ufeef akreꞌo. 17 Reꞌ au ꞌtui je oras ia he au ꞌaikas au tuak ii on reꞌ ia ji, uab faer ahaa. Fin au uab ein reꞌ ia, ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa nbi hit Usiꞌ. 18 Anmuiꞌ tuaf amfaun reꞌ nafeef natuin mansian abit pah-pinan ia sin amneik ein. Onaim au ufeef amsaꞌ utuin sin. 19 Fin hi reꞌ maan hi tuam ein atoin ahinit ma amanoet, karu miteef mok tuaf amonot es ate, hi mkoon ee nok neek mainuan, aiꞌ? 20 Karu tuaf bian nmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ neu ki te, hi mkonan sin on naan? Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ: karu nmuiꞌ tuaf naꞌaet ki, hi mkonan sin on naan? Karu nmuiꞌ tuaf nabaak naan hi baerꞌ ein, hi mkonan sin on naan? Karu nmuiꞌ tuaf napoi naan ki te, hi mkonan sin on naan? Karu nmuiꞌ tuaf naikas in tuan ee on reꞌ kaes koꞌu, ma nkanaꞌpaar ki on reꞌ atoin aꞌbaut ate, hi mkonan sin on naan? On naan amsaꞌ, karu nmuiꞌ tuaf anpaas ki te, hi mkonan sin on naan? 21 Mes kais mitooꞌ, tua! Fin au umaeb ok, natuin hai ka miꞌbeiꞌ fa, tua. Fin hai ka bisa mmoeꞌ fa on naan, nahuum on reꞌ tuaf ein naan anmoꞌen nrarin neun ki.

Mes karu sin nafefan anmatoom nok saaꞌ ate, au ubrani msaꞌ he ufeef on naan. (Mes kais amnikan, fin au uꞌuab fareꞌ!) 22 Sin atoin Ibranis batuur-batuur, aa oo? Tua! Fin au msaꞌ. Sin atoin Israelas, aa oo? Tua! Fin au msaꞌ. Sin reꞌ naan, kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun, aa oo? Tua! Fin au msaꞌ. 23 Sin reꞌ naan, Kristus In ameupt ein, aa oo? Tua! Fin Au msaꞌ on naan. (Kais amnikan, fin au uꞌuab uab fareꞌ es reꞌ ia!) Batuur au ꞌak, au on reꞌ sin. Te kaah, au reꞌ ia aꞌneis uꞌko sin. Fin au ꞌmeup maꞌtaniꞌ aꞌneis uꞌko sin. Fani-fani tuaf nataam kau ꞌeu bui aꞌneis uꞌko sin. Fani-fani sin nbeos kau aꞌneis uꞌko sin. Fani-fani au he noi ꞌmate msaꞌ aꞌneis uꞌko sin.✡ 24 Fin anbi au atoin Yahudis sin kuuk, sin nbeos kau npaken aꞌkauboe no niim. Ansuun oras sin nbeos kau npaken aꞌkauboe sin nbeos nafan-fain kau tar antea no boꞌ tenu mseo.✡ 25 Sin nbeos kau nok hau no teun. Neot es, sin npoir kau nok fatu he naꞌmaet kau. Anfain no teun, au bnao oe je he nreem. Au utboe ꞌbi tais je fai jes am neon goes.✡ 26 Fani-fani au ꞌnao ꞌeu bareꞌ ꞌroo ꞌbi mee-mee. Areꞌ kanan siraak he nsirakab niis kau. Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ: noe sakoꞌ nbi noe koꞌu, abaakt ein, au atoin Yahudis sin, atoniꞌ ka Yahudis sin fa, ma atoniꞌ reꞌ nmoeꞌ jok on reꞌ aok-bian apirsait ein, te kaah sin napoin. Au he noi ꞌmate msaꞌ ꞌbi tais je tnanan, ꞌbi kota nanan, ma ꞌbi baer ruman reꞌ naꞌroo naꞌko kuan.✡ 27 Au ꞌmepu ꞌbain ꞌaetn ok, ma au upein kuuk susat humaꞌ-humaꞌ. Fani-fani au ka ꞌtuup ꞌiit fa. Au umnaah ma ꞌmeno msaꞌ. Fani-fani au ka ꞌiit fa he ꞌuah, au ka ꞌiit fa pake, ma au ꞌmaniki ꞌmaet. 28 Karu ka mroim fa he msoiꞌ rasin naan ok-okeꞌ te, msoiꞌ on ahaa ia: fin neno-neno te au on reꞌ umaun, natuin au utenab anmatoom nok hit aok-bian apirsait ein etan mee-mee. 29 Karu nmuiꞌ tuaf nnaben nak, ka naꞌbeiꞌ fa te, mimnau kau. Fin au on naan amsaꞌ, tua. Karu anmuiꞌ tuaf anfuriꞌ atoin apirsait ein he nmoꞌen sanat, au umaeb ok, ma ꞌsaek.

30 Karu au he ufeef ate, reko nneis au ufeef aꞌmatoom nok rasin reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ nak, au reꞌ ia, aꞌoret. Batuur! 31 Hit Usiꞌ Naiꞌ Yesus, ma In Amaf, es reꞌ Uisneno, nahinin nak, au ka uꞌuab fa rais poi. Naan natai, karu atoniꞌ naikas, npures ma nboiꞌs Ee piut-piut.

32 Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ unuꞌ te, anbi kota Damsik, usif naiꞌ Aretas in gubernur ee nreun tuaf fauk he npao kau ꞌbi kota in enoꞌ ꞌtamas sin, he sin bisa nheek naan kau. 33 Mes au partei ngguin nfaaf-bokiꞌ naan kau ma nataam kau nbi ꞌkiꞌu, rarit sin naꞌnoneꞌ kau npaek tani naꞌko kota naan in baah-rame mnanuꞌ in kotin. Onaim au ufeitn ok uꞌko gubernur ee in aꞌniman. Mes mimnau, fin karu au ꞌmees kuuk ate, ka bisa fa, tua.✡

12

Naiꞌ Paulus ankius rais jes anbi mnitas

1 Karu hi mroim, maut he au ufeef aꞌtein. Te kaah tafeef ate ka maꞌosaꞌ fa. Mes au ꞌroim he utoon ꞌeu ki rasin reꞌ hit Usiꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair sin neu kau nbi mnitas. 2-4 Au uhiin tuaf es, reꞌ anmafuut nok Kristus. Toon boꞌes am haa akoont ii, anmuiꞌ tuaf reꞌ nasaeb ee nbi neon goe tnanan reꞌ mnaun reꞌuf. Mes au ka uhiin fa ꞌak, in nsae neik in aon ee oo, aiꞌ in asmaan ee es asaet. Suma Uisneno es ahinit. Au uhini msaꞌ ꞌak, oras in naꞌaitiꞌ nsae neu Uisneno In Baer Reko naan, in nneen uab ein reꞌ atmasahun sin, tar antea mansian ii ka bisa naꞌuab fa saaꞌ-saaꞌ. 5 Onaim neu atoniꞌ humaf on reꞌ naan, au he ufeef. Mes au ka ufeef fa ꞌmatoom nok au tuak ii. Mes anmatoom nok rasi reꞌ au ka bisa ꞌmoeꞌ je fa te, naꞌ au ufeef on naan. 6 Karu au ufeef, au ka ꞌperluu fa he upoi, fin au ꞌmuiꞌ rasi mfaun reꞌ batuur reꞌ au bisa uꞌuab sin. Mes au ꞌtahan kuuk au tuak, he atoniꞌ kais natenab nak, au reko ꞌneis uꞌko saaꞌ reꞌ sin nneen ma nkius niit ee naꞌko kau. 7 Anneis-neisi ntein, Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ kau rasi mfaun reꞌ maꞌtaniꞌ.

Mes au upein susat amsaꞌ, maut he au kais ubeoꞌ. Fin niut reuꞌf ein sin aꞌnakat anreek in ameput es he noik kau piut, on reꞌ ꞌaikaꞌ napau au aok ii fani-fani. Airoo! Au ꞌsuus batuur-batuur! 8 Anfain no teun goen, au ꞌtoit he Uisneno nait inporin rasi ia naꞌko kau. 9 Mes In nataah kau mnak, “Au ururuꞌ ma ukriraꞌ Au nekak arekot ꞌeu ko. Naan nanokab neu ko. Fin oras ho mukeo ma msadaar mak, natuin ho ꞌbeꞌim kuum ka nanokab fa, anbi naan Au kuasa naꞌbaab on piut.” Es naan ate, au he ufeef aꞌtein, oras au ka ꞌmoeꞌ ubeiꞌ fa rais jes. Fin nok ranan naan, au uhiin ꞌak, Kristus In kuasa nmoin et au nekak. 10 Es naan ate, karu au ꞌnaben ꞌak, au ka ꞌmeup ubeiꞌ fa rais jes aꞌmees, au neek ii ntaininaꞌ. Onaim oras atoin ein ankanaꞌpaar kau, aiꞌ nasusab kau, aiꞌ anhaꞌmuiꞌ kau, aiꞌ natuin au ꞌjair Kristus Iin ja, au neek ii ntaininaꞌ nabaar aah. Fin karu au ka ubeiꞌ kuuk fa te, au upein kuasa uꞌko Kristus he au ubeiꞌ rasi naan.

Naiꞌ Paulus natenab anmatoom nok apirsait ein abitan Korintus

11 Hi ꞌmoinm ein nahuum on reꞌ Uisneno ka nreek niit kau fa ꞌeit ꞌeu bare naan. Es naan ate, hi mromi aiꞌ ka mroim fa msaꞌ, feꞌe na au uꞌuab fareꞌ kreꞌo. Amneon ii, hi ro he es reꞌ mifeef anmatoom nok kau. Ro tebes, au ka maꞌosaꞌ fa. Mes karu hi mitaib kau mok “haef ein reꞌ maꞌtaniꞌ nneis” reꞌ nak Uisneno nreek haefan sin, sin reꞌ naan ka maꞌtaniꞌ nneis fa naꞌko kau.

12 Ansuun oras Uisneno nreek haefan tuaf es he natoon anmatoom nok Ne, tuaf naan anmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ npaek kuasa he naruruꞌ ma nakriraꞌ bukti mnak, Uisneno es reꞌ anreek haefn ee. Mes kais amnikan, fin oras au ꞌbi hi sonam ma hi tnaanm ein, au ꞌmoeꞌ rais sanmakat amsaꞌ on reꞌ naan. Mes au ꞌmeup on naan nok sabaar piut. 13 Mes kais mitooꞌ, tua! Suma rasi meesꞌ aah, reꞌ au ka ꞌmoeꞌ je fa ꞌeu ki, reꞌ tuaf bian nmoeꞌ je nbi jemaꞌat bian. Rasi naan es reꞌ: au ka ꞌtoit ki fa he hi misaah ma mitaah kau.

14 On nai! Au ubarab aꞌrair he ꞌuum ꞌeu ki no teun ii. Au ka ꞌperluu fa he hi misaah ma mitaah meik noni-roit meu au ꞌmonik. Au ka ꞌperluu fa msaꞌ hi ꞌmuiꞌm ein. Fin, natuin hit harat, ka pantas fa he riꞌaan ein natunuꞌ ꞌmuꞌif neu sin mahoint ein. Reꞌ pantas ji, mahoint ii es reꞌ natunuꞌ ꞌmuꞌif neu sin aanh ein. Onaim au ka ꞌperluu fa he hi mitunuꞌ ꞌmuꞌif meu kau, fin hi on reꞌ au aanh ein! Reꞌ au ꞌperluu goe jaan, es reꞌ hi tuam ein ma hi maneekm ein. 15 Au ꞌroim he ꞌsoos bareꞌ he ꞌfee ki. Au ꞌmeup maꞌtaniꞌ msaꞌ, maut he hi bisa mmoin mituin Uisneno In romin. Karu au ꞌneek ꞌiis ki, hi ro he mneek kau on naan amsaꞌ. Onaim nansaaꞌ am es hi mtahan hi rais manekat naan? Ka pantas fa, tua.

16 Anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ anmanakuꞌ mnak, au ka usaeb ki fa maꞌfenaꞌ. Mes anmuiꞌ tuaf reꞌ nak, au ꞌjair tua aputa-kriut maꞌtaniꞌ ma upoi ki, tar antea ꞌmoeꞌ ki mituin au romik. 17 Onaim on mee? Of oniꞌ tuaf ein reꞌ au ꞌreek sin ꞌeu ki naan, napoi naan ki, oo? 18 Fin au ꞌfuriꞌ naiꞌ Titus he neit nateef nok ki. Au ꞌreek haef amsaꞌ naꞌko hai aok-bian sin tuaf es antein, he neit nok ne. Of oniꞌ naiꞌ Titus napoi naan ki, oo? Kaah fa, tua. Fin naiꞌ Titus nok kau reꞌ ia, humaꞌ meseꞌ. Hai mmeup mepu reꞌ humaꞌ meseꞌ, fin hai nua kai teenb ii, humaꞌ meseꞌ msaꞌ.

19 Aok-bian manekat arki! Of oniꞌ hi mitenab miꞌko feꞌe na mmak, hai mimneob hai tuam ein ambi hi humam ma hi matam? Kaah fa, tua! Fin areꞌ saaꞌ ii reꞌ hai miꞌuab sin reꞌ ia, Uisneno nahiin anrair sin. Onaim hai ka bisa miꞌkoroꞌ fa saaꞌ-saaꞌ miꞌko Na. Hai mmafuut mok Kristus amsaꞌ. Natuin hai mneek ki, es naan ate areꞌ saaꞌ reꞌ hai mmoeꞌ sin naan, nok sarit he hai bisa mmoeꞌ ki he miꞌbeiꞌ.

20 Karu au ꞌjair he ꞌeit ꞌeu ki, au utenab, kais-kaisaꞌ hi ka mjair fa tuaf on reꞌ au romik. Fin kais-kaisaꞌ anmuiꞌ tuaf reꞌ anmatoe, reꞌ neekn ee nameen, reꞌ natunuꞌ nekaf, reꞌ natenab naan in tuan aa kuun, reꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf es in kanan, reꞌ naꞌuab reꞌuf neu es, reꞌ abeꞌot, ma reꞌ nareuꞌ areꞌ saaꞌ ii. Of oniꞌ au ꞌjair tuaf reꞌ hi ka mroim je fa msaꞌ. 21 Karu au ꞌeit ꞌeu ki, au utiun gok natuin hi ꞌmoeꞌm ein. Kais-kaisaꞌ Uisneno he namae kau ꞌbi hi humam ma hi matam. Kais-kaisaꞌ au ꞌmoeꞌ tuaf annaben maꞌfenaꞌ, natuin tuaf amfaun naꞌko ki reꞌ nmonin nbin ꞌmoeꞌ maufinu feꞌ, mes ka mroim fa he miꞌpiis, he mibaniꞌ mfain mituin Uisneno In raan amneot ma amnonot. Sin nhaiꞌniis jok! Fin anmuiꞌ tuaf reꞌ anmakoin nok tuaf reꞌ in ka fee ja fa, aiꞌ in ka moen ja fa. Sin nmoꞌen humaꞌ-humaꞌ mes sin ka namaeb ok fa, tua.

13

Ampanat mirek-rekoꞌ hi ꞌmonim

1 Onaim reꞌ ia, anfain no teun ii reꞌ au he ꞌeit iꞌkius ki. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ he nakuu tuaf es, kais amnikan in atoran. Fin Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nakuu tuaf es, ro he nmuiꞌ saksii nuaꞌ-teun reꞌ naꞌuab humaꞌ meseꞌ feꞌe te, naꞌ amtoupu. Fin karu ka on fa naan ate, kais amtoupu.”✡ 2 Oras au ꞌeit ꞌeu ki ꞌfain no nuan ii, au umnaub tuaf ein reꞌ nmonin nok ꞌmoeꞌ maufinu. Oras ia, au umnaub aꞌtein sin, nabu-bua nok mansian ii ok-okeꞌ reꞌ nmonin nbin ꞌmoeꞌ maufinu. On reꞌ unuꞌ te, au umnaub sin am ꞌak, karu au ꞌjair he ꞌuum, au ka ꞌkonan sin fa.

3 Hi maim bukti mmak, Kristus naꞌuab nanete npeoꞌ kau. Karu Kristus he nꞌator naan ki te, In nꞌator nok kuasa maꞌtaniꞌ nbi hi sonam ma hi tnaanm ein. Fin In ka nꞌoer fa nbi mepu. 4 Oras sin naꞌmaet Je nbi hau nehe, batuur In ka naꞌbeꞌif, fin In nafetin anrair In kuasa. Mes Uisneno nfee nrair kuasa neu Kristus he In nmoin oras ia. Rarit maski hit reꞌ tjair Iin na reꞌ tnaben tak, hit ka taꞌbeiꞌ fa, mes Uisneno nfee kit ꞌmoin feꞌu. Etun hai bisa mtuthae ki mpaek In kuasa.

5 Amparikas hi neekm ein kiim he hi mihiin am mak, hi mpirsai batuur meu Kristus, aiꞌ kaah. In kuasa mamnitaꞌ et hi ꞌmoinm ein, aiꞌ kaah? Amꞌuji hi tuam ein on reꞌ naan. Fin karu In ka nmafuut fa nok ki te, hi ka mjair fa Iin na. 6 Karu hi mparikas kai, hi bisa mkius miit In kuasa mamnitaꞌ nbi hai ꞌmoinm ein. Nok ranan naan, hai mipein fetin. 7 Hai mꞌonen amsaꞌ meu Uisneno, maut he hi kais ammoeꞌ sanat saaꞌ-saaꞌ. Hai ka mfairoir fa karu atoniꞌ nroim, aiꞌ ka nroim fa, nok hai ꞌmoeꞌm ein. Mes hai mroim he hi mmoeꞌ rasi reꞌ amneot ma amnonot, maski tuaf bian he ntorak anporin kai. On naan amsaꞌ ka saaꞌ-saaꞌ fa. 8 Fin hai ka bisa mmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ he mraban saaꞌ reꞌ namneo ma namnoon. Hai mmoeꞌ mihini haa saaꞌ reꞌ namneo ma namnoon. 9 Karu hi miꞌbeiꞌ, ma hai mꞌoer, hai mmariin ahaa. Fin hai mꞌonen amtoit he Uisneno nanokab ki ntein. 10 Es naan ate, maski au uꞌroo uꞌko ki, au ꞌtui rasin reꞌ ia oras ia, maut he au ꞌeit ite, au kais uꞌuab maꞌtaniꞌ ꞌeu ki ꞌtein. Au ꞌjair hit Usiꞌ In haef. Mes In nfee kau hak ma kuasa he ꞌhaꞌtain ki, ma ka ꞌmoeꞌ ki fa he mimreuꞌ, tua.

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

11 Aok-bian manekat arki! Au uab amsoput reꞌ ia, es reꞌ haan tabes ma haan buseet anbi manekat. Mimneob ma mimnonob areꞌ kanan rasi. Amneen ma mitniin mirek-rekoꞌ au fainekat. Ammoin nekaf meseꞌ. Hi ro he mmoin reko es nok es. Rais manekat naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno. Au ꞌtoit he In nok ki piut, ma In nturun ma nbaab ki he hi bisa mmoin ammarameꞌ es nok es.

12 Hi ro he misee ma mmaneek panaf reꞌ pantas neu Uisneno In tuaf akniunꞌ ein. Uisneno Iin na reꞌ abitan ia sin arsin ansoun ein haan tabes ma haan buseet anbi manekat neu ki arki.

13-14 Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. Au ꞌtoit he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In manekat neu ki. Au ꞌtoti msaꞌ he Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee naruruꞌ ma nakriraꞌ neu ki In nekan amnanun, maut he hi arki mmoin nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ, tua.

On reꞌ naan, tua.

Naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1 Haef ein sin Retaꞌ 18:1

✡ 1:8 1 Korintus 15:32

* 1:12 Naiꞌ Paulus in sarit anbi eraꞌ reꞌ ia, es reꞌ ‘mahinif ma manoef reꞌ nmoeꞌ tuaf natenab narek-rekoꞌ, he nahiin rasi natuin Uisneno In tenab’. Nok ranan naan ‘mahinif ma manoef’ reꞌ ia, ka naꞌko fa hit tenab ma hit roenk ahaa, mes naꞌko hit neek ii msaꞌ.

✡ 1:16 Haef ein sin Retaꞌ 19:21

✡ 1:19 Haef ein sin Retaꞌ 18:5

✡ 2:13 Haef ein sin Retaꞌ 20:1

✡ 3:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:12, Naiꞌ Yeremias 31:33, Naiꞌ Yeskial 11:19, 36:26

✡ 3:6 Naiꞌ Yeremias 31:31

✡ 3:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 34:29

✡ 3:13 Anpoin naꞌkon Pah Masir 34:33-35

✡ 3:16 Anpoin naꞌkon Pah Masir 34:34

✡ 4:6 Retaꞌ Ahun-hunut 1:3

✡ 4:13 Siit Pures-Boꞌis sin 116:10

* 5:3 Anmuiꞌ tuis uab Yunani reꞌ ntui mnak, “npaek tai pake”. Mes bian antui mnak, “amfei tai pake”.

✡ 5:10 Roma 14:10

✡ 6:2 Naiꞌ Yesaya 49:8

✡ 6:5 Haef ein sin Retaꞌ 16:23

* 6:15 Uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia ntui nak, Beliar. Beliar reꞌ naan, sin nait je naꞌko uab Ibrani Belial. In sairt ii nak, “reꞌ maufinu, reꞌ ka reko fa, ka mapakeꞌ fa, niut reuꞌf ein sin aꞌnakat”.

✡ 6:16 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 26:11-12, Naiꞌ Yeskial 37:26-27, 1 Korintus 3:16, 6:19, Efesus 2:21

✡ 6:17 Naiꞌ Yesaya 52:11

✡ 6:18 2 Naiꞌ Samuel 7:14, 1 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 17:13, Naiꞌ Yesaya 43:6, Naiꞌ Yeremias 31:9

✡ 7:5 2 Korintus 2:13

✡ 7:7 2 Korintus 2:5

✡ 8:4 Roma 15:26

✡ 8:6 Naiꞌ Titus 2:14

✡ 8:15 Anpoin naꞌkon Pah Masir 16:18

✡ 8:21 Fainekat 3:4

✡ 9:9 Siit Pures-Boꞌis sin 112:9

✡ 9:10 Naiꞌ Yesaya 55:10

✡ 10:5 Roma 12:2

✡ 10:17 Naiꞌ Yeremias 9:24

✡ 11:3 Retaꞌ Ahun-hunut 3:1-5,13

✡ 11:9 Filipi 4:15-18

✡ 11:23 Haef ein sin Retaꞌ 16:23

✡ 11:24 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:3

✡ 11:25 Haef ein sin Retaꞌ 16:22, 14:19

✡ 11:26 Haef ein sin Retaꞌ 9:23, 14:5

✡ 11:33 Haef ein sin Retaꞌ 9:23-25

✡ 13:1 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 17:6, 19:15

Galatia

1

2

3

4

5

6

Naiꞌ Paulus in surat

ansoun ee neu jemaaꞌt ein abitan

Galatia

1

Tabe ma haan buseet

1-2 Haan tabes ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Au ꞌsonuꞌ surat reꞌ ia ꞌeu au aok-bian apirsait ein nbin jemaaꞌt ein et propinsi Galatia. Hit aok-bian reꞌ nok kau esan ia, ansoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ.

Au umnaub ki mꞌak, Amaꞌ Uisneno ma Yesus Kristus reꞌ anreek haefan kau, ka mansian aa fa. Yesus Kristus naan, es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno anreek Ee neem neu pah-pinan. Kristus anmaet, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Rarit Sin reꞌ naan, es reꞌ anreun kau he ꞌnao utoon Rais Reko reꞌ ia.

3 Au ꞌonen ꞌeu Uisneno hit Amaꞌ, ma Yesus Kristus hit Usiꞌ. Au ꞌtoit he Sin naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot sin neu ki, he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. 4 Kristus anmaet he nsaok ma nnoes nain hit saant ein, ma nasoitan kit naꞌko maufinu reꞌ mansian ii nmoeꞌ sin anbin pah-pinan oras ia. Rasin reꞌ naan ok-okeꞌ, natuin Amaꞌ Uisneno In romin. 5 Es naan ate, hit ro he tpures ma taꞌnaeb Ee piut-piut. Batuur on naan, tua!

Naiꞌ Paulus natooꞌ, natuin abitan Galatia nasaitan noniꞌ amneot

6 Aok-bian arki! Au ka uhini ꞌtein ki fa heen. Uisneno anpiir ma nbetis naan ki, natuin In nroim he hi mihiin In nekan arekot. Mes nansaaꞌ am es hi misaitn Ee rabah ma mituin kiim noniꞌ ꞌtetaꞌ 7 reꞌ ansaan ma anbeon? Unuꞌ feꞌe te, au unoniꞌ ꞌrair ki anmatoom nok Yesus Kristus In Rais Reko. Mes oras ia, apoit ii ntaam ma napoibaꞌ Rais Reko naan, tar antea ntakaꞌnanab ki.

8 Ampanat mirek-rekoꞌ! Uisneno of ankaas tuaf reꞌ neem nanoniꞌ Rais Reko reꞌ ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ unuꞌ hai minoniꞌ ki. Maski tuaf naan naꞌko kit, aiꞌ Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan, in ro he napein kasat! 9 Hai mitoon amrair rasi reꞌ ia naꞌko unuꞌ. Mes oras ia, au ꞌroim he umnaub ki ꞌtein on nai: karu anmuiꞌ tuaf reꞌ he neem ma nanoniꞌ ki ꞌtetaꞌ naꞌko Rais Reko reꞌ hi mtoup goe neno naan, maut he Uisneno ankaas naan ee.

10 Au ubrain he uꞌuab on naan, natuin au ꞌroim he ꞌharineb Uisneno In nekan. Au ka ꞌharineb fa mansian ii in nekan. Hi mitenab mak aiꞌ au he upein boꞌis naꞌko mansian? Kahaf! Karu au ꞌmoeꞌ on naan ate, au ka bisa fa he ꞌjair Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ.

Naiꞌ Paulus naretaꞌ nafaniꞌ nak, on mee mꞌes in njair Usif Yesus In haef

11 Aok-bian arki! Au he utoon ki kninuꞌ ꞌak, Rais Reko reꞌ au unoniꞌ sin ꞌeu ki, ka mansian ii fa es ankaran sin. 12 Au ka ꞌtoup sin fa naꞌkon mansian, ma ka tiit fa mansian es, reꞌ nanoniꞌ kau. Fin Yesus Kristus neikn On es reꞌ natoon areꞌ kanan rasi sin oetk ein ma aꞌmoufk ein neu kau.

13 Hi of amneen amrair saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok au ꞌmonik neno unuꞌ naan, oras au feꞌ aꞌnaaꞌ rais pirsait Yahudi, aiꞌ? Oras naan, au ꞌhaꞌmuiꞌ Uisneno Iin na, he uneuk ma ꞌnoes ꞌain sin namnekun.✡ 14 Ma oras naan amsaꞌ, au neek ii es ahaa reꞌ he unoniꞌ kuuk areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok rais pirsait Yahudi, aꞌneis naꞌko atoin Yahudis bian reꞌ hai mibat-baat. Ma au msaꞌ, es reꞌ aꞌmakoe ꞌneis-neis he unaob hit beꞌi-naꞌi sin harat ma atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ.✡

15-16 Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno nafeek anrair he natoon In Anah neu kau. Au ainaꞌ ka nahonis kau fa feꞌ, mes In npiir inrair kau, natuin In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau. In nreek haefan kau msaꞌ, he ꞌnao unoniꞌ atoniꞌ reꞌ ka Yahudis sin fa. Oras In nreek haefan kau on naan ate, au ka ꞌtoit fa tua sonaꞌ in fainekat.✡ 17 Ma au ka ꞌnao uteef fa msaꞌ ꞌok mnasi Kristen reꞌ anjari nrarin Yesus In haef ein anbin Yerusalem. Mes au ꞌnao ꞌain pah Arap. Rarit au ꞌfain ꞌuum aꞌtein ꞌeu kota Damsik.

18 Toon teun on naan ate, au ꞌnao uteef ꞌok naiꞌ Petrus* aꞌbi kota Yerusalem, he upein uab saaꞌ-saaꞌ naꞌko na. Onaim au utua ꞌtahan aꞌbi bare naan, neno boꞌes am niim.✡

19 Oras naan, au uteef ꞌok Usif Yesus In oir honif, naiꞌ Yakobus amsaꞌ. Mes au ka uteef ꞌok fa Uisneno In haef bian sin. Suma sin nua sin anmesen. 20 Saaꞌ reꞌ au ꞌtui je ia, ro batuur on naan! Au ka upoi aiꞌ puta-kriu fa. Uisneno nahiin.

21 Rarit au ꞌnao ꞌeu propinsi Siria ma propinsi Kilikia. 22 Oras naan, Kristus Iin na, atoin Yudeas sin ka nahiin kau fa feꞌ. 23 Sin suma nneen ahaa beno nak, “Tuaf reꞌ unuꞌ feꞌe te nhaꞌmuiꞌ kai naan, oras ia nnao nanoniꞌ ma natoon Kristus In Rais Reko. Te kaah, unuꞌ feꞌ in es reꞌ anroim he nareuꞌ ma naneuk nain kai.” 24 Annenan on naan ate, sin arsin naikas ma npures naꞌrat-ratan Uisneno, natuin au ꞌpirsai ꞌrair Yesus Kristus.

2

Usif Yesus In haef bian sin antoup naiꞌ Paulus in nonin

1 Toon boꞌes am haa nkoon on naan ate, au ꞌfain ꞌuum aꞌtein aꞌbi kota Yerusalem. Au ꞌok naiꞌ Barnabas. Hai mok apirsait tuaf es ka atoin Yahudis fa, kaan ee naiꞌ Titus.✡ 2 Au ꞌtaam on kota naan, utuin rurut ma rekat Uisneno. Rarit au utoon ꞌeu atoni mnasiꞌ Kristen sin, Rais Reko reꞌ au utoon ma unoniꞌ ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ ka atoin Yahudis sin fa. Oras naan au ꞌeikn ok kuuk uꞌuab ma utoon ꞌeu sin, he sin bisa nparikas ma ntae narek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ au unoin ee naan, batuur aiꞌ kah? Fin karu sin nafeek ee mnak, ka batuur fa te, atoniꞌ bisa nak au mepu naan ruum am parsuum.

3 Anneen au uꞌuab on naan ate, sin ntoup goe nok reko. Sin antoup naiꞌ Titus amsaꞌ. Maski in atoin sonaꞌ, ka atoin Yahudis fa, mes sin ka naꞌseek ee fa he naꞌheriꞌ. 4 Mes oras naan, anmuiꞌ tuaf bian reꞌ ka nromin fa, natuin sin nanoin ein ꞌtetaꞌ. Sin atoin Kristen po-poi. Rarit sin neman amninuꞌ-mninuꞌ he naꞌsekeꞌ Yesus Kristus Iin na, reꞌ ka Yahudis fa, he natuin atoin Yahudis sin atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ. Te kaah, Yesus Kristus nafetin anrair kit, etun hit ka mafuut ein kit fa goen nok atoran reꞌ naan, on reꞌ ate. 5 Maski sin naꞌsekeꞌ kai on reꞌ naan, mes hai ka mroim fa he mtoup kreꞌo msaꞌ. Nok ranan naan, hi bisa mpirsai piut Rais Reko reꞌ au unoniꞌ urair ki. Naan ro batuur, tua!

6 Atoni mnais ein antoup au noinꞌ ein naan, ma sin ka naꞌbaab ein fa saaꞌ-saaꞌ antein. Mes Uisneno ka npiir fa humaf. Onaim maski sin aꞌnaet, aiꞌ aꞌbaut, naan ka maꞌosaꞌ fa.✡ 7 Reꞌ maꞌosaꞌ nneis es reꞌ: sin nahinin nak, Uisneno anpiir naan kau he ꞌnao ma ꞌeik Rais Reko ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ ka Yahudis fa. Nahuum on reꞌ In nreek haefan naiꞌ Petrus he neik Rais Reko neu atoin Yahudis. 8 Uisneno anfee kuasa neu naiꞌ Petrus he njair haef neu atoin Yahudis. On naan amsaꞌ In nfee kau kuasa he ꞌjair haef ꞌeu atoniꞌ ka Yahudis fa. 9 Oras naan, atoniꞌ nak naiꞌ Yakobus, naiꞌ Petrus,* ma naiꞌ Yohanis anjarin aꞌnaak akrei. Oras sin teun sin nahinin nak, Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kau on naan ate, sin nfenan ma neman ntaeb kau ma naiꞌ Barnabas, he njair tanar nak, hai arkai nekaf meseꞌ. Sin nroim natuin ein he hai meik Rais Reko meu atoniꞌ ka Yahudis fa, ma sin es reꞌ neik Rais Reko neun atoin Yahudis. 10 Anmuiꞌ naan rasi piis es, reꞌ sin namnaub ee neu kai. Rasi naan es reꞌ, hai kais amnikan he mturun ma mbaab amaꞌmuꞌit sin. Batuur. Naan au ꞌroim he ꞌmoeꞌ je, tua.

Naiꞌ Paulus nakainaꞌ naiꞌ Petrus anbi Antiokia, natuin in nasaitn on naꞌko atoniꞌ ka Yahudis sin fa

11 Neot es, naiꞌ Petrus neem anbi kota Antiokia. Onaim au ukain ee maat-maat, natuin in nmoꞌe nsaan. 12 Oras in feꞌ neem antea, in nmariin he ntook ma nbukae nabu-bua nok Kristus Iin na, reꞌ ka atoin Yahudis sin fa. Mes oras naiꞌ Yakobus in partei atoin Yahudis sin neman, naiꞌ Petrus nasaitan atoin ein reꞌ ka atoin Yahudis sin fa. In nasaitan bare reꞌ sin nabuan ma nbukaen naan. Natuin in natiun gon nok atoin Yahudis sin noniꞌ reꞌ nak, Kristus Iin na, ro he annaaꞌ naheran atoin Yahudis sin atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ, ma ro he nbeits ok naꞌko atoniꞌ ka Yahudis fa.

13 Ankius niit naiꞌ Petrus anmoeꞌ jon on naan ate, atoin Yahudis bian natuin ein. Tar antea naiꞌ Barnabas amsaꞌ anmoeꞌ jon on naan. 14 Mes oras au ꞌkius sin ka natuin fa Rais Reok gui in romin on naan ate, au ukainaꞌ naiꞌ Petrus maat-maat ꞌak, “Petrus. Ho reꞌ ia, atoin Yahudis. Batuur! Mes Uisneno anfei ranan he apirsait neu Yesus Kristus kais anmatani ꞌfutuꞌ ntein nok atoin Yahudis sin atoran rais pirsait ein. Ho mtoupu mrair rasi naan. On mee! Oras ia ho muꞌsekeꞌ biak ein he nmoeꞌ natuin on reꞌ atoin Yahudis sin?”

15 Au ukainaꞌ naiꞌ Petrus on naan, natuin hai nua kai atoin Yahudis. Hai pah Yahudis ka on fa pah bian sin. Hai pah ii, hai mihiin Uisneno aꞌroo-ꞌroo goen. 16 Mes oras ia msaꞌ hai mihiin mak, Uisneno ka ntoup reko fa tuaf meseꞌ msaꞌ, natuin in nmoeꞌ natuin atoran rais pirsait. Uisneno antoup reko tuaf reꞌ anpirsai neu Yesus Kristus, ka nak am in nmoeꞌ natuin atoran rais pirsait ii fa. On reꞌ naan ate, naꞌ Uisneno nak, in ka nmuiꞌ fa sanat antein.✡

17 Es naan ate, hai minoniꞌ mak, Uisneno antoup tuaf, natuin in npirsai Yesus Kristus. Mes anmuiꞌ atoin Yahudis reꞌ nakuu kai nak, hai msana mrair, natuin hai mpirsai mrair Kristus, mes ka mnaaꞌ fa atoran rais pirsait Yahudi sin. Hi msaꞌ he misaeb sanat on nana, oo? 18 Karu au ꞌait ufaniꞌ atoran rais pirsait reꞌ au ꞌporin aꞌrari, nana naꞌ au ꞌsaan! 19-20 Batuur unuꞌ feꞌe te, au ꞌmeup maꞌtaniꞌ utuin atoran rais pirsait Yahudis sin, he reko te au ꞌmoin reko ꞌok Uisneno. Mes au ka bisa fa msaꞌ. Es naan ate, oras ia au ꞌporin ain atoorn ein naan, ma ꞌmafutub au ꞌmoin ki ꞌok Kristus. Nok ranan naan, naꞌ Uisneno antoup kau nok rek-reko. Nana, on reꞌ ankuus naꞌpetiꞌ kau ꞌok Kristus aꞌbi hau nehe. Oras ia, ka au es reꞌ amoint ii fa ꞌtein, mes Kristus es reꞌ anmoin et au tuak ii. Au upeni ꞌmoin feꞌu ia, natuin au ꞌpirsai Uisneno In Anah. In neek niis kau, tar antea In nmate nsenuꞌ ma nsekaꞌ kau. 21 Rarit Uisneno ntoup kau, natuin In neekn ee reko, ka natuin fa nak au ꞌmoeꞌ utuin atoran rais pirsait sin. Karu atoniꞌ bisa nareok on nok Uisneno, natuin in nanaob atoran rais pirsait naan ate, in oetn ii nak, Kristus In aꞌmaten naan, ruum am parsuum.

Rasi nana, es reꞌ au utoon ee ꞌeu naiꞌ Petrus sin aꞌbi Antiokia.

3

Uisneno antoup kit, natuin hit tpirsai teu Yesus Kristus

1 Atoin Galatias sin! Unuꞌ te, au es ꞌeikn ok utoon aꞌbi hi maatm ein anmatoom nok Yesus Kristus In aꞌmaten anbi hau nehe. Mes oras ia, tuaf neit napoi nrair ki. Hi moonm ein ii! 2 Au suma he utaan ki rasi piis es. Hi mtoup maan Uisneno In Asmaan ee natuin hi mmoeꞌ mituin atoran rais pirsait? Kaah fa, tua! In Asmanan naan, neman ki, natuin hi mpirsai Rais Reko reꞌ hi mneen ma mitniin amrair je naan. 3 Onaim nansaaꞌ am es hi mmoon reꞌ-reꞌuf on naan? Unuꞌ te, hi mmoin mituin Asmaan Akniun ii In romin. Mes oras ia, hi mkoit ma mmoeꞌ mituin mansian ii in romin. 4 Oras hi feꞌ ammurai mpirsai meu Kristus, hi mipein haꞌmuꞌit kouꞌ-koꞌu. Kais-kaisaꞌ rasin naan anjarin parsuum aah. (Te kaah, atpirsai teu Kristus, naan ka bisa fa he parsuum aah.) 5 Oras Uisneno nfee In Asmaan ee, ma nakriraꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ anbi hi humam ma hi matam, hi sonam ma hi tnanam, hi mitenab mak In nmoeꞌ on naan, natuin hi mituin atoran rais pirsait? Kaah fa, tua! In nmoeꞌ on naan, natuin hi mpirsai Rais Reko reꞌ hi mneen ma mitniin amrair je.

6 Mimnau atoin Yahudis sin uuꞌk ein, es reꞌ kaꞌo Abraham. Suur Akninuꞌ Uisneno antui mnak, “Natuin in npirsai neu Uisneno, etun Uisneno antoup goe nok reko, ma nteek ee nak, atoin neek amneot.”✡

7 Onaim hi ro he mihiin mirek-rekoꞌ rasi pisaꞌ reꞌ ia! Tuaf reꞌ anpirsai on reꞌ naiꞌ Abraham, sin njarin Uisneno In tuaf ein reꞌ batuur.* 8 Uisneno natoon nain anbi In Suur Akninuꞌ am nak, In of antoup tuaf-tuaf naꞌko uuf ma pah bian ma nteek ee nak, atoin neek amneot, karu sin anpirsai Je. Fin un-unuꞌ feꞌe te, In natoon nain Rais Reko neu kaꞌo Abraham nak, “Areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan ia, of napenin tetus-athoen natuin ko.”✡ 9 Natuin Uisneno In rais manbaꞌan naan, etun In nfee tetus neu tuaf-tuaf sin reꞌ anpirsai Je, nahuum on reꞌ In nfee je neu naiꞌ Abraham.

10 Tuaf reꞌ natuin atoran rais pirsait he Uisneno antoup goe, in ro he nroi ma nasaah maꞌfenaꞌ atoorn ein naan ok-okeꞌ, nahuum on reꞌ in napein kasat. Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno nak, “Tuaf reꞌ ka natuin fa piut-piut atoran rais pirsait ii namnuut, in napein kasat!”✡ 11 Mes batuur een, Uisneno ka ntoup fa tuaf natuin in natuin atoran rais pirsait. Matuꞌi msaꞌ nak, “Tuaf ro he npirsai Kau, naꞌ Au ꞌtoup goe on reꞌ atoin neek amneot, he in napeni ꞌmonit reꞌ batuur.”✡

12 Karu atoniꞌ nroim he natuin atoran rais pirsait ii in romin, in ro he nmoeꞌ natuin sin arsin tar namtiis ma namnuut. Fin Uisneno natoon nain anbi In Suur Akninuꞌ mnak, “Tuaf reꞌ anroim he nmoin natuin atoran, in of antaisibu haa nok atoorn ein.”✡

13 Mes Kristus anbaen nafeek anrair he nafetin kit naꞌko atoran rais pirsait reꞌ anfuut kit. Unuꞌ te, hit thae tmaet nok he troi ma tasaah maꞌfenaꞌ atoran rais pirsait on reꞌ tuaf reꞌ napein kasat. Mes oras ia, Usif Yesus nait nain kasat naan naꞌko kit. Matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak, “Tuaf reꞌ nakfiriꞌ niis ne nbi hau, in napein kasat.”✡ 14 Oras Yesus Kristus anmaet he nsoi nafetin kit, tetus reꞌ Uisneno anfee je neu kaꞌo Abraham, ansaun ma nnonos pah-pah bian sin amsaꞌ. Nok ranan naan, areꞌ apirsait ein neun Kristus bisa ntoup Uisneno In Asmanan reꞌ In nbaꞌan anrair Je naan.

Uisneno nnaaꞌ naher-heran In rais manbaꞌan

15 Aok-bian arki! Oras ia au he ꞌpaek ꞌtopeꞌ naꞌko hit iꞌmonik ansuun oras. Karu anmuiꞌ tuaf antui naan surat warisan, rarit in nteken in kanan anbi surat naan, surat naan mahetiꞌ nrair. Tua sonaꞌ ka bisa fa he nkaibataꞌ surat naan in afan, ma ka bisa fa he ntui ma nruun saaꞌ-saaꞌ anbi naan. 16 On naan amsaꞌ, oras Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok naiꞌ Abraham ma in sufan-kaꞌun sin. Uisneno ka naꞌuab fa nak, “Au uhakeꞌ rais manbaꞌan ia ꞌok ho sufam-kauꞌm ein”, natuin In ka nahakeꞌ fa rais manbaꞌan naan neu too mfaun. Mes In suma nahakeꞌ rais manbaꞌan naan neu tuaf meseꞌ, es reꞌ Kristus, reꞌ naiꞌ Abraham in sufan.† 17 Au sairt ii on nai: Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nahuun nok naiꞌ Abraham. Rarit toon natun haa mboꞌ teun on naan ate, In nasanut atoran rais pirsait neu atoin Yahudis sin, nanete npeoꞌ kaꞌo Musa. Maski on naan amsaꞌ, Uisneno ka nkaibataꞌ fa In rais manbaꞌan reꞌ In nahakeꞌ nahuun ee jan.✡ 18 Uisneno ka nfee fa tetus neu naiꞌ Abraham natuin in nmoeꞌ natuin atoran. Mes In nfee tetus natuin In nahakeꞌ nain rais manbaꞌan he nfee je neu naiꞌ Abraham naꞌko unuꞌ nok ruum am parsuum. Naan on reꞌ riꞌaan es antoup pusaak naꞌko in amaf. In ntoup natuin in amaf naan anbaꞌan nain, ka nak in ntoup fa natuin in nmoeꞌ natuin atoran.✡

19 Oras ia, au he utaan ꞌak on nai: karu Uisneno ntoup naiꞌ Abraham natuin in npirsai, nansaaꞌ am es Uisneno naꞌbabaꞌ ntein atoran rais pirsait nanete npeoꞌ kaꞌo Musa? In naꞌbabaꞌ atoran rais pirsait sin he nanoniꞌ mansian anmatoom nok sin sanat humaꞌ-humaꞌ. In sairt ii he mansian ii anmoin natuin atoorn ii in romin, tar antea naiꞌ Abraham in sufan es anboor. Rarit oras sufaꞌ naan, es reꞌ Kristus, anboor ma neem anrair, atoran naan ka nperluu goe fa goen.

Oras Uisneno anfee atoran rais pirsait Yahudi, In ka nfee je fa langsung nain. Mes In npaek In ameput sonaf neno tunan, rarit sin neik je neem neu kaꞌo Musa in aꞌniman, naꞌ kaꞌo Musa nfee je neu atoin Yahudis. Nok ranan naan, naiꞌ Musa anjair nete-ranan neu Uisneno ma Iin na. 20 Mes oras Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok naiꞌ Abraham, In ka npaek fa nete-ranan. In neikn On es reꞌ nahakeꞌ rais manbaꞌan naan. Es naan ate, hit tahiin tak, Uisneno In rais manbaꞌan naan, maꞌtaniꞌ nneis naꞌko areꞌ kanan atoran.

Atoran rais pirsait ii nanoniꞌ mansian anmatoom nok in sanat humaꞌ-humaꞌ

21 Oras Uisneno nfee atoran rais pirsait neu kaꞌo Musa, naan nasuir nok In rais manbaꞌan sin, ii oo? Kaah fa, tua! Karu nmuiꞌ atoran reꞌ mansian ii bisa nmoeꞌ natuin ee, he Uisneno antoup goe, atoin Yahudis sin atoran bisa on naan. Te kaah, ka tiit tain fa atoran meseꞌ reꞌ mansian ii nmoeꞌ natuin, he nhainiik Uisneno In nekan, he ntoup goe nok reko. 22 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi nak, areꞌ kanan mansian ii mafutuꞌ mates nok sanat humaꞌ-humaꞌ. Etun suma apirsait neu Yesus Kristus anmes-mees, reꞌ bisa ntoup saaꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je naan.

23 Oras Kristus ka nkoen On neem fa feꞌ, hit atoin Yahudis mafutuꞌ mates anbi atoorn ein tar antea ka bisa masefiꞌ fa. Mes antea in oras, Uisneno nfei ranan he hit tapein fetin naꞌko atoorn ein, karu hit tpirsai Kristus. 24-25 Onaim atoran rais pirsait ein naan, nahuum on reꞌ atukus reꞌ nanoniꞌ kit rek-reko tar antea Kristus ankoen On neem. Onaim karu In neem anrari te, naꞌ hit tpirsai Je, he tmoin rek-reko tok Uisneno. Onaim oras ia, hit ka tperluu fa atukus naan antein.

Atoin apirsait anjari nrair Kristus In nonot-asar

26 Oras ia, hi mjair Uisneno In aanh ein, natuin hi mpirsai Yesus Kristus. 27 Hi ar-arki reꞌ amtoupu mrair sraniꞌ he mjair Iin na, mafutuꞌ mates mok Ne. 28 Apirsait ein ok-okeꞌ neun Kristus ka mabetis fa goen. Onaim maski hi atoin Yahudis, aiꞌ ka atoin Yahudis fa, ate aiꞌ ka ate fa, bifee aiꞌ atoniꞌ, areꞌ mansian ii reꞌ mafutuꞌ anbi Kristus naan, humaꞌ meseꞌ.

29 Kristus naan, naiꞌ Abraham in sufan reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair Je naꞌko unuꞌ. Natuin hi mmafutuꞌ amrair mok Kristus, es naan ate hi mjair naiꞌ Abraham in sufan batuur. Nok ranan naan, hi bisa mtoup tetus reꞌ Uisneno anbaꞌan nain je neu naiꞌ Abraham amsaꞌ.✡

4

1 Au ꞌfee ꞌtein ꞌtopeꞌ es. Anmuiꞌ naan riꞌaan es anmuiꞌ hak he ntoup pusaak naꞌko in amaf karu in aamf ee anmaet. Mes karu in toon anmoin naan ii ka nanokab fa feꞌ, in ka bisa ntoup fa pusaak naan faꞌ feꞌ, maski areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii of anjair iin na. Fin karu toon in anmoin naan ii ka nanokab fa feꞌ, in on reꞌ ate reꞌ ka nmuiꞌ fa hak he ntoup in uisn ee in aꞌmuꞌin. 2 Nok ranan naan, ro he nmuiꞌ tuaf reꞌ anꞌurus riꞌanaꞌ naan ma in pusaak ein. Riꞌanaꞌ naan ro he natuin tuaf aꞌurus naan in romin, tar antea oras in aamf ee nafeek rasi naan, naꞌ in bole ntoup nain in pusaak ein naan.

3 Hit on reꞌ naan amsaꞌ. Oras Yesus Kristus ka nkoen On neem fa feꞌ, hit on reꞌ riꞌanaꞌ naan feꞌ. Hit atmafutuꞌ mates tok pah-pinan ia in romin feꞌ, on reꞌ ate tuaf es. 4-5 Mes nateef in oras on naan ate, Uisneno nsonuꞌ In Anah reꞌ anjair mansian, he mansian bisa njair Uisneno In aan kahuꞌ sin amsaꞌ. In Anah naan, anmoin natuin atoran rais pirsait atoin Yahudis, he In bisa nafetin areꞌ kanan mansian reꞌ nahunu te mafutuꞌ nok atoran naan.

6 Natuin hi mjari mrair Uisneno In aanh ein, es naan ate, In nsonuꞌ In Anah In Asmaan ee, he ntaam neu hi nekam nanan. Nok ranan naan, hi bisa mmuiꞌ hak he mteek Uisneno naan mak, “Aam Honiꞌ”. 7 Onaim oras ia, hi ka ate fa goen reꞌ ka mmuiꞌ fa hak he mtoup pusaak ein. Mes hi mjari mrair Uisneno In anah reꞌ anmuꞌin hak he ntoup pusaak ein ok-okeꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair sin naan.✡

Naiꞌ Paulus seor natenab abitan Galatia sin

8 Unuꞌ feꞌ, oras hi ka mihiin Uisneno fa feꞌ, hi mmoeꞌ hi tuam ein on reꞌ ate, he mfua meu areꞌ kanan fuat ein reꞌ ka batuur fa. 9 Mes oras ia, hi mihini mrair Uisneno. Reko nneis karu au ꞌak, Uisneno es reꞌ nahiin ki. Onaim on mee mꞌes hi he mtebi mfain he mfua mtein baerꞌ ein reꞌ ka nfee fa upan saaꞌ-saaꞌ, ma ka nmuiꞌ fa kuasa saaꞌ-saaꞌ? Hi he mmafuut mok baerꞌ ein naan, he sin naꞌaet ki ntein? 10 Au ꞌneen aꞌrair ꞌak, hi minaob atoran mituin neno, funan, oras-oras, ma toon, he msobaꞌ mharineb Uisneno In nekan. 11 Rasi naan anjair tenab neu kau. Kais-kaisaꞌ au ꞌhae ruum aah he unoniꞌ ki aꞌroo-ꞌroo reꞌ ia.

12 Aok-bian manekat arki! Au ꞌtoit he hi mifetin hi tuam ein naꞌkon rasin reꞌ naan, on reꞌ au. Au ufetin au ꞌmonik ia naꞌko areꞌ kanan atoran rais pirsait, nahuum on reꞌ hi reꞌ ka atoin Yahudis fa. Unuꞌ feꞌ, oras hit tabu-bua, au ka upein ꞌiit fa susat uꞌko ki. 13 Hi arki mihini mmak, neon goes ii, oras au ꞌuum he utoon ki Rais Reko ꞌeu ki, au aok ii ka naꞌbeꞌif. 14 Maski on naan amsaꞌ, hi ka mtorak kau fa, natuin hi mtoup kau on reꞌ au reꞌ ia Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan. Anneis-neis hi mtoup kau on reꞌ au reꞌ ia es reꞌ Yesus Kristus neikn On. 15 Oras naan, hit arkit atmariin atmaet. Mes nansaaꞌ am es oras ia ka on fa naan antein? Te kaah, oras naan hi mneek miis kau, tar antea hi he mroꞌi mporin hi matam fuam ein naan, he mfee kau. 16 Mes oras ia, hi mak aiꞌ au reꞌ ia hi musu, natuin au uꞌuab rasi reꞌ batuur ꞌeu ki, oo?

17 Aputa-kriut ein ka nromin fa he au ꞌmapartein ꞌok ki, onaim sin nfuriꞌ ki piut-piut, he mituin atoran rais pirsait atoin Yahudis sin ok-okeꞌ. Sin nroim he hi mtaisiub he mitun-tuin ahaa sin roimk ein. 18 Mes karu hi mmakoe he mmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko, naan reko msaꞌ. Maski au ꞌok ki, aiꞌ kaah fa, mes ammoeꞌ meu ꞌmoeꞌ reko.

19 Anah amanekat arki! Oras ia au ꞌmeup mataniꞌ ꞌtein ꞌeu ki, tar au on reꞌ bifee maꞌapuꞌ reꞌ he noi nahoin een. Au ka usnasab fa mepu, tar antea hi neekm ein on reꞌ Kristus In nekan. 20 Mes oras ia, au ka uhiin fa he ꞌmoeꞌ on mee ꞌtein. Au umnau ki he ꞌeit uꞌuab langsung ꞌok ki, he au kais uꞌuab ꞌeik haan maꞌtaniꞌ on reꞌ ia.

Naiꞌ Paulus anpaek retaꞌ anmatoom nok ain Hagar in anah, ma ain Saraꞌ in anah

21 Karu hi mroim he mmoin mituin atoin Yahudis sin atoran rais pirsait ate, reko nneis hi mihiin batuur-batuur atoran naan in sairt ii feꞌ. 22 Tait iꞌtopeꞌ taꞌko Suur Akninuꞌ Uisneno reꞌ naretaꞌ anmatoom nok sin kaꞌo Abraham in aan mone tuaf nua. In nahonis riꞌaan es naꞌko in ate, ma es antein naꞌko in fee reꞌ in nsao.✡ 23 Ate naan nahoniꞌ naan riꞌanaꞌ naan, natuin mansian ii in romin. Mes in fee je, nahoniꞌ natuin Uisneno nahakeꞌ nrair rais manbaꞌan naan neu naiꞌ Abraham.

24 Bifee nuaꞌ ein naan, anjarin aꞌtopeꞌ he nakriraꞌ ma naruruꞌ rais manbaꞌan nua reꞌ Uisneno nahaek ee neu mansian. Rais manbaꞌan es, In nahaek ee nok kaꞌo Musa anbi ꞌtoꞌef Sinai, oras In nasanut atoran rais pirsait neu atoin Yahudis sin. Tuaf-tuaf reꞌ anmafuut nok atoran rais pirsait naan, sin reꞌ naan amsaꞌ, ate on reꞌ bi Hagar. 25 Aꞌtoꞌef Sinai naan et pah Arap, on reꞌ bi Hagar. Abitan Yerusalem sin ok-okeꞌ oras ia, reꞌ anmafuut nok atoran rais pirsait Yahudi feꞌ, sin reꞌ naan amsaꞌ, ate on reꞌ bi Hagar.

26 Mes rais manbaꞌan es antein, nakriraꞌ ma naruruꞌ kota Yerusalem es antein et sonaf neno tunan. Uisneno In aanh ein reꞌ natuan etan bare naan, sin ka ate fa. Sin reꞌ naan tuaf-tuaf reꞌ napenin nrarin fetin naꞌko atoran rais pirsait ein. Onaim sin on reꞌ hai ain Saraꞌ, naiꞌ Abraham in fenai. 27 Matuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno nak:

“Hoe, bifee akiut!

Amharineb ho nekam nai!

Hoe, bifee reꞌ ka nnaben niit fa meen mahoniꞌ!

Amsii ma mmariin nai!

Bifee neek akratiꞌ natuin in moen je ka nfairoir je fa ntein,*

in of napein anah mfaun anneis-neis naꞌko bifee mamoneꞌ.”✡

28 Onaim aok-bian arki! Unuꞌ te, Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan he nfeen naiꞌ Abraham riꞌanaꞌ. Mes aꞌroo te, naꞌ Uisneno nanokab In rais manbaꞌan naan, ma ain Saraꞌ nahonis naiꞌ Isak neu naiꞌ Abraham. Hit on reꞌ naiꞌ Isak amsaꞌ, natuin Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan he nfeen naiꞌ Abraham sufaf bian. 29 Oras riꞌaan reꞌ naꞌko bifee ate reꞌ nahoins ee natuin mansian ii in romin, naꞌnae neem ate, in nhaꞌmuiꞌ naiꞌ Isak reꞌ nahoins ee natuin Uisneno In Asmaan ee In romin. Naan humaꞌ meseꞌ amsaꞌ on reꞌ saaꞌ reꞌ anjair oras ia.✡ 30 Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi nak, “Amriuꞌ ate naan nok nain in anah. Fin ate naan in anah ka nmuiꞌ fa hak he ntoup pusaak. Suma ho fee jan in anah es reꞌ anmuiꞌ hak.”✡

31 Onaim on nai, aok-bian arki! Hit reꞌ ia ka on fa anah naꞌko ate, natuin hit ka tmafutu ttein fa tok atoin Yahudis sin atoran rais pirsait. Fin hit reꞌ ia, nahuum on reꞌ naiꞌ Abraham in anah naꞌko in fee saah, natuin hit tpirsai Yesus Kristus.

5

Kristus nafetin anrair kit

1 Unu feꞌ, atoin Yahudis sin anroin maꞌfen-fenaꞌ sin atoran rais pirsait. Mes oras ia, Kristus nait nasanut ꞌbaut ein naan naꞌko tuaf-tuaf reꞌ anpirsai Je. Nok ranan naan oras ia, hit arkit tapein fetin. Onaim hi kais on reꞌ ate, reꞌ anroi nafaniꞌ atoran naan.

2 Amneen mirek-rekoꞌ! Au reꞌ ia, naiꞌ Paulus kau! Au es reꞌ aꞌuab reꞌ ia! Karu hi mtoup aꞌheriꞌ he mituin atoin Yahudi sin atoran naan ate, Kristus In aꞌmaten he nsoi nafetin kit naan, ka maꞌupan fa goen. 3 Karu tuaf antoup aꞌheriꞌ, in ro he nroi ma nasaah antein atoorn ein ok-okeꞌ msaꞌ. Hi mimnau, aiꞌ kaah? Unuꞌ feꞌe te, au utoon ꞌain ki. 4 Tuaf reꞌ anroim he npaek atoran he nmoeꞌ Uisneno he ntoup goe, in nbetis in tuan ee nok Kristus. Nok ranan naan, in ntorak nain Uisneno In nekan arekot. 5 Mes Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, reꞌ anfei ranan he hit tpirsai Yesus Kristus. Es naan ate, hit tpa-pao tak, Uisneno of anmarak kit nak, hit atoin amneot. 6 Maski atoin aꞌheriꞌ, aiꞌ kaah, naan ka pentiing fa. Mes reꞌ pentiing ii es reꞌ tuaf apirsait neu Kristus, ma anneek tuaf bian sin.

7 Unuꞌ feꞌ, hi mmoni mrair mituin raan reko. Mes oras ia, sekau nputa-kriu nrair ki, tar antea hi ka mituin fa ranan naan antein? 8 Noniꞌ reꞌ anputa-kriu ki ma hi mneen ee naan, ka neem fa naꞌko Uisneno. Te kaah, In reꞌ naan es reꞌ noꞌen ma nhaman ki he mjair Iin na. 9 Saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ sin naan, anmurai uab aanꞌ-aanꞌ aah, mes aꞌroo-ꞌroo te, nareuꞌ nain hi teenb ein naan. Nahuum on reꞌ raur teif reꞌ anseor goe nok uut am oe he nmoꞌen utunuꞌ. Ka ꞌroo fa te, raur teif naan, anmoeꞌ uu maseroꞌ naan ansae okeꞌ.✡ 10 Natuin hit tjari trair meseꞌ tok hit Usiꞌ Yesus Kristus, es naan ate, au ꞌtebes ꞌak, In of anmoeꞌ ki mpirsai mfain meu saaꞌ reꞌ au unoniꞌ ꞌain ki sin. Ma Uisneno kuun of anhukun sekau-sekau reꞌ nareuꞌ hi rais pirsait.

11 On nai, aok-bian arki! Karu au unoniꞌ ꞌak, atoniꞌ ro he napeni ꞌheriꞌ te, ro batuur au ka upein fa haꞌmuꞌit on reꞌ oras ia. Ma atoin Yahudis sin ka ntorak nain fa au noniꞌ sin anmatoom nok Naiꞌ Yesus In aꞌmaten anbi hau nehe naan. 12 Mes tuaf reꞌ antakaꞌnanab ki anmatoom nok rais maꞌheriꞌ naan, maut he sin kuuk anheir nain sin aꞌmaek ein ok-okeꞌ.

13 Aok-bian arki! Uisneno nafetin anrair ki, he hi kais ammoni mmafuut mok atoran rais pirsait ii in romin. Mes kais mitenab mak, of oniꞌ hi mipein fetin amrair miꞌko hi ꞌmoinm ein sin roimk ein. Batuurn ii, hi ro he mmaneek, ma ammatuthaen es nok es, on reꞌ ate antuthae in usin. 14 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, “Ho ro he mneek tuaf bian sin, nahuum on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.” Karu hi suma mmoeꞌ mituin atoran ia mees ahaa te, hi mmoeꞌ mituin amrair atoin Yahudis sin atoran in sarit sin ok-okeꞌ.✡ 15 Mes karu hi mmanau-manan es nok es, ma mmabaan es nok es ate, amkius kiim! Ka ꞌroo fa goen antein, hi of mireuꞌ main hi ꞌmoin ein kiim.

He tmoin tatuin mansian ii in roimn ii oo, aiꞌ he tatuin Asmaan Akniun ii romin?

16 Au sairt ii on nai: karu hi mmoin mituin Uisneno In Asmaan ee In romin, hi ka mituin fa mansian ii in roimn antein. 17 Mansian ii in roimn ii, ka natuin fa Asmaan Akniun ii romin. Ma Asmaan Akniun ii In romin ka natuin fa mansian ii in romin. Sin nua sin nasurin. Onaim hi kais ammoꞌe mtein mituin hi roim ein naan kiim.✡ 18 Mes karu Uisneno In Asmaan ee naꞌnaaꞌ ki, hi ka mmafuut fa goen mok atoorn ein.

19 Tuaf-tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin mansian ii in romin naan, on reꞌ: tuaf reꞌ anmakoin nok tuaf reꞌ ka in moen ja fa aiꞌ ka in fee ja fa, tuaf reꞌ in teenb ee reꞌuf, reꞌ ka namaeb nahiin jon fa, 20 reꞌ anfua nitu ma naraunaꞌ, reꞌ anmamusun, anmasau feef, neek maufinu, amaheket, namnau naan ahaa in tuan, afuarutus, amoeꞌ taisibu, 21 amantinus, amauf raru ma nmoeꞌ fesat sonaꞌ, ma nasaan tuaf bian sin. Unuꞌ feꞌ, au umnaub ꞌiit ꞌak, tuaf-tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin rasin reꞌ naan, sin reꞌ naan ka bisa fa he njarin Uisneno Iin na.

22 Mes tuaf-tuaf reꞌ anmoin natuin Uisneno In Asmaan ee In romin, Uisneno In Asmaan ee of anmoeꞌ je njair tuaf reꞌ amanekat, aꞌhumaꞌmoet, aroim rais rameꞌ, ansabaar nahiin in tuan, neek reko nok es, anroim he nturun ma nbaab es, annaaꞌ naheran in rais manbaꞌan, 23 reko nok too mfaun, ma npanat nahiin in tuan ee rek-reko. Ka tiit fa atoran meseꞌ reꞌ antaar nain rasin reꞌ ia. 24 Tuaf-tuaf reꞌ antaam anjair Yesus Kristus Iin na goen, in ka natuin fa mansian ii in roimn antein. Romif he nmoeꞌ maufinu sin, sin makuus ein mates et hau nehe nok Naiꞌ Yesus. 25 Onaim karu Uisneno In Asmaan ee nfee kit aꞌmoin feꞌu nrari te, hit ro he tmoeꞌ on naan piut, tatuin In romin. 26 Etun hit kais atromi haa reꞌ he nhormaat kit, kais tasuir es nok es, ma kais atmoeꞌ neek reꞌuf attein.

6

Ammaturun ma mmabaab es nok es

1 Aok-bian arki! Karu anmuiꞌ apirsait tuaf es anmoꞌe nsaan ate, hi reꞌ mihiin batuur-batuur Uisneno In Asmaan ee In romin, amnao miꞌuab mok ne meik neek maꞌnuraꞌ. Rarit mok ne nfain he natuin Uisneno In raan amneot ma amnonot. Mes ampanat hi tuam ein naan he kais mituin in sanat naan. 2 Karu nmuiꞌ tuaf napein susat ate, hi bian amturun ma mbaab ee. Nok ranan naan, hi mmoeꞌ mituin Kristus In atoran. 3 Karu nmuiꞌ tuaf naikas in tuan nak, in reko nneis naꞌko bian, te kaah on fa naan ate, naan in napoi in tuan. 4 Onaim tuaf meseꞌ-meseꞌ ro he nparikas saaꞌ reꞌ in nmoꞌe. Karu saaꞌ reꞌ in nmoeꞌ je naan reko nrair, in of anpuas kuun. Kais mitaib om mok biak ein. 5 Au uꞌuab on naan, natuin tuaf meseꞌ-meseꞌ ro he nasaah ma nataah kuun saaꞌ reꞌ in nmoꞌe. 6 Mes tuaf reꞌ antoup Uisneno In noniꞌ, in ro he nbait in mepu naan in afan, he nturun tuaf reꞌ nanoin ee naan.

7 Mimnau! Uisneno nahiin nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii okeꞌ. Onaim kais mipoi hi tuam ein naan kiim, ma kais amsob-sobaꞌ he mipoi Uisneno. Saaꞌ reꞌ atoniꞌ anseen ee, in of napein nafaniꞌ in fuan ma afan. 8 On naan amsaꞌ, karu atoniꞌ anmoeꞌ maufinu natuin in romin, in of napeni ꞌmonit amreꞌut. Mes karu atoniꞌ anmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko ma rais reko natuin Asmaan Akniunꞌ ee In romin, in of napein nafaniꞌ ꞌmonit arekot reꞌ ka natfeek niit fa. 9 Nok ranan naan, hi kais mipehen ꞌmoeꞌ reko. Fin nateef in oors ate, hit tapein tafaniꞌ in fuan ma afan arekot, asar hit ttaran ma ttahan piut. 10 Onaim karu hit atmuiꞌ oras mainuan he tmoeꞌ rais reko te, atmoeꞌ je neu too mfaun, anneis-neis neu hit aok-bian apirsait ein.

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

11 Au ꞌeikn ok es reꞌ aꞌtui surat reꞌ ia oras ia, aꞌpaek huruf kouꞌ-koꞌu. 12 Mimnau! Apoit ein amsaꞌ anpirsai neun Yesus Kristus reꞌ anmate nbi hau nehe. Mes sin of naꞌsekeꞌ ki he mtoupu ꞌheriꞌ, natuin sin namtausan atoin Yahudis bian reꞌ of anhaꞌmuiꞌ sin, karu sin nanoniꞌ nak, Uisneno antoup tuaf reꞌ ka natuin fa atoran rais maꞌheriꞌ. Es naan ate, sin npasan sin huumk ein anbi atoin Yahudis sin. 13 Maski sin naꞌheir ein anrarin amsaꞌ, mes sin kuuk ka natuin fa atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ. Sin nromin he hi mtoupu ꞌheriꞌ he mjair sin na. Nok ranan naan, sin partei ngguin naikas sin.

14 Mes karu au te, au suma ꞌaikas uꞌrat-ratan hit Usiꞌ Yesus Kristus. In nmate nbi hau nehe, he naꞌmaet areꞌ kanan rais maufinu reꞌ mansian ii anmoꞌe, natuin pah-pinan ia in romin. Es naan ate, au ka ꞌfairoir ma ꞌtoe utuin aꞌtein fa pah-pinan ia in romin. Ma pah-pinan ia in romin ka nfutu ntein kau fa goen. 15 Maꞌheriꞌ aiꞌ ka maꞌheriꞌ fa, naan ka pentiing fa. Mes reꞌ pentiing ii, es reꞌ hit ttoup ꞌmoin feꞌu naꞌko Uisneno. 16 Au ꞌtoit he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In manekan neu too mfaun reꞌ natuin au noink ein reꞌ ia, he sin bisa nmonin mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ, ma nakriraꞌ rais kasian es nok es. Fin sin njarin Uisneno In nonot-asar feꞌu.

17 Taꞌuab namneo goah! Au ka ꞌroim fa he atoniꞌ noik kau anmatoom nok rasi naan antein. Au aok ii anmuiꞌ biki, natuin au ꞌtuthae Yesus Kristus.

18 Aok-bian arki! Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

On reꞌ naan, tua!

Tabe ma haan buseet naꞌko kau,

Au, naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:13 Haef ein sin Retaꞌ 8:3, 22:4-5, 26:9-11

✡ 1:14 Haef ein sin Retaꞌ 22:3

✡ 1:15-16 Haef ein sin Retaꞌ 9:3-6, 22:6-10, 26:13-18

* 1:18 Tuis anbi uab Yunani nbi eraꞌ reꞌ ia npaek kanaf, naiꞌ Kefas. Kanaf ia, kanaf es naꞌko naiꞌ Petrus. Naiꞌ Kefas naan, kanaf anbi uab Aram. Naiꞌ Petrus naan, kanaf anbi uab Yunani. Kanaf nua reꞌ naan, sin oetk ein meseꞌ, es reꞌ “fatu”.

✡ 1:18 Haef ein sin Retaꞌ 9:26-30

✡ 2:1 Haef ein sin Retaꞌ 11:30, 15:2

✡ 2:6 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:17

* 2:9 Tuis uab Yunani anbi eraꞌ reꞌ ia anpaek kanaf, naiꞌ Kefas. Naan naiꞌ Petrus in kanan es antein.

✡ 2:16 Siit Pures-Boꞌis sin 143:2, Roma 3:20,22

✡ 3:6 Retaꞌ Ahun-hunut 15:6, Roma 4:3

* 3:7 Suur Akninuꞌ uab Yunani ahun-hunut antui mnak, “sin njarin naiꞌ Abraham in aanh ein”. Atoin Yahudis biasa npaek uab nak, ‘naiꞌ Abraham in aanh ein’, in sairt ii nak, ‘Uisneno Iin na’. Amkius Roma 4:16 amsaꞌ.

✡ 3:8 Retaꞌ Ahun-hunut 12:3

✡ 3:10 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 27:26

✡ 3:11 Naiꞌ Habakuk 2:4

✡ 3:12 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 18:5

✡ 3:13 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 21:23

† 3:16 Suur Akninuꞌ uab Yunani anbi eraꞌ reꞌ ia antui mnak, “ka nak fa ‘mafuut rais manbaꞌan nok ho finin (jamak)’ ”, mes “nok ho fini (tunggal)”. Anbi rasi reꞌ he nahakeꞌ rais manbaꞌan ia, uab Yunani “fini” in oetn ii nak, “sufan-kaꞌun”. Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 12:7 amsaꞌ.

✡ 3:17 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:40

✡ 3:18 Roma 4:14

✡ 3:29 Roma 4:13

✡ 4:7 Roma 8:15-17

✡ 4:22 Retaꞌ Ahun-hunut 16:15, 21:2

* 4:27 Bifee neek akratiꞌ natuin in moen je ka ntoe ma nfairori nteinꞌ ee fa, es reꞌ bi Saraꞌ. Natuin naiꞌ Abraham antuup nok bi Hagar, onaim nahoniꞌ.

✡ 4:27 Naiꞌ Yesaya 54:1

✡ 4:29 Retaꞌ Ahun-hunut 21:9

✡ 4:30 Retaꞌ Ahun-hunut 21:10

✡ 5:9 1 Korintus 5:6

✡ 5:14 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 5:17 Roma 7:15-23

Efesus

1

2

3

4

5

6

Naiꞌ Paulus in surat

ansoun ee neu apirsait abitan

Efesus

1

Tabe ma haan buseet

1 Haan tabes ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki arki reꞌ amjair Yesus Kristus Iin na et kota Efesus,* reꞌ maran ma mtahan ambi ꞌmonit akninuꞌ mituin Yesus Kristus In romin. In kuun es reꞌ anreek haefan kau natuin Uisneno In romin.✡

2 Uisneno naan, hit Amaꞌ. Ma Yesus Kristus naan, hit Usiꞌ. Au ꞌtoit he Sin naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, he hi mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus anpures naꞌnaeb Uisneno ma Yesus Kristus

3 Pures ma boꞌis neu hit Usiꞌ Yesus Kristus In Amaf Uisneno. Natuin Uisneno nfee nrair kit areꞌ kanan tetus-athoen naꞌko sonaf neno tunan, natuin hit tjair Yesus Kristus Iin na.

4 Oras pah-pinan ia ka njair fa feꞌ, Uisneno anneek ma npiir naan kit, he tjair Kristus Iin na. In nroim he hit tmoni kninuꞌ tar antea tuaf ka napein fa mainuan he nakuu kit. 5 In nafeek anrair naꞌko unuꞌ, he npaek Yesus Kristus he nait kit tjair In aanh ein. Rasi reꞌ ia ro nmoeꞌ In neekn ee anmariin. 6 Es naan ate, hit tpures ma tboiꞌs Ee. Fin In naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit, he hit bisa tmafuut tok In Anah reꞌ In nneek.

7 Maski unuꞌ feꞌ hit ka tmoni kninuꞌ fa tatuin Uisneno In raan aꞌhonis arekot, mes In nathoeb In nekan arekot neu kit. In nreek In Anah naan, he natꞌopab In naaꞌ tar antea In nmaet. Nok ranan naan, In Anah ansoi nafetin naan kit naꞌko hit saant ein ok-okeꞌ.✡ 8 Natuin In manekan naan maꞌtaniꞌ neu kit, In nakninuꞌ hit nekak amsaꞌ, he hit bisa tahiin tarek-rekoꞌ In sarit. 9 Unuꞌ feꞌ, Uisneno ka natoon fa In sairt ein ok-okeꞌ neu mansian. Mes oras ia, natuin In romin, In nmoeꞌ kit he tahiin batuur-batuur tak, naꞌko un-unuꞌ In nafeek anrair he npaek Yesus Kristus he nmoeꞌ hit mansian ii bisa tmarameꞌ tok Uisneno. 10 Ma of antea in oras, Yesus Kristus anjair Aꞌnakat amsaꞌ he nꞌator saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi pah-pinan ma sonaf neno tunan.

11-12 Natuin hit tmafuut tok Kristus, es naan ate hit attoup pusaak naꞌko Uisneno msaꞌ. Fin naꞌko oras ahunut, In npiir ma nbetis anrair kai atoin Yahudis he mjair Iin na. In sairt ii he npaek kai mjair maat-ranan meu pah bian, he areꞌ tuaf bian sin ok-okeꞌ bisa npirsain neun Kristus. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii anjair, natuin saaꞌ reꞌ In nafeek anrari. Nok ranan naan, hit arkit bisa tait taꞌrat-ratan Uisneno In pinan ma krahan naan.

13 Natuin hai atoin Yahudis amfei mrair ranan, es naan ate hi reꞌ miꞌko pah bian sin imsaꞌ bisa mtaam amjair Kristus Iin na, asar hi mpirsai In Rais Reko batuur naan. Fin Rais Reko naan ansoi nafetin ma nfee ki ꞌhonis.

Karu hi mpirsai on naan, hi mtoup Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee msaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair Je naan. Natuin Asmaan Akninuꞌ naan, nahuum on reꞌ marak reꞌ anjair tanar nak, hi mjari mrair In aꞌmuꞌin saah batuur-batuur. 14 In Asmaan Akniunꞌ ee njair jaminan nak, Uisneno of anfee saaꞌ-saaꞌ reꞌ In anbaꞌan anrair, tar antea nsoi kit he tjair Iin na. Es naan ate, hit tpures ma tboiꞌs Ee.

Naiꞌ Paulus anꞌonen ma nteek abitan Efesus

15 Au ꞌneen aꞌrair rasi mfaun anmatoom nok hi rais pirsait meu hit Usiꞌ Yesus Kristus, ma hi rais manekat meu tuaf apirsait ein. Es naan ate, 16 au ka usnasab fa he ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno. 17 Au ꞌonen ꞌak, “Aam Honiꞌ. Ho kuum, au Usiꞌ Yesus Kristus In Uisneno! Ma Ho kuum es reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ. Au ꞌtoit he Ho mfee Ho Smanam meu abitan Efesus, maut he sin bisa nahinin batuur-batuur rasin reꞌ namneo ma namnoon, ma bisa nahinin reko nneis neu Ko, tua. 18 Au ꞌtoit he Amaꞌ Uisneno mfei sin teenb ein, ma mukninuꞌ sin neek ein, maut he sin bisa nahinin batuur-batuur areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Ho mbaꞌan he mfee sin meu sin. Au ꞌromi msaꞌ he sin bisa nahinin batuur-batuur pusaak reꞌ Amaꞌ Uisneno Ho mbaꞌan amrair he mfee je meu sin. Fin pusaak naan, mapinaꞌ-makrahaꞌ amsaꞌ. 19 Au ꞌtoti msaꞌ he Amaꞌ Uisneno amturun ma mbaab maan sin, he sin bisa nahinin batuur-batuur nak, Ho kuasam maꞌtain reꞌuf. Fin Ho mpaek kuasa naan he mturun ma mbaab Ho apirsait ein. 20 Fin Uisneno Ho kuasam naan, maꞌtain reꞌuf. Ho mpaek kuasa naan he mumonib mufaniꞌ Yesus Kristus naꞌko In aꞌmaten. Rarit Ho mait musaeb Kristus meu sonaf neno tunan, ma mutook Ee mbi Ho bnapam aꞌneꞌu, anbi bare reꞌ napein hormaat anneis-neisi.✡ 21 In naꞌrata nneis-neis naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ anbi pah-pinan ia ma anbi sonaf neno tunan. Fin In naꞌraat anneis-neis naꞌko areꞌ kanan kuasa maꞌtain ein, ma areꞌ kanan anaaꞌ apreent ein, ka neu suma oras ia nmees jah fa. In annaaꞌ kuasa naan tar antea nabar-baar. 22 Uisneno Ho meikn Om es reꞌ ammoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neun Kristus. Ma Ho es reꞌ mait musaeb Kristus anjari ꞌNakaf he nꞌator areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmafuut nok apirsait ein.✡ 23 Onaim karu In njari ꞌNakaf ate, hai arkai apirsait meu Ne, amjair on reꞌ In aon. Hai of es reꞌ misoup areꞌ kanan mepu reꞌ In nanaob sin oras In nbi pah-pinan. Fin In reꞌ naan anmuiꞌ kuasa he nmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii njair, natuin Uisneno Ho sarit.”✡

Au ꞌonen ma ꞌteek ki on reꞌ naan, tua.

2

Tuaf reꞌ anpirsai Yesus Kristus antoupu ꞌmoin feꞌu

1 Unuꞌ feꞌe te, hi mtanhai Uisneno In apreent ein. Hi mmoeꞌ sanat humaꞌ-humaꞌ. Es naan ate, In naan ki on reꞌ atoin amates. 2 Unuꞌ feꞌ hi mmoin mituin pah-pinan ia in romin. Hi mmoin mituin furiꞌ naꞌko aꞌnaak niut reuꞌf ee in romin. Antea oras ia, nitu naan anfuriꞌ mansian he nraban Uisneno feꞌ. 3 Unuꞌ feꞌ, hit tmoin on reꞌ naan amsaꞌ, tar antea saaꞌ-saaꞌ aah, reꞌ hit tnaben tiit aiꞌ tatenab tiit ee, he tmoeꞌ tatuin hit roimk aa kuuk. Hit tmoeꞌ maufinu on reꞌ tuaf bian sin ok-okeꞌ, etun Uisneno natooꞌ koꞌu neu kit, 4-5 ma naan kit on reꞌ amates amsaꞌ reꞌ anbetis ma nbaits on nok Ne. Maski on naan amsaꞌ, In nkasian kit, natuin In nneek niis kit. Es naan ate, In naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot. Onaim In nsonuꞌ Yesus Kristus he nfee ꞌmoin feꞌu neu kit. Onaim Uisneno es reꞌ ansoi nafetin kit, natuin In neekn ee reko.✡ 6 Yesus Kristus anmaet, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Rarit Uisneno nait nasaeb Ee he nnaaꞌ aprenat et sonaf neno tunan. Uisneno anmoeꞌ on naan amsaꞌ neu kit. In nfee ꞌmoin feꞌu neu kit, rarit In nait nasaeb kit ma hit atnaaꞌ aprenat tok Kristus atbi sonaf neno tunan. 7 Nok ranan naan, anmurai oras ia tar antea nabar-baar, Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In manekan kouꞌ-koꞌu, ma In nekan arekot maꞌtaniꞌ naan, natuin hit tpirsai Yesus Kristus. 8-9 Oras hi mpirsai Kristus, Uisneno nsoi nafetin ki natuin In nekan arekot. In nsoi nafetin ki on naan, ka nak fa In he nbaras saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin. Naan anjair parseen neu ki ruum-ruum aah. Es naan ate, hi ka mmuiꞌ fa uab reꞌ maꞌuꞌu he mifeef nok saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin.✡ 10 Hit tmoin, natuin Uisneno es reꞌ anmoeꞌ ma npakae kit. Rarit Yesus Kristus anfee ꞌmoin feꞌu neu kit, maut he hit tmoni tbi ꞌmoeꞌ arekot ma rais arekot reꞌ Uisneno nafeek nain sin naꞌko un-unuꞌ.

Uisneno antoup tuaf naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah

11 Aok-bian arki! Hi mihini mrair mak, atoin Yahudis sin annaaꞌ naher-heran sin atoran rais maꞌheriꞌ, mes sin nkanaꞌpaar ki reꞌ ka atoin Yahudis fa, natuin hi ka mituin fa atoran naan. Te kaah, naan suma atoran mansian reꞌ anmatoom nok in aon, ka ntea fa in nekan. 12 Oras hi ka mpirsai fa feꞌ meu Yesus Kristus, hi ka mmuiꞌ fa hak he mtaam amjair Uisneno Iin na. Unuꞌ te, hi ka mtaam fa feꞌ meu Uisneno In rais manbaꞌan reꞌ In nahakeꞌ nain je nok naiꞌ Abraham ma in sufan-kaꞌun sin. Oras naan, hi mitua mbi pah-pinan ia, ka mharap ma mifnekan fa meu Uisneno, natuin hi amjair tua sonaꞌ feꞌ, 13 reꞌ mabetis naꞌko Uisneno. Mes oras ia, Yesus Kristus anfei ranan he hi bisa mmafuut mok Uisneno. Kristus anmaet he nhainiik Uisneno In nekan, he hi bisa mmarameꞌ mok Uisneno, ma bisa mjair Iin na.

14 Unuꞌ feꞌ, hai atoin Yahudis ka bisa fa mmoin nok mamut meu ki atoin ka Yahudis fa. On reꞌ anmuꞌi ꞌbataꞌ reꞌ nmoeꞌ kit ma atmaꞌbataꞌ. Mes natuin Yesus Kristus anmate nbi hau nehe, onaim In nareuꞌ nani ꞌbataꞌ naan, he hit reꞌ unuꞌ feꞌe te atmamuus, bisa tmarameꞌ tfain, atjair pah meseꞌ. 15 Fin unuꞌ feꞌ, atoin Yahudis sin namin ranan he nmonin rek-reko nok Uisneno anpaken atoran rais pirsait ein. Mes oras Yesus Kristus anmaet, In nkaibataꞌ nain raan amnaaꞌ ma nfei raan feꞌu, he tuaf naꞌko pah Yahudis ma bian naꞌkon pah aꞌtetaꞌ sin, bisa ntaam nabu-buan ma nmoin nabu-buan nok Uisneno. Nok ranan naan, sin arsin anmafutun njarin pah feuꞌ goes, reꞌ nmoin nok rais rameꞌ es nok es.✡ 16 Onaim Kristus anmaet anbi hau nehe, he nmoeꞌ rais mapanaf nua bisa natefan njair meseꞌ, ma neik sin anfanin neun Uisneno. Kristus annoes ma nsaok nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ unuꞌ te anjair rasi reꞌ neik sin njarin musu es nok es.✡ 17 In nkoen On neem anbi pah-pinan neik Rais Reko neu atoin Yahudis ma ka atoin Yahudis fa mnak, “Unuꞌ feꞌe te, hi mmamusun, mes oras ia anmuiꞌ ranan he hi bisa mmarameꞌ es nok es.”✡ 18 Onaim hai atoin Yahudis ma hi reꞌ ka atoin Yahudis fa bisa tapein ranan he tnao teu hit Amaꞌ Uisneno tabu-bua, natuin Naiꞌ Yesus anfei nrair ranan neu kit arkit. Ma Uisneno In Asmaan Akninuꞌ msaꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan neu kit arkit.

Yesus Kristus In tuaf ein on reꞌ uim onen

19 Natuin Yesus Kristus In mepu naan, es naan ate, hi atoniꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa, hi ka mjair fa tua sonaꞌ mtein, reꞌ ka nmuiꞌ fa hak saaꞌ-saaꞌ. Fin oras ia, hi mmuiꞌ hak et sonaf neno tunan, natuin hi mjair Uisneno In nonot-asar. 20 Naan on reꞌ Uisneno he nahakeꞌ uim jes. In ntao fatu ꞌsuik susuf, es reꞌ Yesus Kristus. Rarit In nahakeꞌ fanderen, es reꞌ In mafefa kniunꞌ ein ma In haef ein. Rarit In nsusun ma nbakin fatu anbi faofk ein ok-okeꞌ. Fatun naan es reꞌ hit arkit reꞌ attaam atjair In nonot-asar. 21 Umi naan anhaek naheer maꞌtaniꞌ anbi fatu ꞌsuik susuf. Umi naan naꞌsiu piut, tar antea tuaf-tuaf neem ma nꞌonen neu Uisneno. 22 Onaim oras ia, Uisneno nmoeꞌ he hi reꞌ ka atoin Yahudis fa msaꞌ, amjair on reꞌ fatu, mibua mok kai atoin Yahudis. Uisneno nsusun kit arkit, he tjair In sonaf reꞌ Uisneno In Asmanan natua ma namaik.

3

Naiꞌ Paulus neik Rais Reko neu ka atoin Yahudis sin fa

1 Uisneno ka nbetis fa atoin Yahudis aiꞌ ka atoin Yahudis fa. Es naan ate In nreek haefan kau, naiꞌ Paulus kau, he ꞌnao ma utoon Yesus Kristus In Rais Reko ꞌeu ki reꞌ ka atoin Yahudis fa ꞌbi kota Efesus. Au unaob au mepu naan, tar antea au ꞌjair atoin bui. 2 Tebes, hi ro mihiin mak, Uisneno anreek haefan kau, natuin In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. 3 Batuur, unuꞌ te, Uisneno ka natoon fa feꞌ neu mansian anmatoom nok saaꞌ reꞌ In nafeek anrair je neu ka atoin Yahudis sin fa. Mes oras ia, In natoon anrair rasi ia neu kau. Nok ranan ia, es reꞌ au ꞌtui reꞌ paar-paraꞌ aꞌbi ia ꞌeu ki. 4 Karu hi mrees amrair je te, hi bisa mihiin batuur-batuur Uisneno In sarit anmatoom nok Yesus Kristus, reꞌ In nfei nrair je neu kau. 5 Fin un-unuꞌ feꞌ, mansian ii ka nahiin In sairt ee batuur-batuur fa feꞌ. Mes oras ia, In npaek In Asmaan ee he natoon sarit naan neu In mafefa kniunꞌ ein ma In haef ein. 6 Fin naꞌko unuꞌ te, Uisneno nafeek anrair nak on nai: karu atoniꞌ reꞌ ka atoin Yahudis fa npirsai Yesus Kristus In Rais Reko, sin bisa ntaman njarin Uisneno In aanh ein amsaꞌ, on reꞌ atoin Yahudis sin. Nok ranan naan, oras ia, hit arkit atjair nonot-asar meseꞌ, ma hit bisa ttoup buꞌ-buaꞌ tetus-athoen naꞌko hit Amaꞌ Uisneno.

7 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot, onaim In npiir naan kau ꞌjair In haef. Ma In anfee In kuasa neu kau msaꞌ, he unaob In mepu naan. 8 Naꞌko Uisneno Iin na, au reꞌ ia es reꞌ aanꞌ-anaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno npiir naan kau he unaob In mepu reꞌ maꞌtain reꞌuf. In nroim he au ꞌnao utoon ꞌeu atoniꞌ ka atoin Yahudis sin fa anmatoom nok Kristus In nekan arekot reꞌ ka natfeek niit fa. 9 Anmurai naꞌko oras Uisneno nmoeꞌ pah-pinan ia, In sarit he nsonuꞌ Kristus neem, maꞌnifaꞌ. Mes oras ia, In nroim he au ꞌfei rais maꞌnifaꞌ naan in sarit. 10 In sarit naan, mahiin ii kah een. In nroim he npaek Iin na he nakriraꞌ In mahinin naan, neu areꞌ kuasa sin ma neu sin reꞌ naprenat et neon goe tnanan. 11 Oras In ka nmoeꞌ pah-pinan ia fa feꞌ, In nafeek anrair he nfei ranan he nsoi nafetin mansian. Es naan ate, In npaek hit Usiꞌ Yesus Kristus, he nmoeꞌ on naan. 12 Nok ranan naan, hit arkit reꞌ atpirsai trair teu Yesus Kristus, kais tamtau ttein he teem ma taꞌuab tok Uisneno. Fin In nroim he ntoup kit, oras mee-mee jah.

13 Mimnau! Au upein haꞌmuꞌit natuin au ꞌtuthae ki, tuaf-tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa. Maski on naan amsaꞌ, hi neekm ein kais anꞌoren. Au usaah ma utaah kuuk haꞌmuꞌit ia, maut he hi mtoup in arekon.

Naiꞌ Paulus anꞌonen ma ntoit makasi neu Uisneno

14 Oras au utenab ꞌaan kuuk Amaꞌ Uisneno In nekan arekot maꞌtaniꞌ naan ate, au ꞌriꞌtuu ma ꞌtoit makasi ꞌeu Ne. 15 Fin In reꞌ naan, areꞌ kanan nonot-asar pah-pinan ma sonaf neno tunan sin Amaf.

16 Au ꞌonen he In nfee tetus-athoen neu ki natuin In nekan arekot maꞌtaniꞌ naan.

Ma au aꞌtoit he In nsonuꞌ In Asmaan ee msaꞌ, ma anfee kuasa, maut he hi neekm ein naan naꞌbeꞌin.

17 Au ꞌtoit he Yesus Kristus anmoni nbi hi neekm ein, natuin hi mpirsai meu Ne piut-piut.

Ma au ꞌonen he hi mmoin ma mmafuut meik In manekan, on reꞌ hau roet reꞌ in aꞌbaaꞌn ee ntaam anbi afu.✡

18-19 Au ꞌonen amsaꞌ he hi mok Uisneno Iin na ok-okeꞌ, bisa mihiin batuur-batuur Kristus In manekan neu mansian, reꞌ mansian ii ka bisa nꞌukur ma nruuk naan ee fa. Natuin manekat naan, kouꞌ reꞌuf, mainua reꞌuf, mnaun reꞌuf, ma mfau reꞌuf.

Au ꞌonen amsaꞌ he hi bisa mnaben miit In manekan, tar antea manekat naan nahenu nbi hi neekm ein ma hi ꞌmoinm ein.✡

20 Uisneno In kuasa, maꞌtain reꞌuf, anneis nain naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit bisa ttoit sin, ma naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit bisa tatenab sin. Ma In npaek kuasa reꞌ maꞌtaniꞌ naan, he nmepu nbi hit nekak. 21 Nok ranan naan, iim arkit reꞌ tmafutuꞌ atbi Kristus, tait taꞌrat-raatn Ee. Pures ma boꞌis neu Ne piut-piut, naꞌko oras ia, tar antea nabar-baar. Batuur on naan, tua!

4

Usif Yesus Iin na ro he nmonin nok nekaf meseꞌ, on reꞌ sin njarin In aof meseꞌ

1 Au unaob aꞌrair au Usiꞌ In mepu tar antea au ꞌjair atoin bui. Onaim oras ia, au he ꞌfuriꞌ ki he mmoin nok amneot ma amnonot mituin Uisneno In romin, natuin In noꞌen ma nnapen ki mjair Iin na. 2 Nok ranan naan, hi ro he mmoin nok neek aꞌparat, ma neek ba-baun es nok es. Anbi rais manekat, hi ro he msabaar ma mihiin batuur-batuur es nok es. Karu naꞌko hi arki anmuiꞌ tuaf naim rasi nok tuaf es ate, kais ammaktoꞌon.✡ 3 Maim ranan he mmoin nok mamut es nok es, natuin Uisneno In Asmaan ee anfutu nrair ki mjair meseꞌ. 4 Yesus Kristus Iin na, anjarin meseꞌ on reꞌ In aon aa kuun. Ma sin arsin amsaꞌ antoup Uisneno In Asmaan ee reꞌ suma meesꞌ aah. Ma sin arsin nafnekan ma nharap neu Uisneno nmees, natuin In es reꞌ noꞌen ma nhaman sin he njarin Iin na.

5 Hit Usiꞌ, meesꞌ aah,

Hit rais pirsait, suma anmuꞌi haa ranan meseꞌ,

he bisa tmarameꞌ tok Ne.

Ma hit arkit attoupu sraniꞌ,

he tjair meseꞌ tok Ne.

6 Uisneno, meesꞌ aah,

Ma hit Amaꞌ, suma In kuun.

In kuun es reꞌ naprenat kit ar-arkit.

In kuun es reꞌ nok kit ar-arkit.

In kuun es reꞌ anmoin piut et hit nekak nanan.

Kristus anfee mepu humaꞌ-humaꞌ he Iin na naꞌbeꞌin

7 Mes Yesus Kristus anbati nrair In kuasa neu kit, maut he hit es-es ate tanaob In mepu. 8 Etun matuꞌi anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“In nsae neu baer aꞌratas,

he In nmakeen anbi bare naan tar antea niis.

Rarit In nheer neik tuaf-tuaf reꞌ nisan nain sin naan amfa-faun,

ma anbait parseen neu mansian.”✡

9 (Mimnau, uab ein naan reꞌ nak, “In nsae”. Karu In nsae, naan in oetn ii nak, unuꞌ te In nsaun niit anbi pah-pinan et aꞌpiin. 10 Onaim Tuaf reꞌ ansaun neem reꞌ naan, es reꞌ Kristus. In es reꞌ ansae nfain neu sonaf neno tunan, he bisa nꞌurus areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ et neon goe tnanan ma pah-pinan.) 11 Kristus reꞌ naan, es reꞌ annonaꞌ ma nfee kuasa, mahinif ma manoef neu Iin na, he sin bisa nanaob mepu reꞌ In nbati nrair neu sin. Bian In nfeen sin kuasa, mahinif ma manoef, he njarin In haef, bian anjarin In mafefa kniunꞌ ein, bian anjarin atukus neu Iin na, bian anjarin tuaf reꞌ nanoniꞌ nahiin Iin na, ma bian anteniꞌ anjarin amneik Rais Reko neu baer feꞌu. 12 Es-es ate antoup in mepu he nabarab Kristus Iin na, maut he sin arsin bisa nanaob Kristus In mepu. Nok ranan naan, hit arkit reꞌ atpirsai teu Yesus Kristus, taꞌbeiꞌ piut, 13-14 tar antea hit arkit atpirsai nekaf meseꞌ amsaꞌ. Ma hit tahiin batuur-batuur Uisneno In Anah amsaꞌ. Hit ka on fa riꞌaan ii ntein, fin hit tatuin atrair batuur-batuur In ranan, ma tjair tuaf-tuaf reꞌ anmoin natuin In roimn ein ok-okeꞌ. Karu hit atmoni trair on naan ate, hit ka tꞌai jok gok fa. Fin karu apoit ein neman ma nanoniꞌ rais puta-kriut ate, hit ka ttaam atjair fa tuaf-tuaf reꞌ antoup rais poi naan. 15 Mes hit suma taꞌuab tatuin saaꞌ reꞌ batuur teu hit aok-bian sin, natuin hit neek sin. Onaim karu hit tmoin on naan anbi areꞌ kanan rasi saaꞌ-saaꞌ ahaa te, hit humaꞌ meseꞌ on reꞌ Kristus. Natuin In reꞌ naan, hit Aꞌnakaf reꞌ anꞌator kit. 16 Hit reꞌ ia on reꞌ In aon. Karu mansian ii in haen-niman ma in fefan, in rukin anmepun nmatur-tuurn ein natuin es-es ate in meup goe te, in aon naan naꞌbeiꞌ. On naan amsaꞌ Kristus Iin na. Karu hit tmaneek, atmaturun ma tmabab-baba te, hit arkit ro taꞌbeiꞌ.✡

Misaitan hi ꞌmonim amnaaꞌ he mituin ꞌmoin feꞌu

17 Amneen mirek-rekoꞌ, saaꞌ reꞌ au he uꞌuab oras ia. Au Usiꞌ neikn On es reꞌ natoon neu kau. Hi kais ammoni mtein on reꞌ tuaf-tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno. Saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ je naan, natuin sin moonk ein ahaa. 18 Sin nteri nsaan ranan on reꞌ atoniꞌ nnao nbi meisꞌokan. Sin aꞌmoink ein anbeits ok naꞌkon Uisneno, natuin sin reꞌ naan aꞌnaak fatus, ma ka nromin fa he nfairoir ma ntoe natuin Ee. 19 Sin ka namaeb ok nahinin fa ntein. Es naan ate, sin natuin ein ahaa sin roimk ein kuuk, ma nmonin anbin rasi ꞌbuꞌuf. Mes sin ka npuas ein fa msaꞌ.

20 Mes Kristus In raan aꞌhonis reꞌ hi minoniꞌ mrair je naan, ka on fa naan. 21 Fin saaꞌ reꞌ hi minoniꞌ mrair je anmatoom nok Yesus Kristus naan, naan noniꞌ reꞌ batuur. Ro tebes, hi mneen amrair. 22 Onaim misaitan nai hi ꞌmonim amnaaꞌ naan! Fin karu hi mꞌoemeet mituin mansian ii romin ate, naan napoi ki piut een. Hi ka mmuiꞌ fa hak ambi naan antein.✡ 23 Mes maut he Uisneno nmoeꞌ hi neekm ein ma teenb ein anjarin feꞌu, 24 he hi mjair mansian feꞌu, natuin In human ma In masan. Es naan ate, hi ro he miruruꞌ ma mikriraꞌ neek feꞌu, reꞌ kninuꞌ ma mneꞌo.✡

25 Onaim oras ia, misnasab puta-kriut nai! Miꞌuab namneo goah es nok es, fin hit ar-arkit tmafutuꞌ tjair meseꞌ, on reꞌ aof reꞌ anmuiꞌ haef-nimaf, fefaf ma rukif.✡ 26 Karu mitoꞌo te, kais mitooꞌ tar antea hi mmoeꞌ sanat. Reko nneis hi mireok om nai! Kais mitunuꞌ toꞌos tar antea maans ee nmouf!✡ 27 Nok ranan naan, aꞌnaak nitu ka bisa napein fa mainuan he nfuriꞌ ma nkopoꞌ ki. Kais amkoon ee he in napein ranan akreꞌo msaꞌ! 28 Abakat, musnaas nai! Reko nneis tuaf on reꞌ naan anmeup rek-reko anpaek kuun in aꞌniman, he in bisa anbait in mepu naan in afan neu atoin kasian ma amaꞌmuiꞌt ein. 29 Karu miꞌuab ate, kais miꞌuab rais maufinu, maski uab tuuk anaꞌ meesꞌ aah! Reko nneis miꞌuab es reꞌ rais reko. Ma mfaineek tuaf, he mturun ma mbaab sin batuur-batuur, ma mhaꞌtain sin neek ein. 30 Kais ammoeꞌ Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee neekn ee nameen, natuin In et hi neekm ein naan. Ma In nmarak anrair ki nak, hi reꞌ ia, Uisneno Iin na. In Asmanan naan anjamin amsaꞌ nak, of antea pah-pinan ia namsoup, Uisneno ansoi nafetin ki he hi mmoin piut mok Ne. 31 Onaim kais mitoꞌon es! Kais amraunisin es! Kais ammaktoꞌon! Kais ammabaan! Kais miꞌuab miꞌreꞌuf es in kanan! Ma kais ammoeꞌ ꞌmoeꞌ maufinu bian antein! 32 Reko nneis hi mmanek-neek, ma mmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko es nok es. Hi ro he mnikan main sanat naꞌko tuaf-tuaf reꞌ nmoeꞌ sanat neu ki, ma mfee ne saok sanat ma ampon, on reꞌ Uisneno nsaok ma nnoes nain hi saant ein, natuin hi mmafutuꞌ mok Kristus.✡

5

Atmoni tbi rais manekat ma kninuꞌ

1 Hi arki reꞌ ia, Uisneno In aan neek ein. Es naan ate, hi ro he mmoin mituin In romin. 2 Ma hi ro he mmaneek es nok es, on reꞌ Kristus anneek ki. Fin In nnonaꞌ ma nfee In tuan ee, he nmate nsenuꞌ kit. Nok ranan naan, In njair fuaꞌ-turuꞌ reꞌ anfoo boon ma nfoo mein, he nharineb Uisneno In nekan.✡

3 Hi arki reꞌ ia msaꞌ Uisneno Iin na, reꞌ kniunꞌ ein. Onaim hi ꞌmoinm ein kais anꞌoemeet! Mitenab rais ꞌoemetan amsaꞌ, kaisaꞌ! Kais ammakoin mok tuaf reꞌ ka ho moen ja fa, aiꞌ ka ho fee ja fa! Kais amparuꞌ ma mikoom aꞌsek-sekeꞌ! 4 Kais misekuꞌ! Kais amputa-kriu! Ma kais miꞌuab rafuꞌ-rafuꞌ! Natuin Uisneno Iin na, ro ka pantas fa he naꞌuab ein on reꞌ naan. Reko nneis hi miꞌuab rais reko, ma mtoit makasi meu Uisneno. 5 Mimnau mirek-rekoꞌ! Uisneno ka ntoup fa tuaf reꞌ in aꞌmoin ee anꞌoemeet, ma tuaf-tuaf reꞌ anmakoin nok tuaf reꞌ ka in moen ja fa, aiꞌ ka in fee ja fa! Sin ka bisa fa he ntaam anjair Kristus Iin na, ma Uisneno ka njair fa sin Usif. Uisneno ka ntoup fa aparuꞌ ma akomat aꞌsek-sekeꞌ, natuin sin nsiuꞌ napoitan Uisneno, ma naikas naꞌrat-ratan rasi ꞌtetaꞌ.

ꞌMonit anbi meuꞌ-sineꞌ

6 Kais amkonan tuaf he napoi ki mnak, “Reko te, kais ammoni kninuꞌ!” Fin Uisneno ro natoꞌon tuaf reꞌ ka nmoin fa natuin In romin. 7 Es naan ate, hi kais amfutun hi tuam ein mok tuaf on reꞌ naan. 8 Unuꞌ feꞌ, hi on reꞌ tuaf reꞌ anmoni nbi meisꞌokan, natuin hi ka mihiin fa Uisneno. Mes oras ia, In nasanut nrair In meuꞌ-sineꞌ, he nmoeꞌ ki mjair In aanh ein. Onaim hi ro he mmoni mbi meuꞌ-sineꞌ naan in nanan. 9 Tuaf-tuaf reꞌ anmoin on naan piut anbi meuꞌ-sineꞌ, in nmoeꞌ ꞌmoꞌet ma rais reko, in nmoin namneo, ma in naꞌuab maat-maat ma namneo goah. 10 Maim ranan he mharineb Uisneno In nekan, natuin In reꞌ naan, hit Usiꞌ. 11 Kais amfutun hi ꞌmoinm ein mok abitan meisꞌokan. Fin sin aꞌmoeꞌk ein naan, ka nmuiꞌ fa upan meseꞌ msaꞌ. Onaim hi ro he mikainaꞌ sin, ma miꞌpakan sin saant ein. 12 Natuin saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ nok raan maꞌnifaꞌ nbi meisꞌokan, naan meet koso, tar antea hit tamaeb ok, ma ka tfei taan fa hit fefak. 13 Au ꞌfee ꞌtopeꞌ on nai: karu atoniꞌ antanaꞌ baerꞌ ein reꞌ anbin meisꞌokan, ro atoniꞌ niit baerꞌ ein naan. 14 On naan amsaꞌ, karu hit ttanaꞌ rais maufinu reꞌ atoniꞌ anmoꞌe, in of nahiin batuur-batuur nak, ꞌmoꞌet ma rasi reꞌ naan maufinu. Anmuiꞌ siit es nak,

“Atupas sin, amfeen nai!

Amates sin, ammoni mfain nai!

Natuin Kristus he ntanaꞌ ki.”

Atmoin nekaf meseꞌ tok Uisneno In Asmanan

15 Es naan ate, amtae mirek-rekoꞌ hi ꞌmonim, he hi kais on reꞌ amonot. Reko nneis-neis ampaek mahinif ma manoef naꞌko Uisneno. 16 Oras ia, tuaf amfaun anmoꞌen rais maufinu piut-piut. Onaim karu anmuiꞌ mainuan he mmoeꞌ ꞌmoꞌet ma rais reko, mmoeꞌ je! Kais ampao mtein!✡ 17 Mitenab mirek-rekoꞌ he mihiin batuur-batuur hit Usiꞌ In romin, he hi kais ammoon.

18 Kais ammauf, natuin raur mafu naan in es reꞌ anꞌator ki. Mes amfei miꞌpakan hi neekm ein naan, maut he Uisneno In Asmaan Akninuꞌ es reꞌ anꞌator ki. 19 Nok ranan naan, hi miꞌuab es nok es ate, ampaek Uisneno In Suur Akniunꞌ ee In afan, naꞌko siit pures-boꞌis neu Uisneno, ma siit bian reꞌ hi mipein sin naꞌkon Asmaan Akninuꞌ. Ma karu msii te, kais ambi hi feefm ein anmesen kuuk. Mes ampures ma mboꞌis Uisneno batuur-batuur anpoi naꞌko hi neekm ein. 20 Fin Yesus Kristus naan hit Usiꞌ, ma Amaꞌ Uisneno anmoeꞌ nrair ꞌmoeꞌ reko ma rais reko mfaun neu kit. Es naan ate, hit ttoit makasi piut-piut teu Ne.✡

Areꞌ apirsait ein ok-okeꞌ ro he mmatornatan ma mmanenan es nok es

21 Hi ar-arki ro he mmatornatan ma mmanenan es nok es. Fin nok ranan naan, hi miruruꞌ ma mikriraꞌ rais hormaat ma rasi mtaus meu Yesus Kristus.

Aꞌtopeꞌ on reꞌ: fee-mone

22 Bifee mamoneꞌ! Hi es-es ate ro he mtornaat ma mutniin ho mone, on reꞌ hi mtornaat ma mitniin hi Usiꞌ Yesus Kristus. 23 Fin hi mone es-es ate, on reꞌ ꞌnakaf neu in fee. Ma Kristus amsaꞌ Aꞌnakaf neu Iin na. Fin In es reꞌ anfei ranan he sin napenin fetin.✡ 24 Es naan ate, Kristus Iin na, ro he ntornaat ma natniin Ee. On naan amsaꞌ, bifee mamoen ein, ro he mtornaat ma mitniin hi moen ee anbi areꞌ kanan rasi.

25 On naan amsaꞌ, atoin mafeꞌe! Hi ro he mneek hi fee ngguin, on reꞌ Kristus anneek Iin na, tar antea In nnonaꞌ ma nfee In tuan, he nmate nsenuꞌ ma nsekaꞌ sin.✡ 26 In nmoeꞌ on naan, he sin kniunꞌ ein anbin Uisneno In human ma In matan, natuin sin natuin In Kabin ma Prenat, ma sin napenin asraniꞌ. 27 Yesus Kristus Iin na msaꞌ on reꞌ baroit bifee reꞌ anbarias anrair nahuum ma namaas, natuin baroit atoin ee he neem anseun nggoe. On naan amsaꞌ Kristus he nkoen On neem anseun Iin na. Onaim sin ro he nmonin nok reko ma kninuꞌ, tar antea sin ka nmuꞌin fa sanat meseꞌ msaꞌ.

28 On naan amsaꞌ atoin mafeꞌe! Hi es-es ate ro he mneek ho fee, on reꞌ hi mneek hi aom ein. Fin karu atoin mafeꞌe anneek in fee, naan in oetn ii nak, in nneek kuun in aon aa kuun. 29 Ka tiit tain fa tuaf es he nsaek ma natoꞌon in tuan. Mes in ro he nꞌurus ma npairoir in aon naan rek-reko, on reꞌ Kristus anꞌurus Iin na rek-reko, 30 natuin hit reꞌ ia, on reꞌ In aon. 31 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ matuꞌi mnak, “Es naan ate, atoin moen ji ro he nasaitan in ainaf-amaf, he nnao ma nmoin nabua nekaf meseꞌ nok in fee, natuin sin nua sin anjarin meseꞌ nrair.”✡ 32 Uisneno In Kabin ma Prenat naan naruruꞌ ma nakriraꞌ nrair naꞌko unuꞌ feꞌ, rasi anmatoom manekat fee-mone. Mes oras ia hit imsaꞌ tahiin tak, Kabin ma Prenat naan amsaꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ rasi anmatoom Kristus In manekan neu Iin na. 33 Onaim atoin mafeꞌe ro he nneek in fee on reꞌ in neek in aon aa kuun. Ma bifee mamoneꞌ, ro he nhormaat in mone.

6

Aꞌtopeꞌ: mohonit nok aanh ein

1 On naan amsaꞌ riꞌaan ein! Hi es-es ate ro he mtornaat ma mutniin ho mahoint ein, natuin naan es reꞌ pantas, natuin hit Usiꞌ In romin.✡ 2 Anbi Suur Akninuꞌ Uisneno matuꞌi mnak, “Ho ro he mhormaat ho ainaꞌ ma ho amaꞌ.” Rasi reꞌ ia, Uisneno In Kabin ma Prenat ahunut reꞌ anpaek rais manbaꞌan. 3 Fin oras Uisneno nasanut aprenat naan, In nahakeꞌ msaꞌ rais manbaꞌan am nak, “Karu ho mmoeꞌ mutuin on naan, ho of mupein tetus-athoen anho-hoen, ma ho mupein oras he mmoin maan ii, ro ꞌroo.”✡

4 On naan amsaꞌ, mahoint ein! Hi kais mitooꞌ, ammaheek, ma mbeos hi aanh ein rafuꞌ-rafuꞌ, natuin naan of anmoeꞌ sin natoꞌon amsaꞌ. Reko nneis, amꞌurus sin rek-reko, ma minoniꞌ sin anmurai naꞌko sin aanꞌ-anaꞌ feꞌ, he sin natuin Uisneno In ranan. Karu sin nmoꞌen sanat, miruruꞌ ma mikriraꞌ sin raan reko reꞌ amneot ma amnonot natuin Uisneno In romin.✡

Aꞌtopeꞌ: ameput ma in usin

5 On naan amsaꞌ ameupt ein! Hi es-es ate ro he mumtau ma musmanan hi usim reꞌ naprenat ki anbi pah-pinan, ma mtornaat ma mitniin ee. Kais ammepu stenaꞌ-stenaꞌ, mes mituin batuur-batuur hi usim in romin, on reꞌ hi mituin batuur-batuur Kristus In romin. 6 Fin hi reꞌ ia Kristus In ameupt ein amsaꞌ. Onaim anbi pah-pinan ia, kais ammeup maꞌtain ahaa oras hi usim nok ki he hi mipein boꞌis. Mes ammeup maꞌtaniꞌ meu hi usim, maski in ka nok ki fa he hi miit ee. Naan es reꞌ natuin Uisneno In romin. 7 Onaim minaob hi mepu naan rek-reko ma mmakoe, on reꞌ hi mmeup meu hit Uisneno, ka mmeup fa meu hi usim mansian anmees. 8 Natuin hit tahiin tak, Uisneno of anbaras neu tuaf-tuaf reꞌ anmoeꞌ ꞌmoeꞌ arekot ma rais arekot. Maski sin reꞌ naan ameput aiꞌ usiꞌ, aiꞌ ate, aiꞌ atoin fareman, In nbaras neu sin ok-okeꞌ.✡

9 On naan amsaꞌ usiꞌ ma aꞌnaet ein! Hi kais amkartaak hi ameupt ein naan. Fin sin nmuꞌin sin Usin et sonaf neno tunan, reꞌ humaꞌ meseꞌ on reꞌ hi nggoan amsaꞌ. In ka npiir fa humaf, mes In nneen sekau-sekau goah. Usiꞌ aiꞌ ameput, In neen nain sin ok-okeꞌ.✡

Ampaek Uisneno In suniꞌ-kenat sin ok-okeꞌ he mibarab hi tuam ein nai

10 Au he usoup goen. Onaim amneen mirek-rekoꞌ au uab muniꞌ reꞌ ia. Hi ro he mnaaꞌ miher-heran hi rais pirsait meu Uisneno, natuin In reꞌ naan, hi Usiꞌ, ma In kuasan naan, maꞌtain reꞌuf. Naan es reꞌ nhaꞌtain ma naꞌbeꞌib ki. 11 Soraurs ein anpaken suniꞌ-kenat he nraban sin musun. On naan amsaꞌ, Uisneno nroim he hi on reꞌ sorarus. Fin In nroim he hi mraban tenab maufinu reꞌ aꞌnaak niut goe nmoꞌe. Es naan ate, hi ro he mibarab he mpaek Uisneno In suniꞌ-kenat namtiis. 12 Fin hit reꞌ ia, et baer makenat. Hit ka tmakeen fa he traban mansian, mes hit tmakeen atraban kuasat maufinu reꞌ hit ka tiit ee fa, atraban anaaꞌ aprenat sin, atraban kuasat meisꞌokan, ma traban rais maufinu sin. 13 Onaim hi ro he mibarab ampaek Uisneno In suniꞌ-kenat sin ok-okeꞌ. Karu oras maufinun naan antea nggoen ate, hi bisa mraban sin tar antea namsoup. Karu hi ka mmouf fa te, hi maran ma mtahan tar antea hi miis main sin een, es reꞌ naan.

14 Onaim hi ro he mhaek maꞌtaniꞌ! Ampirsai meu Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ batuur, natuin naan on reꞌ hi mpaek soraurs ein sin pasu ꞌfutuꞌ.* Ammoni mneꞌo ma namnoon, fin reꞌ naan on reꞌ hi mpaek baur besi he anpafaꞌ naan hi ꞌbasam.✡ 15 Mibarab he mnao mitoon Rais Reko reꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan he tuaf anmoni nmarameꞌ nok Uisneno, fin reꞌ naan on reꞌ hi mpaek sapaut sorarus.✡ 16 Ampirsai piut-piut meu Uisneno, fin reꞌ naan on reꞌ suniꞌ-kenat he hi bisa msiir ma mtangkis. Nok suniꞌ-kenat naan, hi bisa miꞌmaet niut maufinu in asfuu ai sin ok-okeꞌ reꞌ sin nseer ee nꞌain ki. 17 Amnaaꞌ miher-heran hi rais pirsait naan mak, hi mipeni mrair fetin miꞌko hi saant ein sin kuasat, fin reꞌ naan on reꞌ hi mpake ꞌsoeb besi. Amnaaꞌ miher-heran Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ In Asmaan Akniunꞌ ee anfee Je, fin reꞌ naan on reꞌ sorarus annaaꞌ suniꞌ.✡

18 Karu hi mroim he mhaek miꞌbeꞌi te, hi ro he mꞌonen piut-piut ampaek Uisneno In Asmaan Akninuꞌ In kuasan. Ampao piut-piut, ma kais misnasab onen-totis reꞌ amteek Uisneno Iin na anbin mee-mee. 19 Ma kais amnikan he mꞌonen amteek kau msaꞌ. Amtoit he Uisneno nfee kau in haan manbasan, he reko te au utoon maat-maat In sarit neu tuaf bian sin. 20 Maski au ꞌjair atoin bui, mes Usif Yesus anhaef kau ꞌjair in atutaꞌ. Onaim amꞌonen amteek kau, he au kais umtau ma usmaan, oras au uꞌuab batuur, fin reꞌ naan au mepu.

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

21 Au ꞌroim he hi mihiin au ꞌhakek ma au ꞌnaok. Nok rasi naan, au ꞌhaef naiꞌ Tekikus neit. In reꞌ naan, au aok-bian reꞌ au ꞌneek. In nanaob Usif Yesus Kristus In meup goe msaꞌ.✡ 22 Maut he in natoon ma naretaꞌ ki areꞌ saaꞌ anmatoom nok kau et bare ia. Ma au ꞌroim he ꞌhaꞌtain hi neekm ein amsaꞌ.✡

23 Au ꞌtoit he hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus, Sin narameꞌ ki es nok es, ma ammaneek es nok es, natuin hi mpirsai meu Sin. 24 Au ꞌonen amsaꞌ, he hit Usiꞌ Yesus Kristus naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu tuaf-tuaf sin reꞌ anneek Ee piut.

Au surat reꞌ ia, antuuꞌ ma anheuꞌ on naan!

Saloom,

naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, tua.

* 1:1 Anmuiꞌ tuis anbi uab Yunani bian reꞌ ka ntui fa nak “et kota Efesus”. Nok ranan naan, atoin ahinit bian nateenb ein nak, surat reꞌ ia, suur beno es, reꞌ neu too mfaun ein reꞌ naiꞌ Paulus ansoun ee neu apirsait ein etan mee-mee.

✡ 1:1 Haef ein sin Retaꞌ 18:19-21, 19:1

✡ 1:7 Kolose 1:14

✡ 1:20 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 1:22 Siit Pures-Boꞌis sin 8:6

✡ 1:23 Kolose 1:18

✡ 2:4-5 Kolose 2:13

✡ 2:8-9 Naiꞌ Titus 3:5

✡ 2:15 Kolose 2:14

✡ 2:16 Kolose 1:20

✡ 2:17 Naiꞌ Yesaya 57:19

✡ 3:17 Kolose 2:7

✡ 3:18-19 Kolose 1:19, 2:9-10

✡ 4:2 Kolose 3:12-13

✡ 4:8 Siit Pures-Boꞌis sin 68:18

✡ 4:16 Kolose 2:19

✡ 4:22 Kolose 3:9

✡ 4:24 Retaꞌ Ahun-hunut 1:26, Kolose 3:10, Roma 12:1-2

✡ 4:25 Naiꞌ Sakarias 8:16

✡ 4:26 Siit Pures-Boꞌis sin 4:4

✡ 4:32 Kolose 3:13

✡ 5:2 Anpoin naꞌkon Pah Masir 29:18, Siit Pures-Boꞌis sin 40:6

✡ 5:16 Kolose 4:5

✡ 5:20 Kolose 3:16-17

✡ 5:23 Kolose 3:18, 1 Naiꞌ Petrus 3:1

✡ 5:25 Kolose 3:19, 1 Naiꞌ Petrus 3:7

✡ 5:31 Retaꞌ Ahun-hunut 2:24

✡ 6:1 Kolose 3:20

✡ 6:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:12, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:16

✡ 6:4 Kolose 3:21

✡ 6:8 Kolose 3:22-25

✡ 6:9 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:17, Kolose 3:25, 4:1, Naiꞌ Yakobus 5:4

* 6:14 Nahuun naꞌko sorarus Roma sin he npaken suniꞌ-kenat te, sin npaken tai baur nanaf feꞌ. Rarit sin npaken pasu ꞌfutuꞌ, he tai baur nanaf naan kais naꞌoniꞌ. Rarit naꞌ sin bisa npaek suniꞌ-kenat sin ok-okeꞌ.

✡ 6:14 Naiꞌ Yesaya 11:5, 59:17

✡ 6:15 Naiꞌ Yesaya 52:7

✡ 6:17 Naiꞌ Yesaya 59:17

✡ 6:21 Haef ein sin Retaꞌ 20:4, 2 Naiꞌ Timotius 4:12

✡ 6:22 Kolose 4:7-8

Filipi

1

2

3

4

Naiꞌ Paulus in surat

ansoun ee neu apirsait ein kota

Filipi

1

Tabe ma haan buseet

(Haef ein sin Retaꞌ 16:12)

1 Surat reꞌ ia, naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Au partei naiꞌ Timotius amsaꞌ anfee tabes ma haan buseet neu ki. Hai nua kai reꞌ ia, Yesus Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ.

Hai msonuꞌ surat reꞌ ia meu apirsait ein neu Yesus Kristus arki et kota Filipi. Ma hai mromi msaꞌ he areꞌ aꞌnaak jemaaꞌt ein, ma tuaf-tuaf reꞌ anturun aꞌnaak jemaaꞌt ein amsaꞌ nahiin narek-rekoꞌ surat reꞌ ia in afan.

2 Uisneno naan, hit Amaꞌ. Ma Yesus Kristus naan, hit Usiꞌ. Rarit hai mtoit he Sin nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, he hi mmoin mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus anꞌonen he Uisneno npafaꞌ ma npanat apirsait ein kota Filipi

3 Maski aꞌroo goen au ka ꞌiit ki fa, mes au ka ꞌnikan ma ꞌniahan ki fa. Oras au umnau ki, au ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno, natuin hi mpirsai meu Ne piut. 4 Au neek ii nmariin oras au ꞌonen ma ꞌteek ki, 5 natuin naꞌko neno reꞌ hi mtoup Uisneno In Rais Reko, hi minaob In meupn ein piut mok kau. 6 Naan nakriraꞌ nrair nak, Uisneno anmeup et hi nekam nanan. Ma au uhiin batuur-batuur ꞌak, In of nanaob In meup arekot naan piut, tar antea namtiis, oras Yesus Kristus ankoen On anfain neem.

7 Batuur au ro pantas he ꞌneek ki, natuin au neek ii naꞌkiiꞌ nok ki naꞌko unuꞌ. Neon goes ii, hi mmeup mok kau oras au utoon Uisneno In Rais Reko, ma oras au utaah tuaf-tuaf reꞌ anraban Rais Reko naan. Maski au ꞌtaam bui msaꞌ, mes hi ka misaitan kau fa. 8 Uisneno neikn On nahiin nak, au neek ii namnau ki batuur. Natuin au manekak ꞌeu ki naan, nahuum on reꞌ Yesus Kristus In manekan.

9-10 Onaim au ꞌonen ma ꞌteek ki on nai: au ꞌtoit he hi rais manekat es nok es naan mifaof ma msaot goe piut, tar antea natꞌoop ma nsai. Au ꞌtoit he Uisneno nturun ki msaꞌ, he hi mihiin batuur-batuur mee es reko, he hi bisa mmoin nok kninuꞌ. Rarit oras Kristus nafeek areꞌ kanan mansian ii sin raisk ein ate, In natoon am nak, hi ka mmuiꞌ fa sanat ma penu meseꞌ msaꞌ, 11 natuin In kuun es reꞌ nakninuꞌ hi neekm ein naan, he hi mmoin nok amneꞌo ma namnoon. Nok ranan naan, tuaf bian sin naikas ma nboꞌis, npures ma nait naꞌrat-ratan Uisneno.

Maski hit tapein susat, mes hit tpirsai piut teu Usif Yesus

12 Aok-bian manekat arki! Au ꞌroim he hi mihiin mak, anmuiꞌ tuaf reꞌ nasusab kau, tar antea sin nataam kau nbi bui. Mes Uisneno In Rais Reko sin ka nꞌoꞌof naan Ee fa, 13 tar antea soraur apaot ein anbi uim jabatan, ma areꞌ bian antein nahinin amsaꞌ nak, au ꞌtaam bui natuin au utuin Yesus Kristus.✡ 14 Rarit Uisneno Iin na reꞌ abitan bare ia nak, Uisneno nmoeꞌ on naan oras au ꞌbi bui. Etun sin nabranin piut, tar antea ka namtaun nteinꞌ ein fa goen. Rarit sin naꞌuab ein Uisneno In Kabin ma Prenat anbi bare-bare nok maat-maat.

15-17 Anbi bare ia, anmuiꞌ tuaf pukan nua reꞌ anmakoen he nanoniꞌ anmatoom nok Kristus. Es reꞌ, bian anmepun nok neek amneꞌo ma namnoon, ma bian anmepun nok neek abeot ma npeun. Sin reꞌ anmepun nok neek amneꞌo, sin neek ein reko nok kau. Sin nahiin narek-rekoꞌ nak, au usaah kuuk au susat reꞌ ia, natuin au unaob au mepu, ma ka ꞌtet-koit ꞌiit fa msaꞌ.

Mes ameput reꞌ anpaek neek abeot ma npeun reꞌ naan, sin namin he sin kaank ein mateek ein, ma sin anmasuntirun es nok es. Sin nbetis ma nbatis apirsait ein, asar anmuiꞌ tuaf he natuin sin. Fin sin namin ranan he naikas sin tuak ein nak, sin maꞌtain ein anneis naꞌko kau. Sin nateenb ein am nak, karu nmuiꞌ tuaf reꞌ natuin sin ite, naan of nafaof au susat aꞌbi bui.

18 Mes amkonan sin on reꞌ naan. Au ka ꞌtoe fa karu atoniꞌ nanoniꞌ nok neek amneꞌo, aiꞌ kaah. Reꞌ pentiing, sin nanoniꞌ anmatoom nok Kristus! Reꞌ naan anharineb au nekak.

Ma au ꞌmariin batuur-batuur amsaꞌ, 19 natuin au uhiin ꞌak, hi mꞌonen amteek kau, ma Yesus Kristus In Asmaan ee anturun kau. Etun au uhiin in amsoupk ein, ro mamut. 20 Maski au ꞌmoin, aiꞌ au ꞌmate msaꞌ, ka saaꞌ-saaꞌ fa. Asar Uisneno npaek kau he ꞌait uꞌratan Usif Yesus in kanan, ma unoniꞌ maat-maat anmatoom nok Ne, tar antea ka tiit tain fa saaꞌ es antein reꞌ nmoeꞌ kau he umaeb ok. Areꞌ kanan rasin reꞌ ia, es reꞌ au ufnekan ma ꞌharap piut-piut, uꞌko unuꞌ tar antea oras ia.

21-23 Au utenab on nai: karu au ꞌmoin ꞌmafuut ꞌmates aꞌbi Kristus, ma unaob In mepu naan piut, naan reko. Mes karu au ꞌmaet, au upein paꞌe koꞌu nneis. Natuin au bisa usaitan pah-pinan ia, ma ꞌmoni ꞌfain he utua ꞌok Kristus aꞌbi sonaf neno tunan. Etun au neek ii naꞌoniꞌ, onaim au ka uhiin fa mee es reꞌ reko nneis-neisi. 24 Onaim on nai! Natuin hi amperluu kau feꞌ ꞌbi ia, reko nneis au utua ubaar ꞌok ki ꞌbi pah-pinan ia. 25 Au ꞌpirsai, au toon aꞌmoin ꞌaan ii of aꞌroo feꞌ, onaim au bisa ꞌok ki feꞌ. Fin Uisneno nroim he au ꞌhaꞌtain hi neekm ein, rarit hi mpirsai Je piut nok neek marine. 26 Onaim hi of bisa maikas ma mait miꞌrat-ratan Yesus Kristus In kanan, natuin In nfei nrair ranan he au ꞌeiti ꞌkius ki ꞌtein.

Ammoin mok neek amneot ma amnonot piut-piut

27-28 Maski on mee-on mee msaꞌ, mes hi ꞌmoinm ein naan ro he batuur, natuin hi reꞌ ia, Uisneno Iin na ki. Onaim hi ro he mmoin mok reko, ma mmoeꞌ mituin saaꞌ reꞌ Kristus In Rais Reko naan natoon anrair ki sin. Rarit, karu au ꞌjair he ꞌeiti ꞌkius ki, aiꞌ suma ꞌneen ahaa naꞌko tuaf amsaꞌ nak, hi mmoin nok rek-reko te, au bisa ꞌmariin. Fin au bisa uhiin ꞌak, hi mmoin nekaf meseꞌ, natuin hi mmafutuꞌ mok Asmanaf meseꞌ. Ma au bisa uhiin ꞌak, hi mpaasn om he minaob Usif Yesus In Rais Reko buꞌ-buaꞌ, he tuaf bian anpirsain amsaꞌ. Ma hi ka mimtau fa msaꞌ, maski anmuiꞌ tuaf anraban ki. Naan anjair tanar neu musun sin nak, Uisneno anroim he nait inporin sin. Mes In nsoi nafetin ki, he hi bisa mmoin mok Ne piut. 29 Natuin Uisneno In neekn ee reko, In nfei ranan he hi bisa mpirsai meu Kristus, ma mjair Iin na. Ka neu he mpirsai jah fa, mes In anfee mainuan amsaꞌ he hi mipein susat, natuin hi mituin Ee te. 30 Au ꞌneen anmuiꞌ tuaf anbi bare naan reꞌ anraban ki, natuin hi minaob Kristus In Rais Reko. Mimnau, neon goes ii, sin anraban kau on naan amsaꞌ. Ma oras ia, sin on reꞌ naan piut feꞌ.✡

2

Hit ro he tnekaꞌpaar on reꞌ Yesus Kristus

1 Aok-bian manekat reꞌ amjair Yesus Kristus Iin na. In nfee nrair ki rais reko mfa-faun neu ki arki. Onaim hi bisa ammahaꞌtanin nekaf es nok es. Hi bisa mfee fainekat reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko hi rais manekat. Hi bisa mmoin reko es nok es, natuin Uisneno In Asmaan ee nmeup anbi hi sonam ma hi tnaanm ein. Ma hi bisa mikriraꞌ hi rais kasian ma neek reko es nok es. 2 Karu hi mmoeꞌ on naan ate, hi mimtisib au neek marine. Anneis-neisi ntein, karu hi mmoin nekaf meseꞌ ma ansaof meseꞌ mbi rais manekat es nok es, ammoin nok sarit meseꞌ, ma mꞌakoor he mmeup mibu-bua. 3 Kais ammeup saaꞌ-saaꞌ ate miis am mees-mees jah. Ma kais maan ho tuam aan amneis muꞌko tuaf bian. Te kaah, ho beꞌom naan ka maꞌuꞌu fa. Mes hit ro he tnekaꞌpaar, ma taan biak ein tak sin nneis kit. 4 Ma kais es-es ate amꞌurus kuum ho urusan. Mes hit ro he tkius biak ein sin perluut ein amsaꞌ.

5 Hit neek ii ro he humaꞌ meseꞌ on Yesus Kristus In nekan.

6 Fin maski In human ma masan humaꞌ meseꞌ nok Uisneno,

ma In anjair ꞌNakaf on reꞌ Uisneno msaꞌ,

mes In nafetin In hak,

ma ka npaek fa In pangkat.

7 Rarit In nsaun neem neu pah-pinan ia,

npaek humaf ma masaf mansian.

In nasaitan In hak ein ok-okeꞌ,

ma nmoeꞌ In tuan ee on reꞌ aan renuꞌ-aan rekaꞌ.

8 Ka suma njair atoin aꞌbaut aah fa,

mes In nmoeꞌ In tuan ee on reꞌ atoin ka masoꞌik fa,

he nmoeꞌ natuin Uisneno In romin.

Maski tuaf anroor Goe nbi hau nehe, mes In ntoup goah,

ma nmaet on reꞌ amaufiunt aan.

9 Natuin In nnekaꞌpaar on reꞌ naan,

etun Uisneno nait ma nanaib naꞌrat-raatn Ee,

ma nnonaꞌ nfee Ne kanaf reꞌ maꞌtaniꞌ nneis.

Ka tiit fa kanaf reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko In kanan.

10 Uisneno nait ma nanaib naꞌrat-ratan In kanan on naan,

he areꞌ mansian ii anhormaat Ee.

Esan reꞌ: mansian anbi neon goe tnanan,

mansian anbi pah-pinan,

amonit ma amates.

Areꞌ kanan mansian of anriꞌtuun he naꞌbesan neu Ne.

11 Ma of areꞌ kanan mansian anmanauk ein am nak,

“Yesus Kristus naan, ꞌNakaf ma Usif batuur-batuur!”

Nok ranan naan, sin naikas, nboꞌis ma npures Uisneno In pinan ma krahan.✡

Hit on reꞌ kfuu apinat reꞌ antanaꞌ pah-pinan

12 Aok-bian manekat arki! Amneen mirek-rekoꞌ! Neon goes ii, oras au ꞌbi kota Filipi, hi mneen ma mitniin kau, rarit hi mituin Uisneno In raan amneot. Oras ia, hit makaꞌroon. Mes au ꞌtoit he hi bisa mhaek piut ambi raan amneot naan. Mimnau goo, karu hi ka mneen ma mitniin Uisneno fa te, hi of miit kiim. Natuin In es reꞌ ansoi nafetin naan ki naꞌko areꞌ kanan sanat ma penu sin. Onaim hi ro he mmoin reko, fin hi mjari mrair Iin na. 13 Fin Uisneno kuun es reꞌ anmeup et hi neekm ein. In es reꞌ anfei ranan he hi mneen Ee. Ma In es reꞌ anfee kuasa he hi mroim he mmeup he mharineb In nekan.

14 Rarit, karu hi mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ ahaa te, kais miꞌmunuꞌ ma kais ammatoe. 15 Ammoeꞌ on naan, he hi bisa mjair tuaf reꞌ neek akninuꞌ, ma tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat. Hi mmoni mbi amaufiunt ein sin sonak ma tnanak, ma aputa-kriut sin. Mes hi kais mituin sin! Fin hi ꞌmoinm ein ro he kninuꞌ, natuin hi anah-anah Uisneno ki. Rarit hi ꞌmoinm ein ro he npiin ma ntanaꞌ he nakriraꞌ ma naruruꞌ ranan neu sin, on reꞌ kfuun reꞌ npinan anbin meisꞌokan.✡ 16 Rarit hi mmoin nok amneꞌo ma minaob Uisneno In Kabin ma Prenat sin. Nok ranan naan, hi of ammoeꞌ kau ꞌkumain ma ꞌhumaꞌmoe oras Yesus Kristus ankoen On anfain neem. Ma au suus-haet naan, maꞌafaꞌ, natuin ka npoirn ee fa ruum-ruum.

17-18 Mes karu au ꞌnonaꞌ ma ꞌopaꞌ ꞌain au ꞌmoin ki, he ꞌjair fuaꞌ-turuꞌ he hi bisa mpirsai maꞌtaniꞌ nneis ma minaob Uisneno In mepun ate, au ꞌtoup nok marine. [Naan on reꞌ aꞌnaak pirsait anꞌoop tua min-kase anbi mei fuat he naꞌbesan Uisneno.] Nok ranan naan, hit bisa tmariin buꞌ-buaꞌ, natuin fuat naan, ka ruum am parsuum fa.✡

Naiꞌ Timotius in mepu

19 Au ufnekan ma ꞌharap ꞌak, ka ꞌroo fa te, Usif Yesus anfei ranan he au ꞌhaef naiꞌ Timotius, he in nhaꞌtain hi neekm ein naan. Rarit in nfain neem antein anbi bare ia, he natoon kau anmatoom nok hi ꞌtokom ma hi ꞌhakem, ma nhaꞌtain au nekak. 20 Au ka ꞌhaef fa tua ꞌtetaꞌ. Au suma ꞌhaef naiꞌ Timotius ahaa, natuin in nekaf meseꞌ nok kau. Ma in anneek ki batuur-batuur amsaꞌ. 21 In reꞌ naan ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ hit aok-bian bian sin. Sin reꞌ naan, suma nateenb ein he nꞌurus sin urusan kuuk, mes ka nꞌurus fa rasi anmatoom nok Yesus Kristus. 22 Mes hi mihiin mak, naiꞌ Timotius anmeup maꞌtaniꞌ he nanaob Uisneno In mepu. In nmeup nok kau, nahuum on reꞌ riꞌaan es, reꞌ anmeup neu in amaf. Hai nua kai mnao mitoon amrair Usif Yesus In Rais Reko mbi bare-bare. 23 Karu sin nafeek anrair au rasi anbi bare reꞌ ia, naꞌ au ꞌhaef naiꞌ Timotius neit. 24 Mes oras ia, Uisneno nhaꞌtain kau, nak, ka ꞌroo fa te, au bisa ꞌuum he ꞌkius ki msaꞌ.

Naiꞌ Epafroditus in mepu

25 Unuꞌ te, au upein susat. Rarit hi mhaef hit aok-bian naiꞌ Epafroditus neem ankius kau. In nanaob Uisneno In mepu nabu-bua nok kau, on reꞌ sorarus reꞌ natuin in aꞌnakat aiꞌ komandan ee in aprenat. Mes oras ia, au ꞌnaben ate au ro he ꞌsoun ee nfain neit. 26 Fin in namnau nrair ki he neit ma nkius naan ki. In neekn ee seor natenab akreꞌo nak hi msuus, natuin in nahiin nak, hi mneen amrair neu in nameen. 27 Batuur. Neon goes ii, in nameen maꞌfenaꞌ. Haet ee nmaet. Mes Uisneno anneek ee, rarit In nareokꞌ ee. Ma Uisneno anneek kau msaꞌ, rarit In narekoꞌ naiꞌ Epafroditus, he au kais aꞌsuus aꞌtein. 28 Es naan ate, au he ꞌsoun ee nfain neit, he hi bisa miteef mok ne nok neek marine. Karu on naan ate, au neek ii natea ma ntaininaꞌ. 29-30 Onaim hi ro he mtoup goe nok rek-reko, natuin in reꞌ naan Uisneno Iin ja. Ma hi ro he hormaat tuaf bian sin ok-okeꞌ msaꞌ, on reꞌ in. Fin in nanaob Kristus In mepu, tar antea haet ee, in nmaet. Ma in ka ntet-koit fa msaꞌ, natuin in he nturun kau, nsenuꞌ ki. Onaim hi ro he mtoup mifainꞌ ee, nok neek maꞌnuraꞌ ma marine.

3

Uisneno ntoup tuaf, natuin sin npirsain neu Yesus Kristus

1 Aok-bian arki! Amneen mirek-rekoꞌ! Hi neekm ein ro he nmarinan, natuin hi mmafuut ma miꞌkiiꞌ miheer mok Kristus. Maski au ꞌtui ufan-fain on nai msaꞌ ate, mes au ka ꞌreen fa he umnaub ki he kais tuaf es napoi ki.

2 Ampaant om miꞌko aputa-kriut ein reꞌ naꞌsekeꞌ tuaf am nak, “Hi ro he miꞌheriꞌ he njair tanar nak, hi reꞌ naan, Uisneno Iin na.” Te kaah, Uisneno ka naprenat fa on reꞌ naan! Reꞌ naan, sin nsaan anrarin! Maski on naan amsaꞌ, mes sin on reꞌ aus araut reꞌ naꞌkoꞌon ma naraun amsaꞌ. 3 Fin sin nak, Uisneno antoup tuaf karu sin naꞌheirꞌ ein. Mes reꞌ naan, ansaan! Hit tahini trair tak, Uisneno ntoup tuaf natuin sin anpirsain neun Naiꞌ Yesus. Rarit Uisneno In tuaf reꞌ batuur ein, esan reꞌ hit arkit reꞌ atpirsai teu Naiꞌ Yesus. Hit es reꞌ taꞌbesan teu Ne, ma tatuin In Asmaan Akninuꞌ. Hit es reꞌ tait taꞌrat-ratan Yesus Kristus, natuin In es reꞌ anfei ranan he hit bisa ttaam atjair Uisneno Iin na. Fin Uisneno ka nsoi nafetin kit fa naꞌko sanat ma penu sin kuasan, natuin hit tatuin mansian in mepun.

4 Unuꞌ te, au utenba ꞌsaan, on reꞌ sin. Au ꞌak, tuaf bisa ntaam anjair Uisneno Iin na, asar sin naꞌheirꞌ ein. Te kaah, mansian ii in meupn ein ahaa. Karu he taꞌuab mansian ii in mepun ate, au bisa uꞌuab ubeꞌob au tuak ii ꞌneis-neis, natuin unuꞌ feꞌe te, au meupk ii parsiis on reꞌ atoin Yahudis sin atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ. 5-6 Tatuin atoran rais pirsait ein naan ate, au ainaꞌ ma au amaꞌ sin, sin naꞌheriꞌ kau oras au feꞌ aꞌmoin ꞌaan neno faun. Au reꞌ ia, atoin Yahudis batuur, uꞌko uuf naiꞌ Benjamin, sufaꞌ-kaꞌun kaꞌo Israꞌel. Au reꞌ ia, utuin parsiis atoran naꞌko partei agama Farisi, tar antea ka tiit fa es amsaꞌ reꞌ bisa nasaan kau kreꞌo msaꞌ. Saaꞌ anteniꞌ, au reꞌ ia aꞌmakoe ꞌmat-maet he ꞌhaꞌmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ natuin Kristus, natuin au utenab ꞌak, tuaf ein reꞌ ia, sin nait inporin hit atoran rais pirsait ii goen.✡

7-8 Mes aꞌroo-ꞌroo te, au teenb ii naꞌbaniꞌ oras au uꞌpiis ma uꞌteꞌun au tuak ii ma utuin Kristus. Onaim oras ia, au ka ubeoꞌ fa goen on reꞌ unuꞌ, natuin sin ka neik fa upaf meseꞌ msaꞌ neu kau ntein. Reꞌ au ꞌaan ee njair maꞌtain reuꞌf ii es reꞌ: au bisa uhiin Yesus Kristus, au Usiꞌ. Rasi bian sin, au ꞌaan sin on reꞌ baer porin reꞌ ka mapakeꞌ fa. 9 Au ꞌroim he ꞌmoni ꞌbi rais mafutus ꞌok Yesus Kristus. Fin maski au utuin ꞌain atoran rais pirsait ein ok-okeꞌ msaꞌ, ka neu fa he Uisneno ntoup kau. Maski au ꞌaan au tuak ii batuur, ka neu fa he In ntoup kau msaꞌ. Mes au ro he ꞌpirsai Kristus feꞌ, naꞌ Uisneno antoup kau mnak, “Natuin Kristus annoes ma nsaok nain ho sanat ma penu sin, etun ho kninuꞌ goen.”

10 Rarit au roimk ii on nai: au ꞌroim he uhiin urek-rekoꞌ Kristus. Au ꞌroim he uhiin urek-rekoꞌ Uisneno In kuasan amsaꞌ, reꞌ In npaek je he namonib nafaniꞌ Yesus Kristus naꞌko In aꞌmaten. Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ he nasusab kau, natuin au utuin Kristus ate, anbain on reꞌ naan. Fin anmuiꞌ tuaf anhaꞌmuiꞌ Kristus amsaꞌ. Ma karu anmuiꞌ tuaf reꞌ he nroor niis kau natuin au ꞌtuthae mansian ate, au ꞌtoup goe msaꞌ. Fin Kristus anmate nrair neu kau on naan amsaꞌ. 11 Ma karu au ꞌmate te, In of namonib nafaniꞌ kau.

Hit tpasan hit tuak ii, he tatuin batuur-batuur Uisneno In ranan

12-13 Aok-bian arki! Au ꞌroim he utuin Kristus In raan aꞌhonis ma In romin sin ok-okeꞌ. Mes karu he taꞌuab namneo-namneo, au ka utuin sin fa feꞌ ok-okeꞌ parsiis on reꞌ naan. Es naan ate, au ꞌpasan au tuak ii, natuin Yesus Kristus anpiir ma nbetis kau he au utuin Ee on naan. Au on reꞌ amnaenat reꞌ naen maꞌtan-taniꞌ he ꞌtea fenis. Onaim au ꞌaen umneo goah ka ꞌniik koit aiꞌ usnekuꞌ fa, he uten-tenab rasi ma ꞌmoꞌet neno unuꞌ sin. Au ꞌnikan ꞌain sin. 14 Mes au ꞌaen maꞌtaniꞌ tar aꞌtea fenis he upein kraa mnatuꞌ. Au paeꞌ ji, es reꞌ: Uisneno of antoup kau ꞌbi sonaf neno tunan, natuin au ꞌpirsai Yesus Kristus.

15 Onaim au ꞌtoit he hi arki reꞌ ammoni mrair ma miꞌuu maꞌtaniꞌ ambi Kristus, amnekak mese mbi rasin reꞌ ia. Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ in teenb ee ꞌtetaꞌ te, maut he Uisneno anfee raan aꞌpoꞌi arekot. 16 Maski on naan amsaꞌ, mes hit arkit ro he tnaaꞌ taher-heer ma tmoeꞌ tatuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ batuur, reꞌ Uisneno nanoniꞌ nrair sin neu kit.

17 Aok-bian arki! Hi ar-arki ro he mait iꞌtopeꞌ miꞌko au ꞌmonik. Bian naꞌko ki, hi abitan naan, sin aꞌmoink ein on reꞌ au msaꞌ. Mes hi reꞌ ka mmoin on reꞌ naan fa feꞌ, bisa minoniꞌ rek-reko miꞌko sin, he mmoeꞌ mituin on naan amsaꞌ.✡ 18 Ampaant om miꞌko tuaf-tuaf reꞌ anraban Kristus, ma reꞌ ka ntoup fa nak In nmate nbi hau nehe. Sin iꞌmoink ein kuuk naan, nakriraꞌ sin rais maraban neun Kristus. Au utoon ꞌiit ki, ꞌeu tuaf human on reꞌ naan, mes oras ia au utoon aꞌtein ki. Au maat nuu ngguin ansain anmatoom nok rasi naan. 19 Fin Uisneno of antitar napoitan sin, rarit anporin nataam sin neu ai naraka, natuin sin neek ein ka nmafuut ma naꞌkiiꞌ fa nbi Na. Sin suma annaaꞌ ahaa rais maufinun, ma namin ranan he nanokab sin aok ein ii haa, tar antea sin naꞌnaeb sin tuak ein nok sin ꞌmoeꞌ maufinun naan. Sin ka nmuꞌin fa rais mae. Sin suma nateenb ein on reꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno.

20 Hi kais ammoeꞌ mituin sin, mes mituin kai. Natuin hai mtaam amrair ma amjair Uisneno Iin na, ma amnaaꞌ hak amjair nonot-asar anbi sonaf neno tunan. Oras ia hai mpa-pao hit Usiꞌ Yesus Kristus. Fin In of ankoen On ansanu nfain neem naꞌko sonaf neno tunan he nsoi nafetin kit naꞌko Uisneno In rais toꞌos. 21 Kristus of naꞌbaniꞌ hit ao-akratiꞌ reꞌ bisa anmaet reꞌ ia, he anjair aof feꞌu reꞌ ka nmaet niit fa, nahuum on reꞌ In aon aꞌpinaꞌ ma akrahaꞌ naan. In naꞌbaniꞌ hit aok ein, anpaek In kuasa koꞌu. Ma In npaek kuasa naan amsaꞌ, he nmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi mee-mee jah, naꞌruriꞌ ma nbaisenun natuin In aprenat.

4

1 Aok-bian manekat arki! Natuin rasin reꞌ naan, au ꞌtoit he hi mmoin nok amneot ma amnonot piut-piut, ma kais ambeo. Au ꞌroim he ꞌeiti ꞌkius ki. Natuin hi kiim es reꞌ amjair au ꞌmeup goe in afan. Hi mmoeꞌ au neek ii anmariin. Ma au bisa uꞌaitiꞌ au ꞌnakak, natuin hi kiim.

Uisneno nroim he nhaꞌtain hit nekak, karu hit tmoni mneꞌo ma namnoon

2 Au ꞌtoit bifee nuaꞌ ein, es reꞌ bi Yodia ma bi Sintike, he sin kais anmatoen nteinꞌ ein. Sin ro he nmaraem ein, he nmonin reko es nok es. Natuin sin nua sin, sin Uisn ee meseꞌ, es naan ate, sin nua sin anmafutun njarin meseꞌ.

3 Baꞌe! Au ꞌtoit he ho mꞌurus hit aok-bian bifee nuaꞌ ein naan, tar antea sin narekon nfanin. Natuin unuꞌ te, sin nmepun maꞌtaniꞌ he nturun kau he natonan neu tuaf bian anmatoom nok Uisneno In Rais Reko. Sin anmeup nitan on reꞌ naan amsaꞌ nabu-buan nok naiꞌ Klemens, ma partei bian antein. Sin arsin reꞌ naan, sin kaank ein matuꞌi nrair et Uisneno In daftar reꞌ ntui kanaf neu tuaf-tuaf reꞌ of anmoin nabu-buan nok Ne anbin sonaf neno tunan.

4 Natuin hi mtaam amrair ma mjair Uisneno Iin na, es naan ate hi neekm ein ro he nmarinan fai-manas. Au ufaniꞌ ꞌtein ki: mharineb hi neekm ein piut!

5 Hi ro he mnekaꞌpaar meu sekau-sekau goah. Ma kais amnikan am mak, Usif Yesus In oors ii anpaumaak een he ankoen On anfain neem. 6 Karu hi mipein susat ate, hi kais neekm ein nabatin akreꞌo msaꞌ. Mes amꞌonen amtoit Uisneno he nturun ki anbi areꞌ kanan rasi. Ma anbi areꞌ kanan rasi reꞌ hi mtoit sin naan ate, kais amnikan he mtoit makasi meu Na msaꞌ. 7 Karu hi mmoeꞌ on naan ate, of Uisneno nmoeꞌ hi neekm ein naan, naꞌteen am antainiin ein. Ro batuur, mansian ii ka bisa fa he nahiin batuur-batuur neek aꞌtenaꞌ reꞌ hit tapein je taꞌko Uisneno. Mes natuin hi mpirsai meu Yesus Kristus, Uisneno reꞌ naꞌtenaꞌ hi neekm ein naan, anroim he npafaꞌ ma npanat hi neekm ein naan ma hi teenb ein he kais namreꞌun.

8 Aok-bian arki! In uun ii on nai: kais mitenab rafuꞌ-rafuꞌ. Mes ampanat hi teenb ein naan he mitenab areꞌ kanan rais reko reꞌ natai nok Uisneno In nekan, ma mitenab areꞌ kanan rais reko reꞌ nmoeꞌ tuaf bian sin neek ein anmarinan. Hi ro he mitenab amneꞌo ma kninuꞌ. Mitenab areꞌ kanan rais reko reꞌ batuur ma namiin. Maim ranan he tuaf bian napenin hormaat. Maim ranan he miꞌratan meu rais reko. Ma kais misnasab he mitenab rais rekon ia ok-okeꞌ. 9 Au unoniꞌ ꞌrair ki utuin Uisneno In raan aꞌhonis. Hi ro he mait iꞌtopeꞌ miꞌko au ꞌmonik amsaꞌ, ma mmoeꞌ mituin areꞌ kanan rais reko reꞌ au uꞌuab ꞌiit sin ma ꞌmoeꞌ ꞌiit sin. Karu hi mituin on naan ate, Uisneno anhaꞌtain hi neekm ein naan, he hi neekm ein naan naꞌteen ein ma bisa mmoin nok mamut ma rais rameꞌ es nok es.

Naiꞌ Paulus antoit makasi natuin sin ntuurn ee

10 Au ꞌtoit makasi, pures ma boꞌis ꞌeu Uisneno, natuin hi ka mnikan kau fa. Au uhiin ꞌak, nahunu te, hi mimnau kau, mes hi ka mipein fa oras he mturun maan kau. 11 Au ꞌka utenab he ꞌtoit fa saaꞌ-saaꞌ. Fin au ka ꞌkuran ma ꞌrabu fa saaꞌ-saaꞌ amsaꞌ, natuin au unoniꞌ au tuak ii, he unokab au tenab aꞌpaek saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmuꞌi nbi naan. 12 Au ꞌmoin ꞌiit ka ꞌpaek fa saaꞌ-saaꞌ nahuum bareꞌ. Au aꞌmoin ꞌiit amsaꞌ nok saaꞌ-saaꞌ ii namtiis ma nathoen. Au ꞌnaben ꞌiit tai-ruman, ma au ꞌnaben ꞌiit oras au umseen. Anbi areꞌ kanan rasi, au unoniꞌ rais maꞌnifaꞌ he au bisa ꞌaran ma ꞌtahan aꞌbi ꞌmonit. 13 Au bisa usaah areꞌ kanan rasi, natuin Kristus es reꞌ anhaꞌtain ma ntao kau ꞌbeꞌif maꞌtaniꞌ.

14 Maski on mee msaꞌ, au ꞌtoit makasi, natuin hi mikriraꞌ mrair kau hi nekam arekot naan, ma amturun kau aꞌbi susat. 15 Unuꞌ te, oras au usaitan propinsi Makedonia he ꞌnao utoon, aꞌsaksii ma ꞌboot-beonaꞌ Uisneno In Rais Reko anbi bare bian sin, suma hi abit Filipi es reꞌ amturun kau meik noni-roit. Jemaꞌat bian sin, kahaf. Mes hi mihiin retaꞌ naan. 16 On reꞌ oras au ꞌbi Tesalonika msaꞌ, hi msonuꞌ kau roit no goes aꞌnua, he mturun ma mbaab kau.✡ 17 Oras ia, au ka utenab he ꞌtoit fa saaꞌ-saaꞌ naꞌko ki. Fin au ꞌroim he Uisneno es reꞌ anfee ki tetus-athoen, natuin hi neekm ein naan reko neu kau. 18 Au ꞌtoup hi ook-soun ein naan naꞌko naiꞌ Epafroditus. Naan anjair tetus-athoen neu kau, tar au ka ꞌkuran fa saaꞌ-saaꞌ antein. Naan amsaꞌ on reꞌ fuaꞌ-turuꞌ reꞌ anfoo mein, reꞌ tuaf nout goe he naꞌbesan Uisneno. Ma Uisneno antoup fuaꞌ-turuꞌ naan, natuin naan anharineb In nekan.✡

19 Uisneno reꞌ au uꞌbees ꞌeu Na ji, amuꞌit maꞌtaniꞌ. Ma In nahiin saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mperluu sin amsaꞌ. Rarit In of nakriraꞌ In nekan arekot ma nfee In tetus maꞌtaniꞌ neu ki, natuin hi mmafuut ma miꞌkiiꞌ ambi Yesus Kristus. 20 Onaim maut nai he hit tait ma ttunaꞌ taꞌrat-ratan Amaꞌ Uisneno In kanan tar antea nabar-baar. Naan ro tebes namneo, batuur!

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

21 Au ꞌsonuꞌ haan tabes ma haan buseet ꞌeu tuaf-tuaf reꞌ natuin Yesus Kristus et kota Filipi.

Au partein reꞌ abitan ia msaꞌ, ansoun ein haan tabes ma haan buseet on naan neu ki arki.

22 Apirsait ein ok-okeꞌ abitan kota Roma ia, ansoun ein haan tabes ma haan buseet on naan amsaꞌ.

On naan amsaꞌ aok-bian sin reꞌ anmepun et uis kouꞌ gui in sonaf. Sin nsoun ein haan tabes ma haan buseet neu ki arki.

23 Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus, nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

Au suurt ii antuuꞌ ma nheuꞌ anbi ia nai, tua.

naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:13 Haef ein sin Retaꞌ 28:30

✡ 1:30 Haef ein sin Retaꞌ 16:19-40

✡ 2:11 Naiꞌ Yesaya 45:23

✡ 2:15 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:5

✡ 2:17-18 Surat Sensus 28:7

✡ 3:5-6 Roma 11:1, Haef ein sin Retaꞌ 8:3, 22:4, 23:6, 26:5,9-11

✡ 3:17 1 Korintus 4:16, 11:1

✡ 4:16 2 Korintus 11:9, Haef ein sin Retaꞌ 17:1

✡ 4:18 Anpoin naꞌkon Pah Masir 29:18

Kolose

1

2

3

4

Naiꞌ Paulus in surat

ansoun ee neu apirsait ein kota

Kolose

1

Tabe ma haan buseet

1 Tabe ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Uisneno kuun es reꞌ anpiir ma nbetis naan kau he ꞌjair Yesus Kristus In haef. Naiꞌ Timotius amsaꞌ es ia, ma in ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet amsaꞌ neu ki arki.

2 Au ꞌtui surat reꞌ ia, ma ꞌsoun ee ꞌeit ꞌeu ki arki, es reꞌ Uisneno Iin na abitan kota Kolose, reꞌ anmoeꞌ natuin piut Yesus Kristus In raan aꞌhonis.

Hai mtoit he hit Amaꞌ Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki, he hi bisa mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus anꞌonen ma anteek apirsait ein abitan Kolose

3 Hai mꞌonen es mee te, hai mteek ki, hai mtoit makasi meu Uisneno, es reꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus In Amaf. 4 Hai mneen amrair areꞌ rasi mfaun anmatoom nok hi rais pirsait meu Yesus Kristus, ma hi nekam arekot reꞌ ammaneek meu areꞌ apirsait ein ok-okeꞌ. 5 Hi mmoeꞌ on naan, natuin hi mihiin areꞌ kanan rais reko, reꞌ matunuꞌ nrair neu ki et sonaf neno tunan. Rasin reꞌ ia, hi mneen miit sin naꞌkon uab ein reꞌ batuur, es reꞌ Uisneno In Rais Reko naan, 6 reꞌ tuaf neit natoon ki je naꞌko oras ahunut naan. Rais Reko naan nasiin On, nabeon On ntea bare-bare nbi pah-pinan ia, ma napein afan arekot, natuin in naꞌbaniꞌ tuaf ein sin aꞌmoink ein anjarin reko. Hi ꞌmoinm ein amsaꞌ naꞌbain ein njarin reko on reꞌ naan, anmurai naꞌko neon ahunut oras hi mneen ma mtoup Rais Reko naan, ma mihiin batuur-batuur Uisneno In nekan arekot.

7 Hi minoniꞌ mrair rasin reꞌ ia naꞌko hit aok-bian naiꞌ Epafras. Naiꞌ Epafras naan es reꞌ hit partei anbi mepu meseꞌ reꞌ hit tneek. In nmakoe he nanaob Kristus In mepu anbi hi sonam ma hi tnanam.✡ 8 In natoon kai mbi bare ia anmatoom hi maneekm ein, reꞌ Uisneno In Asmaan ee anfee nrair je neu ki.

9 Natuin rasi naan, anmurai naꞌko oras hai mneen rasi anmatoon nok ki, hai mꞌonen piut-piut ma amteek ki. Hai mtoit Uisneno he hi bisa mihiin In roimn ee batuur-batuur, ma hi mihiin rasi mfaun antein, natuin saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee nanoniꞌ ki sin. 10 Nok ranan naan, hi bisa mmoin mimnoon goah, ma meik Uisneno In kanan arekot. Ma hi bisa mharineb Uisneno In nekan anbi areꞌ kanan rasi msaꞌ. Karu hi mikriraꞌ hi nekam arekot sin meu tuaf bian, Uisneno of anfee ki upan arekot. Nok ranan naan, hi bisa mihiin mirek-rekoꞌ Uisneno piut-piut.

11-13 Hai mꞌonen amtoti msaꞌ he Uisneno nfee In kuasa maꞌtaniꞌ naan, he hi bisa misaah areꞌ kanan rasi nok neek sabaar. Hai mtoit he hi neekm ein nahenun nok rais marine, he hi mtoit makasi piut-piut meu Amaꞌ Uisneno. Fin In nfei ranan he hi bisa mtoup pusaak naꞌko sonaf neno tunan. Pusaak naan, In nfee je neu areꞌ kanan apirsait neu Yesus Kristus. Natuin In nsoi nafetin kit naꞌko kuasa meisꞌokan, rarit nataam kit tjair Yesus Kristus Iin na, he tatua tbi meuꞌ-sineꞌ. In nait naꞌratan Yesus Kristus amsaꞌ, he njair hit Usif. Naiꞌ Yesus naan, Uisneno In Aan nekaꞌ. 14 Uisneno annonaꞌ In Anah naan, he nsoi nafetin naan kit, ma nnoes nain hit sanat ma penu sin.✡

Kristus naan naꞌraat anneis-neis

15 Kristus naan, humaꞌ meseꞌ nok Uisneno,

reꞌ mansian ii ka bisa niit Ee fa.

In nbi nain naan nahuun naꞌko areꞌ kanan saaꞌ,

ma In njari ꞌNakaf ma Usif neu areꞌ kanan saaꞌ reꞌ Uisneno anmoeꞌ sin.

16 Fin Uisneno anpaek Je,

he nmoeꞌ naan neon goe ma pah-pinan ia in afan ma in nesan sin ok-okeꞌ.

In nmoeꞌ areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ mansian ii bisa niit sin,

ma saaꞌ-saaꞌ reꞌ mansian ii ka bisa niit sin fa.

Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ: anaaꞌ aprenat sin, anaaꞌ kuasa sin,

uisf ein, ma aꞌnaakt ein.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno he nmoeꞌ sin naan,

In nmoeꞌ sin neu Yesus Kristus,

ma Yesus amsaꞌ es reꞌ anmeup sin ok-okeꞌ.

17 Nahuun naꞌko areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii he njari te,

In nbi nain naa.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi naan, mafutuꞌ nok Ne,

ma In es reꞌ anꞌator sin.

18 In es reꞌ anjari ꞌNakaf neu apirsait ein ok-okeꞌ,

ma apirsait ein anjarin on reꞌ In aon.

Fin In es reꞌ nanaob sin ok-okeꞌ.

Naꞌko areꞌ kanan amates reꞌ anmoni nfanin,

In es reꞌ pentiing anneis-neisi,

maut he In es reꞌ naꞌraat anneis-neis naꞌko areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ.✡

19 Areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi Uisneno In tuan,

anmuꞌi msaꞌ et Kristus In tuan,

ma naan amsaꞌ anharineb Uisneno.

20 Uisneno npaek Yesus Kristus,

he narameꞌ areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nmoꞌe nrair sin naan nok Ne.

In nnonaꞌ ma nfee In Anah,

he njair fuaꞌ-turuꞌ reꞌ natꞌopab In naaꞌ,

ma nmate nbi hau nehe,

he areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ anbi neon goe tnanan,

ma areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ anbi pah-pinan,

bisa nmarameꞌ nfain nok Uisneno.✡

21 Unuꞌ te, hi kiim ammoni mbi moneꞌ mainuan, miꞌroo miꞌko Uisneno. Hi mmusun Uisneno, natuin hi neekm ein nameisꞌokan, ma hi mmoeꞌ maufinu reꞌ anraabn Ee piut-piut. 22 Maski on naan amsaꞌ, mes oras ia In es reꞌ anfei ranan he hit bisa tmarameꞌ tok Ne. Natuin In es reꞌ ansonuꞌ In Anah he njair mansian. Ma In es reꞌ anfee In Anah naan, he njair fuaꞌ-turuꞌ, nok ranan anmaet anbi hau nehe, he hit bisa tmarameꞌ tfain tok Ne. Yesus Kristus anmoeꞌ on naan, he In bisa neik kit atfain, he thake tbi Uisneno In human ma In matan, he tjair tuaf-tuaf akninuꞌ, neek amneot, ma ka tmuiꞌ fa sanat attein. 23 Onaim hi ro he maran ma mtahan piut ambi hi pirsait naan. Amnaaꞌ miher-heran he kais naꞌoniꞌ! Kais amtet-koit miꞌko Rais Reko naan, reꞌ hi mneen ma mtoupu mrair Je oras ahunut naan. Fin hi bisa miꞌpeis om meu Rais Reko naan. Tuaf-tuaf annaon ma natoon Rais Reko naan anbi bare mee-mee et pah-pinan ia. Ma Uisneno anhaefaꞌ kau, naiꞌ Paulus, he au aꞌnao utoon ma usineꞌ Rais Reko naan amsaꞌ.

Naiꞌ Paulus anmeup he ntuthae Uisneno Iin na

24 Oras Kristus anmoni nbi pah-pinan ia, In napein haꞌmuꞌit. Ma au usaah haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ oras ia msaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, mes au neek ii anmariin piut. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ro he napein haꞌmuꞌit ate, maut he au ꞌok usaah haꞌmuꞌit naan, on reꞌ Kristus nasaah haꞌmuꞌit neu Iin na. Natuin Iin na, nahuum on reꞌ In aon. 25 Uisneno anfee nrair kau mepu he au ꞌtuthae Iin na. Es naan ate, au unoniꞌ In Kabin ma Prenat sin neu ki tar namnuut. 26-27 Anbi oras ahunut ate, mansian ii nneen Uisneno In Kabin ma Prenat. Mes sin ka nahiin batuur-batuur fa feꞌ Kabin ma Prenat naan In sarit. Uisneno In Kabin ma Prenat In sairt ii maꞌnifaꞌ, onaim sin ka nahiin Je fa maat-maat. Mes oras ia, Uisneno nafeek anrair he nfei maꞌnifaꞌ naan neu Iin na. Ma In sarit naan, anjair beno reꞌ anpiin ma nakraah neu areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan ia. Beno naan, es reꞌ:

Kristus anmoin et hi neekm ein!

Naan es reꞌ anmoeꞌ ki he hi mpirsai piut am mak,

In of anmoeꞌ areꞌ kanan rasi reꞌ reko nneis-neisi neu ki arki anbi sonaf neno tunan.

Rasi reꞌ ia, reꞌ mansian kit arkit atpa-pao naꞌko un-unuꞌ.

28 Onaim hai mitoon meu areꞌ kanan mansian anmatoom nok Kristus. Hai minoniꞌ sin arsin, ma mimnaub sin imsaꞌ, ampaek areꞌ tenab ma ronef reꞌ Uisneno anfee sin neu kai. Hai mmoeꞌ on naan, he mifaof haꞌtain nekaf meu areꞌ tuaf reꞌ natuin Kristus, he sin bisa nhaken nbin Uisneno In human ma In matan. Ma anbi oras naan sin ka namaeb ok fa, natuin sin nmonin nok neek amneot ma amnonot. 29 Etun au ꞌpaasn ok ma ꞌmeup maꞌtaniꞌ ꞌeu ki. Au bisa ꞌaran ma ꞌtahan, ꞌmeup maꞌtaniꞌ on naan, natuin Kristus In kuasan es reꞌ nhaꞌtain kau. Ma In kuasan naan, maꞌtain reꞌuf!

2

1 Hi arki reꞌ mitua et kota Kolose, rarit sin reꞌ abitan kota Laodikia, ma reꞌ tuaf-tuaf reꞌ ka nateef niit kau fa. Au ꞌroim he hi arki mihiin au ꞌmeup maꞌtaniꞌ ꞌeu ki, ma ꞌeu sin. 2 Au sairt ii, he ꞌhaꞌtain sin neek ein ok-okeꞌ, he sin nmafuut ein anjarin meseꞌ natuin sin arsin anmanek-nekan. Rarit sin neek ein nateen, natuin sin nahiin batuur-batuur Uisneno In sarit reꞌ unuꞌ feꞌe te, maꞌnifaꞌ. Rais maꞌnifaꞌ naan, es reꞌ Kristus. 3 Karu hi mmafutuꞌ mjair nekaf meseꞌ mok Kristus, naꞌ In natoon tenab ma ronef reꞌ hi mperluu, ma nanoniꞌ ki npaek tenab ma ronef he mmoeꞌ areꞌ kanan rais reko. Tenab ma roenf ein naan, nahuum on reꞌ pusaak reꞌ maꞌoosꞌ ate rek-reko.

4 Au utoon ki rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, he kais anmuiꞌ tuaf neem ma naꞌuab naꞌmoe he nputa-kriu naan ki. 5 Au uꞌroo ꞌok ki. Maski on naan amsaꞌ, mes au ka ꞌnikaꞌ ki fa, natuin au neek ii anmafuut nok ki. Ma au ꞌmariin, natuin au uhiin ꞌak hi mmoin reko, ma hi mnaaꞌ miheran hi rais pirsait meu Kristus amsaꞌ.

Hit arkit reꞌ tmafuut tok Kristus, tapeni ꞌmonif reꞌ batuur

6 Natuin unuꞌ te, hi mtoupu mrair Yesus Kristus njair hi Usiꞌ, etun oras ia, hi ro he mneen Ee piut. Natuin In reꞌ naan, anjair Usiꞌ neu ki feꞌ. 7 Karu hi mmoin ma mmafuut mok Ne on naan ate, hi on reꞌ hau ꞌbaꞌak reꞌ anseen ok antaman ntean auf goe ꞌpinan. Ma hi on reꞌ uim maꞌtain es amsaꞌ, natuin nahaek ee et fatu ꞌsukif ma fanderen maꞌtaniꞌ. Hi ro he mmaꞌtain piut ambi hi rais pirsait, nahuum on reꞌ hi minoniꞌ miit sin naan. Maut he hi neekm ein naan napoitan rais sukuur, natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno anmoeꞌ sin neu ki arki.

8 Ampaant om he kais mituin tua sonaꞌ reꞌ anpaek mansian ii tenab ma ronef, he nteib ma nbeon ki mpoi miꞌko ranan amneot ma amnonot. Ma hi kais mituin mansian ein sin noin mahiinf ein, reꞌ ka maꞌuꞌu fa. Fin sin noniꞌ naan, suma nboor ma npoi naꞌko mansian ii tenab ma ronef, ma naꞌko pah-pinan ia in atoorn ein. Mes noinꞌ ein naan, ka naꞌuun ma naꞌbaꞌan fa nbin Kristus.

9 Areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi Uisneno In tuan, anmuꞌi et Kristus In tuan amsaꞌ. Ma Kristus anjair mansian on reꞌ hit amsaꞌ. 10 Natuin hi mmafuut mok Kristus, ma mjair Iin na, etun In naheun ma namtisib ki nbi rais manekat ma amneot ein. Natuin In naꞌratan nneis naꞌko areꞌ kanan kuasa, ma areꞌ kanan anaaꞌ aprenat, et sin reꞌ arekot aiꞌ amreꞌut maufinu.

11 Oras atoin Yahudis sin naꞌheirꞌ ein, sin nnai nain aꞌmaet ii in pasun tunan, he njair tanar am nak, sin reꞌ naan, Uisneno Iin na. Oras hi mtaam amjair Kristus Iin na, hi mipeni ‘ꞌheriꞌ’ amsaꞌ. In sairt ii on nai: ꞌheriꞌ ia ka on fa reꞌ atnai tain pasu naꞌko hit aok, mes anmatoom nok rasi reꞌ Kristus anheir ma nnai nain areꞌ kanan rais maufinu naꞌko hit nekak. Es reꞌ areꞌ kanan rais maufinu amreꞌut reꞌ hit tmoeꞌ sin, natuin hit reꞌ ia, mansian.

12 Oras hi misrain, sin nasrain ki npaken oe. Naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ ansuub naꞌbuaꞌ ki mok Kristus. Rarit hi mipeni ꞌmoin feꞌu, nahuum on reꞌ In napein ꞌmoin feꞌu msaꞌ. Hi mipein on reꞌ naan, natuin hi mpirsai mmak, Uisneno anpaek In kuasa maꞌtaniꞌ, he namonib nafaniꞌ Yesus Kristus naꞌko In aꞌmaten. In anpaek kuasa naan amsaꞌ, he nmepu nbi hi neekm ein.✡

13 Unuꞌ te, hi on reꞌ ammate mrair, natuin hi mmuiꞌ sanat humaꞌ-humaꞌ, ma hi ka mjair Uisneno Iin na fa feꞌ msaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, In nnoes nain hi saant ein ok-okeꞌ, ma nfee ki ꞌmoin feꞌu, nahuum on reꞌ In namonib nafaniꞌ Kristus.✡ 14 Amneon ii, hit ro he tapein hukun, natuin hit tanhai Uisneno In atoorn ein. Mes In nnoes nain hit hukun sin, oras sin nkuus naꞌpetiꞌ Kristus anbi hau nehe.* ✡ 15 Anbi naan, In niis nain areꞌ kanan kuasa meisꞌokan, ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ naprenat anbi rais maufinu. Rarit In namae sin anbi too mfaun ein, sin humak ma sin matak. Naan on reꞌ soraurs ein reꞌ annao nmakenan ma nisan, ma oras anfain neman, anbairs ein nok marine, hunu ma sakanat koꞌu, ma nakriraꞌ sin musun reꞌ niis nain sin naan.

16 Karu anmuiꞌ tuaf he namouf ki anmatoom nok amnahat ma mninut ate, kais amtoe mituin sin. Ma karu anmuiꞌ tuaf reꞌ he naim rasi nok ki anmatoom nok neon rekon, aiꞌ fesat fuun feꞌu, aiꞌ atoran neno snasat ate, kais mitniin sin.✡ 17 Areꞌ kanan rasi human on reꞌ naan, ka maꞌosaꞌ fa. Natuin rasin naan, on reꞌ mneit ein reꞌ namnekun oras hit tfeen taꞌko hara ꞌtupaꞌ. Mes Kristus naan, ro tebe. In ro nabar-baar.

18 Karu anmuiꞌ tuaf he namouf ki natuin hi ka mituin fa atoran reꞌ sin nmoeꞌ kuuk sin ite, kais amneen. Karu hi mneen sin, hi ka mtoup fa rais rekon reꞌ Uisneno he nfee sin neu ki. Mes ampaant om! Natuin anmuiꞌ tuaf reꞌ naim ranan he namouf ki. Sin nromin he hi miꞌparan hi tuam ein, ma miꞌbesan Uisneno In ameput neno tunan sin, natuin sin nateenb ein nak oniꞌ mneit ii es reꞌ nakriraꞌ on naan. Sin naan sin tuak ein reko nneis naꞌko tuaf bian. Te kaah, ka on naan fa! Sin teenb ein on reꞌ mansian. 19 Sin ka nmafuut ein fa nok Kristus. Te kaah, In reꞌ naan, ꞌNakaf. Ma Iin na, on reꞌ In aon reꞌ in npairori. In nfee ꞌbeꞌif maꞌtaniꞌ neu Iin na piut, anpaek Uisneno In kuasan. Nok ranan naan, sin on reꞌ nuif ma kea nbi hit aok, reꞌ anmafutun he anmaturun es nok es, tar antea aok ii no mes-meseꞌ anmeup nok reko.✡

Karu hit tmafutuꞌ tbi Kristus, hit tapeni ꞌmoin feꞌu

20 Hi mmate mrair mok Kristus. Rarit kuasa meisꞌookn ii ka nfuut ki fa goen anbi pah-pinan ia. Onaim nansaaꞌ am es hi mitun-tuin pah-pinan ia in atoran humaꞌ-humaꞌ feꞌ? Sin nak on nai: 21 “Kais amnaaꞌ ia; kais meuk aiꞌ muah nee; kais amreoꞌ ia.” 22 Mes atoorn ein reꞌ naan, suma mansian ii es reꞌ anmoeꞌ sin, he nanoniꞌ mansian ein. Te kaah, atoorn ein naan, suma anꞌator saaꞌ-saaꞌ reꞌ of namneuk. 23 Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ bisa nmoeꞌ natuin atoorn ein naan, sin nak of oniꞌ aiꞌ atoniꞌ anhormaat sin, ma naan sin on reꞌ atoin ahinit, atoniꞌ reꞌ nanaob rais pirsait nok rek-reko, atoin neek aꞌparat, anhaꞌmuiꞌ in tuan aa kuun, ma aꞌbesat reꞌ amakoe-reꞌuf. Te kaah, kahaf! Atoorn ein naan, ka bisa fa he naꞌbaniꞌ mansian ein sin teenb ein ma sin neek ein he nromin he nmoꞌen rais maufinu.

3

1 Uisneno nfee nrair ki ꞌmoin feꞌu, on reꞌ In nmoeꞌ ki mmoni mfain mibua mok Kristus. Oras ia, Kristus antuun On et bare reꞌ mahormaat reꞌuf, et Uisneno In abnapan aꞌneꞌu. Es naan ate, hi ro he mitenab rasi reꞌ anharineb Uisneno In nekan.✡ 2 Mitenab piut-piut anmatoom nok areꞌ rasi reꞌ Uisneno nroim sin. Kais amtoe meu areꞌ rasi reꞌ suma neik marine neu mansian ii in nekan. 3 Natuin hi mmaet oras Kristus anmate msaꞌ. Rarit hi ꞌmonim feꞌu naan, mamut, natuin mmafutu mrair mok Kristus, reꞌ nok Uisneno et sonaf neno tunan. 4 Kristus anmoin et hi neekm ein, ma In anmoeꞌ ki mmoin batuur amsaꞌ. Oras In nkoen On anfain neem, hi mpoi mibu-bua mok Ne ambi pinaꞌ ma krahaꞌ.

ꞌMoni mnaaꞌ, ma ꞌmoin feꞌu

5 Es naan ate, hi ro he mait imporin hi rais sinmakat reꞌ he mmoeꞌ maufinu. On reꞌ: msinmakan mak he mmakaek ma mmakoin karu ka fee-mone fa; msinmakan he mmoeꞌ rais ꞌoemeetn ein; msinmakan he mmoeꞌ mituin hi neekm ein sin roim maufiunt ein; msinmakan he mmoeꞌ maufinu humaꞌ-humaꞌ; ma mikoom he areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii suma njair ho nggoa kuum (te kaah, naan on reꞌ ho mfua, natuin ho mait muꞌrat-ratan rasi ꞌtetaꞌ reꞌ nsiuꞌ napoitan Uisneno). 6 Rasin reꞌ naan es reꞌ nmoeꞌ Uisneno natooꞌ koꞌu, tar antea In of anhukun areꞌ kanan mansian reꞌ ka nromin fa he nneen ma natniin Ee. 7 Unuꞌ te, hi mmoin on naan amsaꞌ, natuin hi neekm ein anmafutun nok rais maufiunt ein.

8 Mes oras ia, hi ro he mait imporin hi rais sinmakat reꞌ he mmoeꞌ maufiunt ein ok-okeꞌ. On reꞌ: toꞌos; neek maputuꞌ; tunu ꞌnekaf; naꞌreꞌuf es in kanan; feef reꞌuf. 9-10 Ma hi es mok es ate, kais ammaputa-kriun. Natuin hi mait imporin hi nekam asinmakat reꞌ he mmoeꞌ maufinu, ma misaitan hi ꞌmonim amnaaꞌ.✡

Ma oras ia hi nsenuꞌ ma mseek ee, mpaek neek feꞌu. Naan on reꞌ atoniꞌ nait inporin in baru mnaaꞌ reꞌ nꞌoemeet ma nakroe, ma npaek baur feꞌu reꞌ kninuꞌ. Uisneno es reꞌ anmoeꞌ naan ki. Ma oras ia In anmoeꞌ ki he mihini mtein Je msaꞌ, ma nmoeꞌ ki he ꞌroo-ꞌroo te humaꞌ meseꞌ on reꞌ In.✡ 11 Anbi ꞌmoin feꞌu ia, hit ka tteek fa es natuin in aon pasun tak, sin reꞌ naan atoin Yahudis, aiꞌ ka atoin Yahudis fa; aiꞌ atoniꞌ reꞌ naꞌheriꞌ, aiꞌ atoniꞌ reꞌ ka naꞌheriꞌ fa; aiꞌ kase; aiꞌ atoniꞌ reꞌ ka nahiin fa atoran harat;* aiꞌ ate; aiꞌ atoin farei. Naan ka maꞌosaꞌ fa. Mes reꞌ maꞌosaꞌ es reꞌ karu sin nmafuut nok Kristus, ma karu In nmoni nbi sin nekak nanan.

12 Uisneno anpiir ma anbetis naan ki, natuin In nneek ki. In sairt ii he hi mjair In tuaf akninuꞌ reꞌ aꞌtetaꞌ naꞌko mansian bian sin. Es naan ate, hi ro he mjair tuaf reꞌ aturun, reꞌ neek reko, neek aꞌparat, neek maꞌnuraꞌ, ma neek sabaar. 13 Hi ro he msabaar es nok es, natuin hi mmakhiniꞌ reko. Karu naꞌko ki anmuiꞌ tuaf naim rasi nok in aok-bian ate, kais mitunuꞌ nekaf. Mes hi ro he mnikan main in sanat naan, ma mfee ne rais saok sanat, nahuum on reꞌ Uisneno annikan nain hi saant ein.✡ 14 Mimnau! Rais manekat, maꞌosaꞌ nneis naꞌko areꞌ kanan rasi bian. Rarit hi ro he mpaek manekat naan anbi hi neekm ein, on reꞌ atoniꞌ npaek tais anbi in aon. Natuin manekat naan, on reꞌ abas reꞌ hit tpaek je he tteun tais arekot. Naan es reꞌ anfuut naꞌmeseꞌ kit.

15 Hit bisa tmarameꞌ tok Uisneno, natuin Kristus. Onaim hi ro he mkonan Kristus In rais rameꞌ he nꞌator hi neekm ein naan amsaꞌ. Fin Uisneno nroim he hi mmoni mbi rais rameꞌ es nok es, natuin hi arki ammafutu mjair aof meseꞌ. Ma hi neekm ein ro he nmuꞌin sukuur piut-piut, natuin In kuun es reꞌ anpiir ma nbetis naan ki arki.

16 Kristus In Kabin ma Prenat sin imsaꞌ ro he nꞌator hi neekm ein ma hi ꞌmoinm ein. Kabin ma Prenat sin naan, nahuum on reꞌ aꞌmuꞌif reꞌ maꞌosaꞌ, reꞌ In nfee sin neu ki. Sin nakriraꞌ ma naruruꞌ ranan he hi bisa mihiin rasi mfaun, mituin Uisneno In tenab. Rarit hi bisa mpaek sin he minoniꞌ ma ammamnaub es nok es. Karu minoniꞌ hi ngguin, kais minoniꞌ sin nok kasar, mes ampaek neek ba-baun reꞌ naheun nok sukuur. Ampaek siit pures-boꞌis sin, siit kninuꞌ sin, ma siit ein reꞌ hi mtui kiim sin he mpures ma mboꞌis Uisneno. 17 Hi reꞌ ia amjari mrair Yesus Kristus In tuaf reꞌ neik In kanan. Onaim mimnau! Fin anbi areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi miꞌuab sin, miꞌuab meik In kanan. Ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin, mmoeꞌ meik In kanan amsaꞌ. Rarit kais amnikan he mmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ meik kanaf naꞌko hi Usiꞌ Yesus Kristus. Ma mtoit makasi piut-piut meu In Amaf, es reꞌ Uisneno.✡

Atoni Kristen sin ro he nmonin on mee, es nok es?

18 Bifee mamoneꞌ! Hi es-es ate ro he mtornaat ma mutniin ho mone, natuin rasi naan pantas neu tuaf reꞌ natuin anrair Yesus Kristus.✡

19 Atoin mafeꞌe! Hi es-es ate ro he mneek hi fee ngguin, ma kais amnimap sai aiꞌ amneek meenb ee.✡

20 Riꞌaan ein! Hi ro he mneen hi mahoint ein anbi areꞌ kanan rasi, fin reꞌ naan es reꞌ anharineb Uisneno In nekan.✡

21 Mahoint ein! Kais miꞌtutuꞌ riꞌaan ein, he sin kais neek ein naꞌoin ein ma nneek menan neu ki.✡

22 Ameput ma ate! Anbi pah-pinan ia, hi ro he mmoeꞌ mituin hi usim anbi areꞌ kanan rasi. Kais oras sin nkius ki te, hi mmeup he hi mipein boꞌis, nnao nasaitan ki te, hi misnaas. Ammeup rek-reko he sin anmarinan. Ammeup areꞌ kanan mepu nok rek-reko, natuin hi mihini mmak, Uisneno es reꞌ ankius ki. 23-24 Hi mmeup saaꞌ-saaꞌ ahaa te, ammeup rek-reko ma mmakoe. Hi ro he mmeup on reꞌ hi mmeup meu hi Usiꞌ Yesus Kristus, ka neu fa meu mansian. Fin hi mtuthae Je. Ma In es reꞌ of anbaras hi maskeet ein sin aafk ein, oras In nfee ki pusaak neu ki. 25 Mes karu hi mmeup ka batuur fa te, In of anhukun ki. Fin In reꞌ naan, ntai rasi te natai ma namneo, ma ka npiir fa humaf.✡

4

1 Aꞌnakaf ma usif! Hi ro he mꞌator hi ameupt ein rek-reko, natai ma namnoon. Mimnau, fin hi msaꞌ ammuiꞌ Usif et sonaf neno tunan reꞌ anꞌator ki.✡

Faineekt ein

2 Hi ro he mꞌonen piut-piut. Ma hi ro he mikeo ma msadaar areꞌ kanan rasi reꞌ hi miꞌuab sin meu Uisneno, ma oras amꞌonen hi neekm ein naan ro he naheun nok sukuur. 3 Kais amnikan he mꞌonen amteek kai, ma mtoit Uisneno he nfei ranan he hai bisa mitoon meu tuaf-tuaf, rasi reꞌ unuꞌ te maꞌnifaꞌ anmatoom nok Kristus. Mimnau, au ꞌtaam bui reꞌ ia, natuin au utoon ꞌeu tuaf sin anmatoom nok Kristus. 4 Amꞌonen he au bisa utoon ma ꞌboot-beon Rais Reko naan tar namnuut, maut he tuaf fatuf reꞌ anneen ma antoup Goe, bisa nahiin ma nakeo Goe kninuꞌ.

5 Ammoin namnoon ambi tuaf-tuaf reꞌ ka npirsain fa feꞌ neun Kristus sin sonak ma sin atnanak. Ampaek tabu ma eti rek-reko reꞌ Uisneno anfee je neu ki.✡ 6 Karu hi miꞌuab ate, miꞌuab meik haan ba-baun nok neek aꞌparan he antoom atoniꞌ in nekan. Kais sin nrenan ma nbosan hi uab ein naan. Ampaek uab reko batuur-batuur, he hi bisa mitaah sin rek-reko, karu anmuiꞌ tuaf nataan ki.

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

7 Naiꞌ Tekikus of neit. Rarit in of anpeo ma naretaꞌ ki au kberok anbi bare ia. In reꞌ naan, hai aok-bian reꞌ hai mneek, reꞌ naꞌkiiꞌ anbi tuthaes neu Uisneno Iin na. Unuꞌ te, in nok kau minaob Uisneno In mepu.✡ 8 Au ꞌreek ma ꞌhaef ee neit neu naan, he in bisa nhaꞌtain hi neekm ein naan, ma bisa anpeo ma naretaꞌ ki saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmatoom nok kai anbi bare ia.✡ 9 Au ꞌreek naiꞌ Onisimus anfain neit he nok naiꞌ Tekikus amsaꞌ. In reꞌ naan, hi ja kiim. Sin nua sin naan, of anpeon ma nareet ein saaꞌ-saaꞌ reꞌ anjari nrair anbi bare ia.✡

10 Naiꞌ Aristarkus ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki. Sin nataam ee es bui nabua nok kau. Naiꞌ Barnabas in oirf es, kaan ee naiꞌ Markus, ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ. Unuꞌ te, au ꞌbaꞌan ꞌain, karu naiꞌ Markus anfain neem ankius ki te, amtoup goe rek-reko.✡ 11 Naiꞌ Yesus, (reꞌ hit teek ee msaꞌ tak “Naiꞌ Yustus”) ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ. Naꞌko partei ngguin ok-okeꞌ reꞌ nanaob Uisneno In mepu, suma tuaf teun nggoah reꞌ anjarin atoni Kristen naꞌko uuf ma nonot Yahudi. Ma sin reꞌ ia, es reꞌ anhaꞌtain au nekak.

12 Hi partei naiꞌ Epafras es ia msaꞌ. In ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu ki msaꞌ. In njair Yesus Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ. In nꞌonen maꞌtaniꞌ fai-manas ma anteek ki, ma ntoit Uisneno he nhaꞌtain ki, namtisib ki, ma nmoeꞌ ki he hi mihiin batuur-batuur In romin.✡ 13 Au utoon ꞌain ki mꞌak, naiꞌ Epafras naan anmeup maꞌtain ꞌeen neu ki, ma neu atoni Kristen sin et kota Laodikia ma kota Herapolis.

14 Haan tabes ma haan buseet naꞌko naiꞌ Demas, ma dokter Lukas, reꞌ hit aok-bian manekat sin.✡

15 Au ꞌsonuꞌ haan tabes ma haan buseet ꞌeu aok-bian apirsait ein reꞌ abitan kota Laodikia. Kais amnikan he msonuꞌ au haan tabes ma haan buseet meu ain Nimfa ma apirsait ein reꞌ natiꞌ te nabuan anbin in umi.

16 Karu hi abit Kolose arki amrees amrair surat reꞌ ia te, amsoun ee nkoon meu apirsait ein kota Laodikia he sin bisa nresan amsaꞌ. Ma hi ro he mrees surat reꞌ au ꞌsonuꞌ ꞌiit ee ꞌeu sin amsaꞌ.

17 Mimnaub naiꞌ Arkipus am mak, “Ho kais amnikan he munaob piut ho mepu tar namsoup, mepu reꞌ ho mtoup goe naꞌko Uisneno.”✡

18 Kais amnikan, sin nataam kau et bui ia feꞌ.

Au ꞌtoit he Uisneno nakriraꞌ ma naruruꞌ In nekan arekot neu ki arki.

Amkius kiim, surat reꞌ ia, au ꞌteken ma ꞌnene, ꞌeik kuuk au ꞌnimak,

Haan tabes ma haan buseet naꞌko kau, tua.

Naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:7 Kolose 4:12, Naiꞌ Filmon 23

✡ 1:14 Efesus 1:7

✡ 1:18 Efesus 1:22-23

✡ 1:20 Efesus 2:16

✡ 2:12 Roma 6:4

✡ 2:13 Efesus 2:1-8

* 2:14 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak, “Mes In nnoes nain hit hukun sin, natuin In nkuus naan sin anbin Kristus In hau nehe.”

✡ 2:14 Efesus 2:15

✡ 2:16 Roma 14:1-6

✡ 2:19 Efesus 4:16

✡ 3:1 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 3:9-10 Efesus 4:22

✡ 3:9-10 Retaꞌ Ahun-hunut 1:26, Efesus 4:24

* 3:11 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak, “atoin Barbar ma atoin Skutias”. Sin nteek atoin Barbar naan, atoin kase reꞌ ka ntaam fa nbi prenat pah Roma sin kuasa. Ma sin nteek atoin Skutias naan, atoin maufinu reꞌ ka nahiin fa atoran harat.

✡ 3:13 Efesus 4:2,32

✡ 3:17 Efesus 5:19-20

✡ 3:18 Efesus 5:22, 1 Naiꞌ Petrus 3:1

✡ 3:19 Efesus 5:25, 1 Naiꞌ Petrus 3:7

✡ 3:20 Efesus 6:1

✡ 3:21 Efesus 6:4

✡ 3:25 Efesus 6:5-8, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:17, Efesus 6:9

✡ 4:1 Efesus 6:9

✡ 4:5 Efesus 5:16

✡ 4:7 Haef ein sin Retaꞌ 20:4, 2 Naiꞌ Timotius 4:12

✡ 4:8 Efesus 6:21-22

✡ 4:9 Naiꞌ Filmon 10-12

✡ 4:10 Haef ein sin Retaꞌ 19:29, 27:2, Naiꞌ Filmon 24, Haef ein sin Retaꞌ 12:12,25, 13:13, 15:37-39

✡ 4:12 Kolose 1:7, Naiꞌ Filmon 23

✡ 4:14 2 Naiꞌ Timotius 4:10-11, Naiꞌ Filmon 24

✡ 4:17 Naiꞌ Filmon 2

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Naiꞌ Paulus in surat ahunut

neu apirsait ein abitan Tesalonika

1 Tesalonika

1

Tabe ma haan buseet

1 Haan tabes naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, ma au partein naiꞌ Silas ma naiꞌ Timotius.

Surat reꞌ ia, hai msoun ee neu ki arki too sraniꞌ et kota Tesalonika. Hi es reꞌ ampiir kiim ranan he mituin hit Amaꞌ Uisneno, ma mituin hit Usiꞌ Yesus Kristus.

Hai mtoit Uisneno he nakriraꞌ In nekan reok goe neu ki, he hi mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.✡

Naiꞌ Paulus antoit makasi, natuin abitan Tesalonika npirsain piut

2 Hai misaeb makasi piut-piut meu Uisneno, natuin hi pirsait naan. Fai-manas hai mꞌonen ma mteek ki ok-okeꞌ. 3 Hai mimnau piut-piut meu areꞌ mepun reꞌ hi mmoeꞌ sin, natuin hi mpirsai Uisneno ma mneek Ee. Hi mtahan piut-piut ambi areꞌ mepun naan, natuin hi mharap ma mifnekan meu Usif Yesus. Hai meik sin piut-piut meu Uisneno In human ma In matan, reꞌ hit Amaꞌ.

4 Aok-bian arki! Hai mihiin mak Uisneno nneek ki. Etun In npiir ma nbeit naan ki njair In nonot-asar. 5 Neon goes ii, oras hai iim meu Tesalonika, hai mitoon ki Uisneno In Rais Reko. Oras naan, hi mneen hai uab ein rek-reko. Hi ka mneen ahaa fa, mes hi miit kiim Uisneno In kuasan amsaꞌ naꞌko In Asmaan Akninuꞌ. Rasin reꞌ naan, es reꞌ anmoeꞌ ki ma hi mtoup Usiꞌ In Rais Reko batuur-batuur. Oras naan, hi miit meik hi matam, hai ꞌtokom ma hai ꞌnaom mak, hai mmoeꞌ on mee, he hi mihiin batuur-batuur Usiꞌ In ranan. 6 Natuin hi mroim ma mpiir he mituin Uisneno In romin, es naan ate hi mmoin mituin hai ꞌtopeꞌ, ma mmoin mituin Usif Yesus In aꞌtopeꞌ. Mes oras hi mtoup Rais Reko, nmuiꞌ tuaf reꞌ nasusab ki. Maski on naan amsaꞌ, hi neekm ein naan ka naꞌoin ein fa, natuin Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee, nfee ki neek marinet.✡

7 Nok ranan naan, hi mikriraꞌ ꞌtopeꞌ meu apirsait ein ok-okeꞌ abitan propinsi Makedonia ma propinsi Akaya. 8 Mes ka reꞌ naan anmees fa. Uisneno In Rais Reko naan nasiin on ma nanaob on naꞌko ki hi abit Tesalonika naan, antea mee-mee. Onaim hai he miꞌuab saaꞌ antein, natuin biak ein okeꞌ anneen anrair hi neek pirsait meu Uisneno. 9 Anbi mee-mee jah, biak ein nareet ein nak, unuꞌ te hi mtoup kai nok rek-reko. Rarit hi mait imporin hi fuat ein naan, ma miꞌteꞌun hi neekm ein naan ma mituin Uisneno reꞌ amneot ma amnonot. Natuin hi reꞌ naan of amjair Uisneno Amonit Iin ja ki. 10 Sin imsaꞌ nareet ein nak, hi feꞌ mpa-pao Uisneno In Anah, Naiꞌ Yesus, he nkoen On neem naꞌko sonaf neno tunan. Neon goes ii, biak ein naꞌmaet Je, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Karu Uisneno nroim he nhukun mansian ii te, Usif Yesus es reꞌ of ansoi nafetin naan kit naꞌko toꞌos Uisneno.

2

Naiꞌ Paulus namnau in mepu nbi Tesalonika

1 Aok-bian arki! Hi arki mihiin, oras hai iim ma mmepu mbi Tesalonika te, hai ka mporin fa hai suus-haet naan ruum-ruum. 2 Hi mimnau msaꞌ, oras hai ka iim fa feꞌ ambi kota Tesalonika te, abitan kota Filipi sin nasusab ma nhaꞌmuꞌi nrair kai. Mes Uisneno nhaꞌtain kai, he hai mibrain he mitoon Uisneno In Rais Reko meu ki, maski too mfaun ein anmusun kai.✡ 3 Oras naan, hai meik Rais Reko meu ki mbi kota Tesalonika, hai ka meik fa noniꞌ reꞌ neik ki neu raan amreꞌut. Hai ka iim fa he miboo, aiꞌ mputa-kriu ki.

4 Oras naan, hai iim nok neek akninuꞌ ma mneꞌo. Uisneno neikn On anruur ma nreek kai, he hai meik Rais Reko meu ki. Hai ka mroim fa he mhariin mansian ii in nekan, mes hai mroim he mhariin Uisneno In nekan, natuin In es reꞌ ansuuꞌ hai neekm ein nak, namneo aiꞌ npeun.

5 Hi mihini msaꞌ mak, hai ka mkopoꞌ ki fa, saaꞌ antein he maim ranan he mipein roit naꞌko ki. Uisneno nahiin nain hai neekm ein. 6 Hai mmepu msaꞌ, ka neu fa he mipein boꞌis naꞌko mansian, aiꞌ naꞌko ki, aiꞌ naꞌko biak ein. 7 Hai reꞌ ia, Kristus In haef ein. Hai mmuiꞌ hak he mmoeꞌ jom on reꞌ aꞌnaet ein, mes hai ka neu he maiks om fa on reꞌ naan. Oras naan, hai mmoeꞌ jom on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ natua nok ki.* Hai mikriraꞌ msaꞌ rais manekat meu ki, on reꞌ bifee asusuꞌ riꞌanaꞌ. 8 Hai ka iim fa neu haa he mfee ki Rais Reko, mes hai mnonaꞌ ki hai tuam ein ii ok-okeꞌ, natuin hai mneek miis ki.

9 Aok-bian arki! Hi of mimnau feꞌ amsaꞌ, hai mmeup fai-manas nok maꞌtaniꞌ, he hai mitaah ma misaah kiim hai ꞌmonim naan. Hai ka misusab ki fa, oras hai meik Rais Reko naan meu ki. 10 Hi arki miit ma msaksii, ma Uisneno njair saksii msaꞌ nak, oras hai mok ki apirsait ein abitan bare naan, hai mmoin nok neek akninuꞌ ma mneꞌo, ma ka mmoeꞌ fa sanat meseꞌ msaꞌ. 11 Hi mihiin mak, hai mꞌurus ki ok-okeꞌ on reꞌ aam honiꞌ nꞌurus in aanh ein, 12 es reꞌ hai mhaꞌtain hi neekm ein, mimnaub ki nok rasi humaꞌ-humaꞌ, ma mfuir ki, he hi mmoin nok reko ma mharineb Uisneno In nekan. Fin In reꞌ anjair Usif, es reꞌ noꞌen ki he mtaam amjair In nonot-asar, ma mipein sapaaf ambi In pinan ma krahan amsaꞌ.

Uisneno nmeup et hi neekm ein

13 Hai misaeb makasi ka natfeek niit fa meu Uisneno, natuin oras hi mneen Rais Reko naan miꞌko kai, hi ka mtoup fa mansian ii in uaban, mes hi mneen ma mtoup Uisneno In Uaban. In es reꞌ neikn On anmepu mbi hi neekm ein naan sin naank ein.

14 Aok-bian arki! Hi feꞌ mmurai mituin Uisneno In ranan, mes hi aom-bian sin reꞌ hi mok sin pah meseꞌ, nasusab ki. Nok ranan naan, hi mnaben miit amsaꞌ mok apirsait ein propinsi Yudea, reꞌ sin napenin susat ma haꞌmuꞌit naꞌko sin atoin Yahudis kuuk, natuin sin npirsain neun Yesus Kristus.✡

15 Anmuiꞌ atoin Yahudis reꞌ ka ntoe natuin fa Uisneno In romin. Etun oras Uisneno nreek haefan In mafefa kniunꞌ ein neman neu sin ite, sin nasusab ma nhaꞌmuiꞌ sin, ma naꞌmaet sin. On naan amsaꞌ, sin naꞌmaet Usif Yesus. Oras ia, sin namin ranan he ntitar napoitan kai ntein. Sin nmusun nok sekau-sekau goah. Natuin areꞌ kanan rasin naan, etun Uisneno ka nroim sin fa.✡ 16 Rais jes antein, sin nmoꞌen ekat humaꞌ-humaꞌ, he hai kais meik Uisneno In Rais Reko ia meu tuaf ambi pah bian antein. Atoin Yahudis sin ka nromin fa he Usiꞌ nsoi nafetin tua ꞌtetaꞌ. Nok ranan naan, sin ntao sin saant ein naꞌunuꞌ ma naꞌtuup ok piut. Etun Uisneno natooꞌ ma nhukun sin.

Naiꞌ Paulus anroim he nateef nok apirsait ein abitan Tesalonika antein

17 Aok-bian arki! Maski oras ia hit tmakaꞌroon, mes hit neek ein kais on reꞌ naan. Hai maim oras, he karu reko te, hai mfain iim amtein he miteef mok ki, natuin hai mimnau ki reꞌ-reꞌuf. 18 Au kuuk, au ꞌsobaꞌ ufan-fain he ꞌeit iꞌkius ki, mes niut reuꞌf ein sin aꞌnaakt ee, nꞌekaꞌ kau piut. 19 Hi mihiin mak, nansaaꞌ am es hai he iim amkius ki? Hai he iim, natuin hai mharap ma mifnekan meu ki. Hi es reꞌ mhariin ma miꞌnaeb hai neekm ein. Fin sekau ntein es reꞌ nnaaꞌ naher-heran Usif Yesus In kanan, karu ka hi fa! Karu hit Usiꞌ ankoen On anfain neem, hai mibeiꞌ he miꞌaitiꞌ hai ꞌnaakm ein, natuin hi raism ein naan. 20 Batuur! Hi es reꞌ miꞌnaeb hai neekm ein ma mhariin kai.

3

Naiꞌ Paulus nafeek he nreek naiꞌ Timotius he nnao neu Tesalonika

1-2 Hi mihini te, noo goah! Neon goes ii, oras hai misaitan ki mbi naan, ka natuik ma natai fa nok hai romim. Hai neekm ein anmariin anmaten he iim amkius ki, mes ka njair fa. Aꞌroo-ꞌroo te, hai ka mibeꞌi mtein fa goen, etun hai mifeek he mreun naiꞌ Timotius neit inkius ki. Mes au ꞌok naiꞌ Silas mibaar ambi kota Atena. Naiꞌ Timotius naan, hai aom-bian. In reꞌ naan, hai partei ja nbi mepu reꞌ hai mibua oras hai minaob Yesus Kristus In Rais Reko. Hai mreek ee neit he in nanoniꞌ ki ma nhaꞌtain ki, he hi rais pirsait meu Uisneno naan naꞌkiiꞌ ma naheer antein.✡ 3 Nok ranan naan, karu hi mipein susat, hi neekm ein naan ka naꞌoin ein fa. Ampooh ma mnaaꞌ miher-heran hi rais pirsait naan. Fin hi mihiin mak, apirsait ein neun Kristus, ro tebes of napenin susat on reꞌ naan. 4 Neon goes ii, oras hai mok ki feꞌ, hai mimnaub main ki mmak, tuaf-tuaf reꞌ npirsai neu Usif Yesus, of napenin susat humaꞌ-humaꞌ. Oras ia, areꞌ kanan susat naan, anjarin nrarin, aiꞌ on mee?

5 Natuin au ꞌsusa ꞌmaet ꞌok hi ꞌtokom ma hi ꞌhakem, es naan ate au ꞌreek naiꞌ Timotius neit neu Tesalonika, maut he hai mipein hanaf nak, hi mpirsai piut feꞌ meu Uisneno, aiꞌ kaah. Natuin au neek ii nabait imsaꞌ, kais-kaisaꞌ niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe neem ma nfuir ki he hi maikoit Uisneno. Karu njair on naan ate, hai mepu neno naan, ruum am parsuum!

Naiꞌ Timotius nfain neem ma neik hanaf naꞌko apirsait ein abitan Tesalonika

6 Oras ia, naiꞌ Timotius anfain neem een naꞌko Tesalonika, ma neik hanaf reꞌ nhariin kai. In nareet am nak, hi mpirsai piut meu Kristus, ma mmaneek piut. Rarit in natoon am nak, hi mimnau kai msaꞌ, on reꞌ hai mimnau ki.✡

7-8 Aok-bian arki! Maski hai abit ia mnaben maꞌfenaꞌ natuin hai mipein susat humaꞌ-humaꞌ ka kreꞌ-reꞌo fa, mes naiꞌ Timotius in neik rais haan maut batuur-batuur neu kai. Natuin rasi naan, oras ia hai mihiin mak, hi mpirsai Uisneno piut-piut ma mmafuut reko mok Ne.

Naiꞌ Paulus anꞌonen anteek too sraniꞌ abitan Tesalonika

9 Onaim hai misaeb sukuur makasi kouꞌ-koꞌu meu Uisneno nok neek marine, natuin hi mituin Ee piut. 10 Hai mꞌonen fai-manas, he reko te, hit arkit bisa tateef attein. Hai he minoniꞌ minokab ma mimtisib meu ki Uisneno In raan aꞌhonis.

11 Hai mharap ma mifnekan hai teenb ii meu hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ anfei ranan, he hai iim miteef mok ki mtein. 12 Hai mtoit he Uisneno nmepu nbi hi neekm ein he hi rais maneekt aan nanaob on piut. On naan amsaꞌ, mok hi aom-bian sin ok-okeꞌ, on reꞌ hai mneek ki msaꞌ. 13 Nok ranan naan, Uisneno nhaꞌtain ki, he mmoin nok neek amneꞌo ma kninuꞌ, tar antea Usif Yesus ankoen On anfain neem nok Iin na, hi mhaek mok amsaꞌ ambi hit Ama Uisneno In human ma In matan, ma hi ka misaah ma mroi meik fa sanat meseꞌ msaꞌ.

4

Aꞌmonit reꞌ anharineb Uisneno In nekan

1 On nai, aok-bian arki! Hai mtoit ma miꞌpaen meu ki, he hi mmoin ma mharineb Uisneno In nekan, on reꞌ hai minoniꞌ ki oras naan. Batuur, hi mmoin mituin sin oekꞌ een, mes natuin hit ttaam atjair nonot-asar teu Usif Yesus, es naan ate, hai mtoit ki he hi maim ranan maꞌtaniꞌ ntein. 2 Hi arki mihini mrair saaꞌ-saaꞌ reꞌ hai minoniꞌ ki sin, ampaek Usif Yesus In kuasan. 3 Uisneno In roimn ii on nai: ammoni kninuꞌ! Kais amꞌoemeet. Tait iꞌtopeꞌ on reꞌ: kais ammakaek ma mmakoin karu ka fee-mone fa. 4 Hi ro he mꞌator mihiin hi tuam ein kiim he mmoni kninuꞌ, tar antea biak ein anhormaat ki.* 5 Kais ammoin mituin hi tenab amreꞌut reꞌ anpoi naꞌko hi neekm ein naan, on reꞌ biak ein reꞌ ka nahiin fa Uisneno. 6 Kais anmuiꞌ tuaf reꞌ he niis anmees kuun ma naim ranan he narukib apirsait ein neu Uisneno. Natuin Uisneno naan, hit Usiꞌ reꞌ of anbaras amreuꞌt ein ok-okeꞌ. Rasin reꞌ ia, hai mitoon sin neu ki fani-fani, ma mimnaub main ki sin naꞌko oras unuꞌ naan. 7 Fin Uisneno noꞌen anrair kit he tjair Iin na. In sairt ii, hit ro he tmoni te, takninuꞌ, ka tꞌoemeet, ka on fa tuaf-tuaf reꞌ anmakonin rafuꞌ-rafuꞌ. 8 Nok rasi naan, sekau-sekau reꞌ ka natuin fa noniꞌ ia, in ka npenan kai fa, mes in npenan Uisneno reꞌ anfee nrair In Asmaan Akniunꞌ ee neu ki.

9 Anbi au teenb ii te, au kais aꞌtui ufaniꞌ ꞌeu ki rasi reꞌ anmatoom nok rais manekat anbi hi apirsait bare naan, natuin Uisneno neikn On nanoniꞌ ki mnak, hi ro he mmaneek es nok es. 10 Hai mneen amrair mak, hi mneek hi aom-bian sin abitan propinsi Makedonia naan. Mes aok-bian arki! Oras ia, hai mtoit ki, he hi mmaneek amtein mok tuaf bian amsaꞌ. 11 Maim ranan he hi ꞌmoinm ein mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. Kais amseit-seitn om meu biak ein sin rasin, mes es-es ate mꞌurus kuum ho rasi. Hi ro he maim mepu-reꞌot he mipeni mnahat natuin hi maskeet aa kuum. Kais amharap ma mifnekan meu biak ein. Rasi ia hai mimnaub ee meu ki naꞌko neon goes ii. 12 Karu hi mmoin on reꞌ naan ate, hi ka misaeb fa maꞌfenaꞌ meu biak ein. Of tuaf-tuaf reꞌ ka npirsain fa neun Kristus niit hi ꞌmoinm ein on naan ate, sin nak, “Aijoo! Apirsait ein neu Usif Yesus, sin aꞌmoink ein mneꞌo batuur!”

Rasi reꞌ anmatoom nok Usif Yesus he nkoen On anfain neem

13 Oras ia, aok-bian arki! Au he utoon ki rais jes, maut he hi mihiin batuur anmatoom nok amaets ein. Hit arkit tahiin tak, amaets ein of anmonin nfanin. Onaim karu anmuiꞌ tuaf naꞌko Usif Yesus Iin na nmaten, hi kais misusab hi tuam ein naan, on reꞌ biak ein reꞌ ka nahiin fa nak, amaets ein of anmonin nfanin. 14 Natuin hit tahini trair tak, Naiꞌ Yesus anmaet, mes rarit Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Onaim karu on naan ate, of Uisneno namonib nafaniꞌ areꞌ amaets ein amsaꞌ reꞌ anpirsai nrarin, ma nabuabaꞌ sin nok Usif Yesus.

15-17 Karu Usif Yesus ankoen On anfain neem, In nsaun neem naꞌko sonaf neno tunan neu pah-pinan, of anmuiꞌ hanaf reꞌ naprenat nok maꞌtaniꞌ. Rarit ameupt ein sonaf neno tunan sin aꞌnaakt ee naprenat sin he nfuun toꞌis. Rarit Uisneno Iin na reꞌ nmate nrarin, of anmonin nfanin. Rarit sin, nok hit amoint ii, taꞌait ok atsae teu nope, he hit ar-arkit tseun Usif Yesus In amneman naan. Rarit hit arkit atmoin tabu-bua piut tok Ne.✡

Hi mneen mirek-rekoꞌ, natuin saaꞌ reꞌ au utoon ki sin reꞌ ia, Uisneno neikn On naꞌuab sin. 18 Nok ranan naan, hi ro he mpaek noniꞌ reꞌ ia, he mmahaꞌtanin es nok es.

5

Mibarab he mseun Usif Yesus In amneman

1 Aok-bian arki! Hai kais amtui he mitoon meu ki mmak, Usiꞌ In amneman naan, nateef jam fauk, aiꞌ fuun ii ntaam neno fauk. 2 Natuin hi arki mihini mmak, In amneman naan nok askeken, on reꞌ abakat reꞌ antaam nabaak oras fai.✡ 3 Oras naan, of mansian ein anmonin nbin mamut ma taininaꞌ, mes nok askeken ate, sin napenin siraak. In amneman naan, nahuum on reꞌ bifee maꞌapuꞌ, nok askeken ate, meen mahoint ii ntea. Karu rasi naan anboor ate, hit he ttorak atteinꞌ ee on mee? On naan amsaꞌ, hit Usiꞌ In amneemn ii, on reꞌ naan.

4-6 Aok-bian arki! Kais-kaisaꞌ In amneman naan napein ki on reꞌ abaakt ii ntaam neu umi nbi oras fai atnanas, nateef hi mtuup amfiin. Hi kais on reꞌ naan! Hit ka tmoin fa et meisꞌookn ii nanan, on reꞌ biak ein reꞌ antupan nfinin feꞌ. Natuin hit es reꞌ atpirsai trair teu Naiꞌ Yesus, atmoni trari tbi meꞌu, mibarab hi tuam ein naan he mseun Goe, ma mpanat mirek-rekoꞌ hi tuam ein naan. Rasin reꞌ ia, hi mihini mrair sin. 7 Fin karu ttuup ate, ttuup oras fai. Ma tbukae raur mafu te, tbukae oras fai. 8 Mes hi kais on reꞌ naan, natuin hit reꞌ ia, tmoni trair tbi meꞌu. Hi ro he mpanat hi tuam ein naan. Karu hi mpirsai piut-piut meu Uisneno, ma mmaneek es nok es, naan on reꞌ sorarus reꞌ npaek baur besi reꞌ npafaꞌ naan in aꞌbasan. Ma karu hi mharap ma mifnekan piut-piut meu Usif Yesus reꞌ anpafaꞌ ma npanat ki naꞌko Uisneno In toꞌos, naan on reꞌ sorarus reꞌ naꞌsobeꞌ ꞌsoeb besi.✡

9 Uisneno ka npiir kit fa he hit tapein In hukun. Mes In npiir ma nbeit kit he hit tapeni ꞌhonis, natuin hit tpirsai teu Yesus Kristus, hit Usiꞌ. 10 Fin In nmaet he nsenuꞌ ma nsekaꞌ kit. Onaim karu In nkoen On anfain neem, hit of atmoin tok Ne nabar-baar, maski hit tmate trair, aiꞌ tmoin feꞌ.✡ 11 Nok rasi naan, ampaek au uabk ein reꞌ ia, he mmafainekan ma mmahaan maun es nok es, on reꞌ hi mmoeꞌ je oras ahunut.

Naiꞌ Paulus anfee noniꞌ neu jemaꞌat Tesalonika

12 Aok-bian arki! Mimnau he mhormaat sin ainaꞌ-amaꞌ reꞌ ntaman amepu krei he natuuk ki. Fin sin reꞌ naan, anmepun maꞌtaniꞌ neu ki, ma namnaubaꞌ ki he hi kais mistuun, mispae, ma mtaikoib. 13 Amfiit ma mbaab sin nok hi rais manekat, natuin sin nmepun maꞌtaniꞌ neu ki. Ammoni mbi mamut ma rais rameꞌ es nok es.

14 Aok-bian arki! Anmuiꞌ rasi bian feꞌ reꞌ hai he mimnaub ki sin, on nai: tuaf-tuaf reꞌ napehen, sero mpaesaꞌ sin he sin nmepun batuur-batuur. Mee ja in neekn ee nabait, mhaꞌtain je. Mee ja nꞌore te, ampeis je. Rarit amneek amnaun meu too mfaun.

15 Mimnau! Kais ambaras ꞌmoeꞌ amreꞌut nok ꞌmoeꞌ amreꞌut. Mibarab hi tuam ein naan he mmoeꞌ rais reko meu areꞌ too mfaun. Kais ammoeꞌ reok goah meu hit aok-bian sin kuuk, mes meu tuaf bian amsaꞌ.

16 Mibarab hi neekm ein naan he mmarinan piut-piut. 17 Amꞌonen fai-manas. 18 Anmuiꞌ saaꞌ-saaꞌ aah, et susat aiꞌ marinet, misaeb sukuur ma makasi meu Uisneno. Fin Uisneno anroim nok ꞌmoꞌet on reꞌ naan neu sekau-sekau reꞌ natuin Yesus Kristus.

19 Kais amꞌekaꞌ Uisneno In Asmaan ee In mepun. 20 Karu anmuiꞌ apirsait es nak, in napein hanaf naꞌko Uisneno, kais mismeur ee! 21 Hi ro he mparikas mirek-rekoꞌ hanaf naan, he naꞌ hi mihiin mak, batuur naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Uisneno, aiꞌ kaah? Karu batuur ate, mituin. 22 Mes miꞌrobaꞌ hi tuam ein naꞌkon ꞌmoeꞌ amreuꞌt ein ok-okeꞌ.

Naiꞌ Paulus natuꞌub in surat

23-24 Au ꞌonen aꞌtoit Uisneno he nakninuꞌ hi neekm ein ma hi ꞌmoinm ein ok-okeꞌ. In es reꞌ bisa nmoeꞌ kit he hit tmoni tbi mamut ma rais rameꞌ es nok es. Nok ranan naan, oras hit Usiꞌ Yesus Kristus ankoen On anfain neem, naꞌ hi bisa mhake mbi In human ma In matan, meik hi aom ein, hi neekm ein, ma hi smaanm ein, reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ. Batuur! Natuin Usif Yesus In es reꞌ noꞌen ma nnapen ki mjair In nonot-asar naan, In ka napoi fa. Saaꞌ reꞌ In naꞌuab ee te, In nmoeꞌ je ma njair. Rarit In neik ki mnao meu Uisneno In human ma In matan nok akninuꞌ.

25 Aok-bian arki! Kais amnikan kai mbi hi onen.

26 Au ꞌtoit ki he mfee hai haan tabes ma manekat meu Uisneno In too srain ein et bare naan, joo!

27 Au ꞌtoit ki ꞌeik Usif Yesus In kanan, he mrees au surat reꞌ ia meu jemaaꞌt ein ok-okeꞌ.

28 Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

On reꞌ naan, tua.

Saloom,

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1 Haef ein sin Retaꞌ 17:1

✡ 1:6 Haef ein sin Retaꞌ 17:5-9

✡ 2:2 Haef ein sin Retaꞌ 16:19-24, 17:1-9

* 2:7 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak νήπιοι (neipioi) “riꞌanaꞌ kruꞌuf”. Ma tuis bian antein nak ἤπιοι (eipioi) “neek manuraꞌ”.

✡ 2:14 Haef ein sin Retaꞌ 17:5

✡ 2:15 Haef ein sin Retaꞌ 9:23,29, Haef ein sin Retaꞌ 13:45,50, Haef ein sin Retaꞌ 14:2,5,19, Haef ein sin Retaꞌ 17:5,13, Haef ein sin Retaꞌ 18:12

✡ 3:1-2 Haef ein sin Retaꞌ 17:15

✡ 3:6 Haef ein sin Retaꞌ 18:5

* 4:4 Uab Yunani in uab tukaꞌ ia nak, “Hi ro he mkikin hi σκεῦος (skeuos) ‘bare’ kiim”. Kata σκεῦος (skeuos) reꞌ ia, biasa te, in aꞌmoufn ii nak ‘bare’, ‘aok’, aiꞌ ‘tuak’. Mes bian nak anbi eraꞌ reꞌ ia, skeuos in aꞌmoufn ii nak ‘fee’. Nok ranan naan, eraꞌ reꞌ ia in aꞌmoufn ii bisa nak, “mmoni kninuꞌ mok ho fee”.

✡ 4:15-17 1 Korintus 15:51-52

✡ 5:2 Naiꞌ Mateos 24:43, Naiꞌ Lukas 12:39, 2 Naiꞌ Petrus 3:10

✡ 5:8 Naiꞌ Yesaya 59:17, Efesus 6:13-17

✡ 5:10 1 Tesalonika 4:13-18

2 Tesalonika

1

2

3

Naiꞌ Paulus in surat no nuan

neu apirsait ein abitan Tesalonika

2 Tesalonika

1

Tabe ma haan buseet

1 Tabe ma haan buseet naꞌko au naiꞌ Paulus kau, ma au partein naiꞌ Silas ma naiꞌ Timotius.

Surat reꞌ ia, hai msoun ee neu ki arki too sraniꞌ abitan kota Tesalonika. Hi reꞌ naan, es reꞌ ampiir he mituin hit Amaꞌ Uisneno, ma mituin hit Usiꞌ Yesus Kristus.✡ 2 Hai mtoit he Sin nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, maut he hi mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus antoit makasi neu Uisneno

3 Aok-bian arki! Hai ro he mtoit makasi piut-piut meu Uisneno, natuin hi rais pirsait naan maꞌtaniꞌ piut meu Ne, ma hi rais maneekt aan amsaꞌ maꞌtaniꞌ piut. 4 Es naan ate, hai mitoon meu Uisneno In jemaaꞌt ein ambi mee-mee anmatoom nok ki. Hai mitoon am mak, maski biak ein anteir hae ki ma nhaꞌmuiꞌ ki, mes hi maran ma mtahan ambi hi rais pirsait naan.

5 Rasin reꞌ ia nakriir ok am nak, Uisneno of nafeek hi rais je te, natai. Fin haꞌmuꞌit reꞌ hi misaah ee oras ia, ro pantas neik ki mtaam amjair Uisneno Iin na. In reꞌ naan, hi Usif. 6 Kais mimtau, natuin Uisneno naan, atai rasi. Amkius! In of anbaras neu tuaf-tuaf reꞌ anhaꞌmuiꞌ ki. 7 In of nait nain haꞌmuiꞌt ein reꞌ hi misaah sin naan amsaꞌ. In of anmoeꞌ neu kai on naan amsaꞌ.

Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ of anjarin oras Usif Yesus ansaun neem, nok In ameup maꞌtain ein naꞌko sonaf neno tunan. 8 Sin of ansaun neman nbin ai piin koꞌu. In nbaras sin arsin reꞌ ka nromin fa he nahiin Uisneno, ma reꞌ ka nromin fa he natuin Usif Yesus In Rais Reko. 9 In nfee hukun maineun besi reꞌ nabar-baar neu sin arsin, tar antea sin nreꞌun nkonon. In nriuꞌ napoitan sin naꞌkon In human ma In matan, he sin kais annaben antein In kuasan reꞌ anpiin ma nakraah reꞌ naan.✡ 10 Mes oras In ankoen On anfain neem, areꞌ apirsait ein nanaib ma naꞌrat-ratan In kanan, ma nhormaat Ee. Hi of ambi apirsait ein sin atnaank ein amsaꞌ, natuin hi amtoup Rais Reko, reꞌ neon goes ii hai mitoon ki je naan.

11 Es naan ate, hai mꞌonen fai-manas ma mteek ki mbi hai onen, maut he Uisneno nkius ki nak, hi ro pantas he mjair In nonot-asar. Hai mtoit he In nfee In kuasan amsaꞌ neu ki, he hi bisa mmoeꞌ areꞌ rais reko mituin saaꞌ reꞌ hi mifeek he mmoꞌe, ma mituin saaꞌ reꞌ hi mpirsai. 12 Karu hi mmoin nok ranan reꞌ naan ate, of biak ein nait naꞌratan Usif Yesus In kanan. Ma hi of mipein boꞌis ma mnaikas amsaꞌ, natuin hi mituin Ee. Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ of anjarin, natuin hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus, Sin neek rekon.

2

Amaufiun reuꞌf ee neem feꞌ, naꞌ Usif Yesus ankoen On anfain neem

1 Aok-bian arki! Hai he mitoon meu ki rasi anmatoom nok hit Usiꞌ, Yesus Kristus, In oras reꞌ he nkoen On anfain neem, ma oras hit arkit tabua tok Ne.✡ 2 Kais maan aa fa te, tuaf es neem napoi ki te, hi mroim mituin aah. Hi of amtakaꞌnanaꞌ karu hi mneen biak ein nak, Usiꞌ ankoen On anfain neem anrair jen. Maski sin naꞌuab ein nak, sin napenin hanaf naꞌko Uisneno In Asmanan, aiꞌ sin nnenan naꞌko biak ein, aiꞌ sin napenin surat naꞌko kai, mes kais ampirsai sin. Natuin rasin naan, poi ok-okeꞌ! 3 Kais amkonan biak ein he namonob ki. Fin of anmuiꞌ naan tua amaufiunt es, neem nahuun feꞌ, rarit naꞌ Usif Yesus ankoen On anfain neem. Tua amaufinut reꞌ ia, of anraban maꞌtaniꞌ neu Uisneno, tar antea too mfaun ein natuin ee ma nraban Uisneno msaꞌ. Tuaf reꞌ ia, in maufiun ii maꞌtain besi! Es naan ate, batuurn ii, in ro he ntaam neu ai mararaꞌ abar-barat. 4 In naꞌnaeb in tuan ee naꞌraat anneis naꞌko areꞌ kanan pah tuaf, ma nraban nain areꞌ kanan uis fuat reꞌ mansian ii naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neun sin. Ma in ntaam neu Uisneno In Uim Onen Uuf amsaꞌ, rarit in npaas in aꞌbaasn ee mnak, “Au reꞌ ia, Uisneno kau!”✡

5 Hi mimnau, aiꞌ kaah? Neon goes ii, au utoon ꞌain ki anmatoom nok tuaf reꞌ naan, oras au ubua ꞌok ki feꞌ. Batuur!

6 Oras ia, tua amaufinut naan ka ntea in oors aa fa feꞌ he nakriraꞌ in tuan, natuin anmuiꞌ tuaf anꞌekaꞌ ma ntaahn ee. Ma hi mihini msaꞌ mak, saaꞌ na es reꞌ antaahn ee ji on reꞌ naan. 7 Oras ia, abroet reꞌ he ntao taisiub gui, nmepu mninuꞌ-mninuꞌ, natuin anmuiꞌ tuaf anꞌekaꞌ ma ntaahn ee. Mes anmuiꞌ oras he tuaf reꞌ anꞌekaꞌ ma ntaahn ee naan, of he nafeitn ee. 8 Rarit tua abroet naan, anpoi neem ma ntao in meupn ee maat-maat. Mes nateef nok Usif Yesus In oras amasat reꞌ nkoen On anfain neem, In naꞌuab hanaf meseꞌ te, tuaf naan anreꞌu nkoon.✡

9 Mes oras Usif Yesus ka nkoen On anfain neem fa feꞌ ete, niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe nfee kuasa maꞌtaniꞌ neu tua amaufinut naan, he in bisa nmoeꞌ rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ, tar antea mansian ii nateenb ein am nak, of oniꞌ tuaf anpaek Uisneno In kuasan.✡ 10 Nok ranan naan, tuaf naan napoi ma nputa-kriu naan kuun too mfaun ein. Sin reꞌ naan, of anbaits ok naꞌkon Uisneno. Maski In nfei ranan he nsoi nafetin naan kuun sin, mes sin ntitar ma napasib In sarit naan, ma ka nromin fa he npirsain rais amneot ma amnonot. 11 Etun Uisneno npooh naneuk sin neek ein naꞌko rais amneot ma amnonot, maut he sin npirsain neu rais puta-kriu ngguin. 12 Nok ranan naan, Uisneno nfee hukun maꞌfenaꞌ neu tuaf ein naan, natuin sin ka npirsain fa neu rais amneot ma amnonot. Fin sin nroim nanesib neu ꞌmoeꞌ amreꞌut.

Apirsait ein ro he naran maꞌtaniꞌ

13 Aok-bian arki! Hai mtoit makasi piut meu Uisneno, natuin In nneek ki. Natuin oras In ka nmoeꞌ fa pah-pinan ia feꞌ ete, In nafeek anrair he nsoi nafetin naan ki. Rarit In nfee In Asmanan he nakninuꞌ ki, natuin hi mpirsai rais amneot ma amnonot. 14 Oras hai mitoon Rais Reko meu ki, Uisneno npaek Rais Reko naan he noꞌen ki, maut he hi mnaben mihiin hit Usif Yesus Kristus In pinan ma krahan.

15 Aok-bian arki! Hi ro he mtahan piut, mpooh ma mnaaꞌ miher-heran saaꞌ-saaꞌ reꞌ hai mitoon ki sin, ma saaꞌ-saaꞌ reꞌ hai mtui miit sin amsaꞌ.

16-17 Hai mꞌonen piut meu hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus. Hai mtoit he Sin nhaꞌtain ki, maut he hi bisa mmoeꞌ areꞌ kanan rais reko. Hai mtoit on reꞌ naan, natuin hai mihini mmak, Uisneno anneek niis kit ok-okeꞌ. Natuin In neekn ee reko, es naan ate, In ka nasnaas niit fa feꞌ naꞌko mepu reꞌ he nhaꞌtain kit. Nok ranan naan, hit bisa tafnekan teu Ne piut-piut.

3

Naiꞌ Paulus antoit apirsait ein abitan Tesalonika he nꞌonen anteek sin

1 Aok-bian arki! Kais amnikan kai mbi hi onen toits ein. Amꞌonen, he karu reko te, Uisneno In Rais Reok gui nanaob on rabah neu uuf ma pah, tar antea tuaf bian anbi mee-mee anhormaat Rais Reko naan, on reꞌ oras hi mtoup Goe. 2 Amꞌonen amsaꞌ, he reko te, hit tafetin taan ok taꞌko ataisiubs ein, ma taꞌko amaufinut bian amsaꞌ, fin naꞌko mansian pah-pinan ia, bian ka npirsain fa Rais Reko naan.

3 Mes Uisneno nnaaꞌ In hanan. In bisa nhaꞌtain ki, ma njari ꞌpesit neu ki he nafetin ki naꞌko amreꞌut. 4 Ma hai neekm ein natea nak, Usif Yesus anmoeꞌ ki natuin saaꞌ reꞌ hai mitoon amrair sin neu ki, ma hai mbatuurn ee mmak, hi of ammoeꞌ mituin on reꞌ naan.

5 Hai mharap ma mifnekan meu Usif Yesus, he In es reꞌ naꞌnaak ma nnaaꞌ ki, he reko te, hi mihiin batuur-batuur mak, Uisneno anneek ki. Ma hi mihini msaꞌ mak, hi mtahan ambi susat-haꞌmuꞌit, on reꞌ Kristus unuꞌ te, In naran ma ntahan anbi susat-haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat.

Mansian ii ro he tmeup, kais tapeeh

6 Aok-bian arki! Au utoon ꞌain ki ꞌpaek Usif Yesus Kristus In kanan. Hi kais amkuaꞌnoon mok apehet reꞌ neno-neno te, in nnao ma ntoe neu-mneem ruum-ruum aah. Fin sin ka natuin fa hit iꞌtopeꞌ reꞌ hit tmeup maꞌtan-taniꞌ. 7 Hi arki mihiin mak, hi ro he mait iꞌtopeꞌ miꞌko hai ꞌmonim neno naan, oras hai mitua mok ki. Hi miit kiim. Hai ka mporin miit fa oras anjair ruum am parsuum. 8 Hai mmeup maꞌtaniꞌ fai-manas, he hai kais misusab ki. Hai ka mtoup fa bukaet ruum-ruum aah. 9 Hai reꞌ ia, Uisneno In ameupt ein. Onaim hai mmuiꞌ hak he mtoit saaꞌ-saaꞌ naꞌko ki. Mes hai ka mpaek fa hak naan. Hai reꞌ ia, mjari ꞌtopeꞌ arekot meu ki. 10 Neon goes ii, hai mitoon ki rasi tfekaꞌ es nak, “Sekau ka nmeup fa te, kais naah.”

11 Hai mipein hanaf nak, anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ suma nnao ntoe natef-teef, ma ka nroim fa he nmeup. Sin suma ntaisibun ma nseit-seitn ok neu biak ein sin urusan. 12 Tuaf-tuaf on reꞌ naan, hai mimnaub sin ampaek Usif Yesus Kristus In kanan, he sin nasnasab sin ꞌmoeꞌt ein naan. Reko nneis, sin nmurai nmepun, he nataah ma nasaah kuuk sin aꞌmoink ein anpaek kuuk sin nenuk ma maskeet.

13 Aok-bian arki! Hi kais misnasab meup reok gui, joo!

14 Hi mtanar mirek-rekoꞌ tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ hai mtui mitoon ki sin ambi surat reꞌ ia. Kais maen mituin sin, maut he sin namaeb ok. 15 Mes hi kaisaꞌ maan sin on reꞌ hi musun. Moꞌen sin ma mikain mirek-rekoꞌ sin, nahuum on reꞌ hi aok-bian sin kiim.

Naiꞌ Paulus natuꞌub in surat

16 Uisneno naan, Usif reꞌ neik rais mamut ma rameꞌ es nok es. Au ꞌtoit he In nfee ki In rais mamut naan anbi saaꞌ-saaꞌ aah. Maut he Uisneno nok ki piut-piut.

17 Uab amuint ein reꞌ ia, au ꞌtui sin ꞌeik au ꞌniimk ii kuuk, maut he hi mihini mmak, surat reꞌ ia batuur-batuur naꞌko kau. Surat bian sin imsaꞌ, au ꞌtui sin on reꞌ naan.*

18 Au ꞌtoit he hit Usiꞌ Yesus Kristus In neek arekot naan nabua nok ki arki.

Surat reꞌ ia, antuuꞌ ma nheuꞌb on, on reꞌ naan, tua.

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1 Haef ein sin Retaꞌ 17:1

✡ 1:9 Naiꞌ Yesaya 2:10

✡ 2:1 1 Tesalonika 4:15-17

✡ 2:4 Naiꞌ Danial 11:36, Naiꞌ Yeskial 28:2

✡ 2:8 Naiꞌ Yesaya 11:4

✡ 2:9 Naiꞌ Mateos 24:24

* 3:17 Atoin ahiint ein anbin Uisneno In Suur Akninuꞌ nak, naiꞌ Paulus biasa npaek atuis he ntui in suurt ein. Mes in antui kreꞌo msaꞌ neik in aꞌniimn aa kuun he atoniꞌ nahiin nak suurt ein naan ka suur poi fa reꞌ anpaek in kanan.

1 Timotius

1

2

3

4

5

6

Naiꞌ Paulus in surat ahunut

neu in partei naiꞌ Timotius

1 Timotius

1

Tabe ma haan buseet

1-2 Timotius, atoin reko!

Tabe ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Paulus kau. Uisneno npiir kau ꞌjair haef ꞌeu Yesus Kristus. Ma hit tharap ma tafneek teu Usif Yesus, reꞌ anfee kit aꞌhonis piut-piut tok Ne, natuin Uisneno nsoi nafetin anrair kit naꞌko hit sanat ma penu sin.

Tius! Ho on reꞌ au aanh aa kuuk, natuin au ururuꞌ ꞌrair ranan he ho mpirsai meu Kristus. Au ꞌonen ꞌeu hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ Yesus Kristus, he Sin nakriraꞌ Sin neek rekon ma rais kasian neu ko, maut he ho mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.✡

Ampaant om muꞌko tuaf ein reꞌ nanoniꞌ nsanan

3 Neon goes ii, hit nua kit tabua tbi kota Efesus. Oras au he ꞌnao ꞌeu propinsi Makedonia, au ꞌak ko he mubaar ambi kota Efesus. Oras naan, anmuiꞌ tuaf reꞌ ntakaꞌnanab Usif Yesus In too sraniꞌ, anpaek noniꞌ reꞌ ansaan ma nbeo. Onaim au ꞌtoit ko, he mnao mukainaꞌ sin, he sin kais nakonob sin noinꞌ ein naan. 4 On naan amsaꞌ, tuaf ein reꞌ naan anpoirn ein oras parsuum aah, karu sin nnaon ma nmakoin ein penit anbi rais reet poi ngguin. Ma sin nmasau fefan nokn ahaa mapeoꞌ uuf ma ꞌnaof reꞌ ka natfeek niit fa. Rasin on reꞌ naan, suma neik mansian ii nmatoen am anmabanan. Ma ka npaumakab sin fa neun Uisneno ma ka nhaꞌtain fa sin rais pirsait.

5 Au ꞌfaineek ko he munoniꞌ apirsait ein neu Usif Yesus he nmonin nbin rais manekat nok neek akninuꞌ, tenab amneot, ma nbi neek akteeb kninuꞌ.

6 Mes anmuiꞌ tungguru bian reꞌ sin ntebi nrarin, ma nait inporin fainekat naan. Rarit sin npoirn ein oras, ma nmasau fefan ma naꞌuab ein tafiꞌ-tafiꞌ. 7 Sin nakriraꞌ sin tuak ein am nak, sin reꞌ naan tunggurun reꞌ nanoniꞌ kaꞌo Musa in Atoorn ein. Sin natoon ok on reꞌ tunggur koꞌun, mes sin ka nahinin fa saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ sin naan.

8 Hit arkit tahiin kaꞌo Musa in Atoorn ein naan, reko. Asar hit tanaobaꞌ sin natai nok Uisneno In sarit amneot. 9 Atoorn ein naan, ka ntui sin fa neu atoin amoeꞌ reko. Mes antui sin neu aꞌnaak fatus, araban aprenat, naꞌroo naꞌko Uisneno, atoin amaufinut, tuaf reꞌ ka nfairoir fa Uisneno, reꞌ anfareꞌ rasi kninuꞌ, aroor atoniꞌ, ma aroor mahoniꞌ. 10 Atoorn ein naan antui sin neu mansian reꞌ nmakonin tafiꞌ-tafiꞌ, reꞌ anmakoin atoniꞌ nok atoniꞌ, reꞌ anheek naꞌkoroꞌ tuaf he naꞌsekeꞌ tuaf bian he napein roit, reꞌ aputa-kriut, apoit, ma neu tuaf-tuaf reꞌ anraban rais noniꞌ amneot. 11 Noniꞌ reꞌ amneot ein, neman naꞌkon Uisneno In Rais Reko, reꞌ In nanaaꞌt ee neu kau. Ma Uisneno naan, Uis mapinaꞌ-makrahaꞌ. Mansian ii ro he ntunaꞌ naꞌrat-raatn Ee.

Amtoit makasi meu Uisneno, natuin In neek arekot

12 Au ꞌtoit makasi kouꞌ-koꞌu ꞌeu hit Usiꞌ, Yesus Kristus, natuin In npirsai kau, ma nfee kau ꞌbeꞌif maꞌtaniꞌ he unaob In mepu. 13-14 Te kaah, unuꞌ te, au es reꞌ ureuk Usiꞌ Yesus In kanan. Au ususab ma ꞌhaꞌmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ natuin In raan aꞌhonis amsaꞌ. Au ꞌteir hae sin. Au ꞌmaufiun on reꞌ naan, natuin oras naan, au ka uhiin ꞌaan fa saaꞌ reꞌ au ꞌmoeꞌ je reꞌ naan, ma au ka ꞌpirsai ꞌeu hit Usiꞌ Yesus Kristus fa feꞌ. Mes In ka nnikan kau fa. In nakriraꞌ In maneekn Ee neu kau.✡ Saaꞌ anteniꞌ, In nakriraꞌ In neek reok goe neu kau piut. In nfee kau tetus-athoen he au bisa ꞌpirsai Je nok neek aꞌkiꞌit, ma au bisa ꞌneek sekau-sekau on reꞌ In nneek kau.

15 Biasa hit tneen uab am nak, “Yesus Kristus neem anrair jen anbi pah-pinan, he nsoi nafetin mansian asaant ein.” Batuur on naan! Naꞌko mansian asaant ein ok-okeꞌ, au es reꞌ amaufinut anneis-neis ji. 16 Maski au ꞌmaufiunk ii kah een, mes Uisneno nafeek he ka nhukun kau fa. Natuin In he npaek kau ꞌjari ꞌtopeꞌ he ukriraꞌ Yesus Kristus In sabaar ee neu atoniꞌ reꞌ maufiun ii maꞌtain besi on reꞌ au. Nok ranan naan, biak ein reꞌ nmoꞌen sanat amsaꞌ, bisa npirsain neu Ne, henatiꞌ sin bisa nmonin piut-piut nok Ne.

17 Pures-boꞌis neu Uisneno!

Suma In es reꞌ Uisneno;

ka tiit attein fa goen!

Usif reꞌ naprenat nabar-baar.

In nmoin nabar-baar.

In ka nmaet fa.

In reꞌ naan mansian ii ka niit Ee fa neik sin matak fuak ein.

Areꞌ rais hormaat ma pures-boꞌis sin arahaa neu Ne!

tar antea nabar-baar!

Amin.

18 Timotius, au aanh reko! Au he utoon ko saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho ro he mmoeꞌ je ma ho mmeup goe. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ia, natuin mafefaꞌ kninuꞌ Uisneno sin uabk ein anmatoom nok ho tuam naan. Karu ho mutuin murek-rekoꞌ uab ein naan, ho on reꞌ sorarus reꞌ amakeen reok goes, anraban amreꞌut. 19 Amnaaꞌ muher-heran ho rais pirsait meu Kristus. Ampanat ho neek akninuꞌ naan piut-piut. Tuaf bian ka nromin fa he natniin hanaf naꞌko sin neek aanꞌ-aanꞌ ee ntein, reꞌ nmoeꞌ sin neek pirsait ein naan namreꞌun, on reꞌ bnao oe, nasrae ma naꞌtutuꞌ niis on anbi faut puutk ein. 20 Naiꞌ Himenius ma naiꞌ Aleksander sin, aꞌmoeꞌk ein natai nok rasin reꞌ naan. Etun au unaꞌat sin ꞌeu niut reuꞌf ein sin aꞌnakat. Au ꞌmoeꞌ on reꞌ naan, he sin nanoin ein he kais naꞌreꞌuf antein Uisneno In kanan.

2

Karu apirsait ein nabuan ate, ro hit tmoeꞌ on mee?

1 Nahunu te, au ꞌtoit ki he hi mꞌonen amteek areꞌ too mfaun ein ok-okeꞌ. Karu hi mbaiseun Uisneno te, mtoit Je he In nturun areꞌ too mfaun ein anbin susat. Ma mtoit makasi msaꞌ, natuin In es reꞌ nmoeꞌ rais reko neu sin ok-okeꞌ. 2 Amteek ambi ꞌoen ein amsaꞌ anmatoom nok uisf ein ma ꞌnaakf ein. Nok ranan naan, hit arkit bisa tmoni tbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ natuin Uisneno In romin, ma tmoni tbi raan amneot, on reꞌ tuaf-tuaf reꞌ naꞌbees neu Ne. 3 Amꞌonen on reꞌ naan ate, reko. Naan anharineb Uisneno reꞌ nsoi nafetin kit. 4 In nroim he areꞌ too mfaun ein ok-okeꞌ napenin aꞌhonis, ma nahinin mee ja es reꞌ amneot ma amnonot, esan reꞌ:

5 Uisneno meesꞌ aah.

Ma nmuꞌi haa nete ranan meesꞌ aah, reꞌ narameꞌ Uisneno nok mansian arkit, es reꞌ Yesus Kristus.

Naiꞌ Yesus naan, mansian batuur-batuur.

6 In nnonaꞌ In tuan ee he nsoi nafetin kit naꞌko hit saant ein ok-okeꞌ.

Nateef nok in oors ate, Uisneno nfei rais reko naan kninuꞌ-kninuꞌ neu areꞌ too mfaun ein. 7 Rarit Uisneno npiir naan kau ꞌjair In haef, he ꞌnao utoon tuaf reꞌ ka atoin Yahudis fa aꞌbi mee-mee, ma unoniꞌ sin he sin npirsain neu Usif Yesus ma nmonin natuin raan amneot ma amnonot. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ au utoon sin reꞌ ia, batuur on naan. Au ka upoi fa, tua!✡

8 Au ꞌroimk ii on nai: anbi mee-mee, karu hi mibua he mꞌonen ate, hi ro he mitaibaꞌ nekaf es nok es. Kais ammaktoꞌon. Kais ammatoe. Karu hi miꞌaitiꞌ hi ꞌnimam oras hi mꞌonen, hi neekm ein ro he kniunꞌ ein.

9-10 Bifee ngguin on naan amsaꞌ. Au ꞌroim he sin nꞌator sin tuak ein te, suuk nahuum, ma npaken amsaꞌ seor nahuum. Kaisaꞌ nbagaya he biak ein antarun mataf neu sin, aꞌnaak fuun ein reꞌ ansoiꞌ ma nbuiꞌ sin humaꞌ-humaꞌ, aiꞌ npaken tai maꞌosaꞌ reꞌ ka natuin fa atoran, aiꞌ natoon ok bainesiꞌ nok sin npaken moroꞌ-mutiꞌ ma mutiara sin. Reꞌ nmoeꞌ bifee ngguin namasan naan, es reꞌ neek akninuꞌ, ma sin aꞌmoeꞌk ein rekon. Reꞌ naan es reꞌ natai neu bifee ngguin he naꞌbesan neun Uisneno.✡ 11 Karu too srain ein nabuan ma nnenan noniꞌ te, bifee ngguin ntook nokan ma nneen nokan rek-reko anmatoom nok noinꞌ ein naan. Kais taꞌseꞌo ma taꞌroot. 12 Anbi au te, ka reko fa karu bifee ji nait in tuan ma naprenat atoniꞌ, ma nanoniꞌ sin. Reko nneis bifee ngguin sin neek ein natean ma kais mafeef ein bainesiꞌ. 13 Fin Uisneno nmoeꞌ naiꞌ Adam nahuun. Rarit, naꞌ bi Hawa.✡ 14 Ma ka naiꞌ Adam fa es antoup uab poi nahuun naꞌko niut reuꞌf ein sin aꞌnakat, mes bifee. Anmurai oras naan, mansian ii ntanhai Uisneno In atoran.✡ 15 Maski on naan amsaꞌ, mes bifee ngguin napenin aꞌhonis, natuin sin nahoin ein. Asar sin npirsain batuur-batuur neu Kristus, anmonin nbin rais manekat, anmuꞌin neek akninuꞌ, ma sin aꞌmoink ein pantas ma kais anbainesin.*

3

Tuꞌin antoom neu aꞌnaak jemaꞌat

1 Saaꞌ reꞌ biak ein naꞌuab sin naan batuur, nak, “Tuaf reꞌ he njair aꞌnaak jemaꞌat, in npiir naan kuun meup reok goes.” 2 Aꞌnaak jemaaꞌt ii, ro he tuaf reꞌ in kaan ee reko. In ro he naꞌkiꞌi nbi matsaos nok bifee meseꞌ. In ro he ntahan nahiin in tuan, in neekn ee ro natea, atoniꞌ anhormaat ee, antoup amnemat anbi in umi, ma nanoniꞌ nabeiꞌ tuaf bian. 3 Kais tua amauf raru, ma kais amabanat. Tuaf reꞌ batuur ii, es reꞌ: atoin neek maꞌnuraꞌ, naim nahiin rais haran nekaf, ma ka nsinmakan fa roit. 4 In ro he nꞌator nahiin in uim je nanan. In aanh ein ro he natniin ee ma nhormaat ee. 5 Fin karu in ka bisa nꞌator fa in uim je naan ee te, nok ranan mee he in bisa nꞌator Uisneno In jemaaꞌt ein?

6 Reko nneis ampiir maan tuaf reꞌ in tenab, moꞌet ma taos namnasi nbi Kristus. Kais misaeb ma minaib maan aꞌnaak jemaꞌat naꞌko tuaf reꞌ feꞌ natuin Usif Yesus; kais-kaisaꞌ in naꞌnaeb on. Kais-kaisaꞌ Uisneno nteeꞌ je, on reꞌ Uisneno nteeꞌ niut reuꞌf ein sin aꞌnaak koꞌu. 7 Karu hi he misaeb tuaf es he njair aꞌnaak jemaꞌat, maim tuaf reꞌ atoniꞌ bian reꞌ ka npirsai fa nhormaat ee msaꞌ. Nok ranan naan, in ka namaeb on fa. Ma niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe, ka bisa nakreo namouf goe fa.✡

Tuaf reꞌ he nturun aꞌnaak jemaꞌat

8 On naan amsaꞌ, neu tuaf reꞌ he nturun aꞌnaak jemaꞌat. Sin arsin reꞌ naan, ro he tuaf reꞌ kaan ee nfoo mein, tuaf reꞌ ka napoi nahiin fa, tuaf reꞌ ka nbukae fa raur mafu, ma kais tuaf reꞌ naah mateꞌ. 9 Sin neek ein ro he kniunꞌ ein, ma sin ro he nnaaꞌ naher-heran noniꞌ reꞌ Uisneno nfee je ma nakriir ee neu kit, too apirsait ein. 10 Amparikas sin aꞌmoink ein ma sin meupk ein rek-reko. Karu ka mipein fa sin saant ein ate, naꞌ mait sin anjarin tuaf reꞌ he nturun aꞌnaak jemaaꞌt ein.

11 On naan amsaꞌ sin feek ein.* Bifeen naan sin aꞌmoink ein ro he namneon ma namnonon. Kais bifee aroob-raꞌut reꞌ nareuꞌ biak ein sin kaan foo menin. Sin ro he ntahan nahiin sin tuak ein, ma tuaf bian anpirsai sin imsaꞌ.

12 Tuaf reꞌ he nturun aꞌnaak jemaaꞌt ein, ro he atoniꞌ reꞌ naꞌkiiꞌ naheer anbi matsaos nok bifee meseꞌ. In ro he nꞌator nahiin in uim je naan ee nok reko, ma nanoniꞌ nahiin in aanh ein amsaꞌ. 13 Tuaf reꞌ njair atutaꞌ-abhaꞌet neu jemaꞌat rek-reko, ro tebe biak ein of anhormaat sin. Ma sin nabrain ma ka namtaun fa he naꞌuab ein anmatoom nok sin rais pirsait neu Yesus Kristus.

Hit rais pirsait ii in aꞌsukin

14-15 Tius! Au ꞌharap ma ufnekan he kreoꞌ goes anteniꞌ te, au ꞌeit iꞌmakius ko. Karu au uꞌbakeꞌ kreꞌo te, surat reꞌ ia of antea nahuun. Au ꞌtui surat ia, he utoon ko mꞌak, Uisneno In aasr ein ro he nmonin on reꞌ mee. Kais amnikan, Uisneno naan, Uis Amonit. Iin na nahuum on reꞌ umi reꞌ nahaek ee nbi fatu ꞌsukif ma nii ainaf reꞌ maꞌtaniꞌ. Nok ranan naan, sin ro he natnaat Uisneno In noniꞌ amneot.

16 Uisneno nfei nrair rais maꞌnifaꞌ koꞌu naꞌko hit rais pirsait. In aꞌsuikn ii, on nai:

Kristus neem anrair jen anbi pah-pinan ia,

anpaek humaf ma masaf mansian on reꞌ hit.

Uisneno In Asmaan ee msaꞌ nakriraꞌ bukti mnak,

Naiꞌ Yesus naan, Tuaf neek amneꞌo ma amnonot.

Ma Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan niit Ee msaꞌ.

Uisneno nait nasaeb Ee ntaam neu sonaf neno tunan,

rarit nanaib ma ntunaꞌ naꞌraatn Ee.

In reetn ee nasiin on ma nabeon on anfuun am nateef uuf ma pah anbi pah-pinan ia msaꞌ.

Anbin mee-mee anbi pah-pinan ia, tuaf anpirsain anrair Je goen.

Hit tpirsai on reꞌ naan, tua!

4

Ampaant om miꞌko tuaf-tuaf reꞌ nanoniꞌ fuareur goah neu too sraniꞌ

1 Mes Uisneno In Asmaan ee natoon maat-maat am nak, too sraniꞌ bian of antitar saaꞌ reꞌ hit tpirsai. Rarit sin natuin asmanaf bian reꞌ nasekeb mansian, ma natuin niut reuꞌf ein sin noink ein. 2 Tuaf reꞌ neem ma nanoniꞌ on reꞌ naan, naꞌuab ate, nasuir nok ꞌmoꞌet. Puta-kriu gui in tuan! Tuaf ein naan sin nekak naank ein, nameisꞌook anrarin. 3 Sin nanoniꞌ bifee-atoniꞌ he kais anmatsaon. Sin nanunin amnahat humaꞌ-humaꞌ. Te kaah, Uisneno es reꞌ anmoeꞌ mnaaht ein naan. In nmoeꞌ mnaaht ein naan, he karu apirsait ein nbukaen, sin ntotin makasi neu Ne. Fin sin nahinin neu rais saaꞌ es reꞌ batuur. 4 Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin naan, ro reko. Onaim kais minuin humaꞌ-humaꞌ. Mansian ein ro he ntoup sin ma antotin makasi neu Uisneno. 5 Fin hit tahiin tak Uisneno In Kabin ma Prenat, ma hit onen naan nakninuꞌ nain areꞌ bukaet ein naan.

Usif Yesus In ameup rekon

6 Tius! Mumnaubaꞌ rasin reꞌ ia meu hit aok-bian apirsait ein. Karu ho mmoeꞌ on naan, ho mjair Yesus Kristus In ameup reok goes. Uisneno In Kabin ma Prenat sin anmoeꞌ ko he ho mpirsai Je, ma nanoniꞌ ko he muhiin noniꞌ mee es reꞌ amneot. Ho mnaaꞌ muheer amrair Uisneno In Kabin ma Prenat sin. Naan on reꞌ bukaet reꞌ anhaꞌtain ho aom naan. 7 Kais muneuk oras he mpeo uab poi, reꞌ ka natuik ma natai fa nok Uisneno. Kais amtoe mutuin retaꞌ naꞌko aꞌnaef am fee mnasiꞌ reꞌ nanunin humaꞌ-humaꞌ. Reko nneis munoniꞌ ho tuam naan he mmoin mutuin Uisneno In roimn ee.

8 Muꞌtakaꞌ ho aom aan he naꞌbeiꞌ, naan reko.

Mes in areokn ii, kreoꞌ goah.

Mes munoniꞌ ho tuam aan anbi areꞌ kanan rasi, he mmoin mutuin Uisneno In romin,

naan, in reokn ii kah een.

Fin in areokn ii,

ka arahaa fa neu oras tmoni tbi pah-pinan,

mes nbi ꞌmonit neno amnemat amsaꞌ.

9 Uab ein reꞌ ia, ro batuur! Onaim mumnau murek-rekoꞌ, ma kais amnikan sin. 10 Hit tharap ma tafneek teu Uisneno ꞌHonis. In es ansoi nafetin areꞌ mansian ok-okeꞌ, anneis-neis neu hit apirsait. Etun hit tmeup taheer ma taim ranan maꞌtaniꞌ.

11 Munoniꞌ rasin ia ok-okeꞌ, ma mreun tuaf-tuaf he nmoeꞌ natuin noinꞌ ein naan. 12 Kais amkonan biak ein he nkanaꞌpaar ko, natuin ho munif ko feꞌ. Ho ro he mjari ꞌtopeꞌ meu too apirsait ein, oras ho muꞌuab, ho ꞌmoꞌem, ho manekat neu tuaf, ho neek pirsait meu Yesus Kristus, ma ho ꞌmonim akninuꞌ. 13 Oras hi mpao kau he au ꞌuum ate, kais amnikan he mrees Uisneno In Kabin ma Prenat neu too apirsait ein. Amhaꞌtain sin, ma munoniꞌ sin rek-reko.

14 Ampaek ho manoem reꞌ Uisneno nanaꞌat ko goe jan, reꞌ ho mtoup goe oras aꞌnaak too sraniꞌ nꞌonen ma ntao ꞌniman neu ko. Oras naan, sin natoon Uisneno In romin amsaꞌ anmatoom nok ho ꞌmonim ma ho mepu. Onaim kais musaitan manoef reꞌ ho mtoup goe naan. 15 Ammakoe he munaobaꞌ rasin reꞌ naan! Maut he biak ein nitan nak, ho ꞌmonim ma ho mepu nanaob ok piut. 16 On reꞌ: mpanat ho tuam naan, he ho mmoin nok neek amneꞌo. Ma mpanat amsaꞌ he ho munoniꞌ rais amneot. Karu ho muheer ambi rasin naan, Uisneno of anfei ranan neu ko, ma neu too mfaun reꞌ nneen ma natniin ko, he hi mitsoi miꞌko rais amreuꞌt ein.

5

Naiꞌ Timotius in taos ma moꞌet neu too sraniꞌ

1 Kais mukain tuaf ein reꞌ namnasin nneis ko mpaek haan maꞌtaniꞌ. Mes ampaek uab maꞌnuraꞌ, on reꞌ ho muꞌuab meu ho aam honiꞌ. Ma neu muinf ein, muꞌhabaꞌ sin on reꞌ ho aom-bian sin. 2 On naan amsaꞌ, neu bifee mnais ein. Muꞌuab meu sin on reꞌ meu ho ain honiꞌ. Karu muꞌuab meu bifee muinf ein ate, mpanat sin on reꞌ sin ho fetoꞌ. Ho neekm aan ro he namneo ma nakninuꞌ.

Anmatoom nok bifee baun ein

3-5 Too sraniꞌ ro he nturun ma nbaab baun bifee ngguin, reꞌ sin ka nmuꞌin fa nonot-asar reꞌ he npairoir sin. Mes karu banuꞌ reꞌ anmuiꞌ anah-upuf feꞌe te, sin reꞌ naan ro he es anpairoir je. Munoniꞌ sin, he sin nbaras nahinin neu banuꞌ naan in maskeet ein. Nok ranan naan, sin ntuthae Uisneno, ma nharineb In nekan. Mes neu banuꞌ reꞌ nmoni nmes-mees, in ka nmuiꞌ fa tuaf antein he npairoir je. In arahaa nharap ma nafneek neu Uisneno. Fai-manas in nꞌonen ma ntoit turun-babat naꞌko Uisneno. Too srain ein ro he npairoir baun ein on reꞌ naan.

6 Mes neu banuꞌ reꞌ naminab sin tuak ein neikin rais marinet pah-pinan, maski in nmoin feꞌe msaꞌ, in ka masoꞌik fa heen, on reꞌ atupas sin.

7 Mumnaub areꞌ rasin naan neu too srain ein, maut he biak ein ka naꞌuab naꞌreꞌuf fa sin kaank ein.

8 Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nroim fa he npairoir kuuk sin nonot-asar, anneis-neis in uim je nanan, naan on reꞌ in nait inporin in rais pirsait neu Uisneno. In maufiun ii nneis naꞌko atoniꞌ reꞌ ka nahiin fa Uisneno.

9 Karu mpiir banuꞌ he nturun aꞌnaak jemaaꞌt ein ate, in tuiꞌn ii on nai: in toon anmoin naan ii, kais ankuran naꞌko toon boꞌ nee; unuꞌ te, in naꞌkiiꞌ nbi matsaos nok atoniꞌ meseꞌ; 10 tuaf nahiin je mnak, natiꞌ te in nmoeꞌ reko neu tuaf bian; in npairoir nahiin in aanh ein nok reko; reꞌ ntuthae tuaf bian nok neek marine; reꞌ anturun ma nbaab too apirsait ein nok meup ba-baun; reꞌ anroim he nturun ma nbaab tuaf anbi susat; ma reꞌ nabarab in tuan ee piut-piut he nturun ma nbaab anbi rais reko.

11 Kais ampiir banuꞌ reꞌ munif feꞌ he nturun aꞌnaak jemaaꞌt ein. Kais-kaisaꞌ sin neek romit he nmatsaon ntenin naan, ansiuꞌ napoitan sin rasi mnaut neu Kristus. Nok ranan naan, sin of ka napenin fa mainuan anteniꞌ he ntuthae too srain ein nok rek-reko. 12 Fin karu sin oras mainuan neu jemaaꞌt ii nrabuꞌ te, naan namnees nok sin nareuꞌ sin rais manbaꞌan anbi Uisneno In human ma In matan. Of atoniꞌ nasaan sin. 13 Kais-kaisaꞌ sin napehen, rarit antaisibun ma npoi-ntaman neu biak ein sin uimn ein, ma nareet ein rais ruum-ruum, ma naꞌuab naꞌreꞌuf biak ein sin kaank ein. Ma rais reuꞌf es anteniꞌ, es reꞌ sin nroim nanes-nesib he nhee-hee gok neu es in rasi, ma naꞌuab ein rasi reꞌ ka maꞌupaꞌ ma maꞌosaꞌ fa. 14 Reko nneis, baun ein reꞌ munif feꞌ, sin nsaon nteinꞌ ein, he reko te, sin nahoin ein, ma nꞌurus kuuk sin uim je nanan. Nok ranan naan, tuaf reꞌ anmusun kit, ka napenin fa ranan he nareuꞌ ma nkanaꞌpaar kit. 15 Anmuiꞌ baun munif bian reꞌ anseken nrarin. Sin natuin anrair niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe in ranan.

16 Karu nmuiꞌ bifee reꞌ npirsai neu Usif Yesus, reꞌ nmuiꞌ nonot-asar banuꞌ te, bifee naan ro he nturun ma nbaab bifee banuꞌ naan. Kais amkonan jemaaꞌt ein he sin es ansutai je. Nok ranan naan, too srain ein bisa nturun ma nbaab banuꞌ bian, reꞌ batuurn ii sin ka nmuꞌi nteinꞌ ein fa tuaf bian he nsutai sin.

Anmatoom nok aꞌnaak jemaꞌat ein

17 Tuaf reꞌ naꞌnaak jemaꞌat nok reko, hi ro he mhormaat ee batuur-batuur, ma mbaen in kai je nok reko. Anneis-neis neu tuaf reꞌ anmeup maꞌtaniꞌ he naknutuꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat, ma nanoniꞌ ki raan aꞌhonis arekot amneot. 18 Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak, “Karu mpaek bijae he nteir namouf maak ee in fuan naꞌko in asrakon, kais amfuut muꞌtemeb in fefan, maut he in naah.” Ma matuꞌi nteniꞌ msaꞌ am nak, “Sekau nmepu te, ro he napein kai.”✡

19 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nakuu aꞌnaak jemaꞌat ate, kais amtoup goe on ahaa reꞌ naan! Ro he nmuiꞌ tuaf nuaꞌ-teun reꞌ ansaksii ma naꞌuab humaꞌ meseꞌ, on naan ate, naꞌ hi bisa mꞌuurs ee.✡ 20 Karu mukain amrair je nmes-mees, mes in nmoin feꞌ anbi sanat naan ate, naꞌ mukain ee nbi jemaꞌat sin humak ma sin matak. Nok ranan naan, tuaf bian of ka nabrain fa he nmoeꞌ natuin in sanat.

21 Munaob areꞌ tuiꞌn ein reꞌ ia nbi jemaaꞌt ein ok-okeꞌ, ma kais ampiir humaf. Au unaꞌat mepu ia ꞌeu ho ꞌnimam ꞌbi Uisneno ma Yesus Kristus sin humak ma sin matak. Ameput sonaf neno tunan reꞌ Uisneno npiri nrair sin, anjarin saksii msaꞌ.

22 Kais ammanaap he mpiir tuaf he njair aꞌnakat. Amtai ma mtae mirek-reokꞌ ee nahuun. Natuin karu hi mpiir maan tuaf es nok akraf-rafuꞌ, rarit tuaf naan anmoꞌe nsaan, hi misaah sanat naan amsaꞌ, natuin in aꞌmoꞌen. Ampanat ho ꞌmoꞌet ma taos he kninuꞌ piut.

23 Au ꞌneen ate, feꞌ-feꞌ fa te ho taim aan nameen. Reko nneis, anmurai oras ia ho mseor tua min-kase kreꞌo, maut he njair reꞌu. Kais minu haa oe ruum-ruum.

24 Amkius rek-reko! Anmuiꞌ tuaf reꞌ in saant ein nakriir ok. Sin ka ntea nanan fa feꞌ neu afeek raisn ein sin maatk ein te, too mfaun ein nahini nrarin. Mes anmuiꞌ tuaf bian amsaꞌ, reꞌ aꞌroo-ꞌroo te, naꞌ sin saant ein nakriir ok. 25 On naan amsaꞌ humaꞌ meseꞌ neu tuaf-tuaf reꞌ anmoꞌen reko. Bian nakriir ok nanin. Ma bian anteniꞌ nmoꞌen reko mes maꞌnifaꞌ. Maski on naan amsaꞌ, mes saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin naan, aꞌroo-ꞌroo te, nakriir ok amsaꞌ. Ka bisa fa he taꞌkoroꞌ rais reko.

6

Anmatoom nok usiꞌ ma ate

1 Anmuiꞌ usif reꞌ sin aten anpirsain neun Usif Yesus. Sin ro he nhormaat sin usin, maut he biak ein kais napenin ranan he naꞌuab namouf Uisneno In kanan, ma nkanaꞌpaar hit noniꞌ. 2a Anmuiꞌ aten reꞌ sin uisn ee npirsai neu Usif Yesus. Aten naan sin kais ankanaꞌpaar sin usif naan, natuin in npirsai neu Usif Yesus. On mee-on mee msaꞌ, sin ro he ntuthae reko nneisi ntein neu sin usin naan, natuin sin arsin pirsait meseꞌ, ma sin ro he nmanekan es nok es.

Noniꞌ reꞌ ansaan, ma upan arekot

2b Tius! Munoniꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, ma muꞌhabaꞌ too srain ein, he sin nmoeꞌ natuin sin ok-okeꞌ. 3 Hit noniꞌ ma taruꞌ reꞌ amneot naan, njari ꞌsukif naꞌko raan aꞌhonis reꞌ nharineb Uisneno In nekan. Mes tuaf reꞌ nanoniꞌ ꞌtetaꞌ naꞌko noniꞌ reꞌ ia, sin reꞌ naan antitar napasib Usif Yesus Kristus In noniꞌ reꞌ amneot. 4 Tuaf on reꞌ naan, naꞌnaeb in tuan, mes in ka maroneꞌ fa! Sin meens ii, es reꞌ nromin he namin rais matoes nok ahaa rais ruum-ruum. Rasin ia, anneek-menab tuaf bian, anmatoebaꞌ tuaf, nareuꞌ atoniꞌ bian sin kaank ein, ma anmaktiun ein ruum-ruum aah. 5 Tuaf human on reꞌ naan, anmoeꞌ rais taisibu piut-piut. Sin teenb ein namreꞌun. Sin ka nahini nteinꞌ ein fa, mee es reꞌ amneot ma amnonot. Sin natenab nak karu sin nmakoen nbin rais pirsait, sin bisa njarin atoin amuꞌit.

6 Batuur, rais pirsait ii bisa nmoeꞌ mansian ii napeni mnisat koꞌu. Fin ꞌmonit reꞌ anharineb Uisneno In nekan, maseroꞌ nok rais tenab manokab anmatoom nok saaꞌ reꞌ sin nmuꞌi, naan ro rais pirsait batuur aa!

7 Mimnau mirek-rekoꞌ! Oras nahoniꞌ kit, hit ka teik fa saaꞌ es attaam teu pah-pinan ia. Ma oras hit tmate msaꞌ, hit ka teik fa saaꞌ-saaꞌ tpoi taꞌko pah-pinan ia. 8 Onaim asar mnahat, mninut, ma pake-nohas nanokab ate, taꞌtenaꞌ hit teenb ii nai!

9 Mes tuaf reꞌ anroim he njair atoin amuꞌit, maan aa fa te, in of napein rais furit humaꞌ-humaꞌ, ma nmoufu nbi kreot aꞌrii-ꞌneꞌu, natuin sin nateenb ahaa ꞌmuꞌif. Areꞌ kanan rasin naan of neik siraak ma nareuꞌ sin aꞌmoink ein. 10 Atneek tanesib roit ii te, naan anjair uuf neu rais maufinu humaꞌ-humaꞌ. Anmuiꞌ tuaf bian reꞌ sin naimn ahaa roit, tar antea sin ntanhai sin rais pirsait amneot. Nok ranan naan, sin neikn ok, nareuꞌ sin aꞌmoink ein.

Amnaaꞌ muher-heran noniꞌ reꞌ ho mtoupu mrair je

11 Timotius! Ho mjair Uisneno Iin ja ko. Onaim amtet-koit muꞌroo-ꞌroo muꞌko rais amreuꞌt ein ok-okeꞌ. Ammoin mok neek akninuꞌ. Ammoni mbi rasi reꞌ amharineb Uisneno In nekan anbi areꞌ kanan rasi. Ampirsai piut meu Yesus Kristus. Amneek sekau-sekau goah. Ho ro he mtahan ambi susat. Ammoin mok sekau-sekau goah amsaꞌ, ro he nok neek maꞌnuraꞌ. 12 Ammeup batuur-batuur, he munaob areꞌ noinꞌ ein reꞌ hit tpirsai sin. Uisneno noꞌen nataam ko meu rasi ꞌhonis abar-barat. Onaim amnaaꞌ ma mhoo muher-heran rasi ꞌhonis naan, kais mufetin. Ma ho mutoon amrair ho rais pirsait meu Usif Yesus anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak. 13-14 Onaim oras ia, au ꞌtoit ko he muhakeꞌ rais manbaꞌan on nai: ammoeꞌ mutuin Usif Yesus In apreent ein ok-okeꞌ. Kais amtanhai prenat meseꞌ msaꞌ, maut he biak ein kais nitan ma napenin sanat naꞌko ko. Ammoeꞌ mutuin sin ok-okeꞌ nok batuur, tar antea hit Usiꞌ, Yesus Kristus, ankoen On anfain neem. Au ꞌtoit ko he muhakeꞌ rais manbaꞌan on naan anbi Uisneno In human ma In matan. In es reꞌ anfee snasaf neu areꞌ kanan amonit. Au ꞌtoit ko he ho muhakeꞌ rais manbaꞌan on reꞌ naan anbi Yesus Kristus In human ma In matan. In es reꞌ neikn On natoon nanon-noon anmatoom nok In tuan ee, nbi gubernur Pontius Pilatus in human ma in matan.✡

15 Usif Yesus reꞌ maꞌtain reꞌuf naan, In es reꞌ annaaꞌ kuasat!

In reꞌ naan, Uis Koꞌu nneis naꞌko areꞌ uisf ein.

Ma In reꞌ naan, Aꞌnaak Koꞌu nneis naꞌko areꞌ kanan aꞌnaakf ein.

Antea in oors ate,

Uisneno of nakriraꞌ areꞌ kanan rasin ia.

16 Suma In kuun, es reꞌ ka nmaet fa ma nmoin nabar-baar.

In nmoni nbi meꞌu reꞌ mansian ii ka nabeiꞌ fa he nkius ma nꞌere.

Ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ nabeiꞌ he nkius Goe.

Areꞌ kanan rais hormaat nasaeb ok neu Ne!

Areꞌ kanan kuasa et In aꞌniman tar antea nabar-baar!

On reꞌ naan, tua! Amin!

Anmatoom nok amuꞌit ein

17 Tius! Mutoon meu amuiꞌt ein pah-pinan ia, he sin kais nabeꞌon, ma kais naꞌpanen sin aꞌmoink ein neu ꞌmuꞌif pah-pinan. Fin aꞌmuiꞌf ein naan of oekꞌ ein. Reko nneis sin naꞌpaen ok anbin Uisneno ꞌHonis. Fin In es reꞌ nathoeb kit saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit tperluu sin, he hit bisa tnaben tiit ꞌmoint ii in mainonin. 18 Mutoon meu sin he sin npaek sin aꞌmuiꞌk ein he nmoꞌen rais reko. Sin ro he nmakoen nbin nmoeꞌ reko. Sin ro he nnonaꞌ sin aꞌniimk ein he nfiit ma nbaab tuaf, ma nroim he nfee athoen naꞌko Uisneno neu sin. 19 Nok ranan naan, sin nkikin ma nakbuaꞌ aꞌmuꞌif he njari ꞌsukif maꞌtaniꞌ neu sin aꞌmoink ein nokaꞌ-nmeu. Nok ranan naan amsaꞌ, sin nafenaꞌ rasi ꞌmonit reꞌ maꞌupaꞌ ma maꞌosaꞌ.

Naiꞌ Paulus natuꞌub in surat

20 Tius! Ampanat murek-rekoꞌ areꞌ kanan rasi reꞌ Uisneno nanaꞌat ko sin. Kais amseit-seitn om meu rais poi ruum-ruum. Kais amtuut mok ambi uab reuꞌf ein, reꞌ ka neik fa rais hormaat neu Uisneno. Mumnau, goo! Anmuiꞌ tuaf anpaas in aꞌbasan nak, in atoin ahinit. Te kaah, sin ‘hinit’ naan, ka nmuiꞌ fa ꞌsukif. Kais amnao he mmatuut-feef mok sin. 21 Anmuiꞌ tuaf bian reꞌ npirsai rais puta-kriu ngguin, tar antea sin ntebin naꞌkon sin rais pirsait reꞌ amneot ma amnonot neu Uisneno.

Au ꞌtoit he Uisneno nakriraꞌ In neek arekot neu ki ok-okeꞌ.

Saloom,

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1-2 Haef ein sin Retaꞌ 16:1

✡ 1:13-14 Haef ein sin Retaꞌ 8:3, 9:4-5

✡ 2:7 2 Naiꞌ Timotius 1:11

✡ 2:9-10 1 Naiꞌ Petrus 3:3

✡ 2:13 Retaꞌ Ahun-hunut 2:7, 2:21-22

✡ 2:14 Retaꞌ Ahun-hunut 3:1-6

* 2:15 Atoin ahiint ein anmatoom nok Uisneno In Suur Akninuꞌ nak, “bifee ngguin napenin aꞌhonis, natuin sin nahoin ein” in aꞌmoufn ii esan reꞌ: 1) Anmuiꞌ naan riꞌaan es, es reꞌ Naiꞌ Yesus, reꞌ anfei ranan he areꞌ too mfaun ein napenin aꞌhonis; 2) bi Hawa reꞌ napein rais poi ma nmoꞌe nsaan, mes in es anjair beiꞌ-kaꞌo neu mansian pah-pinan amsaꞌ; 3) bifee reꞌ anmoin nok atoran ka nmaet fa oras nahoniꞌ (mes aꞌmoufuf reꞌ ia ka maꞌtaniꞌ fa).

✡ 3:7 Naiꞌ Titus 1:6-9

* 3:11 Uab Yunani nbi reꞌ ia, ntui nak, γυναῖκας (gunaikas naꞌko γυνή gunei), in aꞌmoufn ii nak: 1) ‘sin feek ein’, aiꞌ 2) ‘bifee’. Atoniꞌ bian nak, uab naan in aꞌmoufn ii 3) bifee reꞌ naꞌnaaꞌ jemaꞌat. Mes aꞌmoufuf reꞌ no teun ii reꞌ ia, uab Yunani npaek kata es anteniꞌ (mkius Roma 16:1).

✡ 5:18 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 25:4, Naiꞌ Mateos 10:10, Naiꞌ Lukas 10:7

✡ 5:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 17:6, 19:15

✡ 6:13-14 Naiꞌ Yohanis 18:37

2 Timotius

1

2

3

4

Naiꞌ Paulus in surat no nuan

neu in partei naiꞌ Timotius

2 Timotius

1

Tabe ma haan buseet

1-2 Timotius, atoin reko!

Surat reꞌ ia naꞌko au, naiꞌ Paulus kau, reꞌ Uisneno neikn On anruur kau he ꞌjair Yesus Kristus In haef. Sin nreek haefan kau he ꞌnao utoon rasi nmatoom nok ꞌmonit reꞌ batuur, reꞌ Uisneno nbaꞌan he nfee je neu areꞌ apirsait ein neun Yesus Kristus.

Timotius! Ho on reꞌ au aanh aa kuuk. Onaim au ꞌonen he hit Amaꞌ Uisneno, ma hit Usiꞌ, Yesus Kristus, anneek ko, nakriraꞌ Sin neek reok goe neu ko, ma nfee ko ꞌmonit ambi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.✡

Naiꞌ Paulus antoit makasi neu Uisneno

3 Au ꞌonen fai-manas ma ꞌteek ko. Au ꞌtoit makasi piut-piut ꞌeu Uisneno, natuin ho mutuin Ee piut. Au ꞌtuthae Je nok neek akninuꞌ, on reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin antuthae Je. 4 Au umnau, oras hit tbaits ok neno naan, ho mkae mpin-pinus. Etun au ꞌroim he uteef aꞌtein ꞌok ko, maut he au ꞌmariin.

5 Au umnau neno naan, oras ho mmurai mpirsai batuur-batuur meu Usif Yesus. Rais pirsait human on reꞌ naan, naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nain naꞌko ho beꞌi bi Luisa, ma ho ainaꞌ bi Yunika in nekan. Ma au aꞌtebes amsaꞌ ꞌak rais pirsait human on reꞌ naan anmoin et ho nekam amsaꞌ.✡

Naiꞌ Paulus antoit he naiꞌ Timotius anpaek manoef ma mahinif reꞌ Uisneno nfee ne sin

6 Neno naan, oras au ꞌait au ꞌniimk ein ma ꞌtao sin ꞌeu ko, rarit au ꞌonen aꞌteek ko, oras naan Uisneno ntao ko manoef ma mahinif he ho bisa mmeup meu Ne. Onaim oras ia, au ꞌtoit ko he munaobaꞌ mufaniꞌ ho manoef ma mahinif naan. 7 Fin Uisneno In Asmanan ka nmoeꞌ kit fa he tjair amtaus. Mes In nmoeꞌ kit atjair tuaf-tuaf reꞌ naꞌbeiꞌ ma npirsai in tuan, reꞌ anmaneek nahiin, ma nafreu nahiin in tuan ee rek-reko. 8 Onaim kais mumaeb om he muꞌuab anmatoom hit Usiꞌ. Ma kais mumaeb om natuin anhukun kau et bui. Au ꞌtaam bui reꞌ ia, natuin au ꞌtuthae hit Usiꞌ. Onaim karu ho mutoon Rais Reko naan ate, ho ro he mubarab ho tuam aan he musaah susat-maꞌneꞌat on reꞌ hai. Karu ho mupein susat-maꞌneꞌat on reꞌ naan, Uisneno of anhaꞌtain ko.

9-10 Natuin Uisneno es ansoi nafetin naan kit naꞌko hit saant am penu sin.

Ma In es anpiir naan kit he tjair In tuaf ein reꞌ atmoni kninuꞌ.

In nakriraꞌ In nekan reok goe neu kit, natuin In nneek kit.

Te kaah, hit ka tmoeꞌ tiit fa saaꞌ-saaꞌ es, he hit masoꞌik he ttoup In arekon.

Uisneno ka nmoeꞌ pah-pinan ia fa feꞌ, mes In nafeek anrair he nreek Yesus Kristus neem,

he nakriraꞌ In nekan arekot, ma nsoi nafetin kit.

Rarit Yesus Kristus neem anrair, ma nfei nrair sarit naan,

Ma In naseer rasi ꞌmaten in kuasan!

Ia njair Rais Reko!

Onaim sekau-sekau reꞌ anpirsai neu Yesus Kristus, ka nmate ntein fa goen, mes anmoin piut nok Uisneno.

11 Etun Uisneno nait kau ꞌjair haef ꞌeu Yesus Kristus, he au utoon In Rais Reko, ma unoniꞌ sekau-sekau nbi mee-mee.✡ 12 Rasin reꞌ naan ok-okeꞌ nmoeꞌ kau mꞌes naꞌ au upein ꞌhaꞌmuꞌit et bui ia in nanan. Mes au ka umaeb ok fa! Natuin au uhiin sekau es reꞌ au ꞌpirsai. In es reꞌ Usif Yesus. Ma au uhiin namneo-namneo ꞌak In es reꞌ nanaꞌat kau mepu reꞌ ia, In es reꞌ anpafaꞌ ma npanat mepu reꞌ ia, ma In es reꞌ anhaꞌtain kau he au bisa unaob mepu reꞌ ia, tar antea In nkoen On anfain neem. 13 Onaim mutuin nai ꞌtopeꞌ nbi ꞌmonit naꞌko noniꞌ amneot, reꞌ au ukriraꞌ sin ꞌeu ko. Karu ho mpirsai piut-piut, ma mneek sekau-sekau, ho mutoon ma mukriraꞌ mak ho mmafuut mok Yesus Kristus. 14 Uisneno nanaꞌat anrair aꞌmuꞌif maꞌosaꞌ huum es et ho ꞌnimam, es reꞌ noniꞌ arekot amneot. Onaim ampanat murek-rekoꞌ aꞌmuꞌif reꞌ naan! Ampaek Uisneno In Asmaan Akninuꞌ reꞌ et hit nekak, maut he In nturun ma nbaab ko, he mpanat aꞌmuꞌif naan rek-reko.

Naiꞌ Onisiforus anturun naiꞌ Paulus anbi bui

15 Ho of amneen amrair nak naiꞌ Figelus ma naiꞌ Hermogenes, sin atoin sonaꞌ naꞌkon propinsi Asia* sin nasaitan kau goen. 16-18 Mes naiꞌ Onisiforus ka on fa naan. In ka nasaitan kau fa. Ho muhiin kuum, oras au ꞌbi kota Efesus feꞌ, in nturun ma nbaab kau piut. Oras ia, in natua goen et kota Roma ia. Oras in neem antea, in naim kau neu-mneem anbi mee-mee. Namuni te, in nateef nok kau nbi bui. Mes in ka namaeb on fa. Fani-fani in neem anbi bui ia, ma nhaꞌtain au nekak.

Onaim au ꞌonen ma ꞌbaiseun ꞌeu Uisneno he nakriraꞌ In nekan arekot neu naiꞌ Onisiforus nok nain in nonot-asar sin. Anbi neon amsoupt ii te, oras Uisneno nafeek mansian ein sin rasin, au ꞌharap ma ufneek he karu reko te, Uisneno nafeek rais arekot neu naiꞌ Onisiforus sin.

2

Hit reꞌ atuinaꞌ Kristus, ro he tmoin on reꞌ soraurs ein reꞌ natniin sin aꞌnakat

1 Timotius, au aan nekaꞌ! Yesus Kristus naan, Atoin neek reko. Oras ia, ho mmafuut mok Ne, ma In nabarab he nhaꞌtain ho nekam. Onaim ho ro he mtoup goah! 2 Unuꞌ te, au unoniꞌ ko ꞌbi too mfaun ein sin humak ma sin matak anmatoom nok Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ amneot. Onaim oras ia, au ꞌtoit ko, he areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho mneen amrair sin naꞌko kau, ho meik sin ma mnao munoniꞌ mtein sin meu tuaf-tuaf reꞌ mapirsaꞌi. Tuaf ein reꞌ naan, ro he nmanoen he nanoniꞌ ntein tuaf bian.

3 Hit ar-arkit reꞌ ia, tahuum on reꞌ Yesus Kristus In soraurs ein. Onaim hit ar-arkit tsutai haꞌmuꞌit on reꞌ In. Natuin ho reꞌ naan, soraur reok goes, ho ro he msutai ho sapaam. 4 Sorarus reꞌ nanaob in mepu, ka nheu-heu gon fa neu urusan bian anteniꞌ. Nok ranan naan, in bisa nharineb in aꞌnakat.

5 Tait iꞌtopeꞌ ꞌtetaꞌ naꞌko mariꞌut. Karu he tmariuꞌ tok, ro he tatuin mariꞌut naan in atoran. Mes karu ka tatuin fa te, of napoitan kit, ma ka tapein fa mnisat. On naan amsaꞌ, karu he tanaob Uisneno In mepu, ro he tatuin In atoran.

6 Amkius atoin tani msaꞌ. In nmeup maꞌtaniꞌ anbi in rene. Onaim in es reꞌ annaben nahuun neu in reen je in afan. 7 Mutenab murek-rekoꞌ aꞌtoep ein feꞌe na. Uisneno of namnaub ma natoon sin aꞌmoufk ein neu ko.

8 Mutenab murek-rekoꞌ Yesus Kristus. In reꞌ naan, usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun. In nmaet, mes Uisneno namonib nafaniꞌ nrair Je. Naan anjair Rais Reko, reꞌ au ꞌeik je ma utoon ee nbi mee-mee. 9 Natuin au utoon Rais Reko naan, es naꞌ au upein maꞌneꞌat ia. Saaꞌ antein sin nfuut kau npaek korenit, nahuum on reꞌ au reꞌ ia atoin maufinu. Mes sin ka naꞌbeꞌin fa he nfutuꞌ ma nkorenit Uisneno In Rais Reko. 10 Onaim au ubarab au tuak ii he usaah kuuk maꞌneꞌat humaꞌ-humaꞌ. Asar Uisneno In tuaf ein reꞌ In npiir naan sin naan, napenin saok sanat ma rasi ꞌhonis. Fin Uisneno of nait naꞌratan sin piut, natuin sin antaam anjarin Yesus Kristus Iin na. 11 Uab ein reꞌ ia, ro batuur:

“Karu hit ttoup tak, Kristus anmate nsenuꞌ ma nsekaꞌ kit,

naan on reꞌ hit tmaet tasaitan ꞌmonit amnaaꞌ,

Rarit hit of atmoin tabua tok Ne msaꞌ.

12 Karu hit taran ma ttahan atbi maꞌneꞌat,

hit of atnaaꞌ aprenat tok Ne msaꞌ.

Mes karu hit tasuan Ee,

In of nasuan kit imsaꞌ.✡

13 Maski hit ka taꞌkiiꞌ fa,

mes In naꞌkiiꞌ piut,

natuin In ka bisa napoi fa. In naꞌuab saaꞌ ate, In nmoeꞌ natuin ee.”

Ameput reꞌ Uisneno nboꞌis

14 Tius! Mumnaub apirsait ein, he sin kais annikan rasin reꞌ ia ok-okeꞌ. Amreek sin ampaek Uisneno In kanan, he sin nasnasab uab ein reꞌ anmatoenaꞌ rasi nmatoom nok uab tuuk es in aꞌmoufun. Rasin naan ka maꞌafaꞌ fa. Suma nareꞌu haa aneent ein sin teenb ein. 15 Maim ranan rek-reko he mmoeꞌ ho tuam aan on reꞌ ameput reꞌ masoꞌik anbi Uisneno. Tuaf on reꞌ naan, kais namaeb on, natuin in nanaob in meup goe nok rek-reko. Ho ro he mjair tuaf reꞌ munoniꞌ namneo goah anmatoom nok Uisneno In Kabin ma Prenat. Fin In Kabin ma Prenat naan, ro namneo! 16 Muꞌrobaꞌ ho tuam aan muꞌko uab ein reꞌ ka maꞌuꞌu fa, ma muꞌko uab ein reꞌ ka neik fa hormaat neu Uisneno. Natuin rasin naan anmoeꞌ mansian ii nmaufiun piut-piut. 17 Sin uab maufiun ein naan annoman nahuum on reꞌ menas es, reꞌ anteek ee te nak, kanker. Naiꞌ Himenius ma naiꞌ Filetus sin uabk ein on reꞌ naan! 18 Sin noink ein ansanan. Sin nak, atoin amaets ein, anmonin nfain een. Mes naan ansaan! Nok ranan naan, sin nbeon nrarin naꞌkon noniꞌ amneot. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nanoniꞌ sin naan, nareuꞌ tuaf bian sin neek pirsait.

19 Mes aꞌsukif reꞌ Uisneno nateke nrair je naan, namkeis. Anbi ꞌsukif naan matuꞌi mnak, “Uisneno nahiin narek-rekoꞌ In nonot-asar sin”, ma “Sekau-sekau reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbees neu Uisneno, ro he naꞌrobaꞌ in tuan ee naꞌko maufinu.” Aꞌsukif naan, es reꞌ Uisneno Iin na.✡

20-21 Tait iꞌtopeꞌ anbi atoin amuiꞌt ein sin uimn ee. Anbi naan, anmuiꞌ bareꞌ humaꞌ-humaꞌ. Bian anmoeꞌ sin naꞌkon noni mnatuꞌ ma bian naꞌkon noin mutiꞌ. Mes bian naꞌkon hau ma afu ꞌkere. Baerꞌ ein reꞌ mamasaꞌ, uim tuaf ee npaek sin nbin fesat koꞌu. Mes baerꞌ ein reꞌ ka mamasaꞌ fa, uim tuaf ee namaeb on karu in npaek sin nbin too mfaun ein sin maatk ein. On naan amsaꞌ mansian ii. Karu nmuiꞌ tuaf naꞌrobaꞌ in tuan ii naꞌko maufinu, in on reꞌ baer mamaas ein. Uim tuaf ee anmariin he npaek je, natuin in mapakeꞌ he nmeup reko humaꞌ-humaꞌ.

22 Muinf ein bisa nmoufun rabah natuin sin neek roimt ein. Mes ho ro he mpanat ho tuam aan rek-reko, kais mutuin ho neek roimt aan. Maim meu ꞌmoeꞌ reko piut-piut. Ampirsai piut meu Uisneno. Ammoni mbi manekat, rais rameꞌ ma mamut mok tuaf bian. Areꞌ apirsait ein neu Uisneno, reꞌ anmonin nok neek akninuꞌ naan, sin nromin he nmoꞌen rais reko piut-piut. Onaim Timotius, ho ro he moes aan sin! 23 Au utoon ufaniꞌ ko sin! Kais amseitn om he mnao mmatoenaꞌ rasi-rasi reꞌ ka maꞌuꞌu fa. Natuin rasin naan suma neik ki meu matoes ma mabanat. 24 Ameput neu Uisneno ka nabeiꞌ fa he njair amatoes. Mes sin ro he nneek maꞌnuran nok too mfaun, nanoniꞌ nahinin, ma nneek amnaun neu amatoes ein. 25 Sin ro he natuuk reko neu tuaf-tuaf reꞌ biasa nraban. Nok ranan naan, karu reko te, Uisneno naꞌbaniꞌ sin neek ein ma naꞌpisan, rarit sin ntoup saaꞌ-saaꞌ reꞌ arekot amneot. 26 Nok ranan naan, sin bisa naꞌteꞌun sin neek ein antein, rarit sin nasoitn ok naꞌko niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe, reꞌ anfuut sin he natuin in roimn ee.

3

Anbi oras neon amsoput, mansian ii in aꞌmoin ii on reꞌ mee?

1 Timotius! Oras antea pah-pinan ia in neon amsoupt ein ate, in suust ein amfaun ii kah een. Au utoon ꞌain ko on reꞌ naan. 2 Mansian ii of namnau nanesib sin tuak ein, ma nsinmaakn ahaa roit. Sin nabeꞌob sin tuak ein, ma nkanaꞌpaar biak ein, naꞌuab naꞌreꞌuf tuaf bian, ka nromin fa he natniin amahoint ein, ka ntoit nahinin fa makasi, ka atoup noniꞌ fa, ka nroim nain fa rais Uisneno, 3 ka nmaneek nahinin fa, ka nromin fa he naraem ok es nok es, sin nromin he naꞌmunuꞌ, ka ntahan nabeiꞌ fa sin tuak, maufinu bainesiꞌ, ka nromin fa rais reko, 4 anromin he naꞌsosaꞌ sin aok-biak ein, natenab paar aah, nmoeꞌ jok on ahinit, anromin he natuin sin neek romik anneis naꞌko Uisneno In romin. 5 Sin anmoeꞌ jok on reꞌ anaob rais pirsait, mes ruman. Uisneno In kuasan ka natua fa nbi sin neek ein. Kais mubnoon reko mok tuaf-tuaf on reꞌ naan!

6 Tuaf-tuaf on reꞌ naan antaman neu es in umi, nok humaꞌ moeꞌ, he nfuir bifee neek aꞌoert ein, ma rabah ate napein kopoꞌ. Bifeen on reꞌ naan, sin aꞌmoink ein anroim ma nbaun sanat naꞌtuup, ma nmonin natuin sinmakat ma neek komat humaꞌ-humaꞌ. 7 Sin nneen tunggur feꞌu reꞌ neem nanoniꞌ rais feꞌu, ma sin natun-tuin ein aah. Mes sin ka ntai nahinin fa, mee es reꞌ antoom, ma mee es reꞌ ansaan. 8 Ho mumnau retaꞌ anmatoom nok naiꞌ Yanes ma naiꞌ Yamres,* aiꞌ kaah? Oras naan, sin nraban kaꞌo Musa. Tunggurun reꞌ oras ia, sin humaꞌ meseꞌ on reꞌ sin. Sin nraban noniꞌ-taruꞌ amneot. Sin teenb ein namreꞌun, ma sin pirsait ein, anbeon. 9 Tunggur poi on reꞌ naan, ka neu he ntahan fa ꞌroo. Ka ꞌroo-ꞌroo fa te, too mfaun ii nahiin sin moonk ein! Nahuum on reꞌ unuꞌ te, too mfaun ein nahiin naiꞌ Yanes ma naiꞌ Yamres sin puta-kriu ngguin.

Amnaaꞌ muher-heran noniꞌ-taruꞌ reꞌ ho mtoupu mrari

10 Tius! Ho muhini mrair au ꞌmoink ii ok-okeꞌ. Ho muhini mrair areꞌ saaꞌ reꞌ au unoniꞌ sin. Ho muhiin au sarit. Ho muhiin saaꞌ reꞌ au ꞌpirsai. Ho miit kuum au neek sabaar ꞌeu too mfaun, ma au maneek ii ꞌeu sin. Ma ho muhini msaꞌ mak au ꞌaran ma ꞌsabaar au tuak ii. 11 Ho muhini msaꞌ mmak sin nteir-hae kau, ma nasahab kau haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat humaꞌ-humaꞌ. Au upein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat on reꞌ naan, anbi kota Antiokia, Ikonium, ma Listra. Mes Uisneno nsoi nafetin kau naꞌko rasin naan.✡ 12 Batuur, areꞌ apirsait ein neu Yesus Kristus reꞌ nromin he nmonin nok neek akninuꞌ natuin Uisneno In romin, ro tebes atoniꞌ of anhaꞌmuiꞌ sin. 13 Antutan ntein, amaufiunt ein ma aputa-kriu ngguin, anmoꞌen rais maufinu piut-piut. Sin napoi natupaꞌ biak ein. Te kaah, tuaf bian napoi naan sin imsaꞌ.

14 Mes ho ro he mnaaꞌ muher-heran noniꞌ-taruꞌ reꞌ ho mtoup murair sin. Ma saaꞌ reꞌ ho mpirsai je naan, ro he mutuin ee piut. Natuin, naan es reꞌ amneot! Ho muhiin batuur, sekau es reꞌ nanoniꞌ ko rasin naan. Ho bisa mpirsai sin!✡ 15 Anmurai naꞌko ho aanꞌ-anaꞌ feꞌ, ho mtoupu mrair noniꞌ naꞌko Uisneno In Suur Akniunꞌ ee in afan. Suur Akninuꞌ naan in afan, es reꞌ natoon raan aꞌhonis. Fin karu ho mpirsai meu Yesus Kristus, naan anfei ranan he ho bisa mmoni mmafuut mok Uisneno mbi sonaf neno tunan. 16 Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ matuꞌi et Suur Akninuꞌ naan, ro tebes Uisneno kuun es nanaꞌat sin he mansian ii antui sin. Tuis ein reꞌ naan, mapakeꞌ he: nanoniꞌ tuaf anmatoom nok saaꞌ es reꞌ batuur, nakriraꞌ tuaf ein sin sanat, natuuk nafaniꞌ tua aseket neu raan amneot, ma nanoniꞌ mansian ii he nmonin neno-neno nbin Uisneno In romin. 17 Nok ranan naan, Suur Akniunꞌ ee, bisa nanokab ma namtisib Uisneno In tuaf ein nok aꞌbeꞌif ma manoef, he sin nanaob ein areꞌ kanan meup arekot.

4

Amnao mutoon Uisneno In Kabin ma Prenat

1-2 Yesus Kristus of ankoen On anfain neem neu pah-pinan, he naprenat on reꞌ usif. Et amonit ma amates of anhaken nbin In matan, he In nafeek sin rasin. Natuin rasi naan, anbi Uisneno ma Yesus Kristus Sin humak ma Sin matak, au ꞌtoit batuur-batuur ꞌeu ko, he mnao mutoon Uisneno In Kabin ma Prenat. Muꞌneen om piut! Kais mutenab mak, oras reko, aiꞌ kaah. Mukriraꞌ sin, sin sanat, mes mukain sin nok neek sabaar. Amhaꞌtain sin neek ein meik noniꞌ-taruꞌ amneot.

3 Fin of nokaꞌ-nmeu te, tuaf-tuaf ka nroim fa he nneen noniꞌ-taruꞌ amneot. Sin of naꞌbuaꞌ tunggurun reꞌ bisa naꞌuab ein natuin sin roimk ein, he nharineb sin oras sin nnenan. 4 Sin nkeeh natau sin ruik ein he ka natniin fa noniꞌ-taruꞌ amneot. Mes sin nneen neu rais retaꞌ ruum-ruum.

5 Maski on mee-on mee msaꞌ, ho neekm aan ro he natea. Maran ambi haꞌmuꞌit. Amnao mutoon Rais Reko, he tuaf-tuaf anpirsain neun Yesus Kristus. Amtuthae tuaf-tuaf nok neek marine, tar antea mepu naan namsoup. Kais ammepu stenaꞌ-stenaꞌ.

6 Anmatoom nok au tuak ii te, kais amfairoir kau, natuin au nuut ii he namsoup goen. Au on reꞌ oe nbi kraas, in natꞌoop am he oekꞌ een.* 7 On reꞌ mnaent ii te, au ꞌaen ma ꞌtea ꞌrair nok reko. Au utuin piut ꞌeu Yesus Kristus, ma ka ꞌteib ꞌiit fa ꞌeu mee-mee. 8 Oras ia, au ꞌpao-pao rais jes feꞌ. Es reꞌ, kraa-mnatuꞌ reꞌ Usiꞌ napaar ee neu sekau-sekau reꞌ in aꞌmoin ee namneo ma namnoon. Hit Usiꞌ naan, afeek rasi amneot. In ka npiir fa humaf. Antea in oors ate, In of annonaꞌ kau kraa mnatuꞌ naan. Ka neu au ꞌmees fa, mes sekau-sekau reꞌ anneek Ee, ma anpa-pao Goe he nkoen On anfain neem, sin napein akraa mnatuꞌ on naan amsaꞌ.

Naiꞌ Paulus anbaꞌan rasi humaꞌ-humaꞌ

9 Tius! Reko te, uum amkius maan kau rabah feꞌ! 10 Oras ia, au ꞌmes-mees kuuk. Naiꞌ Kreskes annao nrair et propinsi Galatia. Ma naiꞌ Titus annao nrair et pah Dalmatia. Mes naiꞌ Demas nroim nanesib risan amreꞌut nbi pah-pinan ia, onaim in nnao nasaitan kau. In nnao et kota Tesalonika.✡ 11 Suma naiꞌ Lukas es reꞌ natua nok kau et ia. Maim maan naiꞌ Markus he nua ki iim buꞌ-buaꞌ. Natuin in bisa nturun ma nbaab kau nbi rasi humaꞌ-humaꞌ nbi ia.✡ 12 Au ꞌreek naiꞌ Tekikus nnao et kota Efesus.✡ 13 Karu ho uum ate, kais amnikan he mait meik maan kau au baur mainikin reꞌ au umaik ee et naiꞌ Karpus in umi, et kota Troas. Ma kais amnikan he mait meik au tuis ein naan, anneis-neis reꞌ au ꞌtui sin et pasu.✡

14 Naiꞌ Aleksander, atuut noin moroꞌ naan, anmoeꞌ maufinu neu kau fani-fani. Maut he nmoeꞌ. Uisneno of es anbaras neu ne, natai nok in aꞌmoꞌen naan.✡ 15 Ho ro he mpaant om muꞌko atoniꞌ reꞌ naan, natuin natiꞌ te in nraban hit uabk ein.

16 Oras au ꞌhake ꞌbi afeek rasi he umneob au tuak, ka tiit tain fa tuaf es he nok kau. Sin arsin annaon nasaitan kau. Maut he on reꞌ naan. Maut he Uisneno nnikan nain sin saant ein. 17 Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno ka nasaitan kau fa. In nhaꞌtain kau, he au bisa unaob In Rais Reko, ma au ka ꞌkuran fa saaꞌ-saaꞌ. Au utoon ꞌeu atoin ein reꞌ ka Yahudis fa, he sin nneen niit Rais Reko naan. Ma Uisneno nafetin anrair kau naꞌko siraak koꞌu. 18 Ma In of nafetin kau naꞌko rais maufinun ok-okeꞌ. Ma In neik kau nok mamut, rarit nataam kau ꞌeu sonaf neno tunan. Anbi naan, In es reꞌ annaaꞌ aprenat.

Uisneno naan, apinat ma akrahat! Au ꞌpures uꞌnaeb Ee ka natfeek niit fa, tua! Amin.

Naiꞌ Paulus natuꞌub in surat

19 Kais amnikan he mfee tabe ma haan buseet meu bi Priskila,† ma in mone, naiꞌ Akila. On naan amsaꞌ meu naiꞌ Onisiforus ma in nonot-asar sin ok-okeꞌ.✡ 20 Naiꞌ Erastus natua et kota Korintus. Neon goes ii, au ꞌnao usaitan naiꞌ Trofimus anbi kota Miletus, natuin oras naan in nameen maꞌfenaꞌ.✡ 21 Maim ranan he karu reko te, ho uum amtea main ia, oras mainiik ii ka ntaam fa feꞌ. Hit aok-bian abitan ia, esan reꞌ: naiꞌ Ebulus, naiꞌ Pudes, naiꞌ Linus, ma bi Klaudia, ansoun ein tabe ma haan buseet neu ki. On naan amsaꞌ, neu hit aok-bian Kristen bian sin.

22 Au ꞌharap ma ufneek he Uisneno nok ko piut-piut. Maut he In nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

On reꞌ naan, tua,

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1-2 Haef ein sin Retaꞌ 16:1

✡ 1:5 Haef ein sin Retaꞌ 16:1

✡ 1:11 1 Naiꞌ Timotius 2:7

* 1:15 Propinsi Asia naan, oras ia njair Pah Turki in pasaꞌ neon-teas.

✡ 2:12 Naiꞌ Mateos 10:33, Naiꞌ Lukas 12:9

✡ 2:19 Surat Sensus 16:5

* 3:8 Kanaf ‘Yanes ma Yamres’ ka matuꞌi fa et Surat Manbaꞌan Amnaaꞌ. Mes anmuiꞌ atoin ahinit bian nak, of oniꞌ sin nua sin reꞌ naan, atoin araut naꞌko pah Masir reꞌ anraban kaꞌo Musa oras in neik too Israelas anpoin naꞌkon pah Masir. Amrees retaꞌ et surat Anpoin naꞌko Pah Masir 7:11.

✡ 3:11 Haef ein sin Retaꞌ 13:14-52, 14:1-7,8-20

✡ 3:14 2 Naiꞌ Timotius 1:5, 2:2

* 4:6 Oras atoin Yahudis sin nabaarb ein fuaꞌ-turuꞌ anbi Uim Onen Uuf, anmuiꞌ naan fuaꞌ-turuꞌ huum es, reꞌ on reꞌ he nꞌoop ein tua min-kase nbi mei fuat. Naiꞌ Paulus anfee ꞌtopeꞌ nak, in aꞌmoin ee on reꞌ tua min-kase reꞌ natꞌoop anjair fuaꞌ-turuꞌ neu Uisneno.

✡ 4:10 Kolose 4:14, Naiꞌ Filmon 24, 2 Korintus 8:23, Galatia 2:3, Naiꞌ Titus 1:4

✡ 4:11 Kolose 4:14, Naiꞌ Filmon 24, Haef ein sin Retaꞌ 12:12,25, 13:13, 15:37-39, Kolose 4:10

✡ 4:12 Haef ein sin Retaꞌ 20:4, Efesus 6:21-22, Kolose 4:7-8

✡ 4:13 Haef ein sin Retaꞌ 20:6

✡ 4:14 1 Naiꞌ Timotius 1:20, Siit Pures-Boꞌis sin 62:12, Roma 2:6

† 4:19 Uab Yunani nbi ia, matuꞌi mnak, ‘Priska’. Priska ma Priskila, humaꞌ meseꞌ.

✡ 4:19 Haef ein sin Retaꞌ 18:2, 2 Naiꞌ Timotius 1:16-17

✡ 4:20 Haef ein sin Retaꞌ 19:22, Roma 16:23, Haef ein sin Retaꞌ 20:4, 21:29

Naiꞌ Titus

1

2

3

Surat naꞌko naiꞌ Paulus neu in partei

naiꞌ Titus

1

Tabe ma haan buseet

1-4 Titus, atoin reko!

Surat reꞌ ia, naꞌko au naiꞌ Paulus kau, Uisneno In aan renu-aan rekaꞌ, ma Yesus Kristus In haef. In nreek haefan kau he ꞌnao ꞌhaꞌtain neek pirsait ꞌeu tuaf ein reꞌ In npiir naan sin. In nreek haefan kau msaꞌ he utoon raan amneot he sin nmonin natuin Uisneno In romin. Nok ranan naan, Uisneno In nonot-asar sin, nafnekan he nmonin nok Ne piut-piut. Oras Uisneno ka najarib fa pah-pinan ia fa feꞌe te, In nbaꞌan nain nak, In nonot-asar sin of anmonin piut nok Ne. Ma In ka napoi nahiin fa. Antea in oors aa on naan ate, Uisneno natoon maat-maat am nak, In he nsoi nafetin mansian ii naꞌko sin saant ein, he sin bisa nmoin nabar-baran nok Ne. Rarit In naprenat kau, he ꞌnao utoon Rais Reko naan ꞌeu mansian ii ok-okeꞌ ꞌbi mee-mee.

Titus! Ho on reꞌ au aanh aa kuuk, natuin hit nua kit atpirsai teu Kristus. Onaim au ꞌonen ꞌeu Amaꞌ Uisneno, ma Yesus Kristus reꞌ nsoi nafetin kit, he Sin nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ko, he ho mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.✡

Tuꞌin neu aꞌnaak jemaꞌat

5 Neon goes ii, au ufeek he usaitan ko mbi puru Kreta, he ho bisa mꞌator maan mepu fauk ambi naan. Maut he ho mpiir maan aꞌnakat-aꞌnakat neu too sraniꞌ nbin kota meseꞌ-meseꞌ. Kais amnikan atoran reꞌ au utoon urair sin ꞌeu ko, anmatoom nok tuaf-tuaf reꞌ naꞌnaak jemaꞌat, esan reꞌ: 6 karu mroim he mpiir tuaf he naꞌnaak ma nnaaꞌ jemaꞌat, in ro he kais anmuiꞌ sanat saaꞌ-saaꞌ. In ro he naꞌkiiꞌ nbi matsaos nok bifee meseꞌ. In aanh ein amsaꞌ anpirsain Yesus Kristus. Kais-kaisaꞌ biak ein nak, sin reꞌ naan, es reꞌ natiꞌ te anmoꞌen taisibu, ma ntanhai atoran. 7 Natuin aꞌnaak jemaaꞌt ein naan, nanaob Uisneno In mepu, onaim sin ro he nmonin nok neek amneꞌo, ma sin kaank ein ro nfoo menin. Kais ampiir maan tuaf reꞌ nroim he naꞌnaeb in tuan; reꞌ maan aa fa te natooꞌ; abukae raur mafu; amabanat; akoom noni-roit. 8 Tuaf reꞌ naꞌnaak neu jemaꞌat sin ro he nromin he ntoup sekau goah nbin sin umin. Sin ro he nromi haa rais reko; neek teas, atai rasi, neek akninuꞌ, ma ntahan nahiin in tuan. 9 Sin ro he nnaaꞌ naher-heran Uisneno In Kabin ma Prenat, reꞌ unuꞌ te hit tanoniꞌ ma tatoon sin neu sin. Nok ranan naan, sin bisa nakriraꞌ Uisneno In raan amneot neu biak ein, ma bisa nanoon naan noniꞌ reꞌ anbeon.✡

Anmatoom nok tuaf reꞌ nanoniꞌ nsaan

10 Fin anmuiꞌ tuaf namfau reꞌ anromin he nraban noniꞌ reꞌ amneot, reꞌ naꞌuab ein te, naboo nggoah ma nputa-kriu nggoah. Anneis-neis atoin Yahudis sin reꞌ nak, areꞌ too mfaun ein reꞌ nroim he napenin saok sanat ma raan aꞌhonis, ro he naꞌheir ein. 11 Sin nasekeb nonot-asar aꞌteme-ꞌteme, he sin naꞌroon naꞌkon Uisneno In noniꞌ reꞌ amneot ii, ma npaek sin noniꞌ reꞌ ansaan ma nbeo. Sin suma he naimn ahaa roit, npaek ranan reꞌ he napoi nggoah. Tuaf-tuaf on reꞌ naan, ro he mufreu sin feefk ein, maut he sin kaisaꞌ nanoniꞌ nsanan piut-piut. 12 Neot es, sin atoon nee jes naꞌko puru Kreta natoon kuuk sin nee mnak,

“Atoin Kretas, sin apoit ein,

aparuꞌ ma akomat, muꞌit reꞌ ka nahiin fa atoran, ma peehk ein kah een!”

13 Batuur. Abitan bare naan, on reꞌ naan! Onaim ho ro he mutuuk meik apoit ein naan, he mhaꞌtani mtein sin rais pirsait neu Uisneno. 14 Rarit sin kais natniin anteniꞌ atoin Yahudis sin reet poi ngguin, ma sin kais natuin prenat naꞌko tuaf-tuaf reꞌ ntitar napasib noniꞌ amneot.

15 Mumnau murek-rekoꞌ! Neu tuaf reꞌ in neekn ee kninuꞌ te, areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii msaꞌ kninuꞌ. Mes neu tuaf reꞌ in neekn ee nameisꞌook ma ka npirsai fa Uisneno, areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii msaꞌ nameisꞌook. Natuin sin neek ein ma teenb ein nꞌoemeet naan nanin. 16 Sin nmanauk ein nak sin nahiin Uisneno. Mes sin aꞌmoink ein, on reꞌ ka nahiin Je fa. Sin naꞌuab ein ate, ꞌtetaꞌ, mes anmoeꞌ je te, ꞌtetaꞌ. Batuur-batuur sin ro puun ii, neikn on! Sin ka nromin fa he natuin Uisneno In romin. Kaisaꞌ mifnekan meu tuaf-tuaf on reꞌ naan, natuin sin ka bisa fa he nmoꞌen rais reko!

2

Noniꞌ amneot anjari ꞌsukif neu ꞌmonit amneot

1 Titus! Kais munees om mok sin! Ho ro he muꞌhabaꞌ tuaf-tuaf he sin nmonin natuin Uisneno In noniꞌ amneot. 2 Mutoon meu areꞌ ꞌnaef ein he nmonin natuin atoran, npanat sin kaan foo menin, ma nmoin nok neek teas. Sin ro he nnaaꞌ naher-heran Uisneno In noniꞌ amneot, ma naꞌkiiꞌ nabaran anbin naan. Ma sin ro he nneek tuaf bian amsaꞌ.

3 On naan amsaꞌ, neu bifee mnais ein. Mutoon meu sin he sin npanat sin aꞌhakek ma sin aꞌnaok, ma sin ro he nmonin natuin ahaa Uisneno In romin. Kais naꞌmunuꞌ tuaf bian sin kaank ein. Kais anmonin nbin mafu. Mes sin ro he nanoniꞌ tuaf bian he sin nmonin nok reko. 4 Nok ranan naan, sin njarin aꞌtopeꞌ neu bifee amatsao muin ein, ma nanoniꞌ sin he es-es ate nneek in mone ma in aanh ein. 5 Sin ro he nanoniꞌ sin he nmonin nok neek teas, nmonin nok neek akninuꞌ, npainoet nahiin sin umi nanan, es-es ate anhormaat in moen ja kuun, ma maut he in moen je naꞌnaak anbi uim je nanan. Karu sin nmonin on naan ate, of ka tiit fa tuaf he naꞌuab naꞌreꞌuf Uisneno In Kabin ma Prenat.

6 On naan amsaꞌ, mfaineek atoin muinf ein, he sin nmonin nok neek teas.

7 Titus! Ho ro he mmoin nok rek-reko, he mjari ꞌtopeꞌ meu tuaf bian. Ho mmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ aah, mmoeꞌ je nok reko, nahuum on reꞌ ho munoniꞌ biak ein. Tebes, ho ro he mmeup batuur-batuur. 8 Karu ho munoniꞌ tuaf bian, ro he naꞌuu naꞌko noniꞌ amneot, he biak ein kais nakreꞌet ko. Nok ranan naan, tuaf-tuaf reꞌ nraban kit, namaeb ok, natuin sin ka nmuꞌin fa ranan he ntuꞌiran kit.

9 Munoniꞌ ameupt ein he natniin sin aꞌnakat nbi areꞌ kanan rasi ma nhariin in nekan. Sin kais anmatoen nok sin aꞌnakat. 10 Sin kais nabaak neik sin aꞌnaakt ee in baerꞌ ein. Sin ro he nakriraꞌ nak sin tuak ein atoin neek amneꞌo ma mapirsaꞌi. Sin ro he njarin atoin reko reꞌ naꞌkiꞌin. Karu biak ein nataibaꞌ ameupt ein sin aꞌmoink ein ma natuik natai nok saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit tanoniꞌ sin, sin of anteebs ein nak, noniꞌ naan reok reꞌuf. Fin hit tanoniꞌ anmatoom nok Uisneno reꞌ nsoi nafetin kit.

11 Fin Uisneno nakriraꞌ nrair In nekan arekot neu areꞌ mansian ii ok-okeꞌ, ma nfei raan aꞌhonis he nsoi nafetin naan mansian ii naꞌko sin saant ein. 12 Es naan ate, hit ro he ttitar tapoitan aꞌmoin reꞌuf ma areꞌ tenab maufinu. Hit tmoni tbi pah-pinan oras ia, ro he ttahan tahiin hit tuak, tmoni tbi neek akninuꞌ, ma taꞌkiiꞌ tbi Uisneno. 13 Oras ia, hit tpa-pao, he oras Yesus Kristus ankoen On anfain neem, In neem anbi pinaꞌ ma krahaꞌ! Naan anjair tetus neu kit ok-okeꞌ. In reꞌ naan, hit Usiꞌ reꞌ maꞌtaniꞌ nneis, reꞌ nsoi nafetin naan kit. 14 In nnonaꞌ In tuan ee njair fuaꞌ-turuꞌ, he nsoi nafetin kit naꞌko hit saant ein ok-okeꞌ, he nmoeꞌ kit atjair In nonot-asar reꞌ anmonin nok neek akninuꞌ, ma nromin he nmoꞌen rais reko piut.✡

15 Titus! Munoniꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ meu too sraniꞌ. Muꞌhabaꞌ sin he sin natuin noniꞌ-taur ein. Sekau-sekau nmoꞌen saan ate, mutonan sin raan reko. Ka nabeiꞌ fa he atoniꞌ nasmeruꞌ ma nkanaꞌpaar ko, natuin ho mmuiꞌ hak he mmoeꞌ rasin naan.

3

Atoni Kristen sin aꞌmonik reꞌ amneot

1 Mumnaub too sraniꞌ he sin natniin anaaꞌ apreent ein, ma tuaf-tuaf reꞌ annaꞌan kuasat. Ma sin ro he natuin atoran. Sin ro he nabaarb ok piut he nmoꞌen rais reko. 2 Kais anfeef akreon neu-mneman he naꞌreꞌuf tuaf bian sin kaan foo menin. Ma sin kais anroim rais matoes. Reko nneis, anmonin nok rek-reko ma neek reko neu sekau-sekau goah.

3 Natuin unuꞌ feꞌ, oras hit ka tahiin fa Usif Yesus, hit ka tahiin fa saaꞌ-saaꞌ, ma napoi kit ite, rabah. Hit ka troim fa he tneen tuaf bian. Hit tmoni tbi haa reꞌ he tatuin hit neek maufinu, ma taꞌkreob hit tuak ii nok rais sinmakat humaꞌ-humaꞌ. Hit aputa-kriut maufinu teu tuaf bian. Hit aꞌmoink ii naheun nok mantinus. Hit troim he tatunuꞌ neek toꞌos teu tuaf bian, tar antea atmaufiun teu sin. Rarit sin on naan amsaꞌ neu kit.

4 Maski hit aꞌmoink ii namreuꞌ on naan amsaꞌ, mes Uisneno es neikn On ansoi nafetin kit, In nakriraꞌ nrair In manekat ma In neek arekot neu kit. 5 In nsoi nafetin kit, ka natuin fa hit rasi mnamit atbi ꞌmoeꞌ reko, mes natuin In nneek kit. In nboe nakninuꞌ hit saant ein, anpaek In Asmaan Akninuꞌ, he naꞌfeꞌun hit aꞌmoink ii, nahuum on reꞌ nahonis nafaniꞌ kit. 6 Natuin Yesus Kristus anmate nrair he nsoi nafetin kit naꞌko hit saant ein, etun Uisneno nathoeb In Asmaan Akniunꞌ ee neu kit. 7 Natuin Naiꞌ Yesus In neekn ee reko, etun In narekoꞌ hit rais kuaꞌ-nonot tok Amaꞌ Uisneno, nahuum on reꞌ hit tjair In aanh ein. Ma hit tahiin tak, hit of atmoin piut-piut tok Ne. ꞌMonit naan, anjair hit pusaak. 8 Saaꞌ reꞌ au uꞌuab sin reꞌ ia, batuur on reꞌ naan, tua!

Saaꞌ reꞌ au unoniꞌ sin reꞌ ia, masoꞌik ma maꞌupaꞌ neu areꞌ mansian ein ok-okeꞌ. Etun ho ro he muꞌhabaꞌ tuaf-tuaf he nmoeꞌ natuin noniꞌ-taruꞌ amneot. Areꞌ apirsait ein neu Uisneno ro he namin ranan piut-piut he nmoꞌen rais reko. 9 Kais amseit-seitn om meu rais poi sin ruum-ruum, on reꞌ hi mmafefa-kreonaꞌ meu rasin reꞌ ka maꞌuꞌu fa, mmatoe tafiꞌ-tafiꞌ es nok es, ammatitaꞌ-roin neu uuf ma kaꞌuf mee es naꞌnae nneis, ma ammabaan nok rasi atoran harat atoin Yahudis sin. He saaꞌ? Rasin naan ka tiit tain fa es he masoꞌik! Amporin mineuk oors ii ruum-ruum aah. 10 Amnao he mfaineek tuaf reꞌ nroim he nareuꞌ too sraniꞌ tar anpeꞌen ma nbaits ok. Karu sin anmoꞌen feꞌ on naan ate, ampaesaꞌ sin batuur-batuur. Karu sin nmoꞌen piut feꞌ, kais amrae mituin sin. 11 Tuaf-tuaf on reꞌ naan, sin teenb ein ka mneꞌo fa goen. Sin aꞌmoeꞌk ein kuuk es reꞌ nakriraꞌ sin sanat neu too mfaun ein.

Naiꞌ Paulus natuꞌub in surat

12 Au ureon ma ubarab he ꞌreek naiꞌ Artemas aiꞌ naiꞌ Tekikus, he neem nateef nok ko on puru Kreta. Karu in neem antea goen, ho maim ranan he uum rabah, he muteef mok kau on kota Nekapolis. Natuin oras mainikin ia, au ꞌroim he utua ꞌbi naan.✡ 13 Ho muhiin atoin ahiin atoran hukun, reꞌ in kaan ee naiꞌ Senas, nok in partei naiꞌ Apolos, aiꞌ? Sin he nnaon neu bare ꞌroo. Onaim amturun maan sin he sin kais anmuꞌin kuran-rabuꞌ nbi ranan.✡ 14 Natuin tuaf-tuaf reꞌ natuin Usif Yesus kais antook ma nꞌasak-panak ruum-ruum aah. Sin ro he nanoin ein he nmoꞌen rais reko, ma nturun tuaf-tuaf reꞌ ankuran-rabuꞌ reꞌ-reꞌuf. Nok ranan naan, sin aꞌmoink ein masoꞌik.

15 Titus. Hai arkai msonuꞌ tabe ma haan buseet arekot neu ko. Tabe ma haan buseet amsaꞌ neu hit partei bian reꞌ anpirsain neun Usif Yesus.

Au ꞌonen ma ꞌtoit Uisneno he nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

On reꞌ naan, tua,

Au naiꞌ Paulus kau, tua.

✡ 1:1-4 2 Korintus 8:23, Galatia 2:3, 2 Naiꞌ Timotius 4:10

✡ 1:9 1 Naiꞌ Timotius 3:2-7

✡ 2:14 Siit Pures-Boꞌis sin 130:8, Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:5, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:20, 7:6, 14:2, 1 Naiꞌ Petrus 2:9

✡ 3:12 Haef ein sin Retaꞌ 20:4, Efesus 6:21-22, Kolose 4:7-8, 2 Naiꞌ Timotius 4:12

✡ 3:13 Haef ein sin Retaꞌ 18:24, 1 Korintus 16:12

Naiꞌ Filmon

Surat naꞌko naiꞌ Paulus ansoun ee neu

Naiꞌ Filmon

1

Tabe ma haan buseet

1 Surat reꞌ ia, naꞌko au naiꞌ Paulus kau. Au partei naiꞌ Timotius ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet amsaꞌ. Asar ho muhiin, sin nataam kau es bui et bare ia, natuin au ꞌeut ma utoon anmatoom nok Yesus Kristus.

Au ꞌtui surat reꞌ ia,

ꞌsoun ee ꞌeu ko Filmon, reꞌ hai mneek, ma mjair partei ambi mepu meseꞌ mok kai;

2 ma ꞌeu bi Apfia,* reꞌ hai maan ee on reꞌ hai fetoꞌ;

ma ꞌeu naiꞌ Arkipus, reꞌ anmeup maꞌtaniꞌ nok kai mbi mepu ia;

ma ꞌeu areꞌ too apirsait ein reꞌ natiꞌ te, nabuan ma nꞌoen ein anbin ho umi.✡

3 Au ꞌtoit ꞌak Amaꞌ Uisneno ma hit Usiꞌ Yesus Kristus nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki arki, he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Paulus antoit sukuur natuin naiꞌ Filmon in aꞌmonin

4 Baꞌe Filmon! Au ꞌonen es mee te, au ꞌteek ko, ma ꞌtoit makasi ꞌeu Uisneno natuin ho ꞌmonim naan. 5 Au ꞌneen aꞌrair uab reko namfau, anmatoom nok ho pirsait naan meu Usif Yesus, ma ho rais manekat meu apirsait ein. 6 Natuin ho rais pirsait naan, ho bisa mmoin nekaf meseꞌ mok apirsait bian ein. Au ꞌonen he karu hi mikriraꞌ hi neek rekon es nok es, hi bisa mihiin mirek-rekoꞌ areꞌ kanan rais reko reꞌ hit bisa tmoeꞌ sin teu Usif Yesus. 7 Baꞌe! Natuin ho manekam naan, ho mmoeꞌ au nekak ia anmariin, ma neiki ꞌbeꞌif haꞌtanis neu au nekak. Ma ho rais manekat naan amsaꞌ, neiki ꞌbeꞌif haꞌtanis neu apirsait ein.

Naiꞌ Paulus antoit he naiꞌ Filmon nakriraꞌ in manekan neu naiꞌ Onisimus

8-9 Baꞌe! Au ꞌperluu ko on nai: au ꞌjair Kristus In haef. Nok ranan naan, au ꞌmuiꞌ hak he uprenat ko ammoeꞌ rasi pisaꞌ ia. Mes au ka ꞌroim fa he upren-reent aah, suma au ꞌtoit turun-babat, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ namnasi nrair antoit turun-babat. Au ꞌjair atoin bui natuin au utuin Yesus Kristus, etun au ubrain he ꞌtoit turun-babat naꞌko ko, natuin au uhiin ho manekam meu too mfaun ein. 10 Au ꞌtoit he ho mukriraꞌ ho manekam meu au anah naiꞌ Onisimus. In reꞌ naan on reꞌ au aanh aa kuuk, natuin In npirsai Naiꞌ Yesus naꞌko au meup ki, ꞌbi bui reꞌ ia.✡

11 Au uhiin ꞌak naiꞌ Onisimus naan, ho ate reꞌ naen nasaitan ko. Oras in nbi ho ꞌnimam, in ka mapakeꞌ fa. Mes oras ia, au ꞌpirsai ꞌak in of mapakeꞌ neu hit nua kit.† 12 Au ꞌneek ꞌiis ne, mes maut he au ꞌreek ee ntebi nfain neit neu ko.

13 Amneon ii, au he ꞌtahan ꞌaan ee, he in bisa nsenuꞌ ko, he ntuthae kau ꞌbi bare ia. Natuin anbi bare ia, au ka upein fa mainuan he ꞌmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ. Au ꞌjair atoin bui, natuin au utoon ma ubenoꞌ rasi anmatoom nok Usif Yesus In Rais Reko. 14 Mes au ꞌka ꞌroim fa he ho mutaah mak, ‘tua’ on reꞌ naan, natuin on reꞌ ho mnaben ate atoniꞌ naꞌsekeꞌ ko. Au roimk ii te, ho mmoeꞌ rais reko ma mmoeꞌ arekot mutuin ho roim maan kuum. Onaim karu ho ka mtoup reko fa feꞌe te, au ka ꞌroim fa he ꞌmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ anmatoom nok naiꞌ Onisimus reꞌ ia, natuin naan ho hak.

15 Aiꞌ ho of mutenab on nai: Uisneno ankonan naiꞌ Onisimus nasaitan ko ka ꞌroo fa, he in nfain neem ma natua nok ko. 16 Oras in naen nasaitan ko, in suma ho ate. Mes oras ia, in nfain neem, in njair ho oriꞌ reꞌ ho mneek main je. Au aꞌneek ꞌiis ne msaꞌ! Onaim oras ia, in mapakeꞌ anbi ho ꞌnimam, ka neu he njair fa ho ate, mes anjair ho oriꞌ msaꞌ reꞌ hi mpirsai buꞌ-buaꞌ meu Kristus.

17 Onaim on nai baꞌe! Karu ho maan kau ꞌjair ho partei ambi mepu meseꞌ te, au ꞌtoit he ho mtoup mufainꞌ ee, nahuum on reꞌ au es reꞌ amnemat. 18 Mes karu naiꞌ Onisimus anmoꞌe nsaan neu ko, aiꞌ anmuiꞌ tusaꞌ feꞌ neu ko, maut he au es reꞌ utaah tusaꞌ naan. 19 Amkius kuum surat tusaꞌ reꞌ ia, au ꞌtui je ꞌeik kuuk au ꞌnimak: Au, naiꞌ Paulus of aꞌbaen naiꞌ Onisimus in tusaꞌ ꞌeu naiꞌ Filmon. Nanokab, aa oo? Au kais umnaub ko, ho tusaꞌ neu kau reꞌ koꞌu nneis ji, es reꞌ: ho mjair Uisneno Iin ja, natuin au meupk aa.

20 Batuur, baꞌe! Maut he ho mturun kau mbi rasi pisaꞌ reꞌ ia, natuin hit atmakuaꞌnonon atbi Uisneno. Natuin hit arkit atjair Kristus Iin na, etun au neek ii natee ma naꞌtenaꞌ.

Naiꞌ Paulus nasoup in surat

21 Baꞌe! Au ꞌtui ꞌaan surat reꞌ ia ma ꞌsoun ee ꞌeu ko, natuin au ꞌpirsai ꞌak ho of amneen murek-rekoꞌ kau. Au ꞌnaben ho of ammoꞌe nneis naꞌko saaꞌ reꞌ au ꞌtoit je.

22 Anmuiꞌ rasi piis es antein. Mubarab maan kau keꞌen es. Natuin au ꞌpirsai ꞌak Uisneno anneen hi onen totis sin, ma In of anfei ma nasoit ranan he au ꞌpoi uꞌko bui reꞌ ia, he au ꞌuum aꞌkius ki ꞌtein aꞌbi naan.

23 Naiꞌ Epafras es ia. In njair atoin bui msaꞌ, natuin in nꞌeut ma natoon rasi anmatoom nok Yesus Kristus, on reꞌ au. In nsonuꞌ haan tabes ma haan buseet amsaꞌ neu ko.✡ 24 Naiꞌ Markus, naiꞌ Aristarkus, naiꞌ Demas, ma naiꞌ Lukas esan ia msaꞌ. Hai mmeup mibu-bua. Sin nsoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ neu ko.✡

25 Au ꞌtoit ꞌeu hit Usiꞌ Yesus Kristus he In nakriraꞌ In nekan arekot neu ki arki.

On reꞌ naan, tua!

Saloom,

Au, naiꞌ Paulus kau, tua.

* 1:2 Anmuiꞌ atoin ahinit amfaun anmatoom nok Suur Akninuꞌ reꞌ sin nak, bi Apfia naan, naiꞌ Filmon in fee. Etun in nmuiꞌ hak he nꞌator ate sin.

✡ 1:2 Kolose 4:17

✡ 1:10 Kolose 4:9

† 1:11 Kanaf Onisimus in oetn ii nak, ‘mapakeꞌ’. Onaim naiꞌ Paulus npaek uab aꞌba-bae.

✡ 1:23 Kolose 1:7, 4:12

✡ 1:24 Haef ein sin Retaꞌ 12:12,25, 13:13, 15:37-39, 19:29, 27:2, Kolose 4:10, 4:14, 2 Naiꞌ Timotius 4:10-11

Atoin Ibranis sin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Surat neu

atoin Ibranis sin

reꞌ feꞌ nasaitan sin beꞌi-naꞌi sin rais pirsait

he npirsain neun Yesus Kristus

1

Uisneno nreek haefan In Anah, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko In mafefaꞌ ahuunt ein

1 Un-unuꞌ te, Uisneno anpaek In mafefa kniunꞌ ein he naꞌuab ein nok hit beꞌi-naꞌi atoin Ibranis sin.* Sin npaken cara humaꞌ-humaꞌ he naꞌuab ein fani-fani nok sin.† 2 Mes oras ia, In nreek haefan anrair In Anah he naꞌuab nok kit.

Naꞌko un-unuꞌ, Uisneno npiir ma nbetis In Anah reꞌ ia,

he naprenat nabu-bua nok Ne.

Oras In nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, ma in afan-nesan sin ok-okeꞌ,

In Anah naan anmoeꞌ sin nabu-bua nok Ne msaꞌ.

3 Uisneno In Anah reꞌ ia, nakriraꞌ ma naruruꞌ In Aamf ee In pinan ma krahan,

nahuum on reꞌ maans ee ntoom ninu rarit nabaans on.

Fin In tuan ee masaf meseꞌ on reꞌ In Amaf.

Naꞌko In Kabin ma Prenat reꞌ maꞌtain reꞌuf,

In nanaob sin ok-okeꞌ anbi neon goe tnanan ma pah-pinan.

In nfei enoꞌ-ranan,

he nnoes nain mansian ii sin saant am penu sin,

maut he nakninuꞌ sin.

Rarit In ntebi nfain neu sonaf neno tunan,

he ntoko nbi Uisneno In abnapan aꞌneꞌu,

anbi bareꞌ reꞌ mahormataꞌ anneis-neisi.

Uisneno In Anah reꞌ maꞌtain reꞌuf, anneis naꞌko ameput sonaf neno tunan sin

4 Uisneno In ameput sonaf neno tunan sin ro maꞌtain ein. Mes In Anah maꞌtain reꞌuf, anneis naꞌko sin ok-okeꞌ. Uisneno In pangkat es reꞌ aꞌraat reꞌuf. Ma In nfee In pangkat naan neu In Anah. Etun In Anah, anneis nain In ameupt ein sonaf neno tunan.

5 Uisneno naꞌuab niit neu In Anah naan am nak,

“Neno ia, Au usaeb ꞌpiruꞌ-baru he Ho mnaaꞌ aprenat.”✡

Uisneno naꞌuab antein am nak,

“Au reꞌ ia, In Amaf.

Ma In reꞌ ia, Au Anah.”✡

Uisneno naꞌuab nain on naan anmatoom nok In Anah, mes In ka naꞌuab niit fa on reꞌ naan anmatoom nok In ameupt ein sonaf neno tunan.

6 Oras Uisneno anreek ma nsonuꞌ In Anah maꞌtain reꞌuf naan ate, In naprenat In ameupt ein sonaf neno tunan amsaꞌ am nak,

“Ameupt ein ar-arki!

Hi ro he mhormaat,

ma miꞌbesan Au Anah!”✡

7 Uisneno naꞌuab anmatoom nok In ameupt ein sonaf neno tunan am nak,

“Au ꞌmoeꞌ Au ameupt ein sonaf neno tunan,

anjarin rabah on reꞌ anin.

Au ꞌmoeꞌ Au ate sin,

anjarin maꞌtaniꞌ on reꞌ ai.”✡

Uisneno naꞌuab on naan, natuin sin reꞌ naan, suma aan renuꞌ-aan reek ahaa.

8 Mes In naꞌuab anteniꞌ neu In Anah naan aa kuun am nak,

“Ho reꞌ ia, Uisneno.

Ho of amtoko mbi ꞌtoko prenat tar antea nabar-baar.

Ho of amnaaꞌ kuasa he muprenat nok neek amneot ma amnonot.

9 Ho nekam naan anmariin oras Ho mkius tuaf-tuaf anmoni mneꞌo ma namnoon.

Mes Ho nekam naan ansuus oras Ho mkius tuaf-tuaf reꞌ aꞌmoink ein anbeon ma npenun.

Etun Ho neekm aan anmariin,

he Au ꞌoop minaꞌ ꞌeu Ho ꞌnakam,

he usaeb ꞌpiruꞌ-baru he Ho mjair Usif reꞌ Ho maꞌtanim amneis muꞌko biak ein.”✡

10 Uisneno naꞌuab antein neu In Anah am nak,

“Anah!

Ho reꞌ ia, Usif reꞌ naprenat nain naꞌko afi unuꞌ.

Ho reꞌ ia, es reꞌ amreun he neon goe tnanan anjair nain.

Ho reꞌ ia, es reꞌ muprenat he pah-pinan anjair nain.

11-12 Neon goe tnanan ma pah-pinan of anpunu nmaten.

Neon goe tnanan ma pah-pinan of namnekun nkonon.

Mes Ho kuum ammoin mubar-baar.

Ho of mait imporin neon goe tnanan ma pah-pinan,

nahuum on reꞌ tuaf nait inporin tai pake reꞌ nakroe reꞌ-reꞌuf.

Ho of amsenuꞌ ma msekaꞌ neon goe tnanan ma pah-pinan,

nahuum on reꞌ tuaf ansenuꞌ ma nsekaꞌ tai paek feꞌu.

Mes Ho kuum ka on fa naan.

Natuin Ho mmoin mubar-baar.”✡

13 Uisneno naꞌuab antein neu In Anah am nak,

“Anah!

Uum he mtoko mbi ia, ambi bare reꞌ mahormaat reꞌuf,

ambi Au bnapak aꞌneꞌu reꞌ ia.

Au of aꞌmoeꞌ Ho muusn ein,

tar antea naꞌruir ein ma nhuum fousun neun Ko.”✡

Uisneno naꞌuab nain on naan anmatoom nok In Anah, mes In ka naꞌuab niit fa on reꞌ naan anmatoom nok In ameupt ein sonaf neno tunan. 14 In ameupt ein, pentiing amsaꞌ. Fin In nhaefaꞌ sin, he nnaon nꞌurus Iin na ok-okeꞌ, reꞌ In he nsoi nafetin naan sin naꞌkon sin sanat ma penu sin. Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno In Anah anneis-neis naꞌko sin ok-okeꞌ feꞌ.

2

Kais amtorak Uisneno In beno ꞌhonis reꞌ maꞌtain reꞌuf

1 Natuin Uisneno In Anah maꞌtani nneis naꞌko mafefa kniunꞌ ein, ma naꞌko ameupt ein sonaf neno tunan, hit ro he tnaaꞌ taher-heran saaꞌ reꞌ hit tneen ma tatniin atrair, he hit kais atnikan tain sin. 2 Unuꞌ te, Uisneno npaek In ameput naꞌko sonaf neno tunan, he natoon In rais manbaaꞌn ein neu hit beꞌi-naꞌi sin. Rais manbaaꞌn ein naan ro batuur. Karu sin ntanhai In apreent ein reꞌ naan, sin ro he napenin hukun natai nok sin sanat. 3 Batuur, unuꞌ te on naan. Mes oras ia, Uisneno In Anah, anfei nrair raan feꞌu he nsoi nafetin mansian ii. In nakriraꞌ ma naruruꞌ raan aꞌhonis reꞌ reok reꞌuf naan neu In tuaf reꞌ antuthae Je anbi pah-pinan ia. Rarit sin natoon kit he hit tpirsai. Mes karu hit ka ttoe tatuin fa te, hit tamreꞌu tkoon nai! 4 Fin Uisneno anfee kuasa msaꞌ he sin nmoꞌen rasi mkakat ma sanmakat humaꞌ-humaꞌ. In nasanut In Asmanan neu sin imsaꞌ, he sin nmoꞌen rasi mfaun bian natuin In romin. Nok rasin naan ok-okeꞌ, etun hit tahiin tak, raan aꞌhonis naan, ro batuur. Onaim hit ro he tfairoir je!

Nansaaꞌ am es Uisneno In Anah naꞌparan In tuan anjair mansian?

5 Au uꞌuab anmatoom nok pah-pinan mamaas feꞌu reꞌ of he nboor neem. Mes Uisneno ka natoon niit fa neu In ameupt ein sonaf neno tunan nak, sin of es reꞌ anꞌurus pah-pinan mamaas feꞌu naan. Natuin mansian ii es reꞌ of anꞌurus. 6 Anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ, kaꞌo Daut nataan niit anmatoom nok mansian ii in pangkat am nak,

“Uisneno!

Nansaaꞌ am es Uisneno mkius munesib meu mansian?

Nansaaꞌ am es Uisneno amneek sin?

Fin sin suma mansian ahaa!

7 Mes Uisneno amfeen sin kuasa,

he sin njarin noi humaꞌ meseꞌ on reꞌ ameupt ein sonaf neno tunan.

Uisneno amhormaat sin amsaꞌ,

ma muꞌratan sin,

8 he sin naprenat areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno mmoeꞌ sin naan.”✡

Onaim tatuin kaꞌo Daut in surat, Uisneno anmoeꞌ mansian ii njair usif ma aꞌnakaf, he sin nꞌurus areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nmoꞌe nrair sin. Te kaah, hit ka tiit tiit tain fa mansian es, reꞌ naprenat nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii, on reꞌ naan.

9 Mes anmuiꞌ Tuaf es, reꞌ bisa naprenat areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii okeꞌ. In reꞌ naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. In neem natua ntahan anbi pah-pinan, ma anjair mansian reꞌ nasaah haꞌmuꞌit tar antea anmaet. In nmaet on reꞌ naan, he nakriraꞌ ma naruruꞌ Uisneno In nekan arekot neu mansian. Rarit Uisneno nboiꞌs Ee ma naꞌraatn Ee, he In naprenat areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno anmoꞌe nrair sin naan. 10 Onaim pantas karu Uisneno nasahab Naiꞌ Yesus haꞌmuꞌit naan, he Naiꞌ Yesus bisa nfei ma nasoit raan aꞌhonis neu mansian. Fin Uisneno naim ranan he mansian amfaun bisa nmonin nabu-buan nok Ne anbin sonaf neno tunan. Fin Uisneno es reꞌ anmoeꞌ nain sin ok-okeꞌ. Ma areꞌ kanan amonit, ro nmoin natuin Ee.

11 Karu tuaf reꞌ Naiꞌ Yesus nakninuꞌ, Uisneno ro antoup sin nok rek-reko, he sin njarin In aanh ein. Fin Uisneno naan, Naiꞌ Yesus In Aamf amsaꞌ. Nok ranan naan, Naiꞌ Yesus nok In aanh ein, Amaf meseꞌ. Etun Naiꞌ Yesus ka namaeb On fa he noꞌen sin am nak,

“Hi arki reꞌ ia, Au aok-bian sin kuuk.”

12 Fin Naiꞌ Yesus natoon neu In Amaf am nak,

“Au he utoon ꞌeu Au aok-bian sin,

anmatoom nok Au Amaꞌ Ho arekom!

Au he ꞌsii aꞌbi sin sonak ma sin atnaank ein,

anmatoom nok Amaꞌ Ho maꞌtanim!”✡

13 Naiꞌ Yesus antuut In uaban am nak,

“Au ꞌpesit ma snait ꞌeu Uisneno piut.”

Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak,

“Amkius miit, Au es reꞌ ia,

ubua ꞌok Uisneno In aanh ein,

reꞌ In nnonaꞌ ma nfee Kau sin, he Au ꞌurus sin.”✡

14 Uisneno In aanh ein naan, mansian biasa, es naan ate Naiꞌ Yesus ro he njair mansian on reꞌ sin. Fin In ro he njair mansian feꞌ, naꞌ In bisa nmaet. Nok ranan naan, naꞌ In bisa nasiik naan kuasa naꞌko niutn ee sin usin. Fin uis maufinu naan, in es reꞌ annaaꞌ kuasa he nꞌurus rasi anmatoom nok ꞌmaten. 15 Ma in nmoeꞌ mansian ii namtausan aꞌmaten, tar antea sin natun-tuin ein aah neu ne, on reꞌ ate. Mes oras ia, Naiꞌ Yesus bisa nsoi nafetin sin naꞌko sin rasi mtaus naan. 16 Ro tebe namneo, Naiꞌ Yesus ka neem fa he nturun ma nbaab Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan. Mes In neem he nturun ma nbaab kit, kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun sin reꞌ ia. 17 Nok ranan naan, Naiꞌ Yesus anjair humaꞌ meseꞌ on reꞌ hit reꞌ tjair In aok-bian. Nok ranan naan amsaꞌ, In bisa njair hit aꞌnaak rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf, he nturun ma nbaab kit he tatuin Uisneno In romin. In nakriraꞌ In rais kasian neu kit. Ma In naꞌuab saaꞌ ate, In nmoeꞌ je on reꞌ naan. Unuꞌ te, hit beꞌi-naꞌi sin antoit sin aꞌnaak rais pirsait ein sin aꞌnaak kouꞌ goe, he nmoeꞌ fuaꞌ-turuꞌ, he Uisneno annoes nain sin saant am penu sin. Oras ia, Naiꞌ Yesus neikn On anjair fuaꞌ-turuꞌ he Uisneno annoes nain hit saant am penu sin. 18 Oras Naiꞌ Yesus anmoni nbi pah-pinan ia, In napein haꞌmuꞌit amfaun. Bian anfuir Ee he nmoeꞌ sanat. Maski on naan amsaꞌ, mes In ka nmouf fa. Es naan ate, karu nmuiꞌ tuaf reꞌ anfuri kit he tmoeꞌ sanat ate, Naiꞌ Yesus bisa nturun ma nbaab kit he hit kais atmouf teu sanat naan.

3

Uisneno In Anah maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kaꞌo Musa

1 Aok-bian manekat arki. Uisneno anpiir ma nbetis naan ki, ma nteek ki atoin neek akninuꞌ, he hi mmoin mok Uisneno ambi sonaf neno tunan. Natuin rasin reꞌ naan ok-okeꞌ, hi ro he mitenab namnuut anmatoom nok Naiꞌ Yesus reꞌ naan. Fin hit tmanakuꞌ trair tak, In reꞌ naan Uisneno In Haef, ma In hit Aꞌnaak Rais Pirsait reꞌ Aꞌratas anneis-neisi msaꞌ. 2 Oras Uisneno ansonuꞌ ma nhaef Naiꞌ Yesus, Naiꞌ Yesus anmoeꞌ natuin Uisneno In roimn ein ok-okeꞌ. Nok ranan naan, In njair on reꞌ kaꞌo Musa. Fin kaꞌo Musa anmoeꞌ natuin Uisneno In romin amsaꞌ, oras in ntuthae hit beꞌi-naꞌi sin unuꞌ naan.✡ 3 Maski on naan amsaꞌ, mes Naiꞌ Yesus maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kaꞌo Musa. Fin Naiꞌ Yesus naan nahuum on reꞌ aꞌnaak umi. Namneo, aꞌnaak umiꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko ameput anbi umi naan in nanan. 4 Tuaf meseꞌ-meseꞌ nafeen ein ma ntokon umi. Mes Uisneno nafenaꞌ ma natokoꞌ nain sin arsin. 5 Onaim kaꞌo Musa nmoeꞌ natuin Uisneno In romin, oras in njair ameput anbi Uisneno In umi. Fin oras naan, in natoon nain saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno of anmoeꞌ sin. 6 Naiꞌ Yesus anmoeꞌ natuin Uisneno In romin amsaꞌ, mes In ka aan renuꞌ fa on reꞌ kaꞌo Musa. Natuin In reꞌ naan, Kristus, Uisneno In Anah reꞌ In nruur ma nreek nain Je naꞌko unuꞌ, he nsonuꞌ ma nhaef Ee ntaam neem neu pah-pinan ia. Ma Kristus anꞌurus nahiin batuur-batuur In Aamf ee In uim je nanan. Onaim karu hit tnaaꞌ taher-heran hit rais pirsait, ma hit tafnekan ma tharap piut teu Kristus, hit bisa ttaam atjair nonot-asar anbi In uim je nanan amsaꞌ.

Kais amkoit misaitan hi rais pirsait on reꞌ beꞌi-naꞌi sin, natuin sin ka bisa ntaman ntean fa bare snasat reꞌ Uisneno napaar ee neu sin

7 Natuin rasi naan, hi ro he mpasan ma mtakan hi ruikm ein he mitniin mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon anrari mnak,

“Neno ia, karu hi mneen Uisneno In kabin,

8 hi kais amnaak-faut,

on reꞌ atoin ein naan,

reꞌ annaon neu-mneman tar antea toon boꞌ haa anbin baer ruman.

Fin sin ka ntoe natuin fa naiꞌ Musa,

tar antea Uisneno msaꞌ he noi,

ka bisa nsabaar naan fa ntein nok sin.

9-10 Mitenab miit!

Toon boꞌ haa Au ꞌmoeꞌ rasi mkakat ma sanmakat humaꞌ-humaꞌ,

anbi sin humak sin matak, sin sonak ma sin atnanak!

Mes sin nsobaꞌ ma naꞌtakaꞌ Kau piut.

Es naan ate, Au utoꞌon sin am ꞌak,

‘Hi reꞌ ia, ambaineis reꞌ-reꞌuf!

Fin hi mkoti mrair Au ranan,

ma mituin hi ranan reꞌ anpeun ma nbeo!’

11 Au ka ꞌaran ma ꞌtahan fa he ꞌkius hi maufinun on naan antein.

Es naan ate, Au ꞌkaas ki mꞌak,

‘Hi ka bole fa he mtaam ma misnaas mibua mok Kau.’ ”✡

12 Onaim aok-bian arki! Ampaant om, kais-kaisaꞌ anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ anmoeꞌ maufinu, tar antea in ka npirsai ntein fa, rarit ankoit ma nasaitan Uisneno reꞌ anmoin nabar-baar. 13 Reko nneis, ammahaꞌtanin nekaf piut-piut es nok es, ansuun-suun oras. Kais ampao mtein! Natuin hi reꞌ naan, karu es napoi ki he mmoeꞌ sanat ate, hi mituin rabah. Tar antea hi miꞌnaak-faut, ma ka mtoe mituin fa Uisneno. 14 Hit bisa tjair partei ma thaek haꞌe meseꞌ tok Yesus Kristus, asar hit tafnekan ma tharap piut-piut teu Ne, nahuum on reꞌ neno hit feꞌe tmurai tpirsai Je.

15 Fin Asmaan Akninuꞌ naꞌuab on naan amsaꞌ am nak,

“Neno ia, karu hi mneen Uisneno In kabin,

hi kais amnaak-faut, on reꞌ atoin ein naan,

reꞌ annaon neu-mneman tar antea toon boꞌ haa anbi baer ruman,

natuin sin nraban naiꞌ Musa.”✡

16 Oras ia, au he utaan on nai: atoin ein reꞌ anneen anrair kaꞌo Musa, rarit ankoit nasaitn ee naan, sekau? Sekau ntein, karu ka hit beꞌi-naꞌi sin fa, reꞌ kaꞌo Musa neikn on napoin sin naꞌkon pah Masir. 17 Rarit tuaf ein reꞌ anmoeꞌ Uisneno In neekn ee natooꞌ tar antea toon boꞌ haa naan, sekau? Sekau ntein, karu ka hit beꞌi-naꞌi sin fa. Sin nmonin nbin baer ruman nok sanat-penu, tar antea sin nmaten, rarit ansuub sin anbin bare naan. 18 Rarit tuaf-tuaf ein reꞌ napenin kasat naꞌko Uisneno tar antea ka bole fa he ntaman neun bare reꞌ napaar ee neu sin, he nasnasan nok Ne ji, sekau? Sekau ntein, karu ka hit beꞌi-naꞌi sin fa. Fin sin reꞌ naan ka nromin fa he nneen ma natniin Uisneno.✡ 19 Onaim rais ji nakniun een, aiꞌ? Hit beꞌi-naꞌi sin ka ntaam nanan fa neun bare reꞌ naan, he nasnasan nok Uisneno, natuin sin ka npirsain fa neun Uisneno.

4

Karu hit tpirsai Yesus Kristus, hit bisa tmarameꞌ tok Uisneno, nahuum on reꞌ hit tasnaas tok Ne

1 Hit ro he tatenab tarek-rekoꞌ oras ia, natuin Uisneno anbaꞌan am nak, Iin na bisa nasnasan nabuan nok Ne. Onaim kas-kais naꞌko ki, anmuiꞌ tuaf reꞌ ansiuꞌ napoitan saaꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je naan. 2 Fin hit tneen atrair rais reko naan, nahuum on reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin imsaꞌ anneen anrair je. Mes natuin sin ka npirsain fa rasi naan, sin ka napenin fa rasi mnisat saaꞌ-saaꞌ. 3 Mes karu hit tpirsai, hit bisa tasnaas tabu-bua tok Uisneno. Fin unuꞌ te, In nbaꞌan anrair on naan nok hit beꞌi-naꞌi sin, mes rarit In natooꞌ ma natoon neu sin im nak,

“Au ka ꞌaran ma ꞌtahan fa he ꞌkius hi maufinun on naan antein.

Es naan ate Au ꞌkaas ki mꞌak,

‘Hi ka bole fa he mtaam,

he misnaas mibu-bua mok Kau.’ ”

Te kaah, hit tahiin tak, oras Uisneno anmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, In nꞌator nain he Iin na bisa nasnasan, he nmoin nabu-buan nok Ne.✡ 4 Anbi retaꞌ anmatoom nok Uisneno anmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan, matuꞌi anmatoom nok reꞌ rasi Uisneno nasnaas nak,

“Uisneno anmepu nrair sin ok-okeꞌ,

onaim nokaꞌ on naan ate, nateef nok neno no hiutn ii,

In nasnaas.”✡

5 Ma anbi pisaꞌ bian antein, Uisneno naꞌuab neu hit beꞌi-naꞌi sin im nak,

“Hi ka bole mtaam amtein fa,

he misnaas mibu-bua mok Kau.”✡

6 Onaim Uisneno nroim he Iin na nasnaas nabu-buan nok Ne. Mes hit beꞌi-naꞌi sin reꞌ anneen beno ma rais reko naan nahuun, sin ka bisa ntaman fa, natuin sin ka nmoeꞌ natuin fa Uisneno In romin. 7 Mes aꞌroo-ꞌroo te, Uisneno anpiir naan oras aꞌtetaꞌ, he Iin na bisa ntaman ma nasnasan nabu-buan nok Ne. Fin In npaek naiꞌ Daut in uaban am nak,

“Neno ia, karu hi mneen Uisneno In kabin,

kais ammoeꞌ hi neekm ein manuꞌ on reꞌ fatu,

mes amneen ma mitniin rek-reko nai.”✡

8 Oras kaꞌo Daut naꞌuab am nak, “neno ia”, in ka nteek fa neno reꞌ oras naiꞌ Yosua nok beꞌi-naꞌi sin aanh ein ntaman neun pah Kanaꞌan. Fin oras kaꞌo Daut naꞌuab on naan ate, sin ar-arsin naan anmate nrarin aꞌroo goen.✡ 9 Nok ranan naan, hit tahiin tak, Uisneno anꞌator oras aꞌtetaꞌ, he Iin na bisa nasnasan ma nmoin nabu-buan nok Ne. 10 Ma tuaf reꞌ antaam ma nasnaas nabu-bua nok Uisneno, in nasnaas anrair naꞌko in mepu nahuum on reꞌ Uisneno nasnaas amsaꞌ naꞌko In mepu nateef neno no hiutn ii, oras In nmoꞌe nrair pah-pinan ia.✡ 11 Onaim ampaasn om he hi bisa mtaam ma misnaas ma mmoin mibu-bua mok Uisneno. Kas-kais ka nmuiꞌ fa es, reꞌ ka ntaam naan fa, natuin in ka nroim fa he nneen Uisneno In Kabin ma Prenat, on reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin reꞌ naan.

12 Fin Uisneno In Kabin ma Prenat sin nakriraꞌ ma naruruꞌ raan aꞌhonis reꞌ amnonot ma amneot. Sin anmuꞌin kuasa he ntaman neun hit nekak, ma antai hit tenab sin ma hit roimk ein ok-okeꞌ. Fin Kabin ma Prenat sin naan naꞌaik anneis naꞌko suniꞌ reꞌ antaam neu hit sisik ma anꞌoet sisik, kea, ma nuif, he naꞌpahan sin ok-okeꞌ. 13 Anbi neon goe tnanan ma pah-pinan ok-okeꞌ ka tiit fa saaꞌ es, reꞌ maꞌkoroꞌ ma maꞌnifaꞌ naꞌko Uisneno, fin In bisa niit nain areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii okeꞌ. Ma hit of ro he tbaiseun Goe, he tatoon saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit atmoꞌe trair sin.

Naiꞌ Yesus anjari ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko aꞌnaak pirsait amnaaꞌ ein

14 Hit ro he tnaaꞌ taher-heran hit pirsait, natuin Uisneno In Anah, Naiꞌ Yesus, anjari ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf neu kit. Fin In ntoko nrair et Uisneno In human ma In matan, et sonaf neno tunan, he npeis kit. 15 In bisa npeis kit rek-reko, natuin In nahiin nak, hit reꞌ ia, mansian. Karu anmuiꞌ akopoꞌ he tmoeꞌ sanat ate, hit tmouf rabah. Naiꞌ Yesus napein rais kopoꞌ amsaꞌ on reꞌ hit, mes In ka nmouf fa. 16 Nok rasi naan, iim he hit tabrain he tpaumak-maak Uisneno atbi In aꞌtoko prenat. Natuin In reꞌ naan, neek reko. Onaim karu hit tꞌonen teu Ne te, ro tebes, In nroim he nakriraꞌ ma naruruꞌ In rais kasian he nturun kit nateef in oras.

5

1 Tuaf reꞌ sin nait je njair aꞌnaak rais pirsait reꞌ naꞌratan nneis, in ꞌmeupn ii ro he nturun tuaf he nꞌurus sin rais kuaꞌ-nonot nok Uisneno. In ro he ntoup sin fuaꞌ-turuꞌ ma sin muꞌit he naꞌturuꞌ sin, he nnonaꞌ ma nfee sin neun Uisneno. In ro he nfee muꞌit anjair fuaꞌ-turuꞌ msaꞌ he Uisneno nnoes ma nsaok nain tuaf ein sin sanat ma penu sin. 2 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa raan aꞌhonis amneot am amnonot batuur, aiꞌ tuaf reꞌ anteib ma nbeo naꞌko ranan naan ate, aꞌnaak rais pirsait naan ka nasusab sin fa. In neekn ee reko neu sin, natuin in imsaꞌ mansian reꞌ rabah ate bisa nmouf on reꞌ sin. 3 Natuin in imsaꞌ mansian reꞌ anmouf on reꞌ sin, etun aꞌnaak rais pirsait imsaꞌ ro he nfee muꞌit njair fuaꞌ-turuꞌ, he Uisneno annoes ma ansaok nain in sanat ma penu sin imsaꞌ.✡ 4 Atoniꞌ ka bole nait naꞌratan fa in tuan he njari ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf. Suma Uisneno kuun es reꞌ anmuiꞌ hak he npiir ma nbetis tuaf on reꞌ naan, nahuum on reꞌ un-unuꞌ, oras In nait naiꞌ Musa in tataf naiꞌ Harun.✡

5 On naan amsaꞌ Kristus. In ka nait fa In tuan he njari ꞌnakaf aꞌratas anneis-neisi. Natuin unuꞌ te, Uisneno neikn On es reꞌ nait Je nak,

“Ho reꞌ ia, Au Anah,

Oras ia, Au usaeb ꞌpiruꞌ-baru he Ho mnaaꞌ aprenat.”✡

6 Anbi pisaꞌ bian naꞌko Suur Akninuꞌ, Uisneno naꞌuab am nak,

“Ho mjair aꞌnaak rais pirsait reꞌ on reꞌ naiꞌ Melkisedek unuꞌ naan,

mes Ho muꞌnaak rais pirsait naan tar antea nabar-baar.”✡

7 Oras Naiꞌ Yesus In aꞌmonin anbi pah-pinan ia he noi namsoup, In nꞌonen ka nasnaas niit fa. Ma In nkae npin-pinus, antoit turun-babat naꞌko Uisneno, he nfee Ne ꞌbeꞌif ma ꞌhaꞌtain nekaf. Fin In nahiin nak, Uisneno In kuasan naan, bisa ansoi naan Ee. Onaim Uisneno anneen Naiꞌ Yesus, natuin In natuin batuur-batuur Uisneno In romin.✡ 8 Fin Naiꞌ Yesus naan, Uisneno In Anah. Maski on naan amsaꞌ, In ro he napein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat, he In nanoniꞌ natuin Uisneno In romin. 9 Rarit In ro batuur-batuur natuin Uisneno In roimn ein ok-okeꞌ. Etun oras ia In njair Roet Aꞌhonis neu tuaf-tuaf reꞌ anpirsai Je, he sin bisa nmonin piut-piut nok Uisneno. 10 Fin Uisneno nait Naiꞌ Yesus anjari ꞌnakaf neu rais pirsait, reꞌ humaꞌ meseꞌ nok aꞌnaak rais pirsait naiꞌ Melkisedek un-unuꞌ naan.

Kais amporin hi rais pirsait meu Kristus

11 Anmuꞌi ntein rasi mfaun reꞌ au he utoon sin anmatoom nok Kristus ma naiꞌ Melkisedek naan, mes au ka uhiin fa he uꞌuab on mee, henaꞌ hi mihiin rasin naan, natuin hi on reꞌ riꞌanaꞌ feꞌ reꞌ anmoon, reꞌ ka bisa nahiin fa saaꞌ-saaꞌ fa feꞌ nok batuur. 12 Te kaah, hi arki ampirsai ꞌroo goen. Batuurn ii, hi ro he mjair tungguru, he bisa minoniꞌ tuaf bian amtein. Onaim mes hi on reꞌ riꞌana kruꞌuf feꞌ reꞌ ka naah nahiin fa feꞌ, reꞌ feꞌe nsus-suus feꞌ. Hi mperluu tuaf he nanoniꞌ ki rasi reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ naꞌko Uisneno In Suur Akninuꞌ feꞌ. 13 Au utaib ki ꞌok riꞌana kruꞌuf on reꞌ naan, natuin hi ka mihiin fa feꞌ noniꞌ uuf anmatoom nok Kristus he hi bisa mmoin nok amneot ma amnonot.✡ 14 Mes karu riꞌana kruꞌuf naꞌnae neem ate, in ka niun fa susu ntein, mes in naah amnahat reꞌ manuꞌ. Naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ tuaf reꞌ nanoniꞌ nrair ma nahiik batuur-batuur Uisneno In nonin, maut he in nahiin mee es reꞌ reko, ma mee es reꞌ amreꞌut ma maufinu.

6

1 Onaim hi ro he minoniꞌ mtein noniꞌ reꞌ ankoon ma namtiis, natuin hi minoniꞌ mrair sero ꞌroo goen noin uuf anmatoom nok Kristus. Es naan ate oras ia, ka tperluu fa he minoniꞌ mifan-fain noniꞌ uuf anmatoom nok rasi atoniꞌ ro he nasaitan sin saant am penu sin; noniꞌ anmatoom nok atoniꞌ anpirsai Uisneno; 2 noniꞌ anmatoom nok sraniꞌ, noniꞌ anmatoom nok ttao ꞌnimaf he ttoup Asmaan Akninuꞌ; noniꞌ anmatoom nok Uisneno of namonib nafaniꞌ amates; ma noniꞌ anmatoom nok tuaf-tuaf ro he nbaiseun Uisneno, he ntoup In atfekaꞌ nak, sekau es reꞌ bole nmoin piut nok Ne, ma sekau es reꞌ kahaf. 3 Mes karu Uisneno nfee mainuan ate, iim he hit tatnani ttein, fin au he unoniꞌ ki rasi reꞌ nkoon ma namtiis intein.

4-6 Te kaah, anmuiꞌ tuaf reꞌ nahiin Kristus In nonin, ma nnaben anrair Uisneno In nekan arekot, tar antea In nsonuꞌ In Asmaan Akninuꞌ neu sin. Sin nahini nrair Uisneno In Kabin ma Prenat sin, ma sin nnaben anrair In kuasan reꞌ In of he npaek je oras pah-pinan ia namsoup. Maski on naan amsaꞌ, mes sin nait inporin sin rais pirsait naan, ma nkoit nasaitan Kristus. Es naan ate, ka neu fa he nmuiꞌ ranan he sin bisa ntebi nfanin ma antotin rais saok sanat, rarit nmarameꞌ nok Uisneno ntein. Fin karu atoniꞌ ka nroim fa he naꞌpiis on naan ate, naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ sin nkuus naꞌmaet nafaniꞌ Uisneno In Anah et hau nehe, rarit sin nfareꞌ anbi too mfaun ein sin humak ma sin matak.

7 Tuaf human on reꞌ naan, nahuum on reꞌ etu ma rene reꞌ karu tseen penaꞌ aiꞌ makaꞌ te ka bisa tseik ma ttoun goe fa, fin ka tiit fa makaꞌ ma penaꞌ sin puink ein. Te kaah, karu uurn ii nsaun neem, auf reok gui bisa neik sekit ma mnonut neu atoin tani. Rarit Uisneno nasanut tetus-athoen, he etu ma rene sin bisa neik sekit ma mnonut koꞌu. 8 Mes tuaf reꞌ ankoit nasaitan Kristus, nahuum on reꞌ etu ma rene reꞌ nmuꞌi haa ꞌaik kisan. Ma ꞌaikaꞌ naan ka neik fa in upan ma osan saaꞌ-saaꞌ. Ka ꞌroo fa te, Uisneno neem ma nfee hukun neu etu ma rene naan. Rarit In nout nakratiꞌ sekit ma mnonut reꞌ ka maꞌupan ma maꞌosaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ reꞌ naan.✡

9 Aok-bian manekat arki! Maski au uꞌuab ꞌaan ꞌeik haan maꞌtaniꞌ kreꞌo on naan, mes au uhiin amsaꞌ ꞌak, hi ka mkoit misaitan fa Kristus. Fin hi mpirsai mrair Je, ma hi ꞌmoinm ein on reꞌ etu ma rene te, neikin sekit ma mnonut arekot. 10 Onaim mimnau Uisneno In neekn ee mneꞌo ma namnoon, ma In ka nnikan fa hi maskeet ein. Fin hi mmeup maꞌtaniꞌ he mturun Iin na, ma amneek sin. Naꞌko unuꞌ, hi minaob amrair In mepu. Ma hi ammoꞌe msaꞌ on naan feꞌ. 11 Mes oras ia, au ꞌroim he hi arki mmeup maꞌtani ntein, he mituin piut-piut on reꞌ naan tar antea namsoup. Nok ranan naan, hi of amtoup areꞌ kanan rais reko reꞌ hi mifnekan ma mharap sin naꞌkon Uisneno. 12 Asar kais mipeeh. Hi ro he mait iꞌtopeꞌ miꞌko tuaf-tuaf reꞌ anpirsai nrarin neun Uisneno nahunun ki. Fin sin nafnekan ma nhaarp ein piut-piut neu Ne, tar sin ntoup saaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair je.

13-16 On reꞌ hit kaꞌo Abraham. Un-unuꞌ te, Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok ne npaek supat. Karu mansian ii nahakeꞌ supat, biasa npaek Uisneno In kanan, he Uisneno njair saksii, natuin Uisneno naan, anneis naꞌko ne. Ma karu anmuiꞌ rasi, tuaf-tuaf arsin nahinin nak, tuaf aꞌuab naan, batuur, natuin in nsupan nrair npaek Uisneno In kanan. Naan, mansian ii in ꞌmoꞌet ma taos es reꞌ naan. Mes oras Uisneno nahakeꞌ supat nok kaꞌo Abraham, In npaek kuun In kanan, natuin ka tiit fa es, reꞌ naꞌraat anneis naꞌko In tuan. In nahakeꞌ rais manbaꞌan am nak,

“Au of aꞌfee tetus-athoen anho-hoen,

neu ho sufaꞌ-kaꞌuf sin.

Sin of nasufan, nafuan, ma namsaꞌin,

tar antea ka tiit fa tuaf reꞌ bisa ansoiꞌ naan sin.”✡

Uisneno nbaꞌan anrair on naan ate, kaꞌo Abraham anpirsai piut, rarit nafnekan ma nharap piut neu Uisneno, maski ꞌroo reꞌuf, naꞌ in ntoup Uisneno In supat naan in afan. 17 Nok ranan naan, hit tahiin, karu Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok Iin na, In nfuut rais manbaꞌan naan nok supat, he njamin nak, saaꞌ reꞌ In nbaaꞌn ee naan, ro batuur ma ka naꞌbaniꞌ fa. 18 Anmuiꞌ naan rasi nonoꞌ nua reꞌ ka bisa naꞌbaniꞌ fa. Es, es reꞌ Uisneno In rais manbaꞌan. Ma es antein, es reꞌ In supat reꞌ In npake, he njamin In rais manbaꞌan. Onaim karu Uisneno njamin rasi piis es, ro batuur In nmoeꞌ natuin ee. In ka neu he napoi fa. Es naan ate, hit kais neek ii nabait nok In rais manbaꞌan. Hit taen atrair teu Ne he tapein saok sanat ma ꞌhonis, onaim oras ia, hit tpao ma tafnekan ma tharap piut teu Ne nmees. 19 Nok ranan naan, hit neek ii ntaininaꞌ ma ka naꞌoniꞌ fa, on reꞌ kofaꞌ reꞌ ntea tais je ninin ma nhake mnasanut bonit. Fin hit tafnekan ma tharap teu Yesus Kristus, reꞌ anjari ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf neu kit. Unuꞌ te, nateef nok atoin Yahudis sin neon koꞌu, ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf antaam anpeoꞌ tai mnanuꞌ reꞌ npiirꞌ ee he nbatis Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi, nok keeꞌ too mfaun, he nbaiseun Uisneno nbi naan.✡ 20 Mes oras ia, Naiꞌ Yesus antaam nahuun, he nfei ranan neu kit. Fin In ꞌnakaf rais pirsait reꞌ aꞌraat reꞌuf amsaꞌ, reꞌ humaꞌ meseꞌ on reꞌ naiꞌ Melkisedek afi unuꞌ naan. Mes Naiꞌ Yesus maꞌtaniꞌ nneis naꞌko aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein, natuin In ka nasnaas niit fa he nanaob In mepu.✡

7

Naiꞌ Melkisedek naan, aꞌnaak rais pirsait es, reꞌ naꞌraat anneis naꞌko aꞌnaak rais pirsait naiꞌ Lewi ma in sufan-kaꞌun sin

1-3 Un-unuꞌ te, naiꞌ Melkisedek anjair usif kota Salem. In aꞌnaak rais pirsait neu tuaf-tuaf reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbesan Uisneno Aꞌraat Reꞌuf amsaꞌ. In kanan naan, in oetn ii nak, “usif reꞌ neek amneot ma amnonot”. Ma usif Salem in oetn ii, “usif neu rais rameꞌ ma mamut”. Ka tiit fa tuaf nahiin naiꞌ Melkisedek in amneemn ii, naꞌko mee. Ka tiit fa tuaf nahiin in mahoint ein, in beif-naꞌif sin ma uuꞌk ein. Ka tiit fa tuaf nahiin in neon mahonin, ma in neno ꞌmaten. Atoniꞌ suma nahiin nak, in reꞌ naan, usif kota Salem, ma aꞌnaak rais pirsait neu Uisneno. Mes in on reꞌ Uisneno In Aanh amsaꞌ, natuin in aꞌnaak rais pirsait reꞌ nanaob in meup goe piut-piut amsaꞌ.

Neot es, anmuiꞌ usif fauk neman nok sin soraurs ein, ma nasiik naan kuuk bareꞌ naꞌko kaꞌo Abraham in partei ngguin. Rarit kaꞌo Abraham annao nmakeen nabu-buan nok in partei ngguin, tar antea sin niis nain uisf ein naan. Onaim kaꞌo Abraham neik nafaniꞌ baerꞌ ein naan ok-okeꞌ. Oras kaꞌo Abraham annao nfain on naan ate, naiꞌ Melkisedek npoi naꞌko kota Salem ma nseun kaꞌo Abraham. Rarit in naꞌuab anfee tetus-athoen neu kaꞌo Abraham am nak, “Maut he Uisneno Aꞌraat Reꞌuf naan, In kuun es anfee ko tetus-athoen.” Rarit kaꞌo Abraham anbati nfeen naiꞌ Melkisedek sapaaf es naꞌko sapaaf boꞌes naꞌko areꞌ kanan baer siikn ein reꞌ sin nasiik nafaniꞌ sin naan. In nfee on reꞌ naan, natuin naiꞌ Melkisedek naan, aꞌnaak rais pirsait naꞌko Uisneno Aꞌraat Reꞌuf.✡

4 Onaim mitenab mirek-rekoꞌ rasi anmatoom nok naiꞌ Melkisedek reꞌ ia! Kaꞌo Abraham anfee ne bait boꞌ, naꞌko areꞌ kanan baer arekot anneis-neisi, reꞌ in nait neik sin anfain naan. Onaim batuur een, naiꞌ Melkisedek naan, kaes koꞌu ma aꞌnaet. 5 Te kaah, oras naan, Uisneno ka nait ma nasaeb fa tuaf he njair aꞌnaak rais pirsait. Tar antea kaꞌo Abraham in uup-kaꞌof naiꞌ Lewi feꞌe te, naꞌ Uisneno nait je ma in sufan-kauꞌn ein anjarin aꞌnaak rais pirsait neu kaꞌo Abraham in sufan-kaꞌun sin. Rarit Uisneno nasanut atoran nak, atoniꞌ naꞌko uuf naiꞌ Lewi anmuiꞌ hak he ntoup bait boꞌ naꞌko sin aok-bian Israꞌel sin.✡ 6 Mes naiꞌ Melkisedek naan, ka naiꞌ Lewi in suuf na fa. Maski on naan amsaꞌ, mes kaꞌo Abraham anbati nfeen ee bait boꞌ, natuin naiꞌ Melkisedek naan, atoniꞌ reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ ma aꞌnaet. Oras naan, kaꞌo Abraham antoupu nrair rais manbaꞌan naꞌko Uisneno he nfee ne tetus-athoen. Mes maski on naan amsaꞌ naiꞌ Melkisedek naꞌuab am nak, “Maut he Uisneno Aꞌraat Reꞌuf anfee ko tetus-athoen.” 7 Ia njair bukti nak, naiꞌ Melkisedek naan, kaes koꞌu ma aꞌnaet. Natuin tuaf reꞌ naꞌuab anfee tetus-athoen, ro batuur koꞌu nneis naꞌko tuaf reꞌ atoup tetus-athoen naan.

8 Aꞌnaak rais pirsait ein, sin ar-arsin anmuꞌin hak he ntoup bait boꞌ. Mes neu sin suma mansian biasa, ꞌroo-ꞌroo te, sin nmaten. Aꞌnaak rais pirsait naiꞌ Melkisedek antoup bait boꞌ. Mes in nmoin piut, natuin Suur Akninuꞌ ka ntui natoon fa nak, in nmaet. 9-10 Natuin kaꞌo Abraham anbati nfeen naiꞌ Melkisedek bait boꞌ naꞌko baerꞌ ein naan, atoniꞌ bisa natenab ansobaꞌ nak, in nasaah amsaꞌ in sufan-kauꞌn ein reꞌ ka nahonis sin fa feꞌ. Nok ranan naan, hit bisa tak, in nbaen anrair in uup-kaꞌof naiꞌ Lewi in bait boꞌ.*

Hit tperluu aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu, natuin aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ka bisa nsaok nain fa sanat

11 Oras naiꞌ Lewi in sufan-kauꞌn ein anjarin aꞌnaak rais pirsait, Uisneno anpiir naan kaꞌo Musa in tataf naiꞌ Harun he njair aꞌnaak rais pirsait sin aꞌnaak koꞌu. In es reꞌ ahun-hunut. Aꞌnaak rais pirsait ein sin meupk ein esan reꞌ nakriraꞌ ma naruruꞌ ranan he atoniꞌ bisa nmoni kninuꞌ ma reko nok Uisneno. Maski sin nmoeꞌ natuin atoorn ein naan ok-okeꞌ msaꞌ, mes sin aꞌnaak pirsait on reꞌ naiꞌ Harun ka nabeiꞌ fa nakninuꞌ nain sin. Es naan ate sin nperluu aꞌnaak rais pirsait aꞌtetaꞌ reꞌ humaꞌ meseꞌ on reꞌ naiꞌ Melkisedek. 12 Mes karu aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu ansenuꞌ aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ate, atoran amnaaꞌ amsaꞌ ro he senuꞌ.

13 Hit tahiin tak, aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. In naꞌko uuf aꞌtetaꞌ, ka naꞌko fa uuf naiꞌ Lewi. Karu tatuin kaꞌo Musa in atoran, aꞌnaak rais pirsait on reꞌ naiꞌ Harun, suma naꞌuu naꞌko uuf naiꞌ Lewi nmees, ka naꞌuu fa naꞌko uuf aꞌtetaꞌ. 14 Mes hit tahiin tak, hit Usiꞌ Yesus Kristus reꞌ naan naꞌuu naꞌko uuf naiꞌ Yahuda. Tatuin kaꞌo Musa in atoran, ka tiit fa aꞌnaak rais pirsait naꞌuu naꞌko uuf reꞌ naan.

15 Mes Uisneno ka npaek fa atoran amnaaꞌ naan, natuin oras ia, Naiꞌ Yesus es reꞌ anjair aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu on reꞌ naiꞌ Melkisedek. 16 Fin tatuin kaꞌo Musa in atoran, aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein ro he naꞌuun naꞌkon uuf naiꞌ Lewi. Mes Naiꞌ Yesus ka naꞌuu fa naꞌko uuf reꞌ naan. Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno nait Je njair aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu, natuin In nmuiꞌ kuasa he nmoin piut-piut, ma ka tiit fa es, reꞌ he bisa nareuꞌ Goe. 17 Fin Uisneno In Surat matuꞌi mnak,

“Ho mjair aꞌnaak rais pirsait humaꞌ meseꞌ on reꞌ naiꞌ Melkisedek afi unuꞌ naan,

mes Ho mjair aꞌnaak rais pirsait tar antea nabar-baar.”✡

18 In oetn ii nak, atoran amnaaꞌ ka nmuiꞌ fa kuasa he nturun mansian ein. Es naan ate, Uisneno nait napasib atoran amnaaꞌ, reꞌ unuꞌ feꞌe te, In nfee je neu kaꞌo Musa naan. 19 Maski atoniꞌ nmoin ma nmoeꞌ natuin atoran amnaaꞌ ein, mes sin nmuꞌin sanat ma penu feꞌ. Es naan ate, oras ia, Uisneno anfei ma naruruꞌ raan reko nneis, maut he hit bisa tmoni tbi rais rameꞌ tok Ne.

Naiꞌ Yesus naan, aꞌnaak rais pirsait reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein

20-21 Afi unuꞌ, oras Uisneno nasaeb naiꞌ Lewi in sufan-kauꞌn ein anjarin aꞌnaak rais pirsait, In ka nbaꞌan fa, ma ka nahakeꞌ fa supat saaꞌ-saaꞌ nok sin. Mes oras Uisneno nasaeb Naiꞌ Yesus anjair aꞌnaak rais pirsait, In nbaꞌan am nak,

“Au reꞌ ia, Usiꞌ!

Au ꞌsuup, ro tebes Au ka ubaniꞌ ma ꞌsenuꞌ fa saaꞌ reꞌ Au ꞌbaꞌan aꞌrari.

Au usaeb Ko mjair aꞌnaak rais pirsait,

he Ho munaob Ho mepu piut-piut.”✡

22 Nok ranan In nbaꞌan on naan, Uisneno anpaek Naiꞌ Yesus he njamin neu kit nak, In anroim he nmafutub rais manbaꞌan reꞌ reko nneisi ntein nok kit.

23 Afi unuꞌ, aꞌnaak rais pirsait huum amnaaꞌ ro he masenuꞌ-masekaꞌ piut-piut, natuin sin nmaten. Etun anmuiꞌ aꞌnaak rais pirsait amfa-faun. 24 Mes Naiꞌ Yesus naan, aꞌnaak rais pirsait huum feꞌu reꞌ anmoin nabar-baar ma nanaob In mepu piut-piut. Es naan ate, ka nperluu fa he nmuiꞌ asenuꞌ neu Naiꞌ Yesus. 25 Nok rasi naan, Naiꞌ Yesus bisa nsoi nafetin naan mansian ii ok-okeꞌ, reꞌ anroim he neem anbin Uisneno. Tuaf ein reꞌ naan antaman natuin Naiꞌ Yesus In ranan. In bisa nmoeꞌ on reꞌ naan tar antea nabar-baar. Ma In njair Tuaf Apesit neu sin anbi Uisneno In matan reꞌ bisa nbaiseun Uisneno piut-piut he nturun ma nbaab sin.

26 Naiꞌ Yesus naan, aꞌnaak rais pirsait aꞌraat reꞌuf, reꞌ hit tperluu. Natuin In reꞌ naan Atoni kninuꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat saaꞌ-saaꞌ. In reꞌ naan, ka humaꞌ meseꞌ fa nok mansian biasa reꞌ suma nahini haa ꞌmoeꞌ sanat. Fin Uisneno nasaeb naꞌrat-ratan Naiꞌ Yesus, anneis naꞌko areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii anbi pah-pinan ma sonaf neno tunan. 27 Es naan ate, Naiꞌ Yesus reko nneis naꞌko areꞌ kanan aꞌnaak rais pirsait huma mnaaꞌ sin naan. Afi unuꞌ, sin ro he nroron muꞌit neno-neno he njarin fuaꞌ-turuꞌ, he Uisneno nsaok nain sin saant ein kuuk. Rarit naꞌ sin nmoꞌen fuaꞌ-turuꞌ neu biak ein. Mes Naiꞌ Yesus ka nperluu fa he nmoeꞌ fani-fani on reꞌ naan, natuin In nnonaꞌ nrair In tuan aꞌkuun no meseꞌ he njair fuaꞌ-turuꞌ. Nana namtiis inrair he Uisneno nsaok nain sanat ma penu mansian sin ok-okeꞌ.✡

28 Tatuin kaꞌo Musa in atoran, sin nasaeb mansian biasa he njair aꞌnaak rais pirsait. Mes sin nmuꞌin sanat feꞌ. Es naan ate, Uisneno anmoeꞌ rais manbaꞌan feꞌu nak, In he nait nasaeb In Anah he njair aꞌnaak rais pirsait aꞌraat reꞌuf. Fin In Anah ia, natuin In roimn ee piut-piut.

8

Uisneno npaek Kristus he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko rais manbaꞌan amnaaꞌ

1 Onaim au uꞌuab rais maꞌtaniꞌ es on nai: oras ia, hit tmuꞌi trair aꞌnaak rais pirsait reꞌ naꞌraat ma maꞌtaniꞌ nneis naꞌko ahuunt ein. In reꞌ naan, es reꞌ Naiꞌ Yesus. In ntuun On ma naprenat et sonaf neno tunan anbi bare reꞌ mahormaat reꞌuf et Uisneno Aꞌraat Reꞌuf In abnapan aꞌneꞌu.✡ 2 In nanaob In mepu et Uisneno In baer onen batuur. Bare naan, Uisneno neikn On es reꞌ anmoꞌe, mansian ii ka bisa nmoeꞌ je fa.

3 Aꞌnaak rais pirsait sin aꞌnaak koꞌu, biasa neik fuaꞌ-turuꞌ he nafuat sin neu Uisneno. Es naan ate, Naiꞌ Yesus ro he neik fuaꞌ-turuꞌ msaꞌ. 4 Mes Naiꞌ Yesus ka nanaob fa In mepu nbi pah-pinan, natuin anbi pah-pinan ia anmuiꞌ aꞌnaak rais pirsait reꞌ anfee fuaꞌ-turuꞌ neu Uisneno, natuin kaꞌo Musa in atoran. 5 Sin nanaob sin mepu nbi Tenar Onen, on reꞌ baer onen batuur et sonaf neno tunan. Fin oras kaꞌo Musa nroim he nahakeꞌ Tenar naan, Uisneno namnaub ee mnak, “Mumnau murek-rekoꞌ! Ho ro he mmoeꞌ Tenar naan batuur-batuur mutuin gambar reꞌ Au ukriraꞌ ꞌrair je ꞌeu ko, anbi ꞌtoeꞌf ee tunan!”✡ 6 Mes Naiꞌ Yesus In mepu, maꞌtaniꞌ nnes-neis naꞌko aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein. Oras ia, Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan reꞌ reko nneis, natuin In npaek Naiꞌ Yesus anjair nete-ranan he mansian ii bisa nmonin nbin rais rameꞌ nok Uisneno.

7 Un-unuꞌ feꞌ, In nahakeꞌ rais manbaꞌan nok kaꞌo Musa oras In nasanut atoorn ein naan. Maski on naan amsaꞌ, mansian ii ka bisa nmoni kninuꞌ fa natuin atoran naan. Nok ranan naan, sin ka bisa nmonin reko fa nok Uisneno. Es naan ate oras ia, perluu he nmuiꞌ rais manbaꞌan reꞌ reko nneisi ntein. 8 Fin unuꞌ feꞌe te, Uisneno nakain Iin na, natuin sin ntanhai nafan-fain In atoran amnaaꞌ. Oras In ka naran ma ntahan fa ntein ate, In natooꞌ, rarit naꞌuab am nak,

“Amneen mirek-rekoꞌ, Au reꞌ ia Usiꞌ!

Ro tebes! Au ro he uhakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu,

ꞌok pah Israꞌel,

ꞌok uuf naiꞌ Yahuda.

9 Rais manbaꞌan reꞌ Au he uhaek ee ꞌok sin naan,

ka humaꞌ meseꞌ fa nok rais manbaꞌan reꞌ unuꞌ feꞌe te Au uhaek ee,

ꞌok sin beꞌi-naꞌi sin.

Unuꞌ feꞌ, Au ꞌnaaꞌ sin aꞌniimk ein,

he upoitan sin naꞌkon pah Masir.

Mes sin ka nmoeꞌ natuin ein fa

saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin manbaaꞌn ein nok Kau naan.

Es naan ate, Au ka ꞌroim he ꞌtoe ꞌok sin fa ꞌtein.

10 Rais manbaꞌan reꞌ au he uhaek ee ꞌok pah Israꞌel,

in afan naan ii, on nai:

Au of utunuꞌ ma ꞌtao Au atoran naan aꞌbi sin teenb ein naank ein.

Au of aꞌtui Au preent ein aꞌbi sin nekak naank ein.

Rarit Au ꞌjair sin Uisneno,

ma sin njarin Au ngguin.

11 Sin of ka nperluu fa he nanoniꞌ ntein sin partei ngguin,

ma sin aok-bian sin im nak,

‘Hi ro he mihiin ma mikeo Uisneno!’

fin sin arsin nahiin ma nakeo Kau nok reko,

anmurai naꞌko aan-aan muniꞌ tar antea koꞌu ma unu.

12 Natuin Au ꞌroim he ukiriraꞌ Au rais kasian ꞌeu sin,

es naan ate, Au ꞌnikan ma ꞌniahan ꞌain sin saant ein ok-okeꞌ.”✡

13 Oras Uisneno naꞌuab nak, In he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu nok sin, in oetn ii nak, rais manbaꞌan amnaaꞌ naan, ka mapakeꞌ fa goen. Ka ꞌroo fa te, in namneuk goen.

9

Usif Yesus anjair fuaꞌ-turuꞌ reꞌ reko nneis naꞌko fuaꞌ-turuꞌ amnaaꞌ ein

1 Oras ia, au he umnaub ki on nai: oras Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan ahunut naan nok hit beꞌi-naꞌi sin, In nfee atoran amsaꞌ he sin nafeen ein baer onen, he sin bisa nꞌoen ein ma naꞌbesan neu Ne, natuin atoran naan in romin. 2 Anbi baer onen naan, anmuiꞌ kintal ma tenar kouꞌ goes. Anbi tenar naan in keꞌen aꞌsiꞌu, anmuiꞌ baer paku, ma mei jes reꞌ aꞌnaak rais pirsait ein anpaek je he ntaon uu-tunuꞌ reꞌ he nafuat ee neu Uisneno. Keꞌen aꞌsiꞌu naan, sin nteek ee te nak, Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ.✡

3 Anmuiꞌ tai-eon kouꞌ goes anpiraꞌ nakfiirꞌ ee he nbatis keꞌen bian reꞌ sin nteek ee nak, Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi.✡ 4 Anbi tai-enoꞌ naan in matan, anmuiꞌ naan mei noni es, anpaek je he noutun kemenyaan foo meniꞌ neu Uisneno. Ma anbi Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis reꞌ naan, anmuiꞌ peit noni es, reꞌ sin nteek ee nak, Peit Rais Manbaꞌan. Anbi peti naan in nanan, sin natunuꞌ baer unuꞌ he namnaub mansian anmatoom nok Uisneno In rais manbaꞌan reꞌ in nahakeꞌ ma nfutuꞌ nrair je nok sin. Anbi peti naan in nanan amsaꞌ anmuiꞌ naan ook beit noni es, reꞌ matuaꞌ nok utunuꞌ reꞌ anteek ee nak, manna. Utunuꞌ naan es reꞌ unuꞌ feꞌe te, Uisneno nasaunt ee naꞌko neon goe tnanan neu sin hit beꞌi-naꞌi sin oras sin namnahan nmaten anbin baer ruman. Anbi peti in nanan amsaꞌ sin ntao kaꞌo Harun in teas ametos reꞌ unuꞌ feꞌe te natoor. Ma anmuiꞌ faut benaꞌ reꞌ Uisneno anpaek je he nruun In atoran reꞌ In nfee je neu kaꞌo Musa neno naan.✡ 5 Anbi peti naan in toben, anmuiꞌ naan faut marunaꞌ fuaꞌ nua. Faut maruun ein naan nahuum on reꞌ Uisneno In ameput reꞌ maniniꞌ naꞌko sonaf neno tunan, reꞌ anhaken ma nfei sin niink ein mainuan he ntoeb naan peti naan, natuin bareꞌ naan nakriraꞌ Uisneno In rais kasian neu mansian. Mes oras ia, au ka ꞌmuiꞌ fa oras mainuan he uꞌuab ma ꞌtui sin tar namnuut anmatoom nok baerꞌ ein naan.*

6 Sin nkikin ma nsusun bareꞌ anbi Uisneno In Tenar Onen naan, namneo on reꞌ naan. Rarit aꞌnaak rais pirsait sin anpoi-ntaman neno-neno anbi keꞌen naan in aꞌsiun he nanaob sin mepu anbi naan.✡ 7 Mes suma aꞌnaak rais pirsait Yahudi sin aꞌnaak kouꞌ goe es reꞌ he bole ntaam neu Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi. Mes in ka bole ntaam fa rafuꞌ-rafuꞌ. In suma bisa ntaam toon es ate, no goes. Onaim karu in ntaam, in ro he neik naaꞌ naꞌko muiꞌ fuaꞌ-turuꞌ, he nbisin Peti Rais Manbaꞌan naan in toben. Naaꞌ naan in sairt ii nak, maut he Uisneno ansaok nain aꞌnaak rais pirsait nok iin na sin saant ein ok-okeꞌ, maski sanat reꞌ sin nmoeꞌ sin naan, sin ka nakeo naan sin fa.✡

8 Uisneno anpaek In Asmaan Akninuꞌ he nmoeꞌ kit he tahiin tak, tai-enoꞌ naan anꞌekaꞌ ranan feꞌ he ttaam teu Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis naan, in oetn ii nak, mansian ii ka bisa napein fa mainuan fa feꞌ he ntaam antea Uisneno In human ma In matan, oras atoran amnaaꞌ naan anpaek je feꞌ. 9 Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ anjarin aꞌtopeꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee anpaek je, he nanoniꞌ kit reꞌ amonit oras ia. Unuꞌ feꞌ, hit beꞌi-naꞌi sin neik ein saaꞌ-saaꞌ reꞌ he nnonaꞌ ma nfee sin ma sin muiꞌt ein reꞌ he njarin fuaꞌ-turuꞌ neun aꞌnaak rais pirsait, he Uisneno ansaok ma nnoes nain sin sanat ma penu sin. Maski sin neikin fuaꞌ-turuꞌ mfaun on naan amsaꞌ, mes fuaꞌ-tuurꞌ ein naan ka bisa nakninuꞌ nain fa sin neek ein, ma ka naneuk nain fa sin tenab sanat anbi sin neek ein. 10 Onaim saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ je naan, suma natuin atoran rais pirsait ahaa. Anmuiꞌ atoran aprenat nak, sin ka bisa neuk fa ia, ma ka bisa niun fa ia. Anmuiꞌ atoran bian nak, sin ro he naniu sin tuak ein, ma nsaef sin baerꞌ ein natuin atoorn ii in romin. Te kaah, atoorn ein naan ok-okeꞌ, suma anꞌator mansian ii in aon aꞌpohon, ma ka bisa nꞌator fa in nekan. Maski on naan amsaꞌ, mes atoran naan, sin ro he nmoeꞌ ma nanaob ee piut, tar antea Uisneno ansenu ma nsekaꞌ nok atoran feꞌu.

11 Mes oras ia, anmuꞌi nrair Tuaf reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair Je naꞌko unuꞌ. Tuaf reꞌ naan, es reꞌ Kristus. In neem anrair he njair hit aꞌnaak rais pirsait aꞌratas anneis-neisi, ma In nmoꞌe nrair rais reko neu kit.† In nanaob In meup goe, humaꞌ meseꞌ on reꞌ aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein, mes In nmepu nbi baer mepu reꞌ maꞌtaniꞌ nneis. In baer mepu naan, ka et fa pah-pinan, natuin bare naan ka mansian ii fa es reꞌ anmoꞌe. 12 Kristus antaam amsaꞌ neu Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis reꞌ naan, he nbaiseun Uisneno on reꞌ aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein anmoeꞌ je toon es ate no goes. Oras In ntaam, In neik naaꞌ he nnonaꞌ ma nfee je neu Uisneno. Mes naaꞌ reꞌ naan aꞌtetaꞌ kuun. Kristus ka neik fa naaꞌ naꞌko muiꞌt ein sin naaꞌ ein. Naaꞌ reꞌ In neik je naan, es reꞌ In naaꞌ akuun, natuin In nmaet he njair fuaꞌ-turuꞌ neu kit. Mes Kristus antaam neik In naaꞌ no meesꞌ aah he nafetin kit naꞌko sanat tar antea nabar-baar.

13 Onaim Kristus In naaꞌ naan, batuur maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naa muꞌit. Tatuin kaꞌo Musa sin atoran, tuaf asanat, sin nꞌoemetan, ma ka pantas fa he ntaman ma naꞌbesan neun Uisneno. Sin ro he nnaon neun aꞌnaak rais pirsait ee he ntaon fuaꞌ-turuꞌ, he fuaꞌ-turuꞌ naan in naaꞌ ee nakninuꞌ nafaniꞌ sin. Anmuiꞌ fuaꞌ-turuꞌ mfaun reꞌ npaek naaꞌ ꞌbibi, aiꞌ naa bijae. Anmuiꞌ atoran es amsaꞌ nak, karu tuaf anreoꞌ amates in nꞌoemetan nrair anbi Uisneno In human ma In matan. Karu tuaf naan anroim he nakninuꞌ nfain, aꞌnaak rais pirsait ro he nait auf nao naꞌko bijae tipuꞌ reꞌ feꞌ notu nrari. Rarit neik auf nao naan he nfui aꞌoemetas naan, he in nakninuꞌ nfain.✡

14 Onaim karu naa muiꞌt ii nakninuꞌ nain hit aok aꞌpohon in ꞌoemetan, anneis-neis Kristus In naaꞌ. Natuin In naaꞌ naan, nsoi nafetin anrair hit saant ein, ma nakninuꞌ nrair hit nekak nanan. Hit sanat reꞌ naan naꞌbataꞌ ma nbatis kit naꞌko Uisneno. Oras Kristus anmaet on naan ate, Uisneno In Asmanan reꞌ anmoin nabar-baar anturun ma nbaab Ee he In nnonaꞌ ma nfee In tuan ee neu Uisneno, nahuum on reꞌ muꞌit reꞌ njair fuaꞌ-turuꞌ reꞌ ka nmuiꞌ fa paap aanꞌ-aanꞌ es amsaꞌ. Onaim oras ia, hit bisa taꞌruriꞌ ma taꞌbees rek-reko teu Uisneno Amonit Abar-barat naan.

15 Kristus In naaꞌ ee es reꞌ maꞌtain reꞌuf, etun Uisneno anpaek Je, he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu nok areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ Uisneno noꞌen ma nnapen sin he njarin Iin na. Oras Kristus anmaet he nsoi nafetin sin, In nsaok naan hit beꞌi-naꞌi sin saant ein unꞌ-unuꞌ naan, oras Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan amnaaꞌ naan. Nok rasi naan, sin bisa nmonin nabar-baran nok Uisneno.

16 Au ꞌpake ꞌtopeꞌ tuaf atoup pusaak, on reꞌ amaf es anmoeꞌ surat warisan he nfee pusaak neu in anah. Mes riꞌanaꞌ naan feꞌ napein mainuan he ntoup pusaak naan, karu in aamf ee nmaet. 17 Karu amaf naan anmoin feꞌ, riꞌanaꞌ naan ka bisa ntoup fa pusaak reꞌ in aamf ee nbaꞌan anrair je anbi surat warisan. 18 On naan amsaꞌ Uisneno In manbaꞌan ahunut reꞌ In nahaek ee nok hit beꞌi-naꞌi sin. Sin feꞌ napenin mainuan he bole ntoup saaꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je naan, karu es anmaet nahuun. Es naan ate, sin fuaꞌ-turuꞌ reꞌ anpaken naa muꞌit anjair bukti mnak, anmuiꞌ saaꞌ es, reꞌ anmate nrair. 19 Oras naan, kaꞌo Musa naꞌbuaꞌ hit beꞌi-naꞌi sin, he in natoon apreent ein ok-okeꞌ reꞌ matuꞌi et atoran reꞌ Uisneno nasaunt ee neu sin naan. Rarit kaꞌo Musa anroor bijae ma ꞌbibi, ma ntoroꞌ naaꞌ, rarit anseroꞌ nok oe. In anpaek kuuf meꞌe msaꞌ he nfuut hau noo taef. Rarit in nateep ee ntaam neu naaꞌ naan, he nbisin neu Uisneno In Tuis, ma neu too mfaun ein ok-okeꞌ.‡ 20 Oras kaꞌo Musa anbisin naaꞌ naan, in naꞌuab am nak, “Naaꞌ reꞌ ia, anjair tanar nak, Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok ki. Karu hi mmoeꞌ mituin In apreent ein ok-okeꞌ, In of anfee ki areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nbaꞌan nain sin naan ok-okeꞌ.”✡ 21 Kaꞌo Musa anbisin naaꞌ naan neu Tenar Onen amsaꞌ, ma neu areꞌ baerꞌ ein reꞌ anbin naan, reꞌ sin npaek sin he naꞌbesan Uisneno.✡ 22 Tatuin Uisneno In atoran, haet areꞌ kanan rais ꞌoemeetn ein ok-okeꞌ, ro he takninuꞌ sin atpaek naaꞌ. Nok ranan naan, karu mansian ii nroim he kninuꞌ naꞌko sanat ate, ro he naaꞌ ii nsai.✡

23 Saaꞌ reꞌ au uretaꞌ anmatoom nok hit beꞌi-naꞌi sin Tenar Onen naan, naan sin njarin aꞌtopeꞌ, he hit bisa tahiin Uisneno In baer onen reꞌ batuur et sonaf neno tunan. Karu aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ sin antaman neun Tenar naan in nanan, he naꞌbesan neu Uisneno, sin ro he kninuꞌ ok-okeꞌ, npaek naa muꞌit reꞌ npaek je njair fuaꞌ-turuꞌ. Uisneno In baer onen anbi sonaf neno tunan ro he kninuꞌ msaꞌ. Mes ro he npaek naaꞌ fuaꞌ-turuꞌ reꞌ maꞌtaniꞌ nneis naꞌko naa muꞌit. 24 Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis reꞌ Kristus antaam naan, ka keꞌen et Tenar Onen reꞌ mansian ii nmoeꞌ je fa. Fin Tenar anbi pah-pinan naan, suma ꞌtopeꞌ naꞌko Tenar reꞌ batuur. Mes Kristus antaam langsung neu sonaf neno tunan he npeis kit anbi Uisneno In human ma In matan. 25 Unuꞌ feꞌ, aꞌnaak rais pirsait sin aꞌnaak kouꞌ goe ro he ntaam nafan-fain toon-toon anbi Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis naan, ma neik naa muꞌit he nnonaꞌ ma nfee je neu Uisneno. Mes Kristus ka on naan fa. In suma nperluu he ntaam no meesꞌ aah, neik In naaꞌ akuun. 26 Natuin karu In ro he ntaam toon-toon humaꞌ meseꞌ nok aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein naan, rasi ia in oetn ii nak, In ro he nmaet teni-teni, fani-fani, anmurai naꞌko oras pah-pinan anjair tar antea neno ia, henaꞌ In nnoes nain areꞌ tuaf ok-okeꞌ in saant ein. Mes In ka nmoeꞌ fa on naan. Fin in oors ii ntea te, In nmaet ma njair fuaꞌ-turuꞌ suma no meesꞌ aah, he nait inporin sanat reꞌ mansian ii nmoeꞌ sin. 27 Batuur een, mansian ii nmaet no meseꞌ. Rarit In neem ma nbaiseun Uisneno anbi In human ma In matan, he Uisneno anparikas. 28 On naan amsaꞌ Kristus. In nmaet nok ranan In nnonaꞌ ma nfee In tuan he njair fuaꞌ-turuꞌ no meesꞌ aah. Ma In of ankoen On anfain neem amsaꞌ. Mes In ka nꞌurus fa sanat antein, natuin In nasoup mepu nana goen. Mes reꞌ In of anꞌurus, es reꞌ In he nsoi nafetin neu areꞌ tuaf reꞌ nafnekan ma nharap neu Ne.✡

10

Kristus anmaet no meesꞌ aah, he mansian ii bisa nmoin reko nok Uisneno nabar-baar

1 Karu hit troim he tahiin batuur-batuur Uisneno In romin, atoran reꞌ In nasaunt ee neu hit beꞌi-naꞌi sin naan, ka mahiniꞌ reko fa feꞌ. Naan suma on reꞌ rais rekon Uisneno sin maofk ein, reꞌ he nfee sin neu kit. Onaim maski atoniꞌ natuin atoorn ein reꞌ naan, neikin muꞌit he nafuat sin piut-piut amsaꞌ, naan ka bisa nakninuꞌ sin fa batuur-batuur naꞌko sin saant ein. 2 Fin karu atoorn ein naan bisa naneuk nain saant ein batuur-batuur ate, sin ka neikin nteinꞌ ein fa muꞌit he nafuataꞌ sin, natuin sin nnaben ate sin saant ein anbin sin neek ein namnekun nrarin. Te kaah, ka on fa naan. 3 Fin toon-toon ate sin ntotin teni-teni fani-fani, he Uisneno nnoes ma nsaok nain sin saant ein, 4 natuin ka neu fa he naa muꞌit anmuiꞌ kuasa batuur he nait inporin mansian ii sanat.

5-6 Es naan ate, Kristus naꞌuab on nai oras In ntaam neem anbi pah-pinan ia:

“Uisneno!

Uisneno ka nmariin fa meu muꞌi-ꞌturuꞌ ma fuaꞌ-turuꞌ bian antein reꞌ sin neik sin.

Sin nroor niis nain muꞌit amfa-faun,

he njarin fuaꞌ-turuꞌ.

Rarit sin nout muꞌit amfa-faun,

he ntotin saok sanat.

Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno In nekan ka nmariin fa.

Es naan ate, Uisneno anreek ma nsonuꞌ Kau ꞌuum aꞌtaam ꞌeu pah-pinan ia,

he ꞌjair mansian on reꞌ sin.”

7 Rarit Kristus naꞌuab antein am nak,

“Uisneno! Au es ia, tua!

Au ꞌuum he ꞌmoeꞌ utuin Uisneno Ho romim,

on reꞌ Ho mafefa kniunꞌ ein antui nain sin anmatoom nok Kau.”✡

8 Onaim reꞌ Kristus naꞌuab ee ahuunt aan, es reꞌ:

“Uisneno ka nmarinan fa muꞌi-ꞌturuꞌ ma fuaꞌ-turuꞌ bian antein reꞌ sin neik sin.

Sin nroor niis nain muꞌit amfa-faun,

he njarin fuaꞌ-turuꞌ.

Rarit sin nout muꞌit amfa-faun,

he ntotin saok sanat.

Maski on naan amsaꞌ, mes Uisneno In nekan ka nmariin fa.”

Onaim maski sin nmoeꞌ natuin batuur-batuur on reꞌ kaꞌo Musa in atoorn ein, mes Uisneno In nekan ka nmariin fa. 9 Oras Kristus naꞌuab am nak,

“Au ꞌuum he ꞌmoeꞌ utuin Uisneno Ho romim.”

Rasi naan in oetn ii nak, Kristus ntaam neem he nnoes ma nsaok nain ranan amnaaꞌ, rarit ansenuꞌ ma nsekaꞌ nok raan feꞌu. 10 Fin Uisneno In romin, es reꞌ Yesus Kristus anjair fuaꞌ-turuꞌ he nmaet no meseꞌ neu mansian kit. Nok ranan naan, In nmoeꞌ kit tjair atoni kninuꞌ tar antea nabar-baar.

11 Neno-mneno te, aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ sin nanaob sin mepun, ma anroron muꞌit he njarin fuat. Te kaah, fuaꞌ-tuurꞌ ein naan ka nmuiꞌ fa kuasa he nait nain sanat mansian.✡ 12 Mes hit Aꞌnaak Rais Pirsait Aꞌraat Reꞌuf, es reꞌ Kristus, annonaꞌ ma nfee In tuan he nmate njair fuaꞌ-turuꞌ neu kit. Nok ranan In njair fuaꞌ-turuꞌ no meesꞌ aah, In nfei ma naruruꞌ ranan he bisa tait itporin tain hit mansian ii saant ein ok-okeꞌ. Rarit naꞌ In nnao ntuun On anbi Uisneno In abnapan aꞌneꞌu, anbi bare reꞌ anhormaat ee nnes-neis. 13 Anbi bare naan, In npao he Uisneno nmoeꞌ In musu sin naꞌruir ein ma nhuum fousun neu Ne.✡ 14 In fuat no meseꞌ naan, nafeek piut-piut saant ii in kuasan neu tuaf reꞌ Kristus nakninuꞌ nrair sin.

15 Uisneno In Asmaan Akniunꞌ ee natoon rasi reꞌ naan neu kit msaꞌ. In naꞌuab niit am nak,

16 “Hi Usiꞌ naꞌuab nak on nai:

Au uhakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu ꞌok Au ngguin,

Au ꞌtao Au atoorn ein et sin teenb ein,

ma Au ꞌtui Au preent ein etan sin neek ein.”✡

17 Rarit In naꞌuab antein am nak,

“Au of ka umnau ꞌtein fa sin saant ein.

Ma Au ꞌnikan ꞌain saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ-moeꞌ sin naan,

oras sin antanhai Au atoorn ein.”✡

18 Rasi naan in oetn ii nak, karu Uisneno nsako nrair tuaf ein sin saant ein, sin ka nperluu fa he neik fuaꞌ-turuꞌ ntein, he nhainiik Uisneno In nekan.

Hit kais tamtau ttein he tbaiseun Uisneno

19 Aok-bian arki! Naiꞌ Yesus nꞌopaꞌ nrair In naaꞌ ee he nhainiik Uisneno In nekan. Etun oras ia, hit kais tamtau ttein he teem ma tbaiseun Nggoe, et In Baer Akninuꞌ nneis-neisi et sonaf neno tunan. 20 Mimnau Keꞌen Akninuꞌ nneis-neisi mnaaꞌ naan! Anbi naan anmuiꞌ tai-enoꞌ noo kouꞌ goes reꞌ anpiirꞌ ee ma nꞌekaꞌ tuaf he kais antaman ma nbaiseun langsung anbi Uisneno. Mes nok ranan Naiꞌ Yesus anmaet reꞌ naan, In nfei ma naruruꞌ raan feꞌu, he tuaf bisa naꞌuab ma nbaiseun langsung neu Uisneno. 21 Anneis-neis, Naiꞌ Yesus anjair aꞌnaak rais pirsait reꞌ maꞌtain reꞌuf, reꞌ antuthae ma nꞌator Uisneno In uim je nanan. 22 Natuin naan njair hit hak ate, onaim iim he hit ttaam atbaiseun ma taꞌuab langsung tok Uisneno. Mes hit ro he tpirsai batuur-batuur teu Ne nok neek amneot ma amnonot. Fin Naiꞌ Yesus In aꞌmaten naan nakninuꞌ nain hit nekak nanan, tar antea hit ka tatenab fa piut-piut rais maufinu. Ma hit ro he tmoni kninuꞌ msaꞌ, on reꞌ aꞌnaak rais pirsait amnaaꞌ ein, ro he naniun feꞌ, naꞌ antaman he ntuthae Uisneno.✡ 23 Iim he hit arkit atnaaꞌ taher-heran saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit atmanakuꞌ sin anmatoom nok Uisneno. Ma hit ro he tafnekan ma tharap teu Ne, ma kais tatenab, natuin In ro batuur-batuur anmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair je. 24 Ma iim he hit ttaim ranan he toꞌen ma taskau hit aok-bian apirsait ein, he hit arkit takriraꞌ rais manekat kouꞌ-koꞌu ma tmeup meup reko humaꞌ-humaꞌ. 25 Au ꞌneen aꞌrair anmuiꞌ tuaf bian reꞌ ka nabua nteinꞌ ein fa nok sin aok-bian apirsait ein. Kais on naan, tua! Fin hi ro he mibua he mmahaꞌtanin nekaf es nok es. Anneis-neis oras reꞌ he Uisneno ankoen On anfain neem reꞌ naan, ka ꞌroo fa goen. Mimnaub sin on reꞌ naan, tua!

26 Aok-bian manekat arki! Hit tahiin namnuut goen anmatoom nok Kristus In raan reko. Mes karu hit tkoit Naiꞌ Yesus, ma atmoeꞌ sanat piut-piut ate, in oetn ii nak, ka tiit attein fa fuaꞌ-turuꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ bisa nnoes nain saant ein naan. 27 Hit suma tpao nok rasi mtaus he Uisneno nkoen On anfain neem ma nhukun kit. Fin ai apinat mararaꞌ abar-barat naan, nabarab anrair he ntoup ma nout niis tuaf-tuaf reꞌ anraban Uisneno.✡ 28 Unuꞌ feꞌ, karu anmuiꞌ tuaf antanhai kaꞌo Musa in atoran, ma anmuiꞌ saksii tuaf nuaꞌ-teun on naan ate, tuaf asanat naan ro he ntoup hukun aꞌmaten, ma ka tiit fa rais saok sanat antein.✡ 29 Mes oras ia, karu anmuiꞌ tuaf ankanaꞌpaar Uisneno In Anah, naan on reꞌ in nkanaꞌpaar Naiꞌ Yesus In naaꞌ reꞌ natꞌoop he nakninuꞌ nain tuaf naan. Ma in ka ntoe fa Uisneno In rais manbaꞌan reꞌ In nahaek ee ma anfuut goe anpaek naaꞌ reꞌ naan. Ma in natoꞌob Uisneno In Asmanan reꞌ nakriraꞌ nrair In nekan arekot neu tuaf naan amsaꞌ. Neu mitenab miit! Tuaf on reꞌ naan of nasaah hukun maꞌfenaꞌ nneisi ntein naꞌko tuaf reꞌ antanhai kaꞌo Musa in atoran.✡ 30 Uisneno naꞌuab niit am nak,

“Au ꞌmuiꞌ hak he ꞌbaras atoniꞌ in maufinun.

Ma Au ro ꞌtebes he ꞌmoeꞌ on reꞌ naan.”

Ma matuꞌi ntein am nak,

“Uisneno naan, Usiꞌ.

In of nasanut hukun neu Iin na.”✡

31 Mimnau te Uisneno anmoin nabar-baar! Mansian ii of aon ee napiip, karu Uisneno anheek naan sin!

32 Hi ro he mimnau oras hi feꞌ mmurai mihiin rasi anmatoom nok Kristus, rarit hi teenb ein kniunꞌ ein. Oras naan, maski hi mipein haꞌmuꞌit susat nanaꞌrenat kouꞌ-koꞌu, mes hi maran ma mtahan ma mpirsai piut meu Kristus. 33 Anmuiꞌ tuaf reꞌ ankanaꞌpaar ki, ma namae ki nbi too mfaun ein sin humak ma sin matak, sin sonak ma sin atnanak. Anmuiꞌ tuaf reꞌ anmoeꞌ on naan amsaꞌ neu hi partei apirsait ein. 34 Hi mkasian ma mikriraꞌ neek reko meu tuaf-tuaf reꞌ nataam sin et bui. Karu abakat nabaak naan hi bareꞌ hi mtoup goe nok neek sabaar ma oe tenes, natuin hi mihini mrair mak, hi reꞌ naan of amtoup rais reko nneis, reꞌ abaakt ee ka bisa nabaak ee fa. 35 Etun hi ro he mnaaꞌ miher-heran hi rais pirsait naan. Natuin Uisneno of anbaras neu ki on reꞌ naan. 36 Onaim maran ma mtahan miheer! Natuin karu hi mmoꞌe mrair mituin Uisneno In roimn ee piut, hi of amtoup saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair he nfee ma nnonaꞌ neu ki. 37 Uisneno In mafefa kniunꞌ ein antuin anmatoom nok Tuaf reꞌ he nkoen On nfain neem am nak,

“Ka ꞌroo fa goen ate, Tuaf reꞌ he nkoen On nfain neem reꞌ naan, anpoi ma nboor neem.

Kais amꞌoer, fin In ka npa-pao fa.

38 Tuaf reꞌ in neekn ee namneo ma namnoon,

Uisneno of ansoi nafeitn ee,

natuin in npirsai neu Kau.

Mes karu anmuiꞌ tuaf antet-koit naꞌko Kau,

Au nekak ia ka nmariin fa.”✡

39 Mes hit reꞌ ia, ka tuaf reꞌ attet-koit fa taꞌko Uisneno. Fin tuaf humaf on reꞌ naan, of anbetis ma maꞌbataꞌ naꞌko Ne. Mes hit reꞌ ia, apirsait teu Uisneno. Rarit Uisneno ansoi nafetin kit he tmoin tabar-baar tok Ne.

11

Hit ro he tpirsai piut teu Uisneno, nahuum on reꞌ ahuunt ein

1 Karu hit tpirsai Uisneno, in oetn ii nak, hit neek ii naꞌkiiꞌ piut tok Ne. Natuin karu In nahakeꞌ nrair rais manbaꞌan he nmoeꞌ saaꞌ es ate, hit tahiin tak, In ro tebes anmoeꞌ natuin manbaꞌan naan. Maski hit ka ttoup fa saaꞌ-saaꞌ amsaꞌ, hit tpirsai piut aah. 2 Anmuiꞌ tuaf-tuaf naꞌko hit beꞌi-naꞌi sin reꞌ batuur-batuur anpirsain on naan. Nok ranan naan, Uisneno antoup sin nok reko.

3 Pah-pinan ma neon goe tnanan reꞌ hit tiit sin oras ia, hit tpirsai tak, Uisneno es anmoeꞌ sin ok-okeꞌ. Mes In ka nmoeꞌ sin fa npaek baer es, reꞌ anmuiꞌ nain, reꞌ mansian ii bisa niit ma nreꞌo. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ia, anjarin natuin In naꞌuab anpaek In Kabin ma Prenat kuun.✡

Naiꞌ Habel

4 Naiꞌ Habel anpirsai Uisneno. Nok ranan naan, in neik fuaꞌ-turuꞌ reꞌ reko nneis naꞌko in tataf naiꞌ Kain. Uisneno antoup reko neu naiꞌ Habel nok in fuaꞌ-turuꞌ naan, natuin in neekn ee namneo ma namnoon. Onaim maski in nmate ꞌroo goen, mes hit bisa tanoniꞌ feꞌ naꞌko naiꞌ Habel, natuin in rais pirsait naan.✡

Naiꞌ Hanok

5 Naiꞌ Hanok anpirsai Uisneno msaꞌ. Nok ranan naan, Uisneno nait nasaeb ee ntaam neu sonaf neno tunan, he in kais anmaet. Tuaf-tuaf naim je, mes ka niit ee fa, natuin Uisneno nait nasaeb anrari. Uisneno antoup goe nok reko, fin Uisneno nak, “Naiꞌ Hanok ia, tuaf reꞌ anharineb Au nekak.”✡

6 Onaim aok-bian arki! Batuur-batuur kniun een. Uisneno ka ntoup reko fa neu tuaf-tuaf reꞌ ka npirsai Je fa. Fin tuaf-tuaf reꞌ he neem ma ntaam neu Uisneno, in ro he npirsai nak, Uisneno naan ro batuur-batuur et na. Ma in imsaꞌ ro he npirsai nak, Uisneno nroim he nturun ma nbaab tuaf-tuaf reꞌ neem ma naim Je.

Naiꞌ Noh

7 Naiꞌ Noh anpirsai Uisneno msaꞌ. Nok ranan naan, Uisneno natoon nain ee mnak, “Noh! Mumnau, he! Au of ureuꞌ pah-pinan ia ꞌpaek noe mahenuꞌ koꞌu, reꞌ mansian ii ka niit-niit ee fa feꞌ.” Maski naiꞌ Noh ka niit niit fa on reꞌ naan amsaꞌ, in nneen ma natniin Uisneno. In nmoꞌe bnao oe he nasaeb in uim je nanan, he sin napenin fetin naꞌko siraak. Natuin in rais pirsait naan, Uisneno naan ee njair atoin neek amneot ma amnonot. Mes mansian bian ein ok-okeꞌ reꞌ ka npirsain fa, Uisneno nasanut hukun maꞌfenaꞌ neu sin.✡

Kaꞌo Abraham nasaitan in kua mnaaꞌ

8 Kaꞌo Abraham anpirsai Uisneno msaꞌ. Nok ranan naan, Uisneno noꞌen ma nhaman kaꞌo Abraham am nak, “Abraham! Ampoi ma mnao musaitan ho kuan naan, mnao nai meu bare reꞌ au of ukriraꞌ ma ururuꞌ ko. Bare naan of anjair pusaak neu ho sufaꞌ-kaꞌuf sin.” Anneen on naan ate, in nmoeꞌ natuin Uisneno In romin, maski in ka nahiin fa he nnao neu mee.✡ 9 Oras in ntea bare naan, in nahakeꞌ tenar, ma natua on reꞌ anao-amnemat anbi bare reꞌ Uisneno anbaꞌan he nfee je neu na. Rarit in anah naiꞌ Isak nok in upuf naiꞌ Yakop natuan anbin naan amsaꞌ, natuin Uisneno anbaꞌan anrair he nfee bare naan he njair sin pusaak.✡ 10 In nafnekan ma nharap he in of anmoni nbi kota maꞌtain es. Fin Uisneno kuun es reꞌ anmoeꞌ gambaran he nafenaꞌ kota naan.

Ain Saraꞌ

11 Ain Saraꞌ, kaꞌo Abraham in fee, anpirsai Uisneno msaꞌ. Maski in ka nahoniꞌ niit fa feꞌ, ma namnais reꞌ-reuꞌf een, mes Uisneno nmoeꞌ je njair ain uuf neu pah kouꞌ goes. Fin in npirsai nak, Uisneno ro tebes anmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ In nbaꞌan anrair je naan.✡ 12 Nok ranan naan, maski in namnais reꞌ-reuꞌf een amsaꞌ, in bisa nahoniꞌ ma nasuuf amfa-faun feꞌ, tar antea ka tiit fa tuaf reꞌ bisa nsoiꞌ naan sin. Fin sin amfauk ein on reꞌ kfuu et neon goe tnanan, ma on reꞌ snaen et tais je ninin.✡

Sin naiꞌ-kaꞌo reꞌ anpirsain ma nafnekan neu pah es

13 Hit beꞌi-naꞌi sin, kaꞌo Abraham, kaꞌo Isak, ma kaꞌo Yakop anpirsain piut-piut neun Uisneno msaꞌ tar antea oras sin nmaten. Mes sin ka ntoup fa pah reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je naan. Maski on naan amsaꞌ, sin nafnekan ma nharap piut nok neek marine, natuin sin niit anrair bare naan naꞌko ꞌroo. Fin sin nmanauk ein nak, sin suma anao-amnemat reꞌ natua ntahan anbi pah-pinan ia.✡ 14 Te kaah, batuur-batuur tuaf reꞌ naꞌuab on reꞌ naan, sin npa-paon he napein bare he njair sin auf pusaak. 15 Karu pah naan reꞌ hit naiꞌ-kaꞌo sin anpa-pao goe naan, es reꞌ kaꞌo Abraham in kua mnaaꞌ ate, ro tebe, ro nmuiꞌ oras mainuan he sin nfanin neun naan. 16 Mes pah reꞌ sin npa-pao goe naan, es reꞌ pah reꞌ maꞌtaniꞌ nneis et sonaf neno tunan. Nok ranan naan, Uisneno antoup sin reko he sin njarin Iin na. Fin In nabarab anrair kota es neu sin et sonaf neno tunan.

Kaꞌo Abraham annonaꞌ ma nfee in anah naiꞌ Isak

17-18 Kaꞌo Abraham anpirsai batuur-batuur neu Uisneno msaꞌ, oras Uisneno nsobaꞌ in neek pirsait naan. Nok ranan naan, in nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat he nnonaꞌ ma nfee in anah naiꞌ Isak he njair fuaꞌ-turuꞌ.✡ Te kaah, unuꞌ feꞌe te, Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan anmatoom nok riꞌanaꞌ naan am nak, “Naꞌko ho anah naiꞌ Isak reꞌ ia, ho of mupein sufaꞌ-kaꞌuf amfaun, tar antea sin njarin pah es, reꞌ maꞌtain reꞌuf.”✡ 19 Mes kaꞌo Abraham natenab anrair nak, Uisneno anmuiꞌ kuasa he namonib nafaniꞌ amates. Batuur on naan, oras naan in on reꞌ napein nafaniꞌ in anah reꞌ anjari nrair fuaꞌ-turuꞌ.

Kaꞌo Isak

20 Kaꞌo Isak anpirsai Uisneno msaꞌ. Nok ranan naan, in ntoit he Uisneno anfee tetus-athoen neu in anah naiꞌ Yakop ma naiꞌ Esau.✡

Kaꞌo Yakop

21 Kaꞌo Yakop anpirsai Uisneno msaꞌ. Nok ranan naan, oras in he noi nmate te, maski in aꞌsauꞌn ee naꞌkuub ma nnaaꞌ teas, mes in nhaek he naꞌruriꞌ ma naꞌbesan Uisneno. Rarit in ntoit Uisneno nfee tetus-athoen neu in anah naiꞌ Yusuf in aanh ein.✡

Kaꞌo Yusuf

22 Kaꞌo Yusuf anpirsai Uisneno msaꞌ. Oras in he noi nmate te, in npirsai nak, Uisneno of napoin In too Israelas sin naꞌkon pah Masir. Es naan ate, in nbaꞌan nain sin, he sin ro he neik in nuif ein, karu sin nasaitan pah Masir.✡

Kaꞌo Musa in ainaf-amaf

23 Kaꞌo Musa in ainaf-amaf anpirsain Uisneno msaꞌ. Oras in ainf ee nahonis anrair je, sin naꞌkoor ee tar antea funan teun, natuin sin nkius in aon naan reokn ii kah een. Ma sin ka namtausan fa usif pah Masir amsaꞌ, maski in aprenat iin na nak, “Amneokaꞌ miis main areꞌ riꞌaan moen ein ok-okeꞌ reꞌ bifee Ibranis sin nahonis sin.”✡

Kaꞌo Musa

24 Oras kaꞌo Musa naꞌnae neem, in anpirsai Uisneno msaꞌ. Natuin unuꞌ feꞌe te, usif pah Masir in aan feto nseeꞌ naan ee njair in anah. Maski on naan amsaꞌ, mes in ka nroim fa he atoniꞌ naan ee njair usif pah Masir in nonot-asar.✡ 25 In natenab nak, reko nneis in nmoni nbi susat nabu-bua nok Uisneno Iin na. Karu in he nmariin mes in nmoin nok amaufiunt ein, naan ka ꞌroo fa te, oekꞌ een. 26 In nkonan biak ein ankanaꞌpaar ee, natuin in nafnekan ma nharap Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair he nsoun Ee neem. In naran ma ntahan on reꞌ naan, natuin in nahiin Uisneno of anbaras neu ne nok upan reꞌ reko nneis naꞌko areꞌ kanan aꞌmuꞌif anbi pah Masir naan.

27 Kaꞌo Musa npirsai Uisneno msaꞌ oras in ntoit mainuan neu usif pah Masir he neik hit beꞌi-naꞌi sin anpoin naꞌkon pah naan. Maski usif naan natooꞌ mates, mes kaꞌo Musa ka namtausn ee fa. Kaꞌo Musa npirsai piut neu Uisneno reꞌ ka mamnitaꞌ fa, nahuum on reꞌ in niit kuun Ee goen.✡

28 Kaꞌo Musa npirsai Uisneno msaꞌ oras sin nabaarb ein he nasaitan pah Masir. In nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat, ma nreun hit beꞌi-naꞌi sin nmoꞌen Paska ahunut. Oras naan sin nroron aꞌbib-kase he njair fuaꞌ-turuꞌ. Rarit sin nait naaꞌ ꞌbib-kase naan ma nahoesb ee njair tanar anbi sin umin. Mabeꞌ naan, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan neem ma naꞌmaet nain areꞌ kanan aan moen unu anbi pah Masir. Mes in ka ntaam fa he nroor hit beꞌi-naꞌi sin anbi sin umin, natuin in niit naaꞌ anbi enoꞌ.✡

Hit beꞌi-naꞌi sin

29 Oras hit beꞌi-naꞌi sin anpoin naꞌkon pah Masir, sin npirsain Uisneno msaꞌ. Es naan ate, Uisneno npoor ma nbia nbatis oe tasi anbi Tais Meꞌe, he sin nnaon ma npoin ntean panin anbin auf metoꞌ. Mes soraurs ein pah Masir reꞌ anriuꞌ natuin sin naan, anreem anmaten oras sin ntaman nbin bare naan.✡

Ain Rahap

30 Oras hit beꞌi-naꞌi sin antaman ntean nrarin pah Kanaꞌan, sin anpirsain Uisneno msaꞌ. Sin natuin In aprenat. Sin nnaon nfuun natef-tefan kota Yeriko in raem kotif neno hiut. Onaim rameꞌ naan anpeeꞌ ma ntaikoib nain.✡

31 Anmuiꞌ naan bifee aꞌhakeꞌ es anbi kota naan, kaan ee bi Rahap. Natuin in npirsai Uisneno, es naꞌ in ntoup nok reko atoin asuntirus naꞌkon too Israelas sin, ma in naꞌkoroꞌ sin anbin in umi. Rarit Uisneno nareuꞌ nain kota Yeriko nok nain in tuak ein, natuin sin ka nromin fa he nneen ma natniin Ee. Mes Uisneno namnau ain Rahap. Ain Rahap anmoin, natuin in neek pirsait naan.✡

Tuaf amfaun bian anpirsain neu Uisneno msaꞌ

32 Au bisa uꞌuab amnanuꞌ-mnanuꞌ aꞌtein feꞌ anmatoom nok tuaf bian antein reꞌ anpirsain neu Uisneno. Mes au ka ꞌmuiꞌ fa oras he uretaꞌ tar namnuut anmatoom nok naiꞌ Gideon, naiꞌ Barak, naiꞌ Simson, naiꞌ Yefta, naiꞌ Daut, naiꞌ Samuel, ma Uisneno In mafefa kninuꞌ bian sin.✡ 33 Sin ar-arsin anpirsain neun Uisneno. Nok ranan naan, bian nisan anbin makenat nok usif bian. Bian annaꞌan aprenat nok neek amneot ma amnonot, he npeis tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat, ma anhukun reꞌ asanat. Bian antoupun saaꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je. Ma bian niis naan meoꞌ-roꞌi singa.✡ 34 Bian naꞌmaet ai piin koꞌu. Bian Uisneno nsoi nafetin sin naꞌko marorot anpaken suniꞌ. Bian ka naꞌbeꞌin fa, mes Uisneno nhaꞌtain sin ma nfeen sin aꞌbeꞌif maꞌtaniꞌ. Bian Uisneno nfeen sin aꞌbeꞌif maꞌtaniꞌ he bisa nmakenan, tar sin bisa nbeson ma nriuꞌ naꞌroob soraur musu sin naꞌkon bare bian.✡ 35 Bian bifee-fee reꞌ antoup nafaniꞌ sin nonot-asar sin, reꞌ Uisneno namonib nafaniꞌ sin.

Mes bian napenin haꞌmuꞌit maꞌtaniꞌ, natuin sin npirsain neun Uisneno. Sin nromin he nmaten ate es reꞌ reko nneis ji, he sin kais annaon koit Uisneno. Fin sin ka nteet nafeek fa sin rais kuaꞌ-nonot nok Uisneno. Onaim sin nafnekan ma nharap nak, Uisneno of nait sin he napenin ꞌmonit arekot anneisi ntein et sonaf neno tunan.✡ 36 Tuaf bian anratin ma nkanaꞌpaar sin, bian napenin besoꞌ. Bian sin haek ein anhaip sin anpaken aꞌhapiꞌ reꞌ anteek ee nak, pasung anbi bui.✡ 37 Bian anmaten natuin anpoir niis sin. Bian anheo niis sin. Bian anmaten suniꞌ. Bian nmaꞌmuꞌin nmaten, suma nmuꞌi haa tais anbi aon reꞌ anmoeꞌ je naꞌko pasu, natuin atoniꞌ nasusab sin, tar anriuꞌ sin,✡ 38 ma sin naen natuan nbin baer ruman, nbin aꞌtoeꞌf ein, anbin nuat ein, ma anbin koon ein. Tuaf ankanaꞌpaar atoin ein reꞌ ia, ma anriuꞌ sin nnaon natuan nbin baer reꞌuf. Te kaah, sin pirsait naan maꞌtain besi, tar antea tuaf anbi pah-pinan ia, ka pantas fa he natua nabua nok sin.

39 Uisneno anboꞌis sin arsin reꞌ ia, natuin sin anpirsai Je. Mes antea oras sin nmaten amsaꞌ, sin ka ntoup fa saaꞌ reꞌ Uisneno anbaꞌan anrair je naan. 40 In he nmoeꞌ natuin In rais manbaꞌan naan, anpaek ranan reꞌ reko nneisi. Natuin In nroim he hit arkit bisa tmoin piut tok Ne: es reꞌ hit arkit reꞌ ia reꞌ tahini trair Kristus, ma sin reꞌ anmaten nrarin un-unuꞌ naan.

12

1 Onaim on mee, hit amonit oras ia? Hit on reꞌ tuaf reꞌ nok anbi mnaenat. Hit beꞌi-naꞌi sin reꞌ anpirsain neun Uisneno un-unuꞌ naan, sin on reꞌ akiust ein, reꞌ naꞌhabaꞌ kit. Mes karu hit atmafuut feꞌ tok hit saant ein, naan hit amnaent ii maꞌfenaꞌ. Es naan ate, hit ro he tait itporin hit saant ein ok-okeꞌ, he hit bisa taen taꞌbeiꞌ. Fin Uisneno anpiir nain kit arkit een, he hit tok atbi mnaenat reꞌ ia, onaim hit ro he taran ma ttahan tar antea fenis amsoput. 2 Ma oras hit ttaen, hit kais atniik aiꞌ tasnekuꞌ ꞌrii ma ꞌneꞌu, mes atkius teu Naiꞌ Yesus anmees. Natuin In es reꞌ anfei ma naruruꞌ ranan he hit bisa tpirsai Uisneno. Ma In of anturun ma nbaab kit he bisa tpirsai piut-piut tar namsoup. Hi mimnau, aiꞌ? Oras Naiꞌ Yesus napein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat anbi hau nehe, atoniꞌ anraitn Ee ma nkanaꞌpaar Ee, mes In naran ma ntahan. Natuin In nahiin nak, In haꞌmuꞌit naan oekꞌ een, In neekn ee of anmainua ma nmariin. Naan ro batuur. Fin In nmate nrair, onaim Uisneno nait nasaeb Ee ma ntook et Uisneno In abnapan aꞌneꞌu, he Sin nua sin napreent ein buꞌ-buaꞌ. 3 Maski biak ein anmoꞌen maufinu neu Ne, mes In naran ma ntahan piut. Onaim hi kais amnikan Naiꞌ Yesus In haꞌmuꞌit ia, he hi bisa maran ma mtahan piut-piut amsaꞌ, ma kais amꞌoer.

Uisneno nroim he nakain kit he nanoniꞌ kit, on reꞌ mahoint es nanoniꞌ in anah

4 Hi mraban amrair rais maufinun, mes hi ka mraban maꞌtaniꞌ tar antea hi naaꞌ ii nsai fa feꞌ. Aiꞌ, on mee? 5 Of oniꞌ hi mnikan amrair Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ In natoon anrair neu ki, on reꞌ mahoint es naꞌuab nok in anah am nak,

“Anah!

Karu hit Usiꞌ anhukun he nanoniꞌ ko, he ho mmoin mutuin raan aꞌhonis amneot-amnonot,

ho kais amkoson uab ein naan ma musmeruꞌ sin!

Ma karu In nakainaꞌ he nanoniꞌ ko,

ho nekam naan kais nabait.

6 Hit Usiꞌ nakainaꞌ he nanoniꞌ tuaf reꞌ In neek ee.

Batuur, areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ In antoup sin anjarin In aanh ein,

In ro he nakainaꞌ sin he nanoniꞌ sin.”✡

7 Onaim karu Uisneno nakainaꞌ he nanoniꞌ ki he mmoin mituin ranan reꞌ batuur ate, maran ma mtahan ambi rasi naan. In nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin hi mjari mrair In aanh ein. Fin mahoint ii ro he nakainaꞌ ma nanoniꞌ in anah, tar antea riꞌanaꞌ naan nahiin ꞌmonit reꞌ natuin raan reko. 8 Fin karu Uisneno ka nakainaꞌ fa he nanoniꞌ ki on reꞌ In anah bian sin, rasi naan in oetn ii nak, hi reꞌ naan, hi ka anah Uisneno ki fa.

9 Hit biasa thormaat hit mahoint ii anbi pah-pinan ia, natuin in nakainaꞌ he nanoniꞌ kit oras hit anaꞌ feꞌ. Naan ro batuur. Mes anneis-neisi nteinꞌ ii, hit ro he tneen ma tatniin Uisneno, natuin In reꞌ naan, hit Amaꞌ et sonaf neno tunan, ma In nroim he nakainaꞌ kit he nanoniꞌ kit he tmoin tatuin In raan amneot ma amnonot. 10 Hit mahoint ein, nakainaꞌ he nanoniꞌ kit suma oras akreꞌ-reoꞌ goah, natuin saaꞌ reꞌ in nak reko. Mes Uisneno nahini nneis saaꞌ reꞌ tperluu he hit tanoin ee. Es naan ate, In nakainaꞌ he nanoniꞌ kit he tmoni kninuꞌ on reꞌ Iin. 11 Batuur! Karu nakainaꞌ kit, hit neek ii ro nabait. Mes aꞌroo-ꞌroo te, hit neek ki nꞌoeteen ma naꞌtenaꞌ, natuin hit tahini trair he tmoin tatuin Uisneno In romin.

12-13 Aok bian ar-arki! Miheran hi ꞌniim ein reꞌ anꞌoren nrarin naan, ma mhaꞌkaaf hi haem ein reꞌ maꞌfeenꞌ ein naan. Kais maen penu-penu, mes maen amneof aah, he bian reꞌ ka bis-bisa fa goen ate, bisa napenin maꞌtanif he bisa naenan piut. Hi ro he mhaꞌtain hi neekm ein naan, he maran ma mtahan, ma mpirsai meu Kristus.✡

Kais amtorak Uisneno In nekan arekot neu ki

14 Aok-bian apirsait ein meu Kristus! Hi ro he mpasan hi tuam ein naan he mmoin nok rais rameꞌ es nok es. Ma mꞌusaha he mmoin nok akninuꞌ. Fin tuaf-tuaf reꞌ ka kninuꞌ fa, ka bisa niit fa Uisneno.

15 Ammahaꞌtanin ma mmaꞌhabaꞌ es nok es he kais anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ ntet-koit ma nasaitan ki, tar sin ka nnaben naan fa Uisneno In nekan arekot. Ampanat mirek-rekoꞌ he kais anmuiꞌ tuaf neekn ee nameen anbi hi sonam ma hit tnanam. Fin karu on naan ate, in of anjair on reꞌ raso reꞌ nameun ma nareuꞌ too mfaun.✡ 16 Ampanat amsaꞌ he kais anmuiꞌ tuaf reꞌ nbeokaꞌ in nekan ma anteib neu rais sonaꞌ. Rarit ampanat amsaꞌ he kais anmuiꞌ tuaf reꞌ ka ntoe fa Uisneno, on reꞌ naiꞌ Esau. Naiꞌ Esau naan, kaꞌo Isak in aan moen unu. Neon goes ate, naiꞌ Esau nfain neem nok tai ruman. In ntoti mnahat aꞌpiik es naꞌko in orif naiꞌ Yakop. In nfee in hak aan moen unu njair baen neu mnahat naan.✡ 17 Mes hit tahiin tak ka ꞌroo fa te, naiꞌ Esau anmeiꞌ jon. Natuin oras aam Isak he ntoit Uisneno he nfee tetus-athoen neu aan moen unu, naiꞌ Isak ka bisa ntoti ntein fa goen, natuin naiꞌ Esau naꞌsosaꞌ nporin nok ruum-ruum aah hak aan moen unu naan. Etun maski in nkae npin-pinus amsaꞌ, in ka bisa napein nafaniꞌ fa saaꞌ reꞌ in nporin anrair je.✡

18 On nai, aok-bian arki! Hit bisa teem atrair teu Uisneno In human ma In matan, tatuin raan feꞌu reꞌ In nfei nrair je neu kit. Mes un-unuꞌ feꞌe te, hit beꞌi-naꞌi sin ka bisa fa on naan. Oras naan Uisneno nahakeꞌ rais manbaꞌan nok sin, oras sin nbin aꞌtoeꞌf es, kaan ee Sinai. Anbi ꞌtoꞌef naan in tunan anmuiꞌ ai apinat. Anmuiꞌ ain koꞌu msaꞌ. Ma ꞌtoꞌef naan meisꞌookn ii anꞌaum naan ee msaꞌ, tar sin namtaun nmaten. 19 Sin anneen toiꞌs ee nahaan, rarit Uisneno In hanan reꞌ maꞌtain reꞌuf naan anpoi neem naꞌko ꞌtoꞌef naan. Anneen Uisneno In uaban on naan ate, sin namtaun piut, tar antea sin ntoit kaꞌo Musa nak, “Airoo! Hai ka bisa mtahan maan fa goen. Hanaf ia maꞌtain reꞌuf!”✡ 20 Sin batuur-batuur ka bisa ntahan naan fa, natuin saaꞌ reꞌ Uisneno naprenat neu sin naan, maꞌfeen reꞌuf. Natuin in naprenat am nak, “Ka bole fa he nmuiꞌ tuaf anteri nbi ꞌtoꞌef ia! Maski mansian, aiꞌ muꞌit! Sekau-sekau reꞌ anteir aꞌtoꞌef ia, ro he mpoir miis ne nmaet.”✡ 21 Saaꞌ reꞌ sin niit ee anbi ꞌtoꞌef naan, batuur-batuur sin napipin sin aok ein, nasmanan ma namtaun nmaten. Tar antea kaꞌo Musa msaꞌ npuus anmeit-meit.✡

22 Mes oras ia, ranan he tnao teu Uisneno natsoi nrair, ma hit bisa taꞌuab langsung tok Ne. Oras ia hit teem teu toeꞌf es, kaan ee, Sion. Anbi bare naan, kota Yerusalem et naa. Ka kota Yerusalem pah-pinan ia fa, mes kota Yerusalem feꞌu et sonaf neno tunan, es reꞌ Uisneno In bare ꞌtokos. Anbi naan, Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan namfa-faun, reꞌ anfeest ein rame-rame. 23 Anbi kota naan amsaꞌ, anjair bare reꞌ naꞌbuaꞌ naan apirsait ein neun Kristus. Fin Uisneno anmoꞌe nrair daftar he ntui sin kaank ein tuaf meseꞌ-meseꞌ et sonaf neno tunan. Anbi naan amsaꞌ Uisneno of anparikas ma nfee nilei neu tuaf-tuaf sin ok-okeꞌ sin aꞌmoink ein. Anbi bare naan amsaꞌ areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ nabuan, reꞌ un-unuꞌ feꞌe te, Uisneno antoup sin reko, natuin sin anpirsain neu Ne. Anbi naan, sin anjarin tuaf reꞌ nanokab ma namtiis. 24 Ma nbi naan amsaꞌ Naiꞌ Yesus et naa, reꞌ anjair nete-ranan neu Uisneno nok mansian. Naiꞌ Yesus anmaet, In naaꞌ ee natꞌoop ma nasai, he Uisneno bisa nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu nok kit. Etun Naiꞌ Yesus In naaꞌ naan, anhainiik Uisneno In nekan. Mes reꞌ ia aꞌtetaꞌ naꞌko naiꞌ Habel in naaꞌ anbi retaꞌ ahun-hunut naan. Oras naiꞌ Kain anroor niis naiꞌ Habel, naiꞌ Habel in naaꞌ reꞌ natꞌoop naan, anmoeꞌ Uisneno In neekn ee maputuꞌ, tar antea In nasanut ma nfee hukun neu naiꞌ Kain.✡

25 Ampasan hi ruikm ein mirek-rekoꞌ he mneen saaꞌ reꞌ Uisneno anroim he naꞌuab ee neu ki. Kais ammoeꞌ on reꞌ hit beꞌi-naꞌi sin, reꞌ antorak nain kaꞌo Musa in uaban oras in njair Uisneno In mafefa kninuꞌ anbi pah-pinan. Rarit Uisneno nasanut ma nfeen sin hukun. Saaꞌ antein hit! Karu hit ka tneen ma tatniin fa Uisneno In uaban naꞌko sonaf neno tunan, ro batuur In hukun kit maꞌfenaꞌ nneis.✡ 26 Oras hit beꞌi-naꞌi sin anhaken nbin aꞌtoꞌef Sinai, Uisneno In haan ee maꞌtain reꞌuf, tar antea auf gui naꞌbekoꞌ. Oras ia, In nahakeꞌ rais manbaꞌan nak,

“Au of uꞌbekoꞌ auf gui no goes antein,

mes ka neu fa haa, he auf gui nmees naꞌbekoꞌ,

fin neon goe tnaan ee msaꞌ naꞌbekoꞌ nok.”✡

27 Oras Uisneno naꞌuab nak, In he nmoeꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii naꞌbekoꞌ “no goes antein”, in oetn ii nak, Uisneno nroim he naꞌbekoꞌ saaꞌ-saaꞌ ein reꞌ In nmoeꞌ sin, et neon goe tnanan ma pah-pinan, tar antea reꞌ ka bisa ntahan fa, namnekun nfinin. Reꞌ mee bisa ntahan ate, naan natua nabaar.

28 Uisneno annaaꞌ aprenat et sonaf neno tunan. Naan ka bisa namreuꞌ fa. Reko kuun! Natuin In nroim he ntoup ki mtaam amjair Iin na nbi bare naan, iim arkit attoit makasi teu Ne, taꞌruriꞌ ma taꞌbees teu Ne, ma taikas taꞌrat-raatn Ee natuin In reꞌ naan maꞌtain reꞌuf! 29 Mes hit ro he tpaant ok amsaꞌ, natuin Uisneno In toꞌos, nahuum on reꞌ ai reꞌ nout nain areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii ok-okeꞌ tar antea nputun nmaten.✡

13

Hit ro he tmoin reko es nok es

1 Aok-bian manekat arki! Anmuiꞌ naan rasi bian antein reꞌ au he umnaub sin ꞌeu ki.

Kais amnikan he mmaneek piut meu hi aok-bian apirsait ein.

2 Kais amnikan he mtoup tuaf-tuaf reꞌ hi ka mihiin sin fa oras neman npoin ki. Natuin anmuiꞌ hit aok-bian sin reꞌ anmoeꞌ niit ee on reꞌ naan. Namuni te naꞌ sin nahinin nak, tuaf ein reꞌ naan Uisneno In ameupt ein naꞌkon sonaf neno tunan.✡

3 Kais amnikan he mnao mkius abitan bui, reꞌ antaman bui natuin sin npirsain neun Kristus. Es naan ate hi ro he mturun ma mbaab sin, on reꞌ hi es reꞌ amtaam bui.

Kais amnikan he mturun tuaf-tuaf reꞌ napenin haꞌmuꞌit. Amꞌurus sin rek-reko, on reꞌ hi kiim es reꞌ mipein haꞌmuꞌit naan.

4 Rais matsaos et bifee-atoniꞌ naan, kninuꞌ. Mes kais-kaisaꞌ matsao kninuꞌ naan, anjair ꞌoemetan. Uisneno of anfee hukun neu tuaf-tuaf reꞌ anmakoin nok es, reꞌ in ka fee ja fa, aiꞌ in ka moen ja fa.

5 Kais mikoman roit. Mes hi ro he mmoin nok saaꞌ reꞌ hi mmuiꞌ sin naan. Fin Uisneno naꞌuab am nak,

“Au ka neu he ꞌnikan ki fa.

Au ka neu he usaitan ki fa.”✡

6 Onaim amhaꞌtain hi neekm ein naan, on reꞌ matuꞌi mnak,

“Natuin Au Usiꞌ he nturun ma nbaab kau,

onaim au ka umtau fa.

Natuin ka tiit fa tuaf es amsaꞌ,

reꞌ bisa noik naan kau.”✡

Kais amtebi mfain mituin atoran rais pirsait amnaaꞌ, mes ampirsai piut meu Kristus

7 Kais amnikan hi aꞌnaakt ein reꞌ nanoniꞌ niit ki Uisneno In Kabin ma Prenat sin. Mitenab mirek-rekoꞌ sin aꞌmoink ein, ma mait iꞌtopeꞌ naꞌko sin neek pirsait naan. Saaꞌ reꞌ sin npirsai je naan, es reꞌ:

8 Yesus Kristus naan, reꞌ ka naꞌbaniꞌ niit fa.

Naꞌko un-unuꞌ feꞌ, ntea oras ia, ma ntea nabar-baar,

In nabaar kuun.

9 Nok ranan naan, hi kais mitun-tuin ahaa noniꞌ reꞌ ansaan. Uisneno nhaꞌtani nrair hi neekm ein, natuin In nakriraꞌ nrair In nekan arekot neu ki. Ka natuin fa rasi nak hi mituin atoran rais bukaet ii. Atoran humaꞌ reꞌ naan, ka maꞌupan ma maꞌosaꞌ fa.

10 Un-unuꞌ feꞌe te, anbi kintal Uisneno In Tenar Onen, anmuiꞌ mei fuat es he ntaon muꞌit-turuꞌ. Aꞌnaak rais pirsait reꞌ natuut ein anbin naan anmuꞌin hak he nbukae sisin reꞌ anbin mei naan. Mes oras ia, hit tmuiꞌ mei ꞌtetaꞌ.* Ma aꞌnaak rais pirsait huma mnaaꞌ ka nmuiꞌ fa hak he nbukaen anbin naan. 11 Unuꞌ feꞌe te, toon-toon ate, aꞌnaak rais pirsait sin aꞌnaak koꞌu, neik naa muꞌit he ntao goe neu Uisneno In Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis. Nok ranan naan, Uisneno nnikan nain sin saant ein. Rarit sin neik muꞌit naan ma nout goe anbi kuan ee kotin.✡ 12 On naan amsaꞌ Naiꞌ Yesus. In njair fuaꞌ-turuꞌ he Uisneno bisa nnoes nain mansian ii saant ein. Oras In napein haꞌmuꞌit naan, sin nheer neik Je, ma naꞌmaet Je anbi kota Yerusalem in kotin. 13 Nok ranan naan, iim arkit atnao teu Naiꞌ Yesus, he hit tpirsai Je piut-piut. Maski tuaf ankanaꞌpaar kit imsaꞌ, hit ro he tabarab he ttoup on reꞌ Naiꞌ Yesus. 14 Fin hit suma tatua ttaahn ahaa atbi pah-pinan ia. Mes hit tharap he tatua ma tamaik atbi kota feꞌu es et sonaf neno tunan tar antea nabar-baar. 15 Natuin Naiꞌ Yesus anjair fuaꞌ-turuꞌ neu kit, es naan ate, hit ka tperluu fa he teik muꞌit antein teu Naiꞌ Yesus. Mes anmuiꞌ fuaꞌ-turuꞌ ꞌtetaꞌ reꞌ hit ro he teik je teu Uisneno, es reꞌ siit pures-boꞌis reꞌ naikas ma naꞌratan In kanan. 16 Ma kais amnikan he mmoeꞌ ꞌmoeꞌ reko ma rais reko meu tuaf bian. Karu sin nperluu saaꞌ ate, amturun ma mbaab sin. Naan anjair on reꞌ fuaꞌ-turuꞌ reꞌ anharineb Uisneno In nekan.

17 Hi ro he mneen ma mitniin tuaf-tuaf reꞌ sin nꞌurus ki. Sin npafaꞌ ma npanat hi smaanm ein fai-manas. Sin of nataah sin ꞌmeupk ein naan anbi Uisneno In human ma In matan. Onaim amneen mirek-rekoꞌ meu sin, he sin bisa nmoꞌen ma natoon saaꞌ-saaꞌ nok neek marine. Kais-kaisaꞌ sin natoon saaꞌ-saaꞌ nok neek akratiꞌ ma asusat, natuin hi misaitan Yesus Kristus In raan aꞌhonis amneot. Nok ranan naan, hi ka mipein fa upan amtein.

Atui surat reꞌ ia nasaeb sukuur, ma nꞌonen ma nteek atoin Ibranis sin

18 Amturun ma mbaab kai piut-piut ambi onen-totis ma mteek kai. Fin hai neekm ein batuur namneon, ma hai mromi msaꞌ he mmoeꞌ rais reko piut. 19 Anneis-neisi nteniꞌ, amꞌonen he au bisa ꞌfain ꞌuum rabah ꞌeu ki.

20-21 Uisneno naan, es reꞌ ntaininab naan hit nekak. Au ꞌtoit Je he nturun ma nbaab ki, he hi bisa mmoeꞌ mituin In roimn ein ok-okeꞌ. Au ꞌtoti msaꞌ he In nturun kit arkit, he hit bisa tjair tuaf-tuaf reꞌ bisa nharineb In nekan. Natuin Uisneno npake nrair Yesus Kristus In naaꞌ reꞌ natꞌoop, he nahakeꞌ rais manbaꞌan feꞌu neu kit. Rais manbaꞌan naan, nanaob on piut tar nabar-baar. Rarit Uisneno namonib nafaniꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus reꞌ naan. Oras ia, Naiꞌ Yesus anpairoir ma natuuk kit on reꞌ atuuk reok goes. Es naan ate, hit taikas ma taꞌratan In kanan, ma tboꞌis taꞌnaeb Ee piut-piut. Naan ro batuur, tua!

Saloom

22 Aok-bian manekat arki! Au ꞌtoit he hi mtoup reko au faineekt ein ia nok neek marine. Natuin surat reꞌ ia, suma paar aah. 23 Anmuiꞌ beno reꞌ au ꞌroim he hi arki mihiin ok-okeꞌ. Beno naan es reꞌ: hit aok-bian naiꞌ Timotius anpoi nrair naꞌko bui. Karu in neem rabah neu kau, hai nua kai of meit imkius ki.

24 Au ꞌsonuꞌ haan tabes ma haan buseet neu aꞌnaakt ein, ma haan tabes neu apirsait ein neu Yesus Kristus. Aok-bian sin naꞌkon propinsi Itali msaꞌ ansoun ein haan tabes ma haan buseet.

25 Au ꞌtoit he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki ar-arki.

On reꞌ naan, tua!

* 1:1 a: Kata Ibrani ia, kanaf es antein neu uuf ma pah Yahudi. Atoin Yahudis reꞌ anpirsain neun Yesus Kristus, atoniꞌ anteek sin ite nak, “atoin Kristen Ibranis”, natuin sin aꞌtetaꞌ naꞌko sin aok-bian Yahudis sin reꞌ annaaꞌ atoran rais pirsait Yahudi mnaaꞌ feꞌ.

† 1:1 b: Uisneno natoon In rais manbaꞌan sin, anpaek cara humaꞌ-humaꞌ. On reꞌ: In natoon neu kaꞌo Abraham anpaek nahakeꞌ rais manbaꞌan, neu kaꞌo Musa anpaek atoran rais pirsait, neu naiꞌ Daut anpaek siit pures-boꞌis, neu naiꞌ Yermias anpaek uab manfirin ma manꞌisaꞌ.

✡ 1:5 Siit Pures-Boꞌis sin 2:7

✡ 1:5 2 Naiꞌ Samuel 7:14, 1 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 17:13

✡ 1:6 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:43, Naiꞌ Lukas 2:13-14

✡ 1:7 Siit Pures-Boꞌis sin 104:4

✡ 1:9 Siit Pures-Boꞌis sin 45:7-8

✡ 1:11-12 Siit Pures-Boꞌis sin 102:26-28

✡ 1:13 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 2:8 Siit Pures-Boꞌis sin 8:5-7

✡ 2:12 Siit Pures-Boꞌis sin 22:23

✡ 2:13 Naiꞌ Yesaya 8:17,18

✡ 3:2 Surat Sensus 12:7

✡ 3:11 Siit Pures-Boꞌis sin 95:7-11

✡ 3:15 Siit Pures-Boꞌis sin 95:7-8

✡ 3:18 Surat Sensus 14:1-35

✡ 4:3 Siit Pures-Boꞌis sin 95:11

✡ 4:4 Retaꞌ Ahun-hunut 2:2

✡ 4:5 Siit Pures-Boꞌis sin 95:11

✡ 4:7 Siit Pures-Boꞌis sin 95:7-8

✡ 4:8 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 31:7, Naiꞌ Yosua 22:4

✡ 4:10 Retaꞌ Ahun-hunut 2:2

✡ 5:3 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 9:7

✡ 5:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 28:1

✡ 5:5 Siit Pures-Boꞌis sin 2:7

✡ 5:6 Siit Pures-Boꞌis sin 110:4

✡ 5:7 Naiꞌ Mateos 26:36-46, Naiꞌ Markus 14:32-42, Naiꞌ Lukas 22:39-46

✡ 5:13 1 Korintus 3:2

✡ 6:8 Retaꞌ Ahun-hunut 3:17-18

✡ 6:13-16 Retaꞌ Ahun-hunut 22:16-17

✡ 6:19 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 16:2

✡ 6:20 Siit Pures-Boꞌis sin 110:4

✡ 7:1-3 Retaꞌ Ahun-hunut 14:17-20

✡ 7:5 Surat Sensus 18:21

* 7:9-10 Atoin Yahudis sin nak, atoniꞌ in sufan-kauꞌn ein uuꞌk ein anmuiꞌ nain et sin beꞌi-naꞌi sin aok ein.

✡ 7:17 Siit Pures-Boꞌis sin 110:4

✡ 7:20-21 Siit Pures-Boꞌis sin 110:4

✡ 7:27 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 9:7

✡ 8:1 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 8:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 25:40

✡ 8:12 Naiꞌ Yeremias 31:31-34

✡ 9:2 Anpoin naꞌkon Pah Masir 26:1-30, 25:23-40

✡ 9:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 26:31-33

✡ 9:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 30:1-6, 25:10-16, 16:33, Surat Sensus 17:8-10, Anpoin naꞌkon Pah Masir 25:16, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 10:3-5

* 9:5 Tuis uab Yunani nak, Uisneno In ameput maniniꞌ naꞌko sonaf neno tunan anbi reꞌ ia, kaan ee ‘kerubim’. Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan biasa, sin nteek ee nak, ‘anggelos’. Mes sin ka maniin ein fa. Amkius Retaꞌ Ahun-hunut 3:24, ma Anpoin naꞌkon Pah Masir 25:18-22.

✡ 9:6 Surat Sensus 18:2-6

✡ 9:7 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 16:2-34

† 9:11 Tuis uab Yunani reꞌ reko nneis ji, sin ntuin am nak, “In nmoꞌe nrair rais reko neu kit.” Mes anmuiꞌ surat bian antein antuin am nak, “In nroim he nmoeꞌ rais reko neu kit.”

✡ 9:13 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 16:15-16, Surat Sensus 19:9,17-19

‡ 9:19 Tuis uab Yunani nak, hau noꞌon reꞌ ia, sin kaank ein ὕσσωπος (hyssopos).

✡ 9:20 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:6-8

✡ 9:21 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 8:15

✡ 9:22 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 17:11

✡ 9:28 Naiꞌ Yesaya 53:12

✡ 10:7 Siit Pures-Boꞌis sin 40:7-9

✡ 10:11 Anpoin naꞌkon Pah Masir 29:38

✡ 10:13 Siit Pures-Boꞌis sin 110:1

✡ 10:16 Naiꞌ Yeremias 31:33

✡ 10:17 Naiꞌ Yeremias 31:34

✡ 10:22 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 8:30, 16:4, Naiꞌ Yeskial 36:25

✡ 10:27 Naiꞌ Yesaya 26:11

✡ 10:28 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 17:6, 19:15

✡ 10:29 Anpoin naꞌkon Pah Masir 24:8

✡ 10:30 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:35,36

✡ 10:38 Naiꞌ Habakuk 2:3-4

✡ 11:3 Retaꞌ Ahun-hunut 1:1, Siit Pures-Boꞌis sin 33:6,9, Naiꞌ Yohanis 1:3

✡ 11:4 Retaꞌ Ahun-hunut 4:3-10

✡ 11:5 Retaꞌ Ahun-hunut 5:21-24

✡ 11:7 Retaꞌ Ahun-hunut 6:13-22

✡ 11:8 Retaꞌ Ahun-hunut 12:1-5

✡ 11:9 Retaꞌ Ahun-hunut 35:27

✡ 11:11 Retaꞌ Ahun-hunut 18:11-14, 21:2

✡ 11:12 Retaꞌ Ahun-hunut 15:5, 22:17, 32:12

✡ 11:13 Retaꞌ Ahun-hunut 23:4, 1 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 29:15, Siit Pures-Boꞌis sin 39:13

✡ 11:17-18 Retaꞌ Ahun-hunut 22:1-14

✡ 11:17-18 Retaꞌ Ahun-hunut 21:12

✡ 11:20 Retaꞌ Ahun-hunut 27:27-29,39-40

✡ 11:21 Retaꞌ Ahun-hunut 47:31—48:20

✡ 11:22 Retaꞌ Ahun-hunut 50:24-25, Anpoin naꞌkon Pah Masir 13:19

✡ 11:23 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:2, 1:22

✡ 11:24 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:10-12

✡ 11:27 Anpoin naꞌkon Pah Masir 2:15

✡ 11:28 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:21-30

✡ 11:29 Anpoin naꞌkon Pah Masir 14:21-31

✡ 11:30 Naiꞌ Yosua 6:12-21

✡ 11:31 Naiꞌ Yosua 6:22-25, 2:1-21

✡ 11:32 Afeek Rasi sin 6:11—8:32, 4:6—5:31, 13:2—16:31, 11:1—12:7, 1 Naiꞌ Samuel 16:1—1 Uisf ein sin Retaꞌ 2:11, 1 Naiꞌ Samuel 1:1—25:1

✡ 11:33 Naiꞌ Danial 6:1-27

✡ 11:34 Naiꞌ Danial 3:1-30

✡ 11:35 1 Uisf ein sin Retaꞌ 17:17-24, 2 Uisf ein sin Retaꞌ 4:25-37

✡ 11:36 1 Uisf ein sin Retaꞌ 22:26-27, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 18:25-26, Naiꞌ Yeremias 20:2, 37:15, 38:6

✡ 11:37 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 24:21

✡ 12:6 Naiꞌ Ayup 5:17, Fainekat 3:11-12

✡ 12:12-13 Naiꞌ Yesaya 35:3, Fainekat 4:26

✡ 12:15 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 29:18

✡ 12:16 Retaꞌ Ahun-hunut 25:29-34

✡ 12:17 Retaꞌ Ahun-hunut 27:30-40

✡ 12:19 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:16-22, 20:18-21, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:11-12, 5:22-27

✡ 12:20 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:12-13

✡ 12:21 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 9:19

✡ 12:24 Retaꞌ Ahun-hunut 4:10

✡ 12:25 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:22

✡ 12:26 Naiꞌ Hagai 2:6

✡ 12:29 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:24

✡ 13:2 Retaꞌ Ahun-hunut 18:1-8, 19:1-3

✡ 13:5 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 31:6,8, Naiꞌ Yosua 1:5

✡ 13:6 Siit Pures-Boꞌis sin 118:6

* 13:10 Anmuiꞌ tuaf nak, reꞌ ia anmatoom nok mei toras akninuꞌ. Te kaah, ka on fa naan. Mei reꞌ ia, nakriraꞌ Usif Yesus in aꞌmaten anbi hau nehe. Hit tbaras aꞌturuꞌ naan nok hit tasaeb siit pures-boꞌis piut-piut teu Uisneno. Amkius eraꞌ 15.

✡ 13:11 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 16:27

Naiꞌ Yakobus

1

2

3

4

5

Surat naꞌko aꞌnaak akrei uuf, kaan ee

naiꞌ Yakobus

1

Tabe ma haan buseet

1 Tabe ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Yakobus kau. Au reꞌ ia, Uisneno ma hit Usiꞌ, Yesus Kristus Sin aan renuꞌ-aan rekaꞌ.

Au ꞌtui surat reꞌ ia, ma ꞌsoun ee neitin ki atoin Yahudis reꞌ hi mituin amrair Usif Yesus, reꞌ hi mitua et areꞌ pah-pah.* ✡

Karu nmuiꞌ haꞌmuꞌit, maran ma mpirsai piut meu Uisneno

2 Aok-bian arki! Au he utoon ki on nai: karu hi miꞌeuk mok susat humaꞌ-humaꞌ te, kais amneek ꞌoer. Amtoup susat naan nok neek marine, natuin namuni te, of reko. 3 Fin hit tahiin tak, karu hi maran ambi susat on naan ate, ma hi msoi maan om miꞌko furit pah-pinan, ma hi mpirsai piut feꞌ meu Uisneno, naan anmoeꞌ hi neekm ein naan antainiin ein, karu hi mipein rais furit pah-pinan bian. 4 Hi kais amtet-koit miꞌko susat. Maut he hi bisa minoniꞌ he maran ambi susat, tar antea hi minokab ma mitiis jom. Nok ranan naan, hi mjair tuaf reꞌ mimnasi mbi ꞌmoꞌet ma ꞌtaos, ma ka mkuran fa saaꞌ es amsaꞌ.

Attoit saaꞌ es naꞌko Uisneno, ro he neek ii kais naꞌoniꞌ

5 Karu naꞌko hi arki, reꞌ amnaben hi tuam ein ka mihiin fa raan aꞌpoꞌi naꞌko susat, hi bisa mitaan meu Uisneno, reꞌ nahiin areꞌ saaꞌ-saaꞌ. In es reꞌ bisa nakriraꞌ raan aꞌpoꞌi neu ki. In es reꞌ anfei ranan nok neek marine, ma In ka natoꞌon ki fa, karu hi mtoit Je. 6 Mes karu amtoit Je, ro he neekm aan kais naꞌoniꞌ. Hi ro he mpirsai batuur-batuur mak, In bisa nfee saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mtoit je naan. Fin karu hi mtoit nok neek aꞌoniꞌ, hi mjair on reꞌ okin reꞌ anpeeꞌ ma nrikraakn ok piut-piut natuin ain koꞌu. 7-8 Tuaf-tuaf reꞌ anꞌaijooꞌ gon, rabah ate in neekn ee ka natea fa nbi areꞌ kanan rasi. In kais anharap ma nafnekan nak, in of napein saaꞌ-saaꞌ naꞌko Uisneno.

Amaꞌmuꞌit ma amuꞌit

9 Atoin amaꞌmuiꞌt ein reꞌ anpirsain nrarin neun Usif Yesus, sin ro he nharineb sin neek ein, natuin Uisneno nait sin anjarin In nonot-asar sin.

10-11 Ma atoin amuiꞌt ein reꞌ anpirsain nrarin neun Usif Yesus, sin ro he nmarinan amsaꞌ, natuin Uisneno nanoniꞌ sin he kais nabeꞌon. Oras ia, sin nahinin batuur nak, sin aꞌmuiꞌk ein of namnekun, on reꞌ fuboon aan, reꞌ nasuuf ate reokn ii kah een, mes ka ꞌroo fa te, maans ee nsae ma ntahaꞌ fubonaꞌ naan, rarit namneen. On naan amsaꞌ, atoin amuiꞌt ein. Maski sin ntaisibun nok sin uruusn ein, mes sin namnekun nkonon amsaꞌ.✡

Areꞌ kanan rais reko mneem ii naꞌko Uisneno, mes rais maufinu ka naꞌko fa Uisneno

12 Uisneno anfee tetus-athoen neu tuaf-tuaf reꞌ naran anbi rais furiꞌ pah-pinan tar antea npoi nkoon. Rarit in ntoup in upa ꞌhonis reꞌ Uisneno nbaꞌan anrair he nfee je neu tuaf-tuaf reꞌ anneek Ee. In ntoup in upan on reꞌ atopu kraa mnatuꞌ.† 13 Mimnau mirek-rekoꞌ! Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko hi arki reꞌ napein rais furiꞌ pah-pinan, ma nroim he nmoeꞌ sanat, kais mikuu mmak, “Naan, Uisneno es reꞌ ansobaꞌ kau!” Fin Uisneno ka nroim niit fa he nmoꞌen nsaan. Ma In ka nsobaꞌ niit fa es amsaꞌ, he tuaf naan anroim he nmoꞌe nsaan. 14 Fin saant ii npoi naꞌko atoniꞌ in neekn ee kuun. Nahunu te, in nekan naan anroim he nmoeꞌ amreꞌut, rarit in nmurai natenab neu-mneem he nmoeꞌ rais reꞌuf. 15 Onaim in nmoeꞌ natuin tenab amreꞌut naan. Namuni te, Uisneno nhukun naꞌmaet tuaf-tuaf reꞌ anmoꞌen amreꞌut.

16 Aok-bian manekat arki! Kais tuaf es napoi ki npaek rasin reꞌ ia.

17 Rais maufiun ii ka naꞌuun fa naꞌkon Uisneno. Mes In nfee kit tetus-athoen reko, ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ kninuꞌ msaꞌ. In es reꞌ anmoeꞌ manas, funan ma kfuun ein. Sin arsin anꞌoins ok et neon goe tnanan, ma nmoeꞌ sin maofk ein naꞌbain ein piut-piut. Suma Uisneno kuun es reꞌ ka naꞌbaniꞌ niit fa. 18 Uisneno nareon ma nabarab anrair neu kit on nai: In nfee In Kabin ma Prenat amneot neu kit. Ma In npaek In Kabin ma Prenat naan, he namonib kit. Naꞌko areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ In nmoeꞌ sin anbin pah-pinan ia, In npiri nrair kit he tjair In hau fua unuf.

Amneen ma mmoeꞌ mituin Uisneno In Kabin ma Prenat

19 Aok-bian manekat arki! Mimnau! Noniꞌ-taruꞌ areokt ii, on nai: kais miꞌuab ruum-ruum aah. Reko nneis, karu nmuiꞌ tuaf bian naꞌuab reko, hi mneen mirek-rekoꞌ. Ma kais maan aa fa te mitooꞌ. 20 Natuin karu mitooꞌ, atoniꞌ ka neu he nmoeꞌ fa rais reko natuin Uisneno In romin.

21 Onaim hi ro he misnasab hi tuam ein miꞌko ꞌmoeꞌ sanat, nahuum on reꞌ atoin tani antoof in rene, rarit nout makrauf ein naan. Ma hi ro he mtoup Uisneno In Kabin ma Prenat nok neek aꞌparan amsaꞌ. Kabin ma Prenat naan, on reꞌ fini reꞌ anbeben ma ansenan sin et hi neekm ein. Karu hi mmoeꞌ on naan ate, Uisneno of nsoi nafetin nain ki naꞌko hi saant ein ok-okeꞌ, ma In ntoup ki, rarit hi mmoin mok Ne nabar-baar.

22 Ma karu hi mihini mrair Uisneno In Kabin ma Prenat sin ate, hi ro he mmoeꞌ mituin sin. Kais amneen aah! Karu hi mneen ahaa, ma ka mmoeꞌ mituin fa, hi mipoi hi tuam ein kiim. 23-24 Karu atoniꞌ anneen anrair Kabin ma Prenat naan, ma ka nroim he nmoeꞌ natuin sin fa, in on reꞌ tuaf reꞌ ankius in human et ninu. Mes oras anninun nrair ma nasaitan ninu naan ate, in nnikan nain in human. 25 Mes hi kais amnikan he mparikas mirek-rekoꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ namtiis, reꞌ bisa nsoi nafetin naan atoniꞌ naꞌko in saant ein ok-okeꞌ. Uisneno of anfee tetus-athoen neu ki anbi areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin, asar ramu hi mneen ma mituin In Kabin ma Prenat. Kais aar antaam anbi hi rukim aꞌrii, rarit anpoi nkono npeoꞌ hi rukim aꞌneꞌu.

26 Karu tuaf anpaas on nak in atoin amakoet anbi rais Uisneno, mes ka nafreu nahiin fa in fefan, tuaf naan in napoi in tuan aa kuun. In rais pirsait naan, parsuum aah. 27 Natuin rais pirsait reꞌ kniun ii, ka nꞌoemeet kuun fa. Naan es reꞌ anharineb Amaꞌ Uisneno In nekan. Rais pirsait reꞌ batuur on naan, in nmoeꞌ tuaf anroim he nturun ma nbaab bifee baun ein, ma komeꞌ-manat sin. Tuaf reꞌ naꞌkiiꞌ anbi rais pirsait on reꞌ naan, ka nrae natuin fa furit naꞌko rais amreꞌut, ma npanat in kaan foo menin.

2

Kais ambetis mak, aꞌnaet aiꞌ aꞌbaut

1 Aok bian arki! On mee mꞌes hi bisa mak hi mpirsai Yesus Kristus, hit Usiꞌ reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ naan, karu hi mpiir humaf? Kais on naan! 2 Kar-karu nmuiꞌ tuaf nua ntaman neu hi uim onen. Tuaf es anpaek tai arimat, ma nakrein kreni mnatuꞌ naheun in akrurun. Tuaf es antein anpaek tai kro-roef. 3 Rarit hi mtaisiub ma mseun meu apaek tai arimat, he mfee ne ꞌtook arekot ambi maat. Mes apaek tai kroef naan, hi mreun goe mmak, “Amhake mbi kotin nee! Kaah fa te, amtook meu afu!” 4 Nok reꞌ ranan hi mpiir humaf naan, hi on reꞌ afeek rasi reꞌ ka natai fa. Sarit amreuꞌt ii, in es reꞌ nafreu ki.

5 Aok-bian manekat arki! Uisneno anpiir naan atoin aꞌbaut anbi pah-pinan ia, he sin anpirsain maꞌtaniꞌ neu Ne, on reꞌ anbin sin neek ein anmuꞌi ꞌmuꞌif. Ma In anpiir sin amsaꞌ, he sin napenin sapaaf ma namaꞌ et Uisneno In sonaf neno tunan, reꞌ In nbaꞌan he nfee je neu tuaf-tuaf reꞌ anneek Ee. 6 Mes nok ranan hi mpiir humaf on reꞌ naan, hi mmoeꞌ he miꞌparan atoin aꞌbaut ein. Te kaah, sin ka nmoꞌen fa maufinu saaꞌ-saaꞌ neu ki. Hi mnikan, aa oo? Atoin amuiꞌt ein es reꞌ nasusab niis ki. Ma sin es reꞌ natiꞌ te, namin rasi humaꞌ-humaꞌ, ma nheer anfonat ki meu umi feek rasi. Sin es reꞌ anpaar minan, on nai te hi mpaar knesan. 7 Hi reꞌ naan Usif Yesus In nonot-asar sin. Mes atoin amuiꞌt ein, sin es reꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf Usif Yesus In kanan arekot. On mee mꞌes hi maen mituin sin?

8 In areokn ii, hi mmoeꞌ mituin Uisneno In atoran es, reꞌ maꞌtaniꞌ nneis nak, “Ho ro he mneek ho aok-bian sin, namnees on ho mneek ho tuam.” Atoran naan matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ.✡ 9 Mes karu hi mpiir humaf, ma mhariin ahaa atoin amuiꞌt ein sin neek ein, naan amtanhai mrair Uisneno In atoran. Natuin Uisneno In atoran hukun ate, hi msaan amrair. 10 Tuaf reꞌ anmoeꞌ natuin Uisneno In atoran hukun sin ok-okeꞌ, mes karu in ntanhai meesꞌ aah, naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ in ntanhai nain sin ok-okeꞌ. 11 Uisneno anfee nrair prenat nak, “Kais ammakoin karu ka fee-mone fa.” In anfee prenat bian amsaꞌ nak, “Kais miꞌmaet atoniꞌ.” Onaim karu hi ka mmakoin fa, mes hi miꞌmaet atoniꞌ, naan hi mtanhai mrair Uisneno In atoran hukun.✡

12 Onaim karu hi mroim he miꞌuab, aiꞌ he mmoeꞌ rais jes, hi ro he mimnau mak: Uisneno of es nafeek karu hit tmoeꞌ tatuin In atoran he tmaneek es nok es, aiꞌ kaah. Natuin atoran naan bisa nafetin kit naꞌko In hukun. 13 Natuin Uisneno ka nkasian fa tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa rais kasian neu tuaf bian sin. Mes karu hi mmuiꞌ rais kasian meu tuaf bian, Uisneno of anmuiꞌ rais kasian neu ki msaꞌ. Hi kais mimtau mak hi of mipein Uisneno In hukun, natuin In nsoꞌi nrair hi rais kasian ein.

Karu hit tpirsai batuur-batuur teu Uisneno, hit ro he tmoeꞌ tatuin In Kabin ma Prenat

14 Aok-bian arki! Karu anmuiꞌ tuaf nak in npirsai Uisneno, mes ka nmoeꞌ fa saaꞌ-saaꞌ he nakriraꞌ in rais pirsait naan, naan ka maꞌosaꞌ fa. Rais pirsait on reꞌ naan, ka neik je fa neu rasi ꞌhonis. 15 Karu anmuiꞌ atoniꞌ aiꞌ bifee reꞌ anperluu batuur-batuur, es reꞌ ka nmuiꞌ fa pake-nohas, aiꞌ ka nmuiꞌ fa mnahat. 16 Karu hi suma mak, “Amnao murek-rekoꞌ! Maut he Uisneno es anfee ko tetus-athoen. Kais ain ee ntaman ko! Kais mumnaah ammaet!” Uab ein naan ka maꞌupan fa, karu hi ka mikriraꞌ fa rais turun-babat meu sin.

17 Onaim ka nanokab fa, karu ho mak, ho mpirsai jah! Karu ho mpirsai jah, mes ka mmoeꞌ mutuin fa ho rais pirsait naan, in ka ntaam fa ‘rais pirsait’ antein. Karu on naan ate, in on reꞌ rais pirsait reꞌ anmate nrair, ma ka maꞌupaꞌ fa saaꞌ-saaꞌ.

18 Anmuiꞌ tuaf bian bisa naꞌuab am nak, “Tuaf es bisa npirsai jah neu Uisneno, mes ka nmoeꞌ fa rais reko. Tuaf es antein bisa nmoeꞌ rais reko, mes ka npaek fa Uisneno In kanan.” Mes in raisn ii on nai: bukti naꞌko ho rais pirsait aan, es reꞌ ho mmoeꞌ rais reko. Mes karu ho ka mmoeꞌ fa rais reko, au ka bisa fa he ꞌiit bukti naꞌko ho rais pirsait naan. Au bisa ukriraꞌ au rais pirsait natuin ranan au ꞌmoeꞌ rais reko. 19-20 Ho mutuin noniꞌ reꞌ nak, “Uisneno naan, In meseꞌ kuun. Ka nmuꞌi ntein fa bian.” Reko msaꞌ! Mes niut reuꞌf ein sin reko nneis naꞌko ko, natuin sin npirsain on reꞌ naan amsaꞌ, tar antea sin namtau nmaten. Onaim kais mitenab mak, mihiin meik hi roenm ein te, nanokab. Kaah fa, tua!

Naan, mono! Karu rais pirsait ii ka manesaꞌ ma maꞌafaꞌ fa, rais pirsait naan ka maꞌosaꞌ fa msaꞌ.

21 Tait iꞌtopeꞌ taꞌko kaꞌo Abraham. Neno naan, in nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ Uisneno napreent ee, ma neik in anah naiꞌ Isak he nafuat ee neu Uisneno nbi mei fuat. Es naan ate, Uisneno nak, “Naiꞌ Abraham anmoeꞌ batuur een!”✡ 22 Naiꞌ Abraham anpirsai batuur, tar antea in nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat naan. Onaim nok ranan naan hit tahiin tak, in npirsai nok neek akbubuꞌ neu Uisneno, natuin in nmoeꞌ natuin In aprenat. 23 Onaim rasin reꞌ ia on reꞌ matuꞌi et Suur Akninuꞌ reꞌ nak, “Naiꞌ Abraham anpirsai Uisneno, rarit Uisneno ntoup goe njair atoin neek amneꞌo.” Ma matuꞌi msaꞌ am nak, “Naiꞌ Abraham naan, Uisneno In soob neek reko.”✡

24 Rais ji nakniun een, aiꞌ kaah? Hit tahiin tak, Uisneno antoup mansian karu in rais pirsait neu Uisneno naan, es reꞌ anmoeꞌ je ma nroim he nmoeꞌ rais reko. Pirsait ahaa te, ka nanokab fa.

25 Aꞌtopeꞌ bian es reꞌ bi Rahap, bifee aꞌhakeꞌ oras unuꞌ. Oras atoin Yerikos sin naim he nroor naꞌmaet atoin Israelas sin asuntiurs ein ate, bi Rahap naꞌkoroꞌ sin. Rarit in nreun sin he naenan npoin npeꞌon raan aꞌtetaꞌ, he atoin ein kais anheek sin. Onaim Uisneno antoup bi Rahap anjair bifee neek amneꞌo, natuin in nmoeꞌ rais reko naan.✡

26 Rais pirsait reꞌ ka manesaꞌ ma ka maꞌafaꞌ fa, nahuum on reꞌ aof reꞌ ka masnasaf fa, es reꞌ mates. On naan amsaꞌ, karu nmuiꞌ tuaf nak in npirsai Uisneno, mes ka nmoeꞌ fa rais reko, in napoi! Naan, rais pirsait reꞌ ka nmoin fa goen.

3

Ampanat ho feefm aan

1 Aok-bian arki! Anmuiꞌ tuaf amfaun anromin he nanoniꞌ apirsait ein. Naan reko msaꞌ! Mes mimnau, fin Uisneno of anparikas tar namnuut tuaf-tuaf reꞌ nanoniꞌ apirsait ein. Onaim kais anmuiꞌ tuaf reꞌ nanoniꞌ krafun-akrafun.

2 Hit arkit taꞌuab atsaan humaꞌ-humaꞌ. Mes tuaf reꞌ bisa nafreu naan in fefan, in bisa nꞌator in tuan amsaꞌ. 3 Tait iꞌtopeꞌ naꞌko bikaseꞌ. Hit bisa tꞌator bikaseꞌ he natuin hit romik, atteetk ahaa in afreu. 4 Aꞌtopeꞌ bian naꞌko bnao oe. Ain kouꞌ gui anfuu bnao oe neu-mneem natuin in romin. Kamudi aanꞌ-aanꞌ ahaa mmees, in bisa nꞌator naan abnao oe naan in aꞌnaon, natuin anaaꞌ abnao naan in romin. 5 On naan amsaꞌ, hit fefak. Fefak reꞌ ia, aanꞌ-anaꞌ. Mes in meupn ein, maineun besi!*

Naan on reꞌ sapriu aan es, reꞌ bisa nout nareuꞌ nais kouꞌ goes. 6 Fefaf naan, on reꞌ ai piin ii nnuan on. Hit bisa tpaek hit fefak he tareuꞌ areꞌ kanan rasi. Hit fefak ia bisa nareuꞌ hit iꞌmoink ii no mes-meseꞌ. Rais amreꞌut amfaun nbi pah-pinan ia, anpoin naꞌko mansian ii in fefan. Ma niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe msaꞌ, npaek mansian ii in fefan he nanaob in mepun.

7 Mansian ii bisa nheek muiꞌ fui, rarit namausab sin he njarin muiꞌ aem. On naan amsaꞌ, kaun anonok, koro, ma ikaꞌ nbi tais je nanan. 8 Mes ka nmuiꞌ fa tuaf es fa feꞌ, reꞌ nꞌator naan in fefan. Natuin fefaf naan, baer amreꞌut es, reꞌ ka tꞌator taan ee fa. In on reꞌ raso reꞌ annoman nain hit aok ii, tar antea tmaet.

9-10 Nok fefaf meseꞌ, hit tpures ma tasekuꞌ nok. Naan ka reko fa! Hit tpaek hit fefak he tboꞌis Amaꞌ Uisneno. Rarit nok fefaf reꞌ naan amsaꞌ, hit tasekuꞌ ma taꞌakan hit aok-bian, reꞌ Uisneno nmoeꞌ je natuin In human ma In masan. On mee mꞌes on reꞌ naan?✡

11 Ka neu fa he oe mataꞌ meseꞌ npuran napoitan oe miin reko ma miin mari. 12 Ka neu fa he mauns ii nafua okaꞌbanaꞌ! Ma ka neu fa he peen ii napuin anggur! Fin roet ii ro he nafua ma nanees natuin in atrekan.† Nahuum on reꞌ hit ka bisa fa he tkui oe reko naꞌko niuf miin mari.

Rais reko ma mahinif, in naꞌuu naꞌko Uisneno

13 Atoniꞌ reꞌ nahiin rasi natuin Uisneno In hinit, kais anpaas on ma kais naꞌnaeb in tuan. Fin in nahiin nak, in hinit naan naꞌuu naꞌko Uisneno. Maut he in nakriraꞌ in mahinin naan anbi ꞌmonit amneot. 14-15 Karu ho mneek meens meu tuaf es, aiꞌ mumouf tuaf es he ho msekaꞌ, kais maiks om mak ho atoin ahiin rais reko ko! Naan, ho mupoi. Fin ꞌmonit on reꞌ naan ka natai fa nok ‘atoin ahiin rais reko’. Neek menas, aiꞌ mumouf tuaf, ka naꞌuu fa naꞌko Uisneno. Naan, atoniꞌ pah-pinan ia in amneik ein. Naan natai nok tuaf-tuaf reꞌ ka nnonaꞌ fa sin tuak ein neu Uisneno. Taos ein naan, natuin niut reuꞌf ein sin ranan. 16 Fin karu nmuiꞌ neek menas neu es, aiꞌ ammamoufun, of anmuiꞌ taisibu humaꞌ-humaꞌ, ma mansian ii anmoꞌen maufinu humaꞌ-humaꞌ.

17 Mes rais hinit reꞌ naꞌuu naꞌko Uisneno, es reꞌ ia: nahunu te in nmoeꞌ kit he tmoni kninuꞌ. Rarit in nfee kit neek rameꞌ es nok es, taꞌparan tahiin jok, atsabaar piut, ma neek teas. In aafn ii msaꞌ nmoeꞌ hit neek ii reko, troim he tmaturun ma tmabaab, tataibaꞌ tahiin rasi, ma ka tteib fa koti-mmaat teu biak ein. 18 Ma tuaf reꞌ nakriraꞌ raan mamut of napein in upan arekot. Naan on reꞌ atoniꞌ nseen fini, namuni te in napein nafaniꞌ in afan arekot.

4

Kais mutuin moꞌet ma taos pah-pinan

1 Hi mmatoe ma mmabaan es nok es. In raisn ii saaꞌ? Naan natuin anbi hi sonam ma hi tnaanm ein naan, anmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ namin ranan he nharineb sin tuak ein kuuk. 2 Hi mikoman baer es, mes hi ꞌniim ein ka ntean fa he nreoꞌ naan ee. Rarit hi neekm ein namenan, ammatoe ma ammabaan, tar antea hi mroim he miꞌmaet es ate, ka mimtau fa.

Natuin hi ka mꞌonen fa, ma ka mtoit fa naꞌko Uisneno, etun hi ka mipein je fa. 3 Maski hi mꞌonen mifeek hau-fatu msaꞌ, mes hi ka mipein fa saaꞌ reꞌ hi mtoit je, natuin hi mtoit mituin ahaa hi tenab reꞌ he minokab hi sarit meseꞌ-meseꞌ.

4 Batuur-batuur hi atoin ka aꞌkiꞌit ki fa! Hi on reꞌ amatsaos reꞌ anmakaek. Karu hi mituin moꞌet ma taos pah-pinan, hi mmoeꞌ hi tuam ein ammamuus mok Uisneno. Batuur ate! 5 Etun Uisneno In Suur Akniunꞌ ee ntui mnak, “Uisneno natuabaꞌ In Asmaan Akniunꞌ ee et hit nekak. Es naan ate, Asmaan Akninuꞌ naan In roimn ii taꞌkiiꞌ tabaar tbi haa Na. Fin In reꞌ naan, amantinus.” 6 Saaꞌ antein, Uisneno nroim feꞌ he nfee nathoeb In nekan arekot amsaꞌ. Etun Suur Akniunꞌ ee ntui mnak:

“Uisneno nraban tuaf reꞌ naꞌratan in tuan,

mes In nakriraꞌ In nekan arekot neu tuaf reꞌ neek aꞌparat.”✡

7 Uisneno naan, Aꞌnakaf! Onaim amnonaꞌ hi tuam ein naan meu Ne, he mituin In romin. Hi kais mituin niut reuꞌf ein sin aꞌnaak kouꞌ goe in romin. Amraban maꞌtaniꞌ meu ne. Nok ranan naan, in of naen nasaitan ki. 8-9 Maim ranan he hi mkuaꞌnoon ma mmoin nekaf meseꞌ mok Uisneno. Nok ranan naan, In npaumaak ki.

Hae, mansian amonit anbi rais amreꞌut ki! Hi ro he minoon ma mineo hi ꞌmonim. Ma hi reꞌ neek abeot ein! Hi ro he mnao mneꞌo mituin Uisneno, ma kais amtebi ꞌrii-ꞌneꞌu ntein. Tar antea neno ia, hi ꞌmoinm ein anbin goah ahaa marine. Onaim oras ia, misnaas nai! Hi mihini mrair mak hi neekm ein anbeon, natuin hi saant ein. Reko nneis, hi mmeiꞌ jom ma mkae mpin-pinus nai. 10 Karu hi mihiin batuur-batuur mak, hi ka maꞌosaꞌ ki fa mbi Uisneno In human ma In matan, In of nait naꞌratan ki mjair tuaf-tuaf reꞌ maꞌosaꞌ nbi In human ma In matan.

Kais miꞌuab miꞌreꞌuf es

11 Aok-bian arki! Kais miꞌuab miꞌreꞌuf es nok es. Fin karu hi mmoeꞌ on naan ate, ma misaeb sanat piut neu atoniꞌ bian, hi mtanhai mrair Uisneno In atoran reꞌ nak, “Ho ro he mneek ho aom-bian, nahuum on reꞌ ho mneek ho tuam aan kuum.” Ma karu hi ka mituin fa atoran naan, hi miꞌratan amrair hi tuam ein anneis naꞌko Uisneno In Atoran. 12 Uisneno neikn On es nahakeb Atoran naan. Onaim In es reꞌ anmuiꞌ hak he nafeek hit rasin. In neikn On es anmuiꞌ hak he nsoi nafetin kit, aiꞌ anhukun naꞌmaet kit. Hi ka mmuiꞌ fa hak he mifeek atoniꞌ sin rasin, aiꞌ miꞌuab miꞌreꞌuf biak ein sin kanak arekot.

Kais miboo

13 On nai! Hi ro he mihiin, he kais miꞌuab am mak, “Neno ia, aiꞌ nokaꞌ, hai he mnao meu kota nee joo! Hai he mnao mitua maan on reꞌ toon es. Ma hai he mrakan he miis maan akreꞌo!” 14 Ho muhiin saaꞌ reꞌ nokaꞌ-nmeu te he njair? Ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ nahiin nain in aꞌmoint ii on reꞌ mee. Mansian ii ꞌmoin ii on reꞌ nipuꞌ, reꞌ mamnitaꞌ rabah, rarit namneuk.✡ 15 Reko nneis hi miꞌuab am mak, “Karu Uisneno nneek kit, maut he hit tmoin. Ma karu Uisneno nromi te, maut he hit bisa tmoeꞌ ia.” 16 Natuin karu hi ka miꞌuab fa on reꞌ naan, hi suma miboo goah. Naan on reꞌ hi mnikan main Uisneno nbi hi teenb ein. Naan saant ii koꞌu!

17 Mimnau mirek-rekoꞌ! Tuaf reꞌ nahini nrair saaꞌ es reꞌ batuur, mes ka nmoeꞌ natuin fa on naan, naan on reꞌ in nmoeꞌ ansaan anrari msaꞌ.

5

Atoin amuꞌit reꞌ anbeon, ro he npaant ok

1-6 Atoin amuiꞌt ein! Ampasan hi ruikm ein he mneen mirek-rekoꞌ! Hi mtahan kai naꞌko tuaf-tuaf reꞌ anmepun hae nmaten neu ki. Oras ia, sin maskeet ein natoon maat-maat hi puta-kriu ngguin naan. Onaim Uisneno Apinat-Akrahat anneen ma niit anrair sakoit naꞌko tuaf-tuaf ameupt ein naan.✡

Hi meupm ein ambi pah-pinan ia, es reꞌ he miminab hi tuam ein meik rais marinet pah-pinan. Hi on reꞌ bijae paorn es reꞌ suma nahiin he naah aah, reꞌ antea in oors ate, anroro. Hi mhukun ma miꞌmaet atoin rekon, reꞌ ka napenin fa mainuan he namneob ok anbin hi humam ma hi matam.

Atoin amuiꞌt ein! Reko nneis, amkae mpin-pinus nai! Fin maꞌneꞌat humaꞌ-humaꞌ of ro he nsaen ki. Hi ꞌmuiꞌm ein anmurai namreuꞌn een. Ma hi pake-nohas amasat sin, eets ein of ansoor naan sin. Hi noni mnatuꞌ ma mutiꞌ sin ka maꞌoos ein fa goen. Ma sin of naah nafaniꞌ ki, on reꞌ ai ji nout hau metoꞌ. On mee mꞌes pah-pinan ia he namsoup goen, mes hi amtaisiub feꞌ he mibuab bareꞌ ꞌmaten? Hi ꞌmuiꞌm ein of anjarin bukti nak, hi ka mihiin fa mee es reꞌ maꞌosaꞌ nbi Uisneno In human ma In matan.✡

Amsabaar mbi susat

7 Aok-bian arki! Hi ro he msabaar ambi hatas-paot tar Usiꞌ nkoen On anfain neem. Amkius kiim atoin tani reꞌ anpao nok sabaar neu in reen je afan. Uran ahuunt ee nmouf, rarit in nseen. Rarit in npao nteniꞌ uran reꞌ natorob ma namriab in roet ein. Ka ꞌroo fa te, nasufan ma nafuan. Ma in oors ee ntea te, tuaf naan annao nseki ma noun. 8 Hi ro he msabaar on reꞌ naan amsaꞌ. Amhaꞌtain hi tuam ein, natuin ka ꞌroo fa goen ate, Usiꞌ ankoen On anfain neem!

9 Aok-bian arki! Kais ammaꞌmunuꞌ. Mee he mmaꞌmunuꞌ, mmaꞌmunuꞌ piut. Maut he Uisneno of es anhukun ki! Amkius kiim! Fin Afeek Rasi sonaf neno tuun ee, anhake nrair et hi maatm ein naan.

10 Aok-bian arki! Mituin aꞌtopeꞌ naꞌko Uisneno In mafefa kniunꞌ ein. Maski sin napenin susat ma nanaꞌrenat humaꞌ-humaꞌ, mes sin naarn ein aah. 11 Karu anmuiꞌ tuaf reꞌ bisa naran anbi susat ma nanaꞌrenat, hit troim he tboꞌis taꞌnaeb in kanan. On reꞌ kaꞌo Ayup. In napein susat humaꞌ-humaꞌ, mes in naran maꞌtaniꞌ. Rarit Uisneno neekn ee nmouf neu ne, onaim In nmurai nꞌator neu naiꞌ Ayup saaꞌ-saaꞌ reꞌ reko. Uisneno nmoeꞌ on naan, natuin In Amanekat ma Amahoet.✡

Rasi anmatoom nok supat

12 Aok-bian arki! Hi kais mihakeꞌ supat. Karu hi he mak, “tua”, mitaah mak “tua” goah. Karu hi he mak, “kahaf”, mitaah mak, “kahaf”. On reꞌ naan ate, noo goah. Kais ambaineis he mihakeꞌ rais supat amteek niutn ee et pah-pinan. Aiꞌ mihakeꞌ supat mak, “nbi Uisneno In kanan” reꞌ anmoin et sonaf neno tunan. Ka nmuiꞌ fa upan saaꞌ-saaꞌ karu mihakeꞌ supat humaꞌ-humaꞌ. Natuin karu on naan ate, of amtoup main ho hukun, natuin ho rais supat sin.✡

Onen reꞌ matopuꞌ

13 Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko ki napein susat, reko nneis in nꞌonen. Ma karu anmuiꞌ tuaf anmariin, reko nneis in nsii ma nboꞌis Uisneno. 14 Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko ki napein menas, reko nneis miskau amepu krei ngguin, ma mtoit sin he ntaon minaꞌ nbi amenat naan, ma nꞌoen ein neik Uisneno In kanan, maut he Uisneno narekoꞌ amenat naan.✡ 15 Onaim karu hi mꞌonen amenat, ma mpirsai batuur-batuur meu Uisneno, Uisneno narekoꞌ amenat naan. Karu amenat naan anmoꞌe nsaan, Uisneno of annoes nain in saant ein. 16 Karu naꞌko ki ammoꞌe msaan, hi ro he mmanakuꞌ sanat es nok es. Nok ranan naan, ro hi mꞌonen es nok es ate, maut he hi mjair reko.

Tuaf reꞌ in neekn ee kninuꞌ ma namneo, in nꞌoen ee naheun nok kuasa maꞌtaniꞌ, ma bisa tapein in afan. 17 Tait iꞌtopeꞌ naꞌko kaꞌo Elia. In mansian on reꞌ hit imsaꞌ. Mes oras in nꞌonen he kais naꞌuur antein, uran naan nasnaas nain, ma ka nmouf niit fa tar antea toon teun ma stenaꞌ.✡ 18 Rarit in nꞌonen he ntoit uran, ma uran naan nmouf nain oras naan. Huun ein natoron ma nnoo maten, ma sekit amnonut amsaꞌ.✡

19 Aok-bian arki! Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ nmoꞌe nsaan ma nasaitan saaꞌ-saaꞌ reꞌ batuur, rarit anmuiꞌ tuaf reꞌ nturun ma nbaab ee nfain neem neu Uisneno In raan amneot, naan reko. 20 Mimnau mirek-rekoꞌ! Karu hi mturun tuaf reꞌ anmoꞌe nsaan, he in nfain neem neu Uisneno, ma in naꞌpiis, hi msoi maan ee, maut he in nmoin piut nok Uisneno. Nok ranan naan, Uisneno nnoes nain in saant ein reꞌ mfau-rutun naan.✡

On reꞌ naan, tua.

Naꞌko au,

naiꞌ Yakobus kau, tua.

* 1:1 Uab Yunani ntui mnak, “anfee je neu uuf boꞌes am nua reꞌ anmonin boꞌ-baits ok”. Nok ranan naan, hit tahiin tak, naiꞌ Yakobus antui in surat neu atoin Yahudis reꞌ nasranin nrarin. Mes in faineekt ein anbin ia, antoom neu too sraniꞌ ok-okeꞌ.

✡ 1:1 Naiꞌ Mateos 13:55, Naiꞌ Markus 6:3, Haef ein sin Retaꞌ 15:13, Galatia 1:19

✡ 1:10-11 Naiꞌ Yesaya 40:6-7

† 1:12 Uab Yunani ntui mnak “in ntoup στέφανος (stefanos) ꞌhonis”. Stefanos naan, aꞌpiru ꞌnakaf reꞌ sin nfee je neu tuaf reꞌ napein juara nahuun anbi ꞌbaꞌet.

✡ 2:8 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 19:18

✡ 2:11 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:13,14, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 5:17,18

✡ 2:21 Retaꞌ Ahun-hunut 22:1-14

✡ 2:23 Retaꞌ Ahun-hunut 15:6, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 20:7, Naiꞌ Yesaya 41:8

✡ 2:25 Naiꞌ Yosua 2:1-21

* 3:5 Uab Yunani ntui mnak, ‘maaf’. Mes anbi eraꞌ 3:5-10, naiꞌ Yakobus antui anmatoom nok atoniꞌ in uaban. Karu Uab Metoꞌ Amarasi taꞌuab anmatoom nok es in uaban, hit ka tak fa ‘maaf’, mes hit biasa tak ‘fefaf’. On reꞌ: nfeef akreo, feef koꞌu, mafefaꞌ, feef maputuꞌ, fefan konan, nafeef, nmasau-feef, feef mapipiꞌ, feef ruum, feef baisenuꞌ, feef aꞌteem, feef aꞌpaah, feef mainikin, feef mahataꞌ, ... of aiꞌ anmuꞌi nteniꞌ.

✡ 3:9-10 Retaꞌ Ahun-hunut 1:26

† 3:12 Uab Yunani ntui mnak, atoniꞌ ka bisa nseu fa fuaf συκῆ (sukei) naꞌko roet ἐλαία (elaia), ma ka bisa nseu fa fuaf ἄμπελος (ampelos) naꞌko roet συκῆ (sukei). In sairt ii nak, roet huum es ka bisa fa nafua roet huum es in fuan. Naan ka batuur fa! On naan amsaꞌ on reꞌ tuaf anpaek in fefan he nboꞌis Uisneno, rarit fefaf reꞌ naan in npaek je he nasekuꞌ.

✡ 4:6 Fainekat 3:34

✡ 4:14 Fainekat 27:1

✡ 5:1-6 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 24:14-15

✡ 5:1-6 Naiꞌ Mateos 6:19

✡ 5:11 Naiꞌ Ayup 1:21-22, 2:10, Siit Pures-Boꞌis sin 103:8, Naiꞌ Yakobus 1:2-3,12

✡ 5:12 Naiꞌ Mateos 5:34-37

✡ 5:14 Naiꞌ Markus 6:13

✡ 5:17 1 Uisf ein sin Retaꞌ 17:1, 18:1

✡ 5:18 1 Uisf ein sin Retaꞌ 18:42-45

✡ 5:20 Fainekat 10:12, 1 Naiꞌ Petrus 4:8

1 Petrus

1

2

3

4

5

1 Petrus

Naiꞌ Petrus in surat ahunut

1

Tabe ma haan buseet

1-2 Surat reꞌ ia, naꞌko au naiꞌ Petrus kau, es reꞌ Yesus Kristus In haef.

Au ꞌtui surat reꞌ ia, ma ꞌsoun ee ꞌeu ki reꞌ Uisneno npiir naan ki. Hi mjair anao-amnemat reꞌ mnao ma mmoni mbi bare-bare et propinsi Pontus, propinsi Galatia, propinsi Kapadokia, propinsi Asia, ma propinsi Bitinia.

Aok-bian manekat arki! Naꞌko un-unuꞌ, Amaꞌ Uisneno npiir nain ki he mjair Iin na. In Asmaan ee nmoeꞌ ki mjari kninuꞌ meu Ne msaꞌ, he hi bisa mmoeꞌ mituin In apreent ein ok-okeꞌ reꞌ Yesus Kristus anfee sin neu ki. Ma karu hi mmoeꞌ mituin In apreent ein ok-okeꞌ, naan on reꞌ Uisneno nbisin Naiꞌ Yesus In naaꞌ ee neu ki, he njair tanar nak, hi mikninuꞌ mrair meu Ne.

Au ꞌonen he Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, maut he hi bisa mmoin naꞌko neon goes meu neon goes nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ naꞌbaab ok piut.

Karu hit tpirsai teu Uisneno, hit tasnait ok ma taꞌkiiꞌ atbi Ne

3 Areꞌ kanan pures ma boꞌis neu Uisneno! In reꞌ naan hit Usiꞌ Yesus Kristus In Amaf. Natuin Uisneno In neekn ee reko, es naan ate In nkasian kit. Yesus Kristus anmaet, rarit In nmoni nfain. Onaim oras Kristus namonib kit, In nfee kit ꞌmoin feꞌu nahuum on reꞌ nahonis nafaniꞌ kit. Es naan ate, hit tpirsai teu Kristus piut, ma hit tafnekan ma tpirsai mtak, In of anpairoir ma npijaar kit nok rek-reko. 4 Anbi pah-pinan ia, karu aꞌnaef es anmaet, in nasaitan in aꞌmuiꞌk ein neu in aanh ein. On naan amsaꞌ, Naiꞌ Yesus natunuꞌ nrair pusaak neu kit et neon goe tunan. Pusaak naan ka bisa nreuꞌ fa, ka bisa nrapuꞌ fa, ma ka bisa namneuk fa. 5 Hi mpirsai mak Uisneno nmuiꞌ kuasa he nturun ma nbaab ki. In npijaar ma npairoir ki, he saaꞌ es kais nareuꞌ ki. Ma oras pah-pinan ia namsoup, In he naruruꞌ ma nakriraꞌ, he In nsoi nafetin ki nok taos ma moꞌet on mee.

6 Es naan ate, hi neekm ein anmarinan, maski oras ia hi mnaben ate maꞌfenaꞌ natuin hi mipein susat humaꞌ-humaꞌ. 7 Uisneno nkonan kit he tapein furit he nꞌui ma nsobaꞌ hit rais pirsait ee teu Ne. Karu hit tpoi tkoon taꞌko furit, naan naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, hit rais pirsait naan maꞌtaniꞌ ma batuur. Hit bisa tataib ee nok amnatuꞌ. Hit ro he tout goe nbi ai je nanan, he in makrauf ein anpoin feꞌ, naꞌ hit tapeni mnaut ee in afan batuur-batuur. Te kaah, tatuin Uisneno In tenab, hit rais pirsait maꞌosaꞌ nneis naꞌko mnatuꞌ. Onaim karu hit rais pirsait ii npoi nkoon naꞌko furit on reꞌ naan, oras Yesus Kristus ankoen On anfain neem, of Uisneno nboꞌis kit, rarit In naruruꞌ ma nakriraꞌ hit pinak ma krahak, ma In nhormaat kit.

8 Maski hi ka mkius miit fa Naiꞌ Yesus langsung, mes hi mneek Ee. Maski hi ka mkius miit Ee fa oras ia, mes hi mpirsai Je. Hi neekm ein anmariin anneis-neisi msaꞌ, maski ka nmuiꞌ fa uab reꞌ natai he mitoon meu tuaf ein anmatoom nok hi neekm ein anmarinan. 9 Natuin hi mpirsai Je, hi upam ma paꞌe, es reꞌ Uisneno nsoi nafetin ki naꞌko hi sanat ma penu sin.

10 Uisneno In mafefa kniunꞌ ein un-unuꞌ sin namin he nahinin reko nneis, on mee mꞌes Uisneno nsoi nafetin tuaf naꞌko sin sanat ma penu sin. Mafefa kniunꞌ ein naan natoon nanin anmatoom nok Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, natuin In nabarab anrair he nsoi nafetin ki. 11 Kristus In Asmaan ee nmeup et sin neek ein he natoon nain am nak, Kristus ro he napein susat, ma nok ranan on mee he In napein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat. Areꞌ rasin naan anjarin okeꞌ te, naꞌ Uisneno naikas naꞌrat-raatn Ee. Es naan ate, mafefa kniunꞌ ein namin he nahinin rekaꞌ te rasin reꞌ ia njarin. 12 Rarit Kristus In Asmaan ee, natoon neu mafefa kniunꞌ ein am nak, sin es reꞌ ka nkius ma nitan fa, mes hi es reꞌ amkius ma miit rasin reꞌ ia. Oras ia hi mneen ma mitniin maan rasin reꞌ ia, natuin Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naꞌko sonaf neno tunan ansonuꞌ ma nreek tuaf aꞌtetaꞌ he neit natoon Uisneno In Rais Reko neu ki. Te kaah, Uisneno In ameupt ein sonaf neno tunan anromin he nitan kuuk areꞌ rasin reꞌ ia.

Uisneno naprenat he hit tmoni kninuꞌ

13 Es naan ate, hi ro he mibarab piut he mihiin mirek-rekoꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ. Ampanat mirek-rekoꞌ he hi mitenab namneo ma namnoon. Mibarab piut he hi mpirsai piut meu Yesus Kristus tar antea In nkoen On anfain neem. Natuin anbi oras naan, Uisneno he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. 14 Hi ro mneen ma mitniin Uisneno, on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ anneen ma natniin in ainaf-amaf. Unuꞌ te hi ka mihiin fa feꞌ Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ amneot ma amnonot. Mes oras ia hi mihini mrair. Onaim kais ammoin mituin hi romim reꞌ he mmoeꞌ maufinu mtein. Fin reꞌ naan hi raan aꞌhonis amnaaꞌ. 15 Es naan ate, oras ia hi ro he mmoni kninuꞌ. Natuin Uisneno, ro kninuꞌ. In es reꞌ noꞌen ma nnapen naan ki he mjair In aanh ein. Natuin rasi naan, hi ro he kninuꞌ mbi hi ꞌmoinm ein aꞌteme-ꞌteme. 16 Fin matuꞌi nbi Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak, “Hi ro he kninuꞌ, natuin Au kninuꞌ Kau.”✡

17 Hi mroim he miꞌuab mok Uisneno nahuum on reꞌ hi Amaꞌ. In njair Afeek Rasi msaꞌ, reꞌ of anparikas ansuun-suun tuaf in aꞌmonin. Mes In ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ afeek rasi bian ein. Fin In nafeek rasi, ro natai ma ka maꞌfeen ao-biaf fa. Es naan ate hi ro he mpaant om. Fin hi on reꞌ atoin sonaꞌ reꞌ mitua mtahan ambi pah-pinan ia.

18 Hi mihini mrair mak, Kristus anbaen nafeek anrair he nsoi nafetin ki naꞌko hi ꞌmonim reꞌ ka maꞌuꞌu ma maꞌbaꞌaf fa. ꞌMonit nahuum on reꞌ naan, hi mtoup maan ee miꞌko hi beꞌi-naꞌi sin, on reꞌ pusaak. Mes mimnau, fin Kristus ansoi ki ka npaek fa roi mnatuꞌ aiꞌ roi mutiꞌ reꞌ of namnekun okeꞌ. 19 Mes In nsoi ki npaek In naaꞌ ee kuun. Naan, ro maꞌosaꞌ batuur! In nmaet on reꞌ ꞌbib-kaes aan es, reꞌ ka nmoeꞌ niit fa sanat, reꞌ sin nroor goe he njair fuaꞌ-turuꞌ.

20 Oras Uisneno ka nmoeꞌ pah-pinan ia fa feꞌ, In nahini nrair saaꞌ-saaꞌ reꞌ Kristus of anmoeꞌ sin. Mes unuꞌ te, Uisneno ka naruruꞌ ma nakriraꞌ Kristus fa feꞌ neu mansian anbi pah-pinan ia. Oras ia, in feꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ Kristus he njair tetus neu ki. 21 Natuin Kristus anmoeꞌ on naan, hi bisa mpirsai Uisneno. Fin In namonib nafaniꞌ Kristus, ma naikas naꞌrat-raatn Ee. Uisneno nmoeꞌ on naan he hi mpirsai Je, ma mifnekan he In nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ In anbaꞌan nain je.

22 Hi mmoeꞌ mituin saaꞌ reꞌ batuur. Onaim oras ia hi bisa mmeup maꞌtaniꞌ meu Uisneno. Naan anmoeꞌ ki mneek hi aok-bian atoin apirsait ein batuur-batuur. Hi rais manekat naan ro he naꞌbaab on piut, natuin hi neekm ein nakniunꞌ ein. 23 Oras ia, hi mipeni mrair ꞌmoin feꞌu. Mes ꞌmoin feꞌu reꞌ ia hi ka mipein je fa miꞌko hi ainaꞌ-amaꞌ reꞌ of anmaten nbin pah-pinan ia, mes hi mipein je miꞌko hit Amaꞌ abit sonaf neno tunan reꞌ ka nmaet fa. Hi ꞌmoin feꞌu reꞌ ia, hi mipein je miꞌko Uisneno In Kabin ma Prenat. In Kabin ma Prenat reꞌ ia, neiki ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot, ma ntahan piut. 24 Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Mansian ii, on reꞌ huun, aiꞌ fubonaꞌ.

Fin sin reok ein naan, ka ntahan aꞌroo fa.

Huun ee, namnene nreuꞌ.

Fuboon ee msaꞌ, namnene nkoon.

Ka ꞌroo fa te, sin nmaten, rarit sin namnekun.

25 Mes hit Usiꞌ In Kabin ma Prenat,

nabar-baar ma ka natfeek fa.”

Uisneno In Kabin ma Prenat sin reꞌ naan, esan reꞌ Rais Reko reꞌ hai mitoon amrair sin meu ki.✡

2

Hit tjair Uisneno Iin Na reꞌ kninuꞌ

1 Onaim hi kais ammoeꞌ maufinu saaꞌ-saaꞌ. Kais miꞌkakeꞌ mok tuaf. Kais amputa-kriu. Kais ammuiꞌ tenab ma neek menas karu tuaf anneis ko. Kais miꞌuab miꞌreꞌuf es in kanan. Mait imporin moeꞌt ein naan ok-okeꞌ nai! 2 Riꞌana kruuꞌf ein namnaun he nsusun naꞌkon sin ainf ein. On naan amsaꞌ, hi neekm ein ro he namnaun he nahiin Uisneno In Kabin ma Prenat sin. Fin reꞌ naan anmoeꞌ hi rais pirsait anmaꞌbaab on piut naꞌko neon goes neu neon goes. Nok ranan naan, hi bisa mneek amnasi mbi ꞌmonit reꞌ mituin Uisneno In romin. 3 Fin hi mnaben maan hit Usiꞌ In nekan arekot.✡

4 Ammafuut ma miꞌkiiꞌ mok Kristus. Fin In on reꞌ faut goes, reꞌ anmoin. Tuukn ein nait inporin fatu naan, natuin sin nateenb ein am nak, fatu naan ka mapakeꞌ fa. Mes Uisneno naan Ee, maꞌoos reꞌuf, rarit anpiir naan Ee he njair fatu ꞌsukiꞌ reꞌ pentiing anneis-neis. 5 Hi ro he mmafuut mok Kristus msaꞌ, he Uisneno npaek ki. Nok ranan naan, hi on reꞌ fatu reꞌ Uisneno npiir naan ki, he nafenaꞌ umi neu In Asmanan. Hi on reꞌ fatu reꞌ nmoni msaꞌ, on reꞌ Kristus. Hi on reꞌ aꞌnaak rais pirsait ein reꞌ nmonin akninuꞌ neun Uisneno. Naan nahuum on reꞌ hi meik fuaꞌ-turuꞌ meu Ne. Hi fuaꞌ-turuꞌ naan anharineb Uisneno In nekan, natuin Yesus Kristus anmaet neu ki ok-okeꞌ. 6 Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak,

“Amkius feꞌ! Fin Au ꞌtao faut fua meseꞌ,

anbi kota Yerusalem ia,

reꞌ sin nteek ee mnak, ‘kota Sion’.

Au es reꞌ aꞌpiir aan kuuk fatu naan.

In ro maꞌoos reꞌuf neu Kau.

Onaim tuaf reꞌ anpirsai Je,

of ka napein fa rais mae saaꞌ-saaꞌ.”✡

7 Naiꞌ Yesus naan, nahuum on reꞌ fatu naan. Rarit, neu tuaf reꞌ anpirsai Je, In maꞌosaꞌ batuur amsaꞌ. Mes neu tuaf reꞌ ka npirsai Je fa, matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Fatu reꞌ tuukn ein nait inporin,

oras ia njair faut fua meseꞌ,

reꞌ pentiing anneis-neisi.”✡

8 Matuꞌi msaꞌ am nak,

“Anmuiꞌ fatu reꞌ anmoeꞌ tuaf nastuun.

Anmuiꞌ fatu reꞌ anmoeꞌ sin antaikobin.”✡

Sin ntaikobin, natuin sin ka nromin fa he nmoeꞌ natuin ein Uisneno In Kabin ma Prenat sin. Fin Uisneno nꞌator nain he sin ntaikobin on naan.

9 Mes hi ka on fa reꞌ naan. Fin hi mjair tuaf reꞌ Uisneno kuun es reꞌ anpiir ki. Hi mjair Iin na. Hi on reꞌ aꞌnaak rais pirsait reꞌ ntuthae usif. Hi on reꞌ pah es, reꞌ nmoni kninuꞌ neu Uisneno. Hi mjair on reꞌ naan he hi bisa mitoon meu areꞌ kanan mansian anmatoom nok Uisneno In nekan arekot reꞌ In nakriir ee neu ki. Fin In nreun ki he misaitan rais maufinu, he mmoin nok ꞌmoeꞌ reko. Naan on reꞌ hi mpoi miꞌko meisꞌokan, ma mmoni mbi In meꞌu-sineꞌ reꞌ reok reꞌuf.✡ 10 Unuꞌ te, hi mjair on reꞌ nonot-asar pukan es, reꞌ ka mapakeꞌ fa. Mes oras ia, hi mtaam amjair Uisneno In nonot-asar. Unuꞌ te, hi ka mroim fa he mtoup Uisneno In rais kasian neu ki. Mes oras ia, hi mtoup maan ee jen!✡

Atpaant ok he hit tmoin tamneo ma tamnoon

11 Aok-bian manekat arki! Hi reꞌ ia, suma mjair amnemat ambi pah-pinan ia goah. Fin hi on reꞌ atoin sonaꞌ reꞌ anao-amnemat. Es naan ate, au ꞌtoit piut-piut he hi kais mihuum on reꞌ tuaf bian abitan pah-pinan ia, reꞌ anmoꞌen maufinu natuin sin roimk ein. Fin anbi hi nekam naanm ein anmuiꞌ makenat. Es reꞌ romif he nmoeꞌ maufinu nmakeen anraban romif he nmoeꞌ reko. Onaim kais amkonan romif he nmoeꞌ maufinu naan niis ki. Fin karu on naan ate, hi mimreuꞌ! 12 Ampaant om he hi mmoin mimneo ma mimnono mbi tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno sin humak ma sin matak. Nok ranan naan, karu sin he nakuu ki rafuꞌ-rafuꞌ, sin suma niit ahaa hi ꞌmoꞌem arekot. Rarit oras Kristus ankoen On anfain neem, sin of es reꞌ naikas naꞌrat-ratan kuuk Uisneno, natuin hi ꞌmoꞌem arekot naan.

Hit ro he tneen ma tatniin tuaf reꞌ annaꞌan kuasa

13 Hit Usiꞌ In roimn ee es reꞌ hi mneen ma mitniin anaaꞌ kuaast ein. On reꞌ: amneen ma mitniin usif, natuin in njair aꞌnaak koꞌu. 14 Amneen ma mitniin gubernur, fin uisf ee es anreek ma nhaef ee, he in nasanut hukun neu tuaf ein reꞌ nmoꞌen rais maufinu, ma in nboꞌis tuaf reꞌ nmoꞌen rasi reko. 15 Es naan ate, Uisneno nroim he hi mmoeꞌ mituin rais reokn ein, he amoont ein reꞌ ka nahinin fa saaꞌ-saaꞌ, ka nmuꞌin fa ꞌsukif he nakuu ki. 16 Maut he hi mjair tuaf-tuaf reꞌ napenin fetin reꞌ mmuiꞌ hak he mmoeꞌ mituin hi roim ein kiim, mes kais ampaek hak naan tafiꞌ-tafiꞌ he mmoeꞌ rais maufinu. Ampaek hak naan he mmeup meu Uisneno, fin hi mjair Iin na. 17 Hi ro he mhormaat areꞌ tuaf ein arsin. Hi ro he mneek areꞌ tuaf ein reꞌ anpirsain neun Kristus. Hi ro he mmoin pantas ambi Uisneno In human ma In matan, fin In of es nafeek hukun neu ki. Ma hi ro he mhormaat meu reꞌ anaaꞌ apreent ein.

Hit ro he taran ma ttahan atbi susat, tatuin Kristus In aꞌtopeꞌ

18 Aan renuꞌ-aan rekaꞌ sin! Amneen ma mitniin hi usiꞌ sin, ma mtao hormaat meu sin. Kais suma mneen ma mitniin meu usiꞌ reꞌ neekn ee reok goah. Mes karu hi usiꞌ in maufiun ii maꞌtaniꞌ, hi ro he mneen ma mitniin ee msaꞌ. 19 Karu anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ mipein hukun tafiꞌ-tafiꞌ miꞌko hi usiꞌ, maski hi ka mmoꞌe msaan fa saaꞌ-saaꞌ, ma karu hi maran ma mtahan ambi susat naan natuin hi mimnau Uisneno In roimn ee neu ki, Uisneno of naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. 20 Karu hi mmoꞌe msaan, rarit mipein besoꞌ, in upan ma paꞌe saaꞌ, karu hi maran ma mtahan ambi susat naan? Ka nmuiꞌ fa, tua! Mes karu hi mipein susat natuin hi mmoeꞌ reko, rarit hi maran ma mtahan, Uisneno nkius ma ntao In neekn ee nok ki. 21 Fin Kristus anroim he hi mmoeꞌ reko, maski hi mipein susat amsaꞌ. Fin In nasaah susat neu kit amsaꞌ. Nok ranan naan, In njari ꞌtopeꞌ he tmoeꞌ tatuin Ee, on reꞌ hit tnao tatuin In haen noben. 22 Uisneno In Suur Akninuꞌ antui mnak,

“In ka nmoeꞌ niit fa sanat.

Ka tiit fa puta-kriut reꞌ npoi naꞌko In fefan.”✡

23 Oras sin nkanaꞌpaar Ee, In ka nbaras fa. Oras In napein susat, In ka naꞌuab fa he nbaras. Mes In nnonaꞌ In tuan ee neu Uisneno. Fin In npirsai mnak, Uisneno, Afeek Rasi reꞌ natai!✡ 24 Kristus es reꞌ nasaah hit sanat ma penu sin oras In nmate nbi hau nehe. In nmoeꞌ on naan, he hit kais atmoin nok ꞌmoeꞌ sanat antein. Rarit oras ia, hit ka tmoin fa nok ꞌmoeꞌ sanat, mes hit suma tmoin nok ꞌmoeꞌ amneot ma amnonot. Fin In nsenuꞌ ma nsekaꞌ kit, he ntoup naan hit hukun. Hukun naan anmoeꞌ napapaꞌ In aon ee ok-okeꞌ, tar antea In nmaet. Paap ein reꞌ nmoeꞌ Je ma nmaet naan, narekoꞌ nrair ki goen.✡ 25 Fin hi on reꞌ ꞌbib-kase reꞌ unuꞌ te hi mbeon om. Mes oras ia hi mtebi mfain meu Uisneno In ranan reꞌ namneo ma namnoon. Fin In es reꞌ anpairoir ma npanat ki rek-reko, nahuum on reꞌ atukus tuaf es, reꞌ anpairoir ma natuuk in abib-kaesn ein.

3

Fainekat neu fee-mone

1 Bifee mamoen ein! Feꞌe na au ꞌak hit ro he tneen ma tatniin anaaꞌ kuasat sin. Onaim hi ro he mneen ma mitniin hi moen naan. Mimnau, fin anbi hi tnaanm ein anmuiꞌ mone bian reꞌ ka nromin fa he nmoeꞌ natuin Uisneno In Kabin ma Prenat. Maski sin ka nromin fa he nneen ma natniin hi uab ein, mes sin of anpirsain neun Kristus natuin hi ꞌmonim.✡ 2 Fin sin nkisun ma nitan hi mmoeꞌ areꞌ rasi nok neek amneot ma amnonot ma nakninuꞌ nbi Uisneno In human ma In matan.

3 Bifee ngguin sin namasan, ka naꞌko fa saaꞌ reꞌ tkius tiit ee. On reꞌ: nbagaya nmoeꞌ ꞌnaak fuun ein, ansoiꞌ ma nbuiꞌ sin humaꞌ-humaꞌ, aiꞌ, natoon ok bainesiꞌ nok sin npaken moroꞌ-mutiꞌ, aiꞌ npaken tai maꞌosaꞌ reꞌ ka pantas fa.✡ 4 Mes reꞌ nmoeꞌ bifee ngguin anjair namasan batuur, esan reꞌ: sin neek ein, reꞌ ka tkius tiit ee fa. On reꞌ: neek arekot, ma neek teas. Fin masaf on reꞌ naan ka namneuk fa, maski bifee ngguin namnasin nrarin. Tatuin Uisneno In tenab, masaf on reꞌ naan, ro maꞌoos reꞌuf. 5 Fin un-unuꞌ te, bifee ngguin reꞌ neek akniunꞌ ein, reꞌ anpirsain neun Uisneno, sin namasan on reꞌ naan. Sin nneen ma natniin neun sin moenk ein amsaꞌ. 6 Tait iꞌtopeꞌ taꞌko ain Saraꞌ. In nneen ma natniin in mone, aam Abraham. In nkonan in mone he nꞌaotr ee msaꞌ. Hi arki bifee ngguin, hi ro he mituin ain Saraꞌ in aꞌmoꞌen, natuin karu hi mmoeꞌ batuur, hi kais mimtausan saaꞌ-saaꞌ.✡

7 Atoin mafeꞌe sin! Ammoin nekaf meseꞌ mok hi fee ngguin. Amtai mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ reko neu sin, rarit ammoeꞌ mituin. Miruruꞌ ma mikriraꞌ rais hormaat meu sin mbi areꞌ kanan rasi, natuin bifee ji in aꞌbeꞌin ka humaꞌ meseꞌ fa on reꞌ atoin ii in aꞌbeꞌin. Fin hi arki buꞌ-buaꞌ amtoup pusaak reꞌ Uisneno he nfee je neu ki. Pusaak naan, es reꞌ hi buꞌ-buaꞌ amtoupu ꞌmoin feꞌu reꞌ Uisneno nfee je naꞌko In nekan arekot. Mes hi atoin mafeꞌe, hi ro he mmoin nekaf meseꞌ mok hi fee ngguin on naan, he karu hi nua ki mait nekaf ma mꞌonen amtoit rais jes miꞌko Uisneno, In nroim he nneen ma natniin hi onen naan.✡

Maski hi mmoeꞌ batuur, hi of mipein susat amsaꞌ

8 Aok-bian manekat arki! In amsoupn ii, au he uꞌuab rais jes aꞌtein. Hi ok-okeꞌ ro he mmoin nekaf meseꞌ amsaꞌ. Karu tuaf es ansuus aiꞌ anmariin, hi bian ii ro he mnaben mituin on naan. Amneek tuaf ein reꞌ sin anpirsain Kristus. Miruruꞌ ma mikriraꞌ neek arekot es nok es. Kais maikas hi tuam ein, fin hi ro he mnekaꞌpaar. 9 Kais ambaras maufinu nok maufinu. Karu tuaf nakritik ki, kais mikritik mifaniꞌ tuaf naan. Mes amtoit he Uisneno nmoeꞌ rais reko neu ne. Fin Uisneno noꞌen naan ki he mjair Iin na, he hi bisa mtoup rais reko naꞌko Na. 10 Fin matuꞌi et Suur Akninuꞌ Uisneno mnak,

“Tuaf reꞌ nami ꞌmoin reko,

ma reꞌ nami ꞌmonit tar namnais,

tuaf naan ro he npanat in fefan he kais anmahaat,

ma kais naꞌuab puta-kriut.

11 In ro he naꞌpiis naꞌko in saant ein, he kais anmoeꞌ rais maufinu ntein,

mes nabaniꞌ he nmoeꞌ rais amneot ma amnonot.

In ro he nanoniꞌ he nmoni nmarameꞌ nok areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ,

rarit naim ranan he nareok nok sin.

12 Fin hit Usiꞌ ntarun mataf,

neu tuaf reꞌ nmoin nok amneot ma amnonot.

Ma In nroim he nneen sin oen ein amsaꞌ.

Mes hit Usiꞌ nraban piut,

neu tuaf reꞌ nmoin nok ꞌmoeꞌ maufinu.”✡

13 Karu hi mroim he mmoeꞌ reꞌ batuur, sekau es reꞌ he nmoeꞌ maufinu neu ki ntein? Ka nmuiꞌ fa, tua! 14 Mes maski hi mmoeꞌ reꞌ batuur, rarit anmuiꞌ tuaf reꞌ nasusab ki, hi mipein upan ma paꞌe. Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Kristus namtau natuin rais jes, hi kais mimtau mituin on naan. Hi teenb ein kais antaisibun ma hi neekm ein kais ansusan on reꞌ sin.✡ 15 Ammoeꞌ hi neekm ein antaininaꞌ, natuin hi mtoup Kristus et hi neekm ein he njair hi Usiꞌ reꞌ akninuꞌ.

Karu tuaf antoit ki he mitoon hi rais pirsait, ma nansaaꞌ am es hi mifnekan ma mharap mak, Kristus of anmoeꞌ areꞌ raisn ein ok-okeꞌ anjarin reko, hi ro he mibarab piut-piut he mitaah sin.✡ 16 Mes hi ro he mitaah sin miꞌko neek arekot, miruruꞌ ma mikriraꞌ rais hormaat meu sin, he sin nahinin nak hi mmoeꞌ rais reko reꞌ amneot miꞌko neek akninuꞌ. Maski hi mmoeꞌ reko on naan amsaꞌ, mes of anmuiꞌ tuaf reꞌ he naꞌuab namouf ki, natuin hi mmafuut mok Kristus. Onaim karu hi mmoeꞌ areꞌ rais reko piut-piut, tuaf-tuaf reꞌ ankanaꞌpaar ki of namaeb ok. 17 Karu rasi naan natuin Uisneno In romin, kais amnikan, fin reko nneis hi mipein susat natuin hi mmoeꞌ rais reok amneot; kais natuin hi mmoꞌe msaan.

18 Fin Kristus anmaet no meseꞌ,

natuin hit mansian ii tmoꞌe tsaan.

In reꞌ anmoin namneo ma namnoon,

anmaet neu kit reꞌ tmoin nok saant am penu.

In nmaet he hi bisa mmarameꞌ mfain mok Uisneno.

Kristus naan, mansian on reꞌ hit imsaꞌ.

Tuaf anroor naꞌmaet Je,

rarit Uisneno In Asmaan ee namonib nafainꞌ Ee.

19 Asmanaf naan neik Je nnao he nanoniꞌ nitun reꞌ anꞌoꞌof sin anbin baer jes on reꞌ bui. 20 Sin reꞌ naan esan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ un-unuꞌ te, sin ka nromin fa he nneen ma natniin Uisneno. Oras naan, kaꞌo Noh anmoꞌe bnao oe kouꞌ goes. Uisneno npa-pao he niit kar-karu areꞌ tuaf ein he nmoeꞌ natuin In romin, mes sin ka nromin fa. Etun suma tuaf faun goah reꞌ nsoi naan sin naꞌko noe sakoꞌ naan.✡ 21 Noe sakoꞌ naan anjari ꞌtopeꞌ, on reꞌ oras nasrain ki. Asranit naan naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, Uisneno nsoi nafetin ki naꞌko hi sanat ma penu sin, natuin Yesus Kristus anmoni nfain. Oras sin nasrain ki, sin ka naniu ki fa he nakninuꞌ hi aom ein naan, natuin in batuurn ii, es reꞌ hi mbaꞌan meu Uisneno he mikninuꞌ hi neekm ein naan. Nok ranan naan hi bisa mmoin ma mmoeꞌ rais amneot ma amnonot. 22 Oras ia, Naiꞌ Yesus ansae nfain et sonaf neno tunan. Anbi nee In ntook et bare mahormaat reꞌuf anbi Uisneno In aon-bian aꞌneꞌu. Rarit ameupt ein abitan sonaf neno tunan, areꞌ kuasa sin ok-okeꞌ, ma areꞌ anaaꞌ kuasa bian sin, ro he nneen ma natniin Kristus.

4

Kristus Iin na ro he nmonin nok pantas

1 Kristus naan, mansian on reꞌ hit. Natuin In napein susat ma haꞌmuꞌit amfa-faun, hi ro he mibarab amsaꞌ he mipein susat ma haꞌmuꞌit, on reꞌ In. Mes mimnau, fin tuaf reꞌ nabarab he napein susat ma haꞌmuꞌit natuin anmafuut nok Kristus, in nafeek anrair he ka nmoeꞌ fa sanat ma penu ntein. 2 Maski in nmoin feꞌ nbi pah-pinan ia, mes in ka nmoin fa he nmoeꞌ sanat antein on reꞌ mansian bian sin. Fin in nmoin natuin Uisneno In romin.

3 Unuꞌ te, oors ee nanokab karu hi he mmoeꞌ maufinu saaꞌ ahaa, nahuum on reꞌ tuaf reꞌ ka nahiin fa Uisneno. On reꞌ: sin nmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ. Sin nmakaken. Sin natuin sin roimk ein he nmoꞌen maufinu. Sin ninun raur mafu. Sin nmoꞌen fesat amreꞌut. Sin nmoꞌen fesat makonit ma makaket. Sin nmoꞌen fuat reꞌ bisa nmoeꞌ hit fuunk ein natoron ma aok ii napiip. 4 Sin naꞌuab naꞌreꞌuf hi kaan foo menin, natuin sin ka nahinin fa neu saaꞌ am es hi ka mseor gom mituin fa mok sin ꞌmoeꞌ maufinu reꞌ bainesiꞌ naan.

5 Mes mimnau, fin sin ro he nbaisenun nꞌanin Uisneno, reꞌ njair Afeek Rasi. Sin ro he natoon ma nataah neu Ne mnak, nansaaꞌ am es sin nmonin nok maufinu on reꞌ naan. Kais amnikan, fin hit mansian ii ok-okeꞌ ro he tbaisenu tꞌain Uisneno. Neu tuaf reꞌ anmoin feꞌ, ma neu tuaf reꞌ anmate nrarin amsaꞌ. 6 Batuur! Uisneno he nparikas amaets ein, on reꞌ In nparikas amoint ein. Fin In he nkius sin raan aꞌhonis oras sin nmonin feꞌ. Es naan ate, Naiꞌ Yesus annao natoon Uisneno In Rais Reko neu sin, maut he sin bisa napenin aꞌhonis he sin nmoꞌen natuin Uisneno In romin.

Hit ro he tpairoir ma tpijaar tarek-rekoꞌ areꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno nfee sin neu kit

7 Neon amsoupt ii npaumak-maak een. Es naan ate, hi ro mitenab mifan-faniꞌ, ma mneek teas, he hi bisa mꞌonen nok rek-reko. 8 Reꞌ pentiing ii, hi ro he mmoin piut ambi rais manekat es nok es. Fin tuaf bian anmoꞌen sanat amfa-faun, mes hi bisa mmapartein feꞌ karu hi mneek ee.✡ 9 Amtoup tuaf naꞌko bare bian nok reko reꞌ he natua ntahan anbi hi umi. Mes mimnau. Kais amtoup goe nok rasi ꞌmunuꞌ.

10 Ansuun-suun tuaf reꞌ antoupu nrarin mahinif ma manoef naꞌko Uisneno, ro he npaek je he ntuthae in aok-bian apirsait ein. Ampairoir ma mpijaar mahinif ma manoef naan rek-reko, he mapakeꞌ neu Uisneno. 11 On reꞌ: karu mtoup mahinif ma manoef he minoniꞌ tuaf, mimnau, hi ro he mitoon meu sin ampaek Uisneno In Kabin ma Prenat kuun. Karu mipein mahinif ma manoef he mtuthae tuaf, amtuthae mpake ꞌbeꞌif reꞌ Uisneno nfee je neu ki. Nok ranan naan, areꞌ tuaf ein sin nkisun ma nitan nak, hi reꞌ naan, Yesus Kristus Iin na. Onaim sin naikas naꞌrat-ratan Uisneno. Fin Uisneno naan, mapinaꞌ-makrahaꞌ! Ma In kuasa he nnaaꞌ aprenat ka natfeek niit fa! Batuur on naan, tua!

Hit tapein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat natuin hit tjair atoni Kristen

12 Aok-bian manekat arki! Kais amsanmaak karu mipeni ꞌtakaꞌ reꞌ maꞌfenaꞌ. Fin reꞌ naan ansobaꞌ hi rais pirsait. Kais mutenab mak, suma ho mmees kuum es reꞌ mupeni ꞌtakaꞌ on reꞌ naan. 13 Mes hi bisa mmariin, natuin hi mipein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat nahuum on reꞌ Kristus napein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat amsaꞌ. Nok ranan naan, hi neekm ein anmarinan oras mansian ii ok-okeꞌ nkius niit Kristus In pinan ma krahan. 14 Oras tuaf ankanaꞌpaar ki natuin hi mmafuut mok Kristus, hi mipein upan ma paꞌe, natuin Uisneno In Asmanan reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ nmoin et hi tuam ein aan. 15 Mes karu hi ro he mipein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat, kais natuin hi mjair aroor tuaf, aiꞌ abakat, aiꞌ atoin maufinu, aiꞌ tuaf reꞌ nseitn on neu biak ein sin urusan. 16 Mes karu tuaf napein haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat natuin anjair Kristus Iin na, in kais namaeb on. Reko nneis sin npures ma nboꞌis Uisneno, natuin sin njarin atoni Kristen.

17 In oors ee ntea goen he tuaf anbaiseun anꞌain Uisneno. In nmurai nparikas naꞌko Iin na sin aꞌmoink ein. Onaim mitenab! Karu In nmurai naꞌko hit atoni Kristen, on mee nok atoniꞌ reꞌ ka nroim fa he ntoup In Rais Reko? Sin of napenin hukun maꞌfenaꞌ nneis, joo! 18 Fin maꞌtuꞌi nbi Suur Akninuꞌ Uisneno mnak,

“Karu tuaf reꞌ nmoin namneo ma namnoon aar aꞌkreꞌo te, ka nsoi nafetin naan ee fa,

on mee nok tuaf reꞌ ka ntoe ma nrae natuin fa Uisneno?

Rarit, on mee ntein nok reꞌ tuaf reꞌ nmoin nok ꞌmoeꞌ sanat?”✡

19 Onaim karu Uisneno nkonan Iin na he napenin haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat natuin Uisneno In romin, sin bisa npirsain am nak, In of anpanat ma npafaꞌ sin. Fin In es reꞌ anmoeꞌ ma npakae naan sin. In nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ In naꞌuab anrair je msaꞌ. Natuin In npanat ma npafaꞌ sin on reꞌ naan, es naan ate sin napenin mainuan feꞌ he bisa nmoꞌen rasi reꞌ namneo ma namnoon piut.

5

Fainekat neu aꞌnaak jemaaꞌt ein

1 Au kuuk aꞌjair aꞌnaakt es. Unuꞌ te, oras Kristus nasaah In haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat, au ꞌkius ma ꞌiit ꞌeik au matak fuan. Oras mansian ii ok-okeꞌ of ankius nitan Uisneno In pinan ma krahan, au he ꞌkius ok rasin naan amsaꞌ ꞌeik au matak fuan. Onaim au he ꞌfaineek ꞌeu aꞌnaak jemaꞌat bian sin on nai: 2 hi on reꞌ atukus reꞌ npijaar in aꞌbib-kaesn ein. Onaim hi ro he mpijaar mirek-rekoꞌ tuaf ein reꞌ Uisneno nfee sin neu ki. Amꞌurus sin nok rek-reko. Kais amꞌurus natuin hi mepu, mes natuin hi mroim he mmoeꞌ on naan. Amꞌurus sin natuin Uisneno In romin. Kais amroim he mipeni nneis-neis, mes ammeup nok maꞌtaniꞌ he mturun ma mbaab Uisneno Iin na.✡ 3 Kais miprenat tafiꞌ-tafiꞌ, he mtao maꞌfenaꞌ meu tuaf ein reꞌ Uisneno nfee sin he hi mꞌurus sin. Mes hi ro he mjari ꞌtopeꞌ arekot, reꞌ miruruꞌ ma mikriraꞌ ranan meu sin. 4 Naiꞌ Yesus reꞌ naan, In on reꞌ Aꞌnaak Atukus. Oras In ankoen On anfain neem, Uisneno nroim he nfee ki hi upam, natuin hi mꞌurus Iin na nok rek-reko. Upaf naan, ka bisa nreuꞌ fa, fin in ntahan nabar-baar.

Fainekat neu muinf ein

5 Muinf ein! Hi ro mneen ma mitniin aꞌnaak jemaaꞌt ein. Hi arki ok-okeꞌ kais maikas hi tuam ein. Fin matuꞌi et Uisneno In Suur Akninuꞌ mnak,

“Uisneno nraban neu tuaf reꞌ ntunaꞌ ma naꞌratan sin tuak ein,

mes In nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu tuaf reꞌ neek aꞌparan.”✡

6 Es naan ate, hi arki ok-okeꞌ ro he mimnau Uisneno In kuasa, he hi kais maiks om. Aꞌroo-ꞌroo te, of nateef nok in oras, Uisneno he nboꞌis ki.✡ 7 Amnonaꞌ ma mfee hi neekm ein he Uisneno es reꞌ anꞌurus areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii reꞌ nmoeꞌ hi teenb ein maꞌfenaꞌ. Fin In es reꞌ ankius ma npairoir ki.

8 Ampaant om, oo! Mitenab mirek-rekoꞌ! Ampao rek-reko, natuin hit musu, es reꞌ nitu ꞌnakaf he nareuꞌ nain ki. In he nꞌoor naan ki, on reꞌ muiꞌ fui apisut reꞌ natooꞌ, ma naim muꞌit reꞌ anjair in amnahat. 9 Mes kais mimtau. Hi ro he mraban nitu ꞌnakaf naan. Hi ro he maran ma mtahan amsaꞌ he mpirsai meu Uisneno piut. Fin hi mihini mrair mak, hi aok-bian apirsait ein anbin mee-mee, ro napenin susat on reꞌ hi msaꞌ. 10 Mes mimnau, fin Uisneno nroim he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit. In es reꞌ noꞌen naan ki he mjair Iin na, natuin hi mtoupu mrair Kristus. Es naan ate In he naꞌratan ki, he hi bisa mmoin piut mok Ne. Mes karu hi mipeni mrair susat ma maꞌneꞌat ambi pah-pinan ia rabah, Uisneno he narekoꞌ nafaniꞌ ki. In he nfee ki ꞌbeꞌif ma maꞌtanif, ma nmoeꞌ ki maran ma mtahan. In natokoꞌ ki mbi fatu ꞌsukif maꞌtaniꞌ msaꞌ. 11 Hai mtoit he Uisneno es reꞌ annaaꞌ areꞌ kanan kuasa tar antea nabar-baar. Batuur on naan, tua!

Naiꞌ Petrus nasoup in surat

12 Naiꞌ Silas* anturun ma nbaab kau he ꞌtui suur anaꞌ reꞌ ia. In reꞌ naan, hit aok-bian atoin apirsait, ma au tuaf reꞌ au ꞌpirsai. Au ꞌfaineek ki, he hi maran ma mtahan maꞌtaniꞌ, fin Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu kit piut. Onaim hi ro he mhaek piut, kais amtet-koit.

13 Apirsait ein abitan kota Babel sin imsaꞌ ansoun ein haan tabes ma haan buseet neu ki. Uisneno npiir inrair naan sin, on reꞌ In anpiir naan ki.

Au anah naiꞌ Markus ansonuꞌ haan tabes ma haan buseet amsaꞌ.✡

14 Karu hi maktefan ate, misee mpaek maneek panaf he miruruꞌ ma nakriraꞌ hi maneekm ein.

Au ꞌroim he hi arki ok-okeꞌ reꞌ ampirsai Kristus bisa mmoin mok mamut, mbi rais rameꞌ, ma taininaꞌ.

Saloom,

Au naiꞌ Petrus kau, tua.

✡ 1:16 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 11:44-45, 19:2, 20:7

✡ 1:25 Naiꞌ Yesaya 40:6-8

✡ 2:3 Siit Pures-Boꞌis sin 34:10

✡ 2:6 Naiꞌ Yesaya 28:16

✡ 2:7 Siit Pures-Boꞌis sin 118:22

✡ 2:8 Naiꞌ Yesaya 8:14-15

✡ 2:9 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:5-6, Naiꞌ Yesaya 43:20-21, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:20, 7:6, 14:2, Naiꞌ Titus 2:14, Naiꞌ Yesaya 9:2

✡ 2:10 Naiꞌ Hosea 2:23

✡ 2:22 Naiꞌ Yesaya 53:9

✡ 2:23 Naiꞌ Yesaya 53:7

✡ 2:24 Naiꞌ Yesaya 53:6

✡ 3:1 Efesus 5:22, Kolose 3:18

✡ 3:3 1 Naiꞌ Timotius 2:9-10

✡ 3:6 Retaꞌ Ahun-hunut 18:12

✡ 3:7 Efesus 5:25, Kolose 3:19

✡ 3:12 Siit Pures-Boꞌis sin 34:12-17

✡ 3:14 Naiꞌ Mateos 5:10

✡ 3:15 Naiꞌ Yesaya 8:12-13

✡ 3:20 Retaꞌ Ahun-hunut 6:1—7:24

✡ 4:8 Fainekat 10:12, Naiꞌ Yohanis 13:34-35

✡ 4:18 Fainekat 11:31

✡ 5:2 Naiꞌ Yohanis 21:15-17

✡ 5:5 Fainekat 3:34

✡ 5:6 Naiꞌ Mateos 23:12, Naiꞌ Lukas 14:11, 18:14

* 5:12 Tuis uab Yunani nbi reꞌ ia nak, Silvanus. Silvanus naan naiꞌ Silas in kanan es. Amrees in retaꞌ anmurai nbi Haef ein sin Retaꞌ 15:22,40.

✡ 5:13 Haef ein sin Retaꞌ 12:12,25, 13:13, 15:37-39, Kolose 4:10, Naiꞌ Filmon 24

2 Petrus

1

2

3

2 Petrus

Naiꞌ Petrus in surat no nuan ii

1

Tabe ma haan buseet

1 Surat reꞌ ia naꞌko au, naiꞌ Simon Petrus kau.* Au ꞌjair Yesus Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ. Au ꞌjair In haef amsaꞌ, reꞌ In nreek haefan kau ꞌnao ꞌeu mee-mee he utoon anmatoom nok Ne.

Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki reꞌ ampirsai mrair meu Yesus Kristus. Natuin Uisneno In neekn ee namneo ma namnoon, In nfei ranan he hi bisa mpirsai meu Kristus, on reꞌ hai. Rais pirsait naan maꞌoos reꞌuf neu kit ok-okeꞌ. Kristus anjair hit Uisneno, ma In njair Tuaf es amsaꞌ reꞌ nsoi nafetin naan kit naꞌko hit saant am penu sin.

2 Au ꞌtoit he hi bisa mihiin mirek-rekoꞌ Uisneno, ma mihiin mirek-rekoꞌ hit Usiꞌ Yesus. Maut he sin naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot neu ki, he hi bisa mmoin nok mamut, rais rameꞌ, ma taininaꞌ.

Uisneno npiir Iin na, rarit noꞌen naan sin he neman neu Ne

3 Naiꞌ Yesus anmuiꞌ kuasa reꞌ humaꞌ meseꞌ on reꞌ Uisneno In kuasa. Es naan ate, Naiꞌ Yesus anfee nrair kit areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ hit tperluu, he tmoin tamneo ma tamnoon tatuin Uisneno In romin. In nmoeꞌ on reꞌ naan, natuin hit tahiin Je nok reko. Ma In es reꞌ noꞌen naan kit he tjair Iin na, natuin In ro reko ma mapinaꞌ-makrahaꞌ. 4 Naiꞌ Yesus anfee nrair areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ pentiing neu kit. Fin unuꞌ te, In nbaꞌan anrair he nfee saaꞌ-saaꞌ ein naan. In rais manbaaꞌn ein reok reꞌuf. In nfee sin ok-okeꞌ neu kit, he hit neek ii bisa njair on reꞌ Uisneno In nekan. Ma hit bisa tapein fetin taꞌko rais maufinu reꞌ mansian pah-pinan ia nroim he nmoeꞌ je, natuin sin suma nmonin natuin sin roimk ein kuuk, ma ka ntahan naan fa sin tuak ein.

5 Es naan ate, au ꞌroim he hi mhaek maꞌtaniꞌ he mmoeꞌ rais reko.

Fin hi mpirsai mrair meu Naiꞌ Yesus, mes naan ka nanokab fa feꞌ.

Ammeup rais reko piut.

Mihiin Uisneno reko nneisi ntein.

6 Mes kais suma mtea haa naan.

Minoniꞌ he hi mbi moint ii in nanan hi mtahan maan hi tuam ein naan.

Mes naan ka nanokab fa feꞌe msaꞌ.

Ansuun oras hi mipein susat, hi ro he maran ma mtahan piut, kais amtet-koit.

Mes ammoꞌe nneis naꞌko naan antein.

Ammoeꞌ areꞌ kanan rasi mituin Uisneno In romin.

7 Mes kais amtea naan ahaa.

Miruruꞌ ma mikriraꞌ manekat meu hi aok-bian apirsait ein.

Mes naan ka nanokab fa feꞌ.

Fin ambi moint ii in nanan hi ro he mmaneek piut.

8 Karu hi mmoin on naan ate, rais rekon reꞌ ia naꞌbaab ok anteniꞌ, naan anmoeꞌ ki he mihiin mirek-rekoꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus. Rais rekon reꞌ ia, ka ruum am parsuum fa, ma ka nporin fa oras amsaꞌ. Fin rais rekon reꞌ ia nmoeꞌ ki he mihiin mirek-reokꞌ Ee. 9 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ka nroim fa he on naan, in natenab par-paar aah. In ka nkius fa saaꞌ reꞌ et in human ma in matan, on reꞌ anfoor. Fin Uisneno nnoes nain tuaf naan in sanat ma penu sin, he in neekn ee bisa nakninuꞌ. Mes tuaf naan annikan anrair.

10 Aok-bian manekat arki! Oras ia, hi ro mhaek maꞌtaniꞌ mtein. Uisneno npiir naan ki he mjair Iin na, rarit hi iim meu Ne. Oras ia, hi ro he miruruꞌ ma mikriraꞌ mak, hi mtaam amjair In nonot-asar. Karu rasin ia reꞌ au ꞌait sin feꞌe na naꞌbaab ok piut anbi hi ꞌmoinm ein, hi of ka mmouf main fa. 11 Nok ranan naan, Uisneno nroim he nfee ki rais jes reꞌ maꞌtain reꞌuf. Es reꞌ In nfei ranan ma nfee ki hak he mtoup Yesus Kristus anjair hi Usif, he mmoin piut-piut mok Ne. Fin In reꞌ naan hit Usiꞌ. Ma In reꞌ naan Tuaf reꞌ nsoi nafetin naan kit naꞌko hit sanat ma penu sin imsaꞌ.

Nansaaꞌ am es naiꞌ Petrus antui on naan?

12 Hi mihini mrair rasin naan reꞌ au ꞌait ma ꞌteek sin feꞌe na, ma hi maran ma mtahan maꞌtaniꞌ, natuin hi mpirsai saaꞌ reꞌ batuur. Maski on naan amsaꞌ, au he umnaub ufaniꞌ rasin reꞌ ia ꞌeu ki fani-fani, maut he hi kais amnikan. 13 Au ka ꞌkonan ki fa he hi mnikan. Au he umnaub ufaniꞌ ki, he hi bisa mitenab piut-piut rasin reꞌ ia. Fin oras au ꞌmoin feꞌ ꞌbi pah-pinan ia, pantas karu au umnaub ufaniꞌ ki rasin reꞌ ia. 14 Ka ꞌroo fa te, au he ꞌmaet jen. Hit Usiꞌ Yesus Kristus natoon anrair kau on naan. Es naan ate au uhiin ꞌain. 15 Maski au ꞌmate ꞌrair, mes au ꞌhaek maꞌtaniꞌ oras ia, he hi mimnau piut nok rasin reꞌ ia.

Hit tkius ma tiit atrair Naiꞌ Yesus In pinan ma krahan

16 Unuꞌ te, au ꞌok au partei ngguin miretaꞌ mrair meu ki anmatoom nok hit Usiꞌ Yesus Kristus. Hai miretaꞌ amsaꞌ am mak, oras In nkoen On anfain neem, In neem nok kuasa reꞌ maꞌtaniꞌ. Batuur, tua! Naan ka reet poi fa. Fin hai miretaꞌ meu ki anmatoom nok saaꞌ reꞌ hai mkius ma miit kiim meik hai matam fuam ein kiim! Es naan ate hai mihiin Naiꞌ Yesus In pinan ma krahan naan, on reꞌ uis kouꞌ goes. 17-18 Neot es, hai mibua mok Naiꞌ Yesus anbi Uisneno In aꞌtoꞌef akninuꞌ. Onaim Aam Uisneno kuun es reꞌ natoon anmatoom nok Naiꞌ Yesus In pinan ma krahan. Fin oras naan, hai mneen haanf es, reꞌ reok reꞌuf anpoi naꞌko neon goe mnak,

“In reꞌ ia, Au Aan nekaꞌ.

In nhariin Au nekak.”✡

19 Naan anmoeꞌ kit tpirsai ttein anmatoom nok rasin reꞌ hit ttoupu trair sin taꞌko mafefa kninuꞌ Uisneno un-unuꞌ sin. Onaim reko nneis hi mmoeꞌ mituin sin haan manbaꞌan! Fin sin haan manbaꞌan naan nahuum on reꞌ pauk goes reꞌ anpiin anbi baer meisꞌokan. Onaim hi ro he mneen ma mitniin sin haan manbaꞌan naan tar antea Naiꞌ Yesus ankoen On anfain neem. Nok ranan naan, hi bisa mihini mtein. Fin, naan on reꞌ hi mkius faif noem je, naꞌ hi mkius maans ee nsae he ntanaꞌ areꞌ saaꞌ-saaꞌ.

20 Mimnau, fin Uisneno In mafefa kniunꞌ ein natoon nain rasi mfaun. Mes sin haan manbaaꞌn ein ka natuin fa sin ꞌroimk ein kuuk.† 21 Natuin saaꞌ reꞌ sin ntui sin naan, ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa naꞌko saaꞌ reꞌ sin nromin he naꞌuab sin. Mes naan naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno, natuin saaꞌ reꞌ In Asmaan Akninuꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ sin.

2

Tuaf reꞌ anfee noniꞌ puta-kriut

1 Unuꞌ te, anmuiꞌ atoin Israelas bian nak, sin njarin mafefa kninuꞌ Uisneno. Te kaah, sin nputa-kriun. Hi of miit ma miteef tuaf on reꞌ sin ambi hi sonam ma hi tnanam. Fin tuaf bian nak, sin nfeen noniꞌ anmatoom nok Uisneno, mes naan puta-kriu goah. Sin nanoniꞌ naꞌkor-koroꞌ sin tenab reuꞌf ein. Etun sin bisa nataam sin noinꞌ ein reꞌ ka namneo ma namnonon fa. Karu hi mneen ma mitniin sin noinꞌ ein, hi of mimreuꞌ. Sin nasuan ma ntorak am nak, Usif Yesus naan, ka sin usin fa. Te kaah, In es reꞌ ansoi nafetin naan sin anpaek baen maꞌoos reꞌuf. Natuin sin iꞌmoeꞌk ein on naan, of sin kuuk namreꞌun rabah.

2 Maski on naan, mes too mfaun ein of natuin sin, ma nmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ reꞌ ka namaeb ok nahinin fa. Atoniꞌ of naꞌuab reꞌuf anmatoom nok noniꞌ reꞌ batuur, natuin sin iꞌmoeꞌk ein naan. 3 Tunggur aputa-kriut ein naan, akomat ma aparuꞌ. Sin nkaran humaꞌ-humaꞌ he bisa napoi ki ma ntoup naan hi roit ein. Mes kais amnikan, fin Uisneno njair Afeek Rasi reꞌ ka ntuup niit fa. Naꞌko unuꞌ, In nabarab he nhukun sin. Sin of namreꞌun nkonon.

4 ꞌTopeꞌ on reꞌ unuꞌ te, Uisneno In ameput bian nbin sonaf neno tunan nmoꞌen sanat. Mes Uisneno reꞌ njair Afeek Rasi ka nafetin sin fa. In nporin nain sin anbin ai abar-barat, ma nataam sin nbin Koon Meisꞌokan reꞌ Mnanuꞌ. Sin npaon nbin bare naan tar antea in oras sin nbaisenun nꞌain Ee.

5 On naan amsaꞌ atoin un-uun ein. Oras naan, sin nmoin nok ꞌmoeꞌ maufinu, ma ka ntoe fa Uisneno. Mes Uisneno nꞌator he In tuaf neek amneꞌo es, kaan ee naiꞌ Noh, naruruꞌ ma nakriraꞌ ranan he mansian ii bisa nmoin namneo ma namnoon. Mes sin ka nromin fa he nneen ma natniin ee. Etun Uisneno nfee noe sakoꞌ he nareuꞌ mansian ii reꞌ ka ntoe natuin Ee fa. Mes In nsoi nafetin naiꞌ Noh ma in uim je nanan. Sin arsin tuaf faun.✡

6 Neot es antein, atoin un-uun ein naꞌkon kota Sodom ma kota Gomora sin nmonin nbin maufiun reꞌuf. Rarit Uisneno nhukun sin. In nout nakratiꞌ areꞌ kanan saaꞌ ii ok-okeꞌ tar antea nputu nmaten. Rarit mansian abitan naan anmaten ok-okeꞌ. Naan anjari ꞌtopeꞌ neu tuaf bian reꞌ nroim he nmoni nbi maufinu, ma sin ka ntoe natuin fa Uisneno. Sin bisa nahiin nain sin uak ein karu sin ka naꞌpisan fa naꞌko sin sanat ma penu sin.✡ 7 Mes oras naan, anmuiꞌ tuaf es kaan ee naiꞌ Rot, reꞌ nmoin namneo ma namnoon. In nhae nmaet jen nok atoin maufiun ein sin iꞌmoeꞌk ein reꞌ bainesiꞌ, reꞌ ka nneen ma natniin fa Uisneno. Rarit Uisneno nsoi nafetin naiꞌ Rot naꞌko bare naan.✡ 8 Naiꞌ Rot anmees anroim he nmoeꞌ rais reko, mes in nmoni nbi abitan kota Sodom ma kota Gomora sin atnaank ein. Neno-neno te, in nkius ma nneen sin antanhai Uisneno In Atoorn ein. Naan anmoeꞌ in neekn ee nsuus.

9 Aꞌtoep ein reꞌ naan ok-okeꞌ naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, Uisneno nmuiꞌ ranan he nsoi nafetin tuaf reꞌ nneen ma natniin Ee naꞌko ꞌtakaꞌ humaꞌ-humaꞌ. In nfee hukun maꞌfenaꞌ neu tuaf ein reꞌ nmoni nbin ꞌmoeꞌ sanat. Ma In nmoeꞌ on naan piut, tar antea oras In nafeek tuaf meseꞌ-meseꞌ sin rasin. 10 Hukun maꞌfenaꞌ naan, nfee je nneis-neis neu tuaf reꞌ suma nmonin nbin sanat ma penu sin, natuin sin roimk ein kuuk. Sin ka nromin fa he nneen ma natniin tuaf es amsaꞌ, ma sin nkanaꞌpaar reꞌ anaaꞌ apreent ein ok-okeꞌ. Ro tebes, Uisneno of anhukun sin.

Rarit tunggur aputa-kriut ein feꞌe na, sin ro nabranin, ma naiks ok. Sin ka nromin fa he naruruꞌ ma nakriraꞌ rais hormaat, ma sin ka namtaun fa he naꞌuab naꞌreꞌuf Uisneno ma In ameupt ein sonaf neno tunan. 11 Te kaah, In ameupt ein sonaf neno tunan maꞌtaniꞌ nneis naꞌko tunggur aputa-kriut ein naan. Maski on naan amsaꞌ, ameupt ein ka naꞌuab naꞌreꞌuf fa tunggurn ein naan anbi sin Usin In human ma In matan. Ma sin ka nasaeb ein fa sanat neu tunggurn ein naan amsaꞌ.

12 Mes tunggur aputa-kriut ein naan naꞌuab naꞌreꞌuf areꞌ kanan rasi reꞌ sin kuuk ka nahiin sin fa. Sin on reꞌ muꞌit reꞌ ka natenab nahiin fa! Reko nneis, amheek maan sin maut he sin namreꞌun kuuk! Fin reꞌ naan sin uak ein. Sin of namreꞌun nkonon, natuin sin iꞌmoeꞌk ein. 13 Sin nasusab tuaf amfaun. Rarit Uisneno of nasusab sin, natuin sin iꞌmoeꞌk ein reꞌ ka batuur fa. Sin feest ein tafiꞌ-tafiꞌ buꞌ-buaꞌ. Sin nmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ msaꞌ oras manas, he too mfaun ein bisa nkius sin maufinun. Sin ka namaeb ok fa, rarit sin nareuꞌ hi kaanm ein. Karu sin nbukaen nbin fesat nabu-buan nok ki, sin suma nmoeꞌ natuin sin roimk ein reꞌ maufinu. 14 Sin maatk ein anꞌeern ahaa he namin bifee reꞌ nroim he nmakaken nok sin. Sin nmonin nbin goah ahaa ꞌmoeꞌ maufinu. Sin nromin he namin tuaf reꞌ in rais pirsait neu Uisneno ka naꞌkiiꞌ fa, rarit nfuriꞌ sin he natuin ꞌmoeꞌ maufinu. Sin nam-namin ranan he sin nakoman piut. Ro tebes, Uisneno of anhukun sin!✡

15-16 Unuꞌ te, tunggur aputa-kriut ein naan, tuaf ein reꞌ natuin raan amneot, mes aꞌroo-ꞌroo te sin nbeon ok. Nok ranan naan, sin on reꞌ naiꞌ Balaam un-unuꞌ naan, es reꞌ Bosor in anah.* In reꞌ naan Uisneno In mafefa kniun es. Mes in nroim naꞌsekeꞌ neu mnaim roit, onaim in nmoeꞌ rasin reꞌ ka namneo ma namnoon fa. Neot es, Balaam ansae bikaes keledai. Bikaes keledai sin ka bisa naꞌuab ein fa. Mes oras naan Uisneno nmoeꞌ bikaes keledai naan bisa naꞌuab on reꞌ mansian! Rarit bikaes keledai naan nakainaꞌ naiꞌ Balaam, natuin in nmoeꞌ maufinu. Bikaes keledai naan nroim he in nasnaas, he in kais anmoeꞌ maufinu ntein, on reꞌ amaunut.✡

17 Tunggur aputa-kriut ein naan on reꞌ oe maat es, reꞌ ka mapakeꞌ fa, natuin in oe mataꞌ naan anmeit. Sin on reꞌ nipuꞌ reꞌ ka mapakeꞌ fa, natuin ain ee nfuu nporin. Uisneno nabarab nain baer meisꞌookn es he ntahan sin. 18 Fin sin naikas sin tuak ein, mes ka maꞌafaꞌ fa. Sin nfuriꞌ naan tuaf-tuaf he sin nmoeꞌ natuin rais tafiꞌ reꞌ ka pantas fa. Sin nfuriꞌ ma nkopoꞌ tuaf reꞌ feꞌe nfani nbi ranan reꞌ namneo ma namnoon, he sin nmoꞌen sanat antein. 19 Atoin aputa-kriut ein naan anbaaꞌn ein am nak, “Karu hi mneen ma mitniin kai, hi bisa mmoeꞌ mituin hi roim ein kiim!” Mes tuaf reꞌ naꞌuab on reꞌ naan, on reꞌ ate reꞌ ka bisa nafeit on fa naꞌko sin maufinu. Fin tuaf reꞌ nkonan rais jes he nꞌator in tuan, naan on reꞌ in njair rasi naan in ate. 20 Karu mroim he mipein fetin miꞌko maufinu pah-pinan reꞌ nhaiꞌnisib ma nꞌoemetab kit, hit ro he tahiin ma ttoup hit Usiꞌ Yesus Kristus. Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ ntet-koit naꞌko Na, rarit anmafutu nfain nok rais maufinu on reꞌ in nmoeꞌ je unuꞌ, reꞌ naan on reꞌ rais maufinu naan anꞌaotr ee. Oras ia, sin namreꞌun ntenin! 21 Ka reko fa karu sin nahini nrair raan aꞌhonis reꞌ batuur, rarit antet-kotin, onaim ka nmoeꞌ natuin fa rasin reꞌ reko ma nakninuꞌ, reꞌ Uisneno naprenat anrair sin neu kit. Reko nneis, karu sin ka nahiin nitan fa ranan reꞌ namneo ma namnoon. 22 Anmuiꞌ tonas ma nee reꞌ antoom tunggur aputa-kriut ein naan am nak, “Karu aus goe nrooꞌ, in naah nafaniꞌ in roꞌo naan kuun.” Anmuiꞌ bian antein reꞌ nak, “Maski taniu trair faif jes, mes in ntebi nfain ma nꞌoban antein.”✡

3

Hit Usiꞌ he nkoen On anfain neem

1 Aok-bian manekat arki! Surat reꞌ ia, au surat no nuan ii ꞌeu ki. Anbi suur nuaꞌ ein reꞌ ia, au umnaub ki, he hi bisa mitenab anmatoom nok rasin reꞌ namneo ma namnoon. 2 Mimnau mafefa kninuꞌ Uisneno sin uabk ein un-unuꞌ. Mimnau Naiꞌ Yesus In haef ein imsaꞌ. Mitenab mirek-rekoꞌ anmatoom nok saaꞌ reꞌ hit Usiꞌ naprenat sin he natoon ki. Fin In es reꞌ nsoi nafetin ki naꞌko hi sanat ma penu sin! 3 Mimnau on nai feꞌ: anbi neon amsoupt ein anmuiꞌ tuaf akanaꞌparat sin reꞌ anmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ natuin sin roimk ein kuuk. Sin naꞌuab naꞌreꞌuf areꞌ kanan rasi reꞌ batuur.✡ 4 Sin naꞌuab ein am nak, “Phueh! Naiꞌ Yesus anbaꞌan am nak, In he nkoen On anfain neem, aiꞌ? Karu on naan, In et mee? Fin anmurai naꞌko hit beꞌi-naꞌi sin anmaten, tar antea oras ia msaꞌ, ka naꞌbaniꞌ niit fa. Saaꞌ ii ok-okeꞌ nnao piut, anmurai naꞌko Uisneno nmoeꞌ neno tunan ma pah-pinan.”

5-7 Mes anmuiꞌ rais jes reꞌ atoin aputa-kriut ein ka nahiin naan ee fa. Es reꞌ, naꞌko ahun-hunut Uisneno suma naꞌuab ahaa, rarit neno tunan anjair nain. Onaim Uisneno anmoeꞌ oe. Rarit In nbetis oe naꞌko auf metoꞌ, ma nmoeꞌ auf metoꞌ npoi ma nboor neem naꞌko oe. Uisneno naꞌuab anrair on mee te, naan nabaar piut.✡ Aꞌroo-ꞌroo te, Uisneno npaek noe sakoꞌ msaꞌ he nareuꞌ mansian ii ok-okeꞌ et pah-pinan ia reꞌ nmonin nbin oras naiꞌ Noh anmoin.✡ Mes oras ia, Uisneno natoon nain saaꞌ reꞌ In he nmoeꞌ je neu neno tunan ma pah-pinan. Oras ia In antah-tahan, mes nateef in oras, In he notu nporin sin. Fin Uisneno of nafeek hukun he nareuꞌ nain tuaf reꞌ ka ntoe natuin Ee fa. Maski on naan, mes atoin aputa-kriut ein naan ka namnaun fa nak, Uisneno of anmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ In naꞌuab anrari.

8 Aok-bian manekat arki! Kais amnikan rasi ia. Hit Usiꞌ ka nsoiꞌ fa oras on reꞌ hit. Fin tatuin Ee, neno meseꞌ bisa on reꞌ toon niufn es. Ma toon niufn es, bisa on reꞌ neno meesꞌ aah.✡ 9 Karu hit Usiꞌ anbaꞌan he nmoeꞌ rais jes, In nmoeꞌ je natai nateef nok in oras, ma ka npa-pao fa. Anmuiꞌ tuaf bian natenab am nak, In mepu te ꞌroo. Te kaah fa, tua! Fin In sabaar ahaa, he npao in oras. Hit Usiꞌ nroim he tuaf meseꞌ-meseꞌ ok-okeꞌ naꞌpisan naꞌkon sin saant ein feꞌ, he nasaitan sin saant ein ma penu sin, rarit nabain ein ma natuin Ee. Fin In ka nroim fa he tuaf-tuaf anbaits ok nok Ne.

10 Mes oras hit Usiꞌ ankoen On anfain neem naan, ka tiit fa tuaf reꞌ nahiin nain. Fin In amneman naan, nok askeekn aah, on reꞌ abakat reꞌ he ntaam neu uim jes in nanan. Oras naan, areꞌ kanan baerꞌ ein nbin neon goe tnanan anputun nmaten, on reꞌ manas, funan ma kfuun ein ok-okeꞌ. On naan amsaꞌ, pah-pinan ma in afan-nesan ok-okeꞌ.✡

11 Onaim karu saaꞌ ii ok-okeꞌ nputun nmaten on naan, hi ro he mjair tuaf on reꞌ mee? Hi ro he mhaek maꞌtaniꞌ he mmoin mituin Uisneno In romin. Hi ro he mmoin nok akninuꞌ! 12 Hi ro he mpa-pao msaꞌ Uisneno In amneman. Onaim hi ro he mhaek maꞌtaniꞌ he mmoeꞌ neno naan neem rabah. Oras naan, neon goe tnanan anputun nmaten. Ma areꞌ kanan baerꞌ ein nbin neon goe tnanan amsaꞌ nputun ma nreꞌu nmaten.

13 Mes of anmuiꞌ neno tunan huum feꞌu ma pah-pinan huum feꞌu. Uisneno nbaꞌan anrair on naan, onaim hit tpa-pao rasi naan. Anbi bare naan suma nmuꞌi haa tuaf reꞌ nmonin namneon ma namnonon.✡

14 Onaim aok-bian manekat arki! Oras hi mpa-pao rasin reꞌ ia, hi ro he mhaek maꞌtaniꞌ he mjair atoin neek reko, tatuin Uisneno In tenab. Nok ranan naan, ka nmuiꞌ fa tuaf reꞌ bisa nasaeb sanat neu ki. Amhaek maꞌtaniꞌ he mmoin nok rais rameꞌ msaꞌ.

15a Fin hit Usiꞌ naan ansabaar, maut he In bisa nsoi nafetin ki naꞌko hi saant am penu sin.

Naiꞌ Petrus nasoup in surat

15b Hit aok-bian naiꞌ Paulus antui nrair neu ki anmatoom nok rasi mfaun reꞌ humaꞌ meseꞌ, aiꞌ? Uisneno es reꞌ anfee ne mahinif on reꞌ naan, es naan ate, in ntui on naan amsaꞌ. 16 Ansuun oras, oras naiꞌ Paulus antui surat, in ntui rasin ia msaꞌ. Naꞌko in suurt ein, anmuiꞌ rasi reꞌ hit ro he taim ranan feꞌ naꞌ theek taan in sarit. Anmuiꞌ tuaf amsaꞌ reꞌ naꞌeꞌob naiꞌ Paulus in sarit. Sin naꞌeꞌob rasi bian amsaꞌ anbi Uisneno In Suur Akninuꞌ. Sin reꞌ naan, esan reꞌ apehet, ma tuaf reꞌ sin rais pirsait ee ka naꞌkiiꞌ fa. Tuaf humaf on reꞌ naan, of namreꞌun nkoon.

17 Aok-bian manekat arki! Hi mihiin tunggur aputa-kriut ein naan sin raan aꞌhonis. Onaim ampaant om! Fin sin ka nromin fa he nneen ma natninan atoran saaꞌ-saaꞌ. Sin nsobaꞌ he nputa-kriu ki, maut he hi mbeon om miꞌko raan amneot. Mes kais amkonan sin he niis naan ki on naan. Fin hi ro he maran ma mtahan piut. 18 Reko nneis, hi rais pirsait aan naꞌbaab on piut. Fin hi mihiin hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ nsoi nafetin kit naꞌko hit saant am penu sin. In he naruruꞌ ma nakriraꞌ In nekan arekot neu ki. Ma In nromi msaꞌ he hi bisa mihiin mirek-reokꞌ Ee mtein.

Au ꞌroim he mansian ii ok-okeꞌ naikas naꞌrat-raatn Ee, naꞌko oras ia tar antea nabar-baar!*

Saloom,

Au naiꞌ Petrus kau, tua.

* 1:1 Tuis uab Yunani bian antui mnak, “Simon Petrus” Bian antein antui mnak, “Simeon Petrus”. Uab tukaꞌ Simeon naan, naꞌko uab Ibrani. In uab Yunani es reꞌ Simon. Onaim ahiint ein ok-okeꞌ nak, Simon Petrus ma Simeon Petrus naan, tuaf meseꞌ.

✡ 1:17-18 Naiꞌ Mateos 17:1-5, Naiꞌ Markus 9:2-7, Naiꞌ Lukas 9:28-35

† 1:20 Uab Yunani nbi reꞌ ia, in sairt ii bisa nonoꞌ teun. 1) Mafefa kniun es naꞌuab ka bisa natuin fa in roimn ee kuun; 2) ka tiit fa tuaf es, reꞌ nahiin sarit aiꞌ oten naꞌko Uisneno In mafefa kniunꞌ ein sin haan manbaꞌan sin ok-okeꞌ; 3) karu hit he tahiin Uisneno In mafefa kninuꞌ es in haan manbaꞌan, in sarit aiꞌ in oten ka naꞌkiiꞌ fa nbi haan manbaꞌan naan anmees kuun, mes ro he natai nok Uisneno In Kabin ma Prenat sin aꞌteme-ꞌteme.

✡ 2:5 Retaꞌ Ahun-hunut 6:1—7:24

✡ 2:6 Retaꞌ Ahun-hunut 19:24

✡ 2:7 Retaꞌ Ahun-hunut 19:1-6

✡ 2:14 Retaꞌ Ahun-hunut 6:5

* 2:15-16 Tuis uab Yunani reꞌ reko nneis nak, Bosor. Tuis bian antein nak, Beor. Tuis uab Yunani ok-okeꞌ sin antuin am nak, Balaam. Suur Akninuꞌ uab Indonesia ntui mnak, Bileam.

✡ 2:15-16 Surat Sensus 22:4-35

✡ 2:22 Fainekat 26:11

✡ 3:3 Naiꞌ Judas 1:18

✡ 3:5-7 Retaꞌ Ahun-hunut 1:6-9

✡ 3:5-7 Retaꞌ Ahun-hunut 7:11

✡ 3:8 Siit Pures-Boꞌis sin 90:5

✡ 3:10 Naiꞌ Mateos 24:43, Naiꞌ Lukas 12:39, 1 Tesalonika 5:2, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 16:15

✡ 3:13 Naiꞌ Yesaya 65:17, 66:22, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 21:1

* 3:18 Tuis uab Yunani bian anteniꞌ antuin “Amin!” anbin reꞌ ia.

1 Yohanis

1

2

3

4

5

1 Yohanis

Naiꞌ Yohanis in surat ahunut

1

Naiꞌ Yohanis antui nmatoom nok Yesus Kristus

1 Au ꞌtui surat reꞌ ia anmatoom nok Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ neiki ꞌmonif.

Kabin ma Prenat reꞌ neiki ꞌmonif reꞌ ia, anmuiꞌ nain naꞌko oras pah-pinan ahun-hunut. Oras ia au, ma au partei ngguin amkius Goe ma miit Ee nok hai maatm ein kiim. Hai mneen ma mitniin Ee nok hai ruikm ein kiim. Ma hai mreoꞌ Goe nok hai ꞌniim ein kiim. Hai mkius Goe on reꞌ naan,✡ 2 natuin In nboor neem anbi hai sonam ma hai tnaanm ein. Unuꞌ te, In natua nok In Amaf, mes oras ia In naruruꞌ ma nakriraꞌ In tuan ee neu kai. Nok ranan naan hai mibrain he mitoon meu ki on mee mꞌes mansian ii bisa napein monit reꞌ namneo ma namnoon reꞌ ka natfeek niit fa. Fin In reꞌ naan, Kabin ma Prenat reꞌ neiki ꞌmonif.✡ 3 Hai he mitoon ki, areꞌ saaꞌ ii reꞌ hai mkius ma hai mneen amrair sin, he hi bisa mnekaꞌ mees mok kai. Fin hit ok-okeꞌ tmafutuꞌ trair tok Uisneno ma In Anah reꞌ In nreek Ee neem, es reꞌ Yesus Kristus. 4 Onaim hai mtui surat reꞌ ia, he mharineb hi neekm ein. Nok ranan naan, hai neekm ein anmarinan nteinꞌ ein.

Apirsait ein ro he nmoni nbin meꞌu

5 Noniꞌ reꞌ Naiꞌ Yesus natoon anrair sin neun kai, oras ia hai he mitoon sin meu ki, on nai: Uisneno naan, ro reok reꞌuf. In ka nmuiꞌ fa maufinu kreꞌo msaꞌ. Fin In on reꞌ meꞌu reꞌ ntanaꞌ, reꞌ ka nmuiꞌ fa meisꞌokan aꞌkreꞌo msaꞌ. 6 Karu hit taꞌuab am tak, “Hit tmoin nekaf meseꞌ tok Uisneno,” te kaah, hit feꞌe tmoin tok ꞌmoeꞌ maufinu, naan on reꞌ hit tmoni tbi meisꞌokan. Fin hit taꞌuab puta-kriu goah, ma ka tmoin fa tatuin ranan amneot. 7 Mes karu hit tmoin tatuin ranan amneot, hit on reꞌ tuaf reꞌ nmoni nbi Uisneno In meꞌu. Nok ranan naan, hit bisa tmoin nekaf meseꞌ es nok es. Ma hit neek ii njari kninuꞌ, natuin Uisneno In Anah Naiꞌ Yesus anmaet, ma In naaꞌ ee nnoes nain hit sanat ma penu sin ok-okeꞌ.

Tuaf reꞌ nmoni nbi meꞌu, ka nmoin fa nok ꞌmoeꞌ sanat antein

8 Karu hit taꞌuab am tak, “Hit ka tmoeꞌ fa sanat,” naan anjair tanar am nak, hit tapoi hit tuak ii kuuk, ma ka tahiin fa saaꞌ reꞌ batuur. 9 Mes karu hit tmanakuꞌ hit sanat, Uisneno reꞌ neek amneot ma amnonot, of anmoeꞌ natuin In rais manbaꞌan ma nnoes nain hit sanat ma penu sin, ma nakninuꞌ hit nekak. 10 Karu hit taꞌuab am tak, “Hit ka tmoeꞌ tiit fa sanat,” naan hit tmoeꞌ Uisneno njair aputa-kriut! Fin In naꞌuab anrari mnak, mansian ii ok-okeꞌ nasaanb ein. Ma karu hit taꞌuab on naan, ro batuur, In Kabin ma Prenat ka nmoin fa et hit nekak.

2

1 Anah amaneekt ein arki! Au ꞌtui utoon ꞌain rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, maut he hi kais ammoin misanab amtein. Mes karu nmuiꞌ tuaf reꞌ nasanab, anmuiꞌ tuaf reꞌ of anpeis kit anbi Uisneno In human ma In matan. In reꞌ naan, Yesus Kristus, es reꞌ Tuaf Akninuꞌ reꞌ Uisneno nreek Ee neem neu pah-pinan ia. 2 In nmaet ma njair fuaꞌ-turuꞌ neu kit, he Uisneno nnoes nain hit sanat ma penu sin. Ka neu kit itmees jah fa, mes neu mansian ii ok-okeꞌ nbi pah-pinan ia msaꞌ.

Tuaf reꞌ nmoni nbi meꞌu, nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat, anneis-neis prenat anmatoom nok rais manekat

3 Hit tahiin tak, hit tahiin tarek-rekoꞌ Uisneno, karu hit tatuin In apreent ein. 4 Tuaf bisa naꞌuab ahaa mnak, “Au uhiin Uisneno” Mes karu in ka nmoeꞌ natuin fa Uisneno In aprenat, in reꞌ naan aputa-kriut reꞌ naꞌuab ate, aꞌtetaꞌ, anmoꞌe te, aꞌtetaꞌ. 5 Mes tuaf reꞌ nmoeꞌ natuin Uisneno In aprenat, naan anjair bukti mnak, in nmanekat neu Uisneno ro batuur. Nok ranan naan, hit tahiin tak, hit reꞌ ia, Uisneno Iin na. 6 Onaim karu tuaf naꞌuab am nak, “Au ꞌmoni ꞌmafuut ꞌok Uisneno” in ro he nmoin nahuum on reꞌ Yesus Kristus.

7 Anah amaneekt ein arki! Prenat reꞌ au ꞌtui je reꞌ ia, ka rais feꞌu fa neu ki. Fin aprenat reꞌ ia matuꞌi ma maꞌbotoꞌ nain anbi Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ hi mneen ma mitniin main je naꞌko unuꞌ.✡ 8 Maski on naan amsaꞌ, mes anmuiꞌ rais feꞌu reꞌ au he ꞌtui, nmatoom nok Naiꞌ Yesus In aprenat. Prenat reꞌ ia nanaob on nok reko nbi Naiꞌ Yesus In aꞌmonin. Ma prenat ia nmurai nanaob on anbi hi ꞌmonim, natuin meisꞌokan reꞌ et hi neekm ein anmurai namneuk, ma meꞌu reꞌ batuur anmurai ntanaꞌ nbi hi ꞌmoinm ein.

9 Atoniꞌ bisa naꞌuab ahaa mnak, “Au ꞌmoni ꞌbi meꞌu.” Mes karu in neekn ee nameen anmatoom nok in aon-bian, naan anjair tanar am nak, in feꞌe nmoni nbi meisꞌokan. 10 Fin atoniꞌ reꞌ nmoni nbi meꞌu, in ro he nneek in aon-bian, ma ka nmuiꞌ fa maufinu saaꞌ-saaꞌ anbi in nekan reꞌ nmoeꞌ je he nmouf. 11 Es naan ate, karu nmuiꞌ tuaf reꞌ in neekn ee nameen anmatoom nok in aon-bian, naan anjair tanar am nak, in anmoni nbi meisꞌokan. In nnao nabre-reo goah, natuin meisꞌookn ii nafoorb ee.

Tuaf reꞌ nmoni nbi meꞌu, ka nmoin natuin fa pah-piin ii in romin

12 Riꞌaan ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin Kristus anmaet neu ki,

rarit Uisneno nnoes nain hi sanat ma penu sin.

13 Mahoint ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin hi mihiin Yesus Kristus,

reꞌ ahunut ma nbi nain naa naꞌko un-unuꞌ.

Muinf ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin hi mmakeen amraban maufiun gui in tuan,

tar antea hi miis.

14 Riꞌaan ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin hi mihiin Aam Uisneno.

Mahoint ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin hi mihiin Yesus Kristus,

reꞌ nbi nain naa naꞌko un-unuꞌ.

Muinf ein! Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu ki,

natuin hi mitunuꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat anbi hi neekm ein,

tar antea hi miꞌbeiꞌ,

ma hi mmakeen amraban maufiun gui in tuan.

tar antea hi miis.

15 Hi kais amneek pah-piin ii in aꞌromin, ma pah-piin ii in baerꞌ ein. Fin tuaf reꞌ nneek pah-pinan, ka bisa nneek fa Aam Uisneno. 16 Rasi reꞌ nbi pah-pinan ia ka nmafuut fa nok Uisneno. On reꞌ tuaf reꞌ nmoin he nharineb in tuan aa kuun; aparuꞌ ma akomat; ma abeꞌot natuin in aꞌmuꞌin. Areꞌ rasi on reꞌ naan, ka naꞌuun ma naꞌbaꞌan fa nbin Aam Uisneno. Fin sin naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin pah-pinan ia goah. 17 Te kaah pah-pinan ia of namneuk, nabu-bua nok rasin reꞌ atoniꞌ nroim he naim sin. Mes tuaf reꞌ nroim he nmoeꞌ natuin Uisneno In romin, in ka namneuk fa, fin in nmoin nabar-baar.

Tuaf reꞌ nmoni nbi meꞌu ro he npaant on he kais napein poi

18 Riꞌaan ein! Neon amsoupt ein he neman anpaumaakn een. Hi mneen amrair mak, atoniꞌ reꞌ nraban Kristus of anboor. Te kaah, sin anbin nain naan. Fin anmuiꞌ nrair tuaf reꞌ nraban Kristus anbi mee-mee. Naan anjair tanar am nak, neon amsoupt ein anpaumakan he neemn een.✡ 19 Araabn ein anboor neman naꞌkon hit itnanak ma hit soonk ii kuuk. Te kaah, sin reꞌ naan, ka hit tuaf ein aa fa. Fin karu sin batuur-batuur hit na, ro batuur sin ka nnao nasaitan kit fa, mes sin ntahan piut nabu-buan nok kit. Mes sin anfeen annaon. Onaim batuur, sin reꞌ naan ka hit tuaf ein aa fa.

20 Mes hi ka on sin fa. Fin hi mtoup Uisneno In Tuaf Akninuꞌ In Asmanan. Ma In nturun ma nbaab ki, he hi ok-okeꞌ mihiin saaꞌ reꞌ batuur. 21 Hi mak au ꞌtui surat reꞌ ia, natuin au ꞌak hi ka mihiin fa saaꞌ reꞌ batuur? Kahaf! Fin hi mihini mrair! Hi mihini mrair mee es reꞌ batuur, ma mee es reꞌ puta-kriu.

22 Te kaah, anmuiꞌ aputa-kriut reꞌ neu-mneem et pah-pinan ia. On mee he hit bisa tahiin sin? Sin reꞌ naan, es reꞌ atoniꞌ reꞌ naꞌuab am nak, Naiꞌ Yesus naan ka Kristus fa. Tatuin sin ite, Naiꞌ Yesus naan ka Tuaf Akninuꞌ fa reꞌ Uisneno nbaꞌan nain Je he nreek Ee neem. Tuaf reꞌ naꞌuab on naan, anraban Kristus, fin sin ntorak nain Aam Uisneno nok In Anah. 23 Tuaf reꞌ ntorak Uisneno In Anah, sin ntorak In Aamf ee msaꞌ. Mes karu atoniꞌ nmanakuꞌ Uisneno In Anah, sin njarin Uisneno In aanh ein amsaꞌ.

24 Onaim hi ro he mnaaꞌ miher-heer piut meu saaꞌ reꞌ hi mneen ma mitniin naꞌko unuꞌ. Nok ranan naan, hi bisa mmafuut piut mok Aam Uisneno ma In Anah. 25 Ma In kuun es reꞌ anbaꞌan kit im nak, hit of atmoin tabar-baar tok Ne.

26 Au ꞌtui surat reꞌ ia he hi mihiin anmatoom nok tuaf reꞌ he napoi ki. 27 Hi mtoupu mrair Uisneno In Asmaan Akninuꞌ, ma hi mmoni mmafuut mok Ne msaꞌ. Onaim hi ka mperluu fa tuaf bian he nanoniꞌ ki ntein. Fin Uisneno In Asmaan ahaa kuun nanokab, natuin In bisa nanoniꞌ areꞌ kanan rasi reꞌ batuur. In ka nputa-kriu fa, on reꞌ aputa-kriut ein. Onaim amnaaꞌ miher-heran saaꞌ reꞌ In nanoniꞌ nrair sin, he hi bisa mmoin nekaf meseꞌ piut mok Kristus.

28 On nai, riꞌaan ein! Hi ro he mmoni mmafuut piut mok Kristus. Maut he oras In nkoen On nfain neem, hi kais mimtau ma kais mimaeb om amhake mbi In human ma In matan. 29 Natuin hi mihini mmak, In nmoeꞌ piut saaꞌ reꞌ batuur, etun es hi bisa mihini msaꞌ mak, mansian ii ok-okeꞌ reꞌ bisa nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ batuur, sin njarin Uisneno In aanh ein amsaꞌ.

3

Tuaf reꞌ njair Uisneno In aanh ein ro he nmonin nok batuur — Uisneno In aanh ein ka nmonin fa nok ꞌmoeꞌ sanat antein

1 Hi mitenab miit Amaꞌ abit sonaf neno tunan In manekan neu kit! Fin In manekan naan maꞌtain reꞌuf, tar antea In nait kit atjair In aanh ein. Batuur on naan! Mes atoniꞌ reꞌ nmoin natuin pah-piin ii in romin, ka nahiin fa hit reꞌ ia sekau, natuin sin ka nahiin fa Uisneno.✡

2 Riꞌaan amaneekt ein arki! Hit tjari trair Uisneno In aanh ein, mes ka mahiniꞌ fa feꞌ hit of atjair on mee ttein. Reꞌ hit tahiin ji on nai: oras Kristus ankoen On anfain neem, hit tjair on reꞌ In imsaꞌ, natuin hit tkius ma tiit Ee maat-maat. 3 Mansian ii ok-okeꞌ reꞌ anpa-pao Kristus In amneman naan, sin of nakninuꞌ sin aꞌmoink ein, he nmoni kninuꞌ on reꞌ Kristus. 4 Rais saant ein ok-okeꞌ antanhai Uisneno In aprenat. Etun es mansian ii ok-okeꞌ reꞌ nmoꞌen sanat, antanhai nrair Uisneno In aprenat ma anraabn Ee. 5 Hi mihini mmak, Kristus anjair mansian he nnoes nain hit sanat ma penu sin. In bisa nmoeꞌ on naan, natuin In kuun ka nmoeꞌ niit fa sanat.✡ 6 Onaim tuaf reꞌ nmoni nmafuut piut nok Ne, ka nmoin fa nok ꞌmoeꞌ sanat antein. Mes karu tuaf anmoin nok ꞌmoeꞌ sanat piut, in sairt ii nak, in ka nahiin ma nakeo fa Kristus, ma ka nmafuut nok Ne fa.

7 Riꞌaan amaneekt ein arki! Kais saaꞌ es napoi naan ki. Fin tuaf reꞌ nmoin ma nmoeꞌ natuin saaꞌ reꞌ batuur, in reꞌ naan atoin neek amneot, on reꞌ Kristus. 8 Mes tuaf reꞌ nmoin nok ꞌmoeꞌ sanat, in naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi niut reuꞌf ein sin aꞌnakat. Fin in es reꞌ nmoeꞌ maufinu piut-piut naꞌko un-unuꞌ. Etun Uisneno In Aanh ee neem he nareuꞌ nitu naan in ꞌmoeꞌ maufinu.

9 Tuaf reꞌ njari nrair Uisneno In anah ka nmoin fa nok ꞌmoeꞌ sanat antein, natuin Uisneno nmoin et in tuan. In ka bisa nmoeꞌ fa sanat piut, natuin In naꞌuu ma naꞌbaaꞌ anbi Uisneno. 10 Nok ranan naan, hit bisa tahiin sekau es reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ anbi Uisneno, ma sekau es reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ anbi niut reuꞌf ein sin aꞌnakat. Fin tuaf reꞌ ka nmoeꞌ natuin fa saaꞌ reꞌ batuur, ma tuaf reꞌ ka nneek nahiin fa In aon-bian, naan anjair tanar am nak, in ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa nbi Uisneno.

Uisneno In aanh ein ro he nmanekan es nok es

11 Naꞌko un-unuꞌ, hi mneen ma mitniin main beno reꞌ nak, “Ammaneek es nok es!”✡ 12 Hi feꞌ mimnau naiꞌ Kaen nok naiꞌ Habel sin retaꞌ, aiꞌ? Kais ammoeꞌ mituin naiꞌ Kaen, fin in naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi maufiun gui in tuan, tar antea in naꞌmaet in orif naiꞌ Habel. Nansaaꞌ am es in nmoeꞌ on naan? Naan, natuin in nmoeꞌ rais maufiun ein, mes in oirf ee nmoeꞌ rais amneot ein.✡

13 Aok-bian arki! Kais amsanmaak karu atoniꞌ reꞌ natuin pah-piin ii in romin sin neek ein namenan neu ki. 14 Hit tahiin tak, karu tuaf reꞌ nmoꞌe nsaan anmaet, in of mabetis naꞌko Uisneno. Mes natuin hit atmaneek teu hit aok-bian sin, naan anjair bukti mnak, karu hit tmaet, hit of atmoin tabar-baar tok Uisneno. Karu ansuun tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa rais manekat anmaet, sin of mabetis naꞌko Uisneno.✡ 15 Fin tuaf reꞌ neekn ee nameen neu in aon-bian, in nahuum on reꞌ naꞌmaet tuaf. Hi mihini mrari mmak, atoniꞌ humaf on reꞌ naan ka napein fa ꞌmonit abar-barat nok Uisneno. 16 Hit bisa tahiin rais manekat reꞌ batuur taꞌko Kristus In aꞌtopeꞌ. Fin In es reꞌ anneek kit tar antea In nnonaꞌ In tuan ee he nmaet, ansenuꞌ ma nsekaꞌ kit. Es naan ate, hit ro he tnonaꞌ hit tuak ii teu hit aok-bian sin. 17 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ in aꞌmoin ii nanokab, rarit in nkius in aon-bian tuaf es, reꞌ in aꞌmoin ii maꞌmuꞌit, mes in ka nkasian ee fa he nturun ma nbaab ee, on mee mꞌes in bisa naꞌuab am nak, “Au ꞌneek Uisneno!” Ka bisa fa, tua!

18 Riꞌaan amaneekt ein arki! Kais suma mneek meik uab maneekt ahaa, mes hi ro he mmoeꞌ rais reko msaꞌ, he miruruꞌ ma mikriraꞌ rais manekat reꞌ batuur. 19 Fin karu hit taruruꞌ ma takriraꞌ rais manekat ma tmoeꞌ rais reko on naan, hit bisa tahiin tak, hit tmoin tatuin rais amneot. Nok ranan naan, hit kais tamtau, ma hit bisa tait hit humak ma hit matak oras hit tbaiseun Uisneno. 20 Maski hit neek ii kuuk feꞌ nakuu kit piut anmatoom nok rais reꞌuf reꞌ hit tmoeꞌ tiit ee, hit kais tamtau. Fin Uisneno In rais kasian ee, koꞌu anneis naꞌko hit rais kasian. Ma In nahiin sin ok-okeꞌ msaꞌ.

21 Riꞌaan amanekat arki! Karu hit neek ii ka nakuu kit fa, hit bisa tpirsai hit tuak ii ma kais tamaeb ok oras hit tbaiseun Uisneno. 22 Natuin hit tmoeꞌ tatuin In apreent ein, ma tharineb In nekan, etun es hit bisa ttoup areꞌ rasi reꞌ hit ttoit sin taꞌko Ne. 23 In apreent ee nak on nai: ampirsai piut meu In Anah Yesus Kristus, reꞌ In nreek Ee neem. Ma ammaneek piut es nok es, on reꞌ Naiꞌ Yesus naprenat anrair je.✡ 24 Tuaf reꞌ nmoeꞌ natuin Uisneno In apreent ein, in nmoni nmafuut nok Uisneno. Ma Uisneno nmafuut nok ne msaꞌ. Hit tahiin tak, In nmoin et hit nekak, natuin In Asmaan ee anmoin et naan.

4

Uisneno In aanh ein ro he npaant ok he sin kais napenin rais poi

1 Riꞌaan amaneekt ein arki! Kais mitun-tuin ahaa, karu tuaf nak, in neik haan beno naꞌko Uisneno. Mes hi ro miprikas mirek-rekoꞌ he mihiin karu in uab naan batuur-batuur neem naꞌko Uisneno, aiꞌ kaah. Fin oras ia nmuiꞌ aputa-kriut amfaun reꞌ nnaon nfuun am nateef anbin pah-pinan ia. Sin napoin am nak, sin reꞌ naan, Uisneno In mafefa kniunꞌ ein. 2 Hit bisa tahiin haan beno reꞌ batuur-batuur neem naꞌko Uisneno In Asmaan ee, on nai: Uisneno nbaꞌan nain naꞌko unuꞌ he nreek neem In Anah neu pah-pinan ia. Karu tuaf reꞌ neik haan beno naan anmanakuꞌ mnak, Yesus Kristus naan batuur-batuur Uisneno In Anah reꞌ njair mansian on reꞌ hit, in haan beno naan, ro batuur neem naꞌko Uisneno. 3 Mes tuaf reꞌ ka nmanakuꞌ fa Yesus Kristus on naan, in ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa et Uisneno. Fin rasi naan neem naꞌko araban Kristus. Hi mneen ma mitniin miit am mak, reꞌ anraban Kristus naan, of anpoi ma nboor neem. Te kaah, araban on reꞌ naan anbi nain pah-pinan ia.

4 Riꞌaan amanekat arki! Hi reꞌ naan, batuur miꞌuu ma miꞌbaaꞌ mbi Uisneno, ma In kuasa et hi neekm ein. Etun es hi miis maan reꞌ araban Uisneno. Fin In Asmanan reꞌ et hi neekm ein naan, in maꞌtanin, maꞌtaniꞌ nneis naꞌko kuasa reꞌ et pah-pinan ia. 5 Sin reꞌ naan, naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin pah-piin ii in amnekin. Etun es sin uabk ein naꞌuun ma naꞌbaꞌan amsaꞌ nbin pah-pinan ia in romin. Rarit mansian pah-piin ii nromin he nneen ma natniin sin. 6 Mes hit taꞌuu ma taꞌbaaꞌ tbi Uisneno. Etun es tuaf reꞌ nahiin Uisneno, in nroim he nneen ma natniin kit. Mes tuaf reꞌ ka naꞌuu ma naꞌbaaꞌ fa nbi Uisneno, sin ka nromin fa he nneen ma natniin kit. Nok ranan naan, karu tuaf nak in neik haan beno naꞌko Uisneno, hit bisa tahiin mee es reꞌ batuur, reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno In Asmanan, ma mee es reꞌ puta-kriu.

Atmaneek ma tpirsai — Manekat naan, saaꞌ?

7 Riꞌaan amanekat arki! Hit ro he tmaneek es nok es, natuin rais manekat naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno. Ansuun tuaf reꞌ anmaneek amsaꞌ, naan naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno, ma nahiin narek-reokꞌ Ee. 8 Mes tuaf reꞌ ka nmuiꞌ fa rais manekat, in ka nahiin fa Uisneno. Natuin Uisneno, In es reꞌ manekat. 9 Uisneno naruruꞌ ma nakriraꞌ In manekan neu kit on nai: In nreek In Aan fua meseꞌ neem neu pah-pinan ia, he nfei ranan neu kit. Nok ranan naan, hit bisa tmoin tabar-baar tok Uisneno. 10 Karu he mkius manekat reꞌ batuur, kais amkius hit manekat teu Uisneno. Mes amkius Uisneno In manekat neu kit, natuin In nreek In Anah he nmate njair fuaꞌ-turuꞌ he nsenuꞌ ma nsekaꞌ kit. Nok ranan naan, In nnoes nain hit sanat ma penu sin, he hit bisa tmarameꞌ tfain tok Ne.

11 Riꞌaan amanekat arki! Natuin Uisneno nneek kit maꞌtaniꞌ on naan, hit ro he tmaneek es nok es amsaꞌ. 12 Ka nmuiꞌ fa tuaf meseꞌ reꞌ nkius niit Uisneno maat-maat. Maski on naan amsaꞌ, mes karu hit atmaneek es nok es, in sairt ii nak, Uisneno nabu-bua nok kit. Ma In manekan naꞌbaab on piut anbi hit aꞌmonik, tar antea njair manekat amneot ma amnonot.✡

13 Uisneno nfee nrair In Asmanan et hit nekak. Etun es hit tahiin tak, hit tmoin nekaf meseꞌ tok Ne, ma In nekaf meseꞌ nok kit imsaꞌ. 14 Au, ma au partei ngguin amkius miit amrair Uisneno In Anah nok hai humam ma hai matam kiim. Rarit hai mitoon meu mansian ii ok-okeꞌ mmak, Amaꞌ Uisneno nreek neem In Anah, he nsoi nafetin mansian pah-pinan ia naꞌko sin sanat ma penu sin kuasan. 15 Ansuun-suun tuaf reꞌ anmanakuꞌ mnak, Naiꞌ Yesus naan, Uisneno In Anah, in nmoin reko nok Uisneno, ma Uisneno nmoin reko nok ne msaꞌ. 16 Hit tahini mtak, Uisneno anneek niis kit. Etun es hit tpirsai mtak, In of anneek kit piut.

Uisneno nneek niis mansian. Onaim tuaf reꞌ nmoin ma nmaneek es nok es, anmoin nekaf meseꞌ msaꞌ nok Uisneno, ma Uisneno nekaf meseꞌ nok ne msaꞌ. 17 Karu hit nekaf meseꞌ tok Uisneno, hit rais manekat anjair batuur. Oras neon amsoupt ii ntea, Uisneno he nparikas ansuun-suun tuaf in aꞌmoin naan, hit kais tamtau he thake tbi In human ma In matan, natuin hit tjair on reꞌ Kristus oras In nmoni nbi pah-pinan ia feꞌ. 18 Karu hit tmoin tbi manekat es nok es, hit ka tmuiꞌ fa rasi mtaus aꞌkreꞌo msaꞌ. Fin karu hit atmaneek nok batuur, naan on reꞌ hit tait itporin rasi mtaus ein ok-okeꞌ nbi hit nekak. Karu tuaf namtau, in nekan naan ansuus, natuin in namtau neu he napein hukun. In on reꞌ riꞌanaꞌ reꞌ ka nahiin fa feꞌ rais manekat reꞌ batuur.

19 Hit tmaneek es nok es, natuin Uisneno anneek nahunun kit. 20 Karu tuaf naꞌuab am nak, “Au ꞌneek Uisneno,” te kaah, in neekn ee nameen neu in aon-bian, naan in napoi. Fin karu tuaf ka nneek fa in aon-bian reꞌ et in human ma matan, on mee mꞌes in bisa nneek Uisneno reꞌ in ka nkius niit Ee fa feꞌ? Ka on naan fa, aiꞌ? 21 Fin Uisneno kuun nasanut aprenat am nak, hit kais atneek aah Ee nmees, mes hit ro he tneek hit aok-bian atoin apirsait ein amsaꞌ.

5

1 Areꞌ apirsait ein nak, Naiꞌ Yesus naan batuur Kristus, reꞌ Uisneno nreek Ee neem. Sin reꞌ naan, anjarin Uisneno In aanh ein. Fin tuaf reꞌ nneek tuaf es, reꞌ njair amaf, in nneek amaf naan in aanh ee msaꞌ. 2 Karu hit tneek Uisneno, ma tmoeꞌ tatuin In apreent ein, naan naruruꞌ ma nakriraꞌ mnak, hit tneek In aanh ein amsaꞌ. 3 Onaim karu hit tneek Ee, hit tmoeꞌ tatuin In apreent ein. Ma In apreent ein ka maꞌfenaꞌ fa.✡ 4 Hit reꞌ atjari trair Uisneno In aanh ein, bisa tiis pah-piin ii in romin, natuin hit tpirsai Je. 5 Fin tuaf reꞌ bisa niis naan pah-piin ii in romin, es reꞌ tuaf reꞌ anpirsai mnak, Naiꞌ Yesus naan, Uisneno In Anah.

Atpirsai Naiꞌ Yesus, in areokn ii saaꞌ?

6 Asar hi mihini haa, Naiꞌ Yesus naan, ka suma mansian biasa fa. Fin In reꞌ naan Kristus amsaꞌ, reꞌ Uisneno nreek anrair Je neem anbi pah-pinan ia. Oras In he nanaob In mepu, naiꞌ Yohanis nasrain Je nok oe. Rarit In nmate msaꞌ, ma In naaꞌ ee natꞌoop ma nasai. Onaim reꞌ pentiing ii, ka suma fa es reꞌ oe reꞌ naiꞌ Yohanis anpaek je he nasrain Je, mes In naaꞌ ee reꞌ natꞌoop ma nasai naan, pentiing amsaꞌ. Fin Uisneno In Asmaan aa kuun es reꞌ natoon on reꞌ naan, ma In ka bisa nputa-kriu fa. 7 Anmuiꞌ rasi nonoꞌ teun reꞌ njarin saksii:* 8 esan reꞌ: Uisneno In Asmanan, oe reꞌ naiꞌ Yohanis anpaek je he nasrain Naiꞌ Yesus, ma Naiꞌ Yesus In naaꞌ ee kuun. Rais noon teun ein naan, naruruꞌ ma nakriraꞌ rasi meseꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus. 9 Karu mansian es, es reꞌ anjair saksii, hit biasa tpirsai je. Anneis-neisi ntein karu Uisneno kuun es reꞌ anjair saksii anmatoom nok In Aanh haa kuun. Te kaah, rais noon teun ein reꞌ ia, reꞌ Uisneno npaek sin he naruruꞌ ma nakriraꞌ bukti mnak, Naiꞌ Yesus naan ka mansian biasa fa nmees, mes In, ro Kristus amsaꞌ. 10 Tuaf reꞌ anpirsai Uisneno In Anah naan, in sairt ii nak, tuaf naan antoupu nrair Uisneno In Kabin ma Prenat anmatoom nok In Anah naan. Mes tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno, in on reꞌ tuaf reꞌ naꞌuab am nak, “Uisneno naan, aputa-kriut!” Nok ranan naan, in ka ntoup fa Uisneno In Kabin ma Prenat anmatoom nok Uisneno In Aanh aan kuun. 11 Uisneno In Kabin ma Prenat In aafn ii on nai: In nfee kit ꞌmonit reꞌ batuur reꞌ ka natfeek niit fa. Ma hit tapein ꞌmonit naan, natuin hit tpirsai In Anah.✡ 12 Onaim tuaf reꞌ nmafuut nok Uisneno In Anah, napeni ꞌmonit abar-barat nok Ne. Mes tuaf reꞌ ka nmafuut fa nok Uisneno In Anah, ka napein fa ꞌmonit on naan.

Nansaaꞌ am es naiꞌ Yohanis antui surat reꞌ ia?

13 Au ꞌtui rasin reꞌ ia ok-okeꞌ ꞌeu ki reꞌ ampirsai Uisneno In Anah, he hi bisa mihiin batuur-batuur am mak, hi mipein ꞌmonit abar-barat.

Naiꞌ Yohanis antui ntein anmatoom nok rais onen

14 Karu hit tꞌonen teu Uisneno ma ttoit saaꞌ ahaa reꞌ natuin In romin, hit neek ii bisa naꞌkiiꞌ nak, In nneen saaꞌ reꞌ hit ttoit je naan. 15 Ma karu hit neek ii naꞌkiiꞌ on naan, hit tpirsai msaꞌ tak, hit ttoup saaꞌ reꞌ hit ttoit je taꞌko Ne.

16 Karu ho mkius ho aom-bian anmoꞌe nsaan reꞌ ka neik je fa nbi mates, reko nneis ho mꞌonen ma mtoit he Uisneno anturun ma nbaab ho aom-bian naan, he in napein fetin. Au sairt ii nbi reꞌ ia, es reꞌ anmuiꞌ sanat reꞌ ka neik fa tuaf neu rasi ꞌmaten. Ma nmuiꞌ sanat reꞌ bisa neik tuaf nbi rasi ꞌmaten. Mes au ka ꞌreun fa he mꞌonen karu nmuiꞌ sanat on naan. 17 Anbi Uisneno In human ma In matan, areꞌ rais reꞌuf reꞌ hit tmoeꞌ sin naan, ansaan okeꞌ. Mes ka saant ein ok-okeꞌ fa reꞌ neiki ꞌmaten.

Naiꞌ Yohanis namnaub antein rasi reꞌ pentiing

18 Tuaf reꞌ naꞌuu ma naꞌbaaꞌ nbi Uisneno ka nmoin fa nbi ꞌmoeꞌ sanat antein, fin Uisneno In Anah, anpaant ee. Ma maufiun gui in tuan ka niis naan Ee fa goen.

19 Hit tahini mtak, hit reꞌ ia taꞌuu ma taꞌbaaꞌ atbi Uisneno. Mes hit tahini msaꞌ tak, maufiun gui in tuan anmuiꞌ kuasa he nꞌator mansian ii ok-okeꞌ nbi pah-pinan ia.

20 Hit tahini mtak, Uisneno In Aanh ee neem anrair he nfee kit mahinif he tahiin rasin ia, he hit bisa tahiin Uisneno reꞌ batuur. Oras ia hit bisa tmoin tmarameꞌ tok Ne, natuin hit tmoin nekaf mese tok In Anah, Yesus Kristus. Fin In reꞌ naan, es reꞌ Uisneno batuur. Ma In es anfee neu mansian ii ꞌmonit abar-barat amsaꞌ.

21 Riꞌaan ein arki! Ampanat mirek-rekoꞌ hi ꞌmoinm ein. Kais-kais anmuiꞌ asiꞌut reꞌ nsenuꞌ ma nsekaꞌ Uisneno naꞌko hi neekm ein naan.

On reꞌ naan tua.

Au naiꞌ Yohanis kau, tua.

✡ 1:1 Naiꞌ Yohanis 1:1

✡ 1:2 Naiꞌ Yohanis 1:14

✡ 2:7 Naiꞌ Yohanis 13:34

✡ 2:18 2 Tesalonika 2:1-12

✡ 3:1 Naiꞌ Yohanis 1:12

✡ 3:5 Naiꞌ Yohanis 1:29

✡ 3:11 Naiꞌ Yohanis 13:34

✡ 3:12 Retaꞌ Ahun-hunut 4:8

✡ 3:14 Naiꞌ Yohanis 5:24

✡ 3:23 Naiꞌ Yohanis 13:34, 15:12,17

✡ 4:12 Naiꞌ Yohanis 1:18

✡ 5:3 Naiꞌ Yohanis 14:15

* 5:7 Anmuiꞌ Suur Akninuꞌ bian antui nteniꞌ mnak, [“(7b) nbi sonaf neno tunan, esan reꞌ Amaꞌ, Kabin ma Prenat, ma Asmaan Akninuꞌ. (8a) Mes teun ein naan, meseꞌ. Ma nmuiꞌ rasi nonoꞌ teun reꞌ anjarin saksii nbin pah-pinan,”]. Te kaah, uab ein ia ka nmuiꞌ fa et tuis uab Yunani ahuunt ein. Sin nboran anbin Suur Akninuꞌ es-aꞌnua bian anmurai naꞌko abat boꞌes am haa (14).

✡ 5:11 Naiꞌ Yohanis 3:36

2 Yohanis

2 Yohanis

1

Tabe ma haan buseet

1 Ain honiꞌ! Surat reꞌ ia naꞌko au naiꞌ Yohanis kau, reꞌ ꞌjair aꞌnaak akrei.

Au ꞌtui surat reꞌ ia ma ꞌsoun ee ꞌeu ko ain reꞌ Uisneno npaek ko mjair Iin ja, ma ꞌeu ho aanh ein.* Au ꞌneek ki ok-okeꞌ reꞌ hi neekm ein anmafutun nok rasin reꞌ batuur. Areꞌ too mfaun reꞌ nahinin rasin reꞌ batuur, anneek ki msaꞌ. 2 Hai mneek ki, natuin rasin reꞌ batuur anseen ok anbi hit nekak, ma of anmoin nabar-baar anbi hit nekak nanan.

3 Au ꞌonen he ꞌtoit Uisneno ma In Anah, Yesus Kristus, he naruruꞌ ma nakriraꞌ Sin nekak arekot nok rais kasian neu kit, he hit bisa tmoin atbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ, tmoni tbi rais manekat, ma tmafuut piut tok rasin reꞌ batuur.

Ammoni mbi manekat es nok es, ma amnaaꞌ miher-heran rasin reꞌ batuur

4 Au ꞌmariin aꞌmaet oras au uteef ꞌok ho aanh ein bian, ma ꞌkius sin nmonin nok rek-reko, natuin raan aꞌhonis reꞌ batuur, on reꞌ Amaꞌ Uisneno naprenat anrair neu kit.

5 Ain honiꞌ! Oras ia au ꞌtoit he hit ok-okeꞌ tmoni tbi manekat. Rasi reꞌ au ꞌtoit je naan, ka preen feuꞌ goa fa, mes au suma umnaub aprenat reꞌ hit tnaaꞌ tain je taꞌko un-unuꞌ.✡ 6 Hit bisa taruruꞌ ma takriraꞌ hit manekat, karu hit tmoeꞌ tatuin Uisneno In apreent ein. Naꞌko unuꞌ, In naprenat anrair kit he tmoni tbi manekat es nok es. Rasi ia ka rais feuꞌ goa fa, fin hi mneen amrair prenat ia naꞌko unuꞌ.

7 Aputa-kriut amfaun annaon nfuun am nateef anbin pah-pinan ia. Sin nanoin ein neu tuaf am nak, Yesus Kristus neem anbi pah-pinan ia, mes In ka mansian batuur fa. Sin nputa-kriun amsaꞌ, reꞌ nraban Kristus, ma ka nromin fa he ntoupun nak, Naiꞌ Yesus naan es reꞌ Kristus, Tuaf reꞌ Uisneno npiir nain Je naꞌko unuꞌ. 8 Ampaant om rek-reko, he hit maskeet aan kais namneuk. Onaim hi ro he mmakoenaꞌ mepu piut-piut, he hi bisa mipein tetus-athoen ok-okeꞌ reꞌ Uisneno nbaꞌan he nfee ki nbi sonaf neno tunan.

9 Fin tuaf reꞌ nbeon on naꞌko Kristus In noniꞌ, in ka nmafuut fa nok Uisneno. Mes tuaf reꞌ nnaaꞌ naheer noniꞌ naan, in nmafuut nok Uisneno ma In Anah, Yesus Kristus.

10 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ neem nanoniꞌ rasin reꞌ ka batuur fa nmatoom nok Kristus, kais amtoup goe mbi hi umin, ma kais amfei hi neekm ein meu ne. 11 Fin karu hi mfei hi neekm ein meu ne, hi mipein imrair sapaaf ambi in mepu reꞌ maufinu naan.

Naiꞌ Yohanis nasoup in surat

12 Anmuꞌi nteniꞌ rasi mfaun reꞌ au ꞌroim he utoon ki, mes reko nneis au kais aꞌtui ꞌbi surat. Fin ka ꞌroo fa ntein, au he ꞌuum, he uꞌuab ꞌain ꞌok ki, he hit batuur-batuur bisa tmariin buꞌ-buaꞌ.

13 Uisneno npiir ho tataꞌ msaꞌ. In aanh ein ansoun ein haan tabes ma haan buseet neu sin ainaꞌ sin etan naan.

On reꞌ naan, tua.

Haan buseet naꞌko au,

naiꞌ Yohanis kau, tua.

* 1:1 Anmuiꞌ atoin ahinit bian reꞌ nateenb ein nak, of oniꞌ bifee reꞌ ia nok in aanh ein, es reꞌ tuaf es reꞌ naiꞌ Yohanis nahiin narek-reokꞌ ee naꞌko unuꞌ. Sin nua sin nabu-buan nanaob niit Uisneno In mepu. Atoin ahinit bian antein nateenb ein nak, naiꞌ Yohanis anpaek kaan maꞌnifaꞌ, reꞌ nak, bifee reꞌ ia nok in aanh ein naan, es reꞌ jemaꞌat es nok iin na.

✡ 1:5 Naiꞌ Yohanis 13:34, 15:12,17

3 Yohanis

3 Yohanis

1

Tabe ma haan buseet

1 Baꞌe Gayus reꞌ au ꞌneek ko batuur-batuur. Tabe ma haan buseet naꞌko kau naiꞌ Yohanis, aꞌnaak akrei.✡

2 Au ꞌtoit he Uisneno npafaꞌ ma npanat ko, he ho aom ma ho smanam anꞌao-minan. 3 Anmuiꞌ tua apirsait fauk reꞌ neman ma natonan am nak, ho mutuin piut meu Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ amneot. Oras au ꞌneen on naan ate, au neek ii anmariin anmaet. 4 Fin au ꞌmariin aꞌmaet he ꞌneen ꞌak, au aanh ein nmonin natuin ranan reꞌ amneot.

Naiꞌ Yohanis anboꞌis naiꞌ Gayus, natuin in nanaob mepu nok reko

5 Baꞌe manekat! Ho munaob Uisneno In mepu nok reko, oras ho mtoup nok reko aok-bian sin reꞌ nnaon nfuun am natefan he nanaob Kristus In mepu. Maski ho ka muhiin sin fa feꞌe msaꞌ, mes ho mtoup sin nok reko. 6 Tuaf ein reꞌ ntebi nfain neman nrarin, nareet ein neun jemaaꞌt ein abitan ia mnak, ho mtoup sin nok reko ma mneek sin. Oras ia au ꞌtoit he ho mturun ma mbaab tuaf-tuaf nahuum on reꞌ sin piut, fin rasi naan anharineb Uisneno In nekan. 7 Sin nnaon nfuun am natefan he nanoniꞌ tuaf-tuaf anmatoom nok Yesus Kristus. Mes sin ka napenin fa turun-babat saaꞌ-saaꞌ naꞌko tuaf reꞌ ka npirsai fa Kristus. 8 Onaim ro pantas karu hit apirsait ii ro he es reꞌ atturun sin. Fin nok ranan naan, hit tanaob Uisneno In mepu buꞌ-buaꞌ tok sin.

Naiꞌ Diotrefes naan, amoeꞌ taisibu

9 Unuꞌ, au ꞌsonuꞌ surat ꞌeu jemaꞌat et ho baram, mes naiꞌ Diotrefes naikas in tuan ee on reꞌ aꞌnakat. Ma in ka nroim fa he natniin kau. 10 Onaim karu au ꞌeit on naan, of au uꞌuab he ꞌfei maat-maat anmatoom nok saaꞌ reꞌ in nmoꞌe. Fin in naꞌuab puta-kriu, he namouf kit. Anneis-neisi ntein, in ntorak Uisneno Iin na reꞌ neitin nbin naan. Rarit in nfuaruut hit aok-bian sin anbin naan, he sin kais antoup atoin ein naan.

Naiꞌ Demitrius nanaob Uisneno In mepu nok reko

11 Baꞌe manekat! Ho ro mait iꞌtopeꞌ naꞌko tuaf reꞌ nmoeꞌ rais reko. Kais mait iꞌtopeꞌ naꞌko tuaf reꞌ nmoeꞌ rais maufinu. Fin tuaf reꞌ nmoeꞌ rais reko, Uisneno Iin ja. Mes tuaf reꞌ nmoeꞌ rais maufinu, ka nahiin fa Uisneno.

12 On reꞌ naiꞌ Demitrius. Too mfaun ein anboiꞌs ee, natuin in nmoeꞌ natuin Uisneno In raan aꞌhonis reꞌ amneot. Au ꞌboiꞌs ee msaꞌ, ma ho muhiin mak, au ka upoi fa, tua.

Naiꞌ Yohanis nasoup in surat

13 Anmuiꞌ rasi mfaun bian anteinꞌ ein, reꞌ au he uꞌuab ma ꞌtui sin ꞌok ko, mes au ka ꞌroim fa he ꞌtui sin aꞌbi surat. 14 Fin au ufneek ka ꞌroo fa ntein hit nua kit tateef, he hit nua kit bisa taꞌuab langsung goah.

15 On reꞌ naan, tua. Aok-bian sin abitan ia, ansoun ein haan tabes ma haan buseet amsaꞌ. Amsonuꞌ au haan tabes ma haan buseet meu apirsait ein naan, es-es ate nok in kanan.

Saloom,

Au naiꞌ Yohanis kau, tua.

✡ 1:1 Haef ein sin Retaꞌ 19:29, Roma 16:23, 1 Korintus 1:14

Naiꞌ Judas

Surat naꞌko

Naiꞌ Judas

1

Tabe ma haan buseet

1 Tabe ma haan buseet naꞌko kau, naiꞌ Judas. Au reꞌ ia Usif Yesus Kristus In aan renuꞌ ma aan rekaꞌ. Au reꞌ ia msaꞌ, naiꞌ Yakobus in orif.

Au ꞌtui surat reꞌ ia ꞌeu areꞌ mansian reꞌ Amaꞌ Uisneno anpiir ma nbetis nain sin een, reꞌ In anneek sin, ma reꞌ Yesus Kristus anpafaꞌ ma npanat sin tar antea In nkoen On anfain neem.✡ 2 Au ꞌtoit he Uisneno nakriraꞌ In rais kasian, ma nathoeb In manekan kouꞌ-koꞌu neu ki arki, he hi bisa mmoin nok mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ.

Naiꞌ Judas namnaub apirsait ein anmatoom nok tuaf reꞌ nanoniꞌ nsaan ma nbeo

3 Aok-bian manekat arki! Afi unuꞌ au ꞌroim he ꞌtui surat ꞌeu ki arki, he utoon ki mꞌak Uisneno nsoi nafetin kit. Mes oras ia, rasi piis es anpoi ma nboor, onaim au ro he ꞌtui ꞌtetaꞌ. Uisneno nfee nrair kit raan aꞌhonis amneot. In nfee raan aꞌhonis naan no meesꞌ aah, ma In ka nsenuꞌ ma nsekaꞌ niit ee fa. In nfee raan aꞌhonis naan neu In tuaf-tuaf reꞌ mapirsaꞌi sin. Onaim oras ia, au ꞌtoit he hi mmeup maꞌtaniꞌ, he kais anmuiꞌ tuaf reꞌ he nsobaꞌ he nsenuꞌ ma nsekaꞌ raan aꞌhonis naꞌko Uisneno.

4 Te kaah, anmuiꞌ tuaf fauk een reꞌ antaman nok amninuꞌ-mninuꞌ etan hit tnanam ma hi soonm ein. Sin arsin reꞌ naan ka natuin fa Uisneno In raan aꞌhonis amneot naan, mes sin natuin ahaa sin roimk ein kuuk. Sin nak Uisneno In nekan arekot es reꞌ anfei ranan he sin bole anmoꞌen tafiꞌ-tafiꞌ on reꞌ naan. Naan poi! Sin reꞌ naan tuaf-tuaf reꞌ sin uabk ein aꞌtetaꞌ naꞌko sin aꞌmoek ein! Sin nromin he hit kais atneen attein hit Usif ma hit Usiꞌ, es reꞌ Yesus Kristus. Mes hi arki mimnau, natuin matuꞌi et Suur Akninuꞌ mnak, Uisneno nabarab anrair hukun neu sin naꞌko unuꞌ.

Uisneno anhukun tuaf reꞌ nanoniꞌ nsaan, nahuum on reꞌ unuꞌ te In nhukun ameput sonaf neno tunan ma amaufiunt ein

5 Anmuiꞌ rasi mfaun een reꞌ hi mihini mrair sin, mes au umnaub ufaniꞌ sin ꞌeu ki arki, he hi mpaant om.

Mimnau retaꞌ oras unuꞌ, oras atoin Israelas sin anpoin naꞌkon pah Masir. Maski Uisneno nsoi nafetin pah es no mes-meseꞌ, mes anbi neon amunit, In nareuꞌ nain tuaf-tuaf reꞌ ka nromin fa he natniin Ee.✡

6 Tait iꞌtopeꞌ naꞌko Uisneno In ameput sonaf neno tunan. Uisneno anfeen sin kuasa, mes anmuiꞌ tuꞌuf amsaꞌ. Mes bian ro ka npuas ein fa, onaim sin ntanhain hak naan ankoon. Mes Uisneno anfuut sin anpaek korenit reꞌ ka bisa fa he natsefiꞌ aiꞌ natsoi, ma nataam sin anbin baer meisꞌokan, he npao Neno reꞌ Uisneno he nafeek areꞌ kanan mansian ein sin rasin.

7 Ma kais amnikan kota Sodom ma kota Gomora, ma kuan bian sin reꞌ anpaumakan anbin bare naan. Abitan koot ein naan, sin nromin he nmoꞌen rais makonit humaꞌ-humaꞌ, nok es in mone aiꞌ es in fee. Sin nmakonin ate ka on fa reꞌ natiꞌ te mansian ii anmoꞌe. Onaim Uisneno nout niis sin. Retaꞌ reꞌ ia, namnaub kit nak, Uisneno of anpaek ai naraka reꞌ npiin nabar-baar he nhukun atoin maufiun ein ok-okeꞌ.✡

8 Maski on naan amsaꞌ, mes tuaf reꞌ antaam anbi hi sonam ma hi tnaanm ein, aꞌmoink ein ro nsanan ma anbeon piut-piut. Te kaah, sin npaek sin amneit ein anjarin aꞌsukif he nꞌoemetab sin tuak ein kuuk, anraban tuaf reꞌ annaaꞌ hak kuasa, ma nkanaꞌpaar kuasa-kuasa arekot et sonaf neno tunan. 9 Mes naiꞌ Mikael ka nmoeꞌ fa on reꞌ sin. In reꞌ naan, Uisneno In mandoor neu ameupt ein sonaf neno tunan. Oras kaꞌo Musa nmaet, naiꞌ Mikael anmatoe nok niut reuꞌf ein sin aꞌnakat. Sin nua sin anmatoenaꞌ kaꞌo Musa in aon amates naan. Mes naiꞌ Mikael ka nasaan ee fa, aiꞌ ankanaꞌpaar ee. In suma natoon ee mnak, “Uisneno of es reꞌ anꞌator ko henaꞌ ho mnaben miit ee!”✡

10 Mes tuaf ein ia, ka on fa naan. Sin nkanaꞌpaar ma nakreꞌet areꞌ kanan rasi reꞌ sin ka nahiin narek-rekoꞌ sin fa. Sin suma natun-tuin ein aah sin roimk ein rafuꞌ-rafuꞌ, on reꞌ muiꞌt ein ma kaun ein. Nok ranan naan, sin nareuꞌ kuuk sin aꞌmoink ein.

11 Ampaant om! Sin of napein kuuk sin sapaak ein. Fin sin nmoꞌen on reꞌ naiꞌ Kain, reꞌ anroor niis in oir honif. Sin nmoꞌen on reꞌ naiꞌ Balaam, reꞌ anmoeꞌ saaꞌ-saaꞌ aah, asar napein kuun noni-roit. Sin anmoꞌen on reꞌ naiꞌ Kora msaꞌ, reꞌ namreuꞌ ankoon, natuin in nraban Uisneno. Natuin sin rais maufinun naan, tuaf-tuaf ein reꞌ naan amsaꞌ of mabatis ma mabetis naꞌkon Uisneno.✡

12 Karu atoin ein reꞌ ia nabuan nok ki, henatiꞌ hi arki mimnau Uisneno In manekan oras hi mbukae mibu-bua te, sin ka namaeb ok fa natuin sin npaur ein ma nakoman. Onaim hi ro he mpaant om! Natuin atoin ein reꞌ naan, on reꞌ faut putuk anbi tais je ninin reꞌ bisa nareuꞌ ma nakratiꞌ bnao oe.* Sin on reꞌ noep metan anbi auf metoꞌ reꞌ ka nasanut fa uran akreꞌo msaꞌ. Sin suma nafeefn ahaa, mes ka nmoꞌen fa rais reko saaꞌ-saaꞌ. Sin on reꞌ hau roet reꞌ ka mapakeꞌ ma maꞌosaꞌ fa. Karu oras hau roet ii nafua te, sin ka nafuan fa fuaꞌ meseꞌ msaꞌ; onaim annooꞌ ma anfaik nain sin, rarit anporin sin. 13 Sin meupk ein suma ntao namab-maeb ahaa kit. Sin on reꞌ okin koꞌu reꞌ naꞌfuriꞌ nbi tais je ninin, rarit namaik ꞌoemetan ma makrafuꞌ anbi bare naan. Sin on reꞌ kfuun reꞌ neu-mneman anbin neon goe tnanan amsaꞌ, reꞌ napenin hukun, he Uisneno ntao sin neu baer jes reꞌ meisꞌook tape, rarit sin namnekun nkonon nbin bare naan.

14 Naiꞌ Henok naan, sufaꞌ-kaꞌuf batan no hiutn ii, tsoiꞌ taꞌko kaꞌo Adam. In natoon nain tuaf human on reꞌ naan am nak,

“Hi mkius miit.

Hit Usiꞌ nkoen On neem nok In ameput sonaf neno tunan reꞌ nakniunꞌ ein.

Sin reꞌ naan mfau rutu, tar antea ka bisa tsoiꞌ tain sin fa.✡

15 In neem he nafeek areꞌ mansian ii sin rasin.

In of nakriraꞌ tuaf meseꞌ-meseꞌ sin saant ein ok-okeꞌ,

ma nakriraꞌ nain areꞌ rasi reꞌ ansaan ma nbeon,

In nfee hukun neu amaufiunt ein,

natuin sin uab amreꞌut neu Ne.”

16 Mansian ein reꞌ ia, suma nahini haa rais maꞌmunuꞌ ma matoes reꞌ ka natfeek fa. Sin nakuu tuaf piut-piut amsaꞌ. Sin ka ntoe natuin fa Uisneno In romin. Sin suma nroim natuin ahaa sin roimk ein kuuk. Sin uabk ein esan reꞌ suma naiks ok. Sin nromi haa reꞌ he saaꞌ-saaꞌ ate sin nhaken maat, he atoniꞌ nbaras sin natuin sin roimk ein kuuk.

Miteek ma mihakeꞌ hi ꞌmoinm ein ambi fatu ꞌsukiꞌ reꞌ naꞌko hi rais pirsait aꞌteeb akninuꞌ

17-18 Aok-bian manekat arki! Kais amnikan rais manbaꞌan reꞌ hit Usiꞌ Yesus Kristus In haef ein natoon nain sin neu ki nak, karu pah-pinan ia he namsoup goen ate, aratin ma asebuten sin of anboran. Sin nromin he naꞌreꞌuf ma nkanaꞌpaar Uisneno In romin, natuin sin roimk ein kuuk reꞌ ansaan ma nbeon.✡ 19 Tuaf ein reꞌ naan etan naan, oras ia. Sin reꞌ naan, esan reꞌ naꞌkokeꞌ nbin ia, naꞌkokeꞌ nbin nee, he nbatis ma nbetis ki. Sin iꞌmoink ein suma nahini haa reꞌ he natuin mansian ii in romin, natuin Asmaan Akniun ii, ka et fa sin neek ein.

20 Mes aok-bian arki! Hi ro he miteek ma mifenaꞌ hi ꞌmonim ambi fatu ꞌsukiꞌ reꞌ naꞌko hi rais pirsait aꞌteeb akninuꞌ. Ma karu hi mꞌonen ate, mituin saaꞌ reꞌ Asmaan Akniunꞌ ee nakriraꞌ ma natoon ee neu ki. 21 Mimnau, Uisneno anneek niis ki. Onaim ampanat hi tuam ein, ma mimnau In manekan naan. Ma hi ro he maran nok sabaar, ampao hit Usiꞌ Yesus Kristus, reꞌ nakriraꞌ In rais kasian neu ki, ma nfee ki ꞌmonit piut mok Uisneno.

22 Hi ro he mikriraꞌ hi neek kasian meu tuaf-tuaf reꞌ sin neek ein naꞌoin ein. 23 Hi ro he mturun ma mbaab tuaf-tuaf reꞌ anperluu Uisneno he nsoi nafetin sin, nahuum on reꞌ hi mheer mipoitan tuaf naꞌko ai pinaꞌ. Anmuiꞌ tuaf bian anteniꞌ reꞌ hi ro he mikriraꞌ hi nekam areokt ein meu sin. Mes ampaant om rek-reko! Natuin maski hi mkasian sin, mes hi ro he mmaiꞌnisin sin ꞌmoeꞌ amreuꞌt ein naan, nahuum on reꞌ hit tmaiꞌnisin tai-kroe ꞌoemetan.†

Naiꞌ Judas annonaꞌ apirsait ein he Uisneno anpafaꞌ ma npanat sin

24 Oras ia, hit tait pures-boꞌis ma mnaikas teu Uisneno!

Natuin In kuun es reꞌ bisa npafaꞌ ma npanat ki,

he hi kais mispae, mistuun ma mtaikoib.

Ma In kuun es reꞌ neik ki,

he hi mhake mbi Uisneno In human ma In matan,

fin In kuun es reꞌ nakninuꞌ ki,

es naꞌ hi ka mꞌoemeet fa goen.

Hi mkoen om iim meik huum kumani ma huum akmoe,

fin In mapinaꞌ-makrahaꞌ!

25 Suma Uisneno kuun,

es reꞌ anjair Usif batuur,

Suma In kuun es reꞌ bisa nsoi nafetin kit!

Rarit In npaek hit Usiꞌ Yesus Kristus,

he nsoi nafetin kit.

Onaim areꞌ kanan rais hormaat ii, tbaiseun ma tasaeb sin teu Ne.

Areꞌ rais mapinaꞌ-makrahaꞌ, Iin na.

In kuasa, koꞌu ma ꞌnae reꞌuf.

Ma In hak he naprenat,

naꞌko afi unuꞌ,

ntea oras, tabu ma eti ia,

tar antea nabar-baar.

Batuur on naan, tua!

Naꞌko kau,

Au, naiꞌ Judas, kau, tua.

✡ 1:1 Naiꞌ Mateos 13:55, Naiꞌ Markus 6:3

✡ 1:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 12:51, Surat Sensus 14:29-30

✡ 1:7 Retaꞌ Ahun-hunut 19:1-24

✡ 1:9 Naiꞌ Danial 10:13,21, 12:1, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 12:7, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 34:6, Naiꞌ Sakarias 3:2

✡ 1:11 Retaꞌ Ahun-hunut 4:3-8, Surat Sensus 22:1-35, 16:1-35

* 1:12 Uab Yunani anbi reꞌ ia, in oetn ii bisa humaꞌ nua. Naiꞌ Judas nataibaꞌ amaufinut nok “faut putuk”. Es anteniꞌ in nataibaꞌ sin nok “noda reꞌ anꞌoemetab”.

✡ 1:14 Retaꞌ Ahun-hunut 5:18,21-24

✡ 1:17-18 2 Naiꞌ Petrus 3:3

† 1:23 Uab Yunani anbi reꞌ ia nak, “Kais amreoꞌ sin baur ꞌoemetan.” Uab reꞌ ia on reꞌ bainesiꞌ reꞌ in oetn ii nak, “Sin iꞌmoink ein reꞌ maufinun naan, ma sin noink ein naan, kais annonos ma nnoman ki.”

Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis anmatoom nok

saaꞌ reꞌ of he njari nbi neon amsoput tar antea oras anjair

Pah-Pinan Mamaas Feꞌu

1

1-2 Tabe ma haan buseet naꞌko au, naiꞌ Yohanis kau, es reꞌ Yesus Kristus In aan renuꞌ-aan rekaꞌ.

Au ꞌtui ꞌbi surat reꞌ ia, anmatoom nok saaꞌ-saaꞌ reꞌ of he njarin. Au upein rasin naan on nai: Uisneno neikn On es anpukai sin ma natoon sin neu Yesus Kristus. Onaim Uisneno nreun Naiꞌ Yesus he natoon neu In aan renuꞌ-aan rekaꞌ sin. Rarit Naiꞌ Yesus anreun In ameupt es naꞌko sonaf neno tunan, he nnao nfei ma nakriraꞌ rasin ia ok-okeꞌ neu kau, he au ꞌtui ꞌain sin. Fin ka ꞌroo fa ntein ate, rasin reꞌ ia ok-okeꞌ ro he njarin. Onaim hi ro he mneen mirek-rekoꞌ Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ Naiꞌ Yesus natoon anrair je.

3 Areꞌ tuaf ein ok-okeꞌ reꞌ anresan tuis ein reꞌ ia tar antea tuaf bian annenan amsaꞌ, sin nꞌua rekon. Ma tuaf reꞌ natniin tuis ia in hanan, ma nmoeꞌ natuin in rais manbasan, sin nꞌua rekon amsaꞌ. Fin in oras naan he npaumak-maak he neem een.

Naiꞌ Yohanis anfee tabe ma haan buseet neu jemaꞌat hiut et propinsi Asia

4 Tabe ma haan buseet naꞌko kau ꞌeu Uisneno In jemaꞌat hiut etan propinsi Asia.

Au ꞌtoit he Uisneno nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, he hi bisa mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. Fin naꞌko unuꞌ te, Uisneno nain, tar ntea oras ia, ma tar antea nabar-baar. Au ꞌtoti msaꞌ he In Asmaan Akninuꞌ nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, he hi bisa mmoni mbi mamut ma ao-minaꞌ. Au ꞌkius Asmaan Akninuꞌ naan, nahuum on reꞌ smanaf hiut reꞌ anbaisenun neu Uisneno In aꞌtoko prenat.* ✡ 5 Au ꞌtoti msaꞌ he Yesus Kristus nakriraꞌ In nekan arekot neu ki, he hi bisa mmoni mbi mamut, rameꞌ es nok es, ma taininaꞌ. In naꞌuab piut-piut ma maat-maat anmatoom nok saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno natoon neu Ne. Unuꞌ te, In nmaet batuur-batuur, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee, he In njair tua unu reꞌ anmoni nfain naꞌko ꞌmaten. In anjair Aꞌnaak Usif amsaꞌ neu areꞌ kanan usif anbi pah-pinan.

Natuin Naiꞌ Yesus anneek kit, es naan ate In natꞌopab In naaꞌ ee nasai neu kit. Nok ranan In aꞌmaten naan, In anfei ranan he nsoi nafetin naan kit naꞌko hit saant ein sin kuasan.✡ 6 Rarit In nait nanaib kit atjair In too ngguin, maut he hit tmeup teu In Amaf, Amaꞌ Uisneno. Yesus Kristus ro mapinaꞌ-makrahaꞌ, ma In kuasa naan ka natfeek niit fa. Batuur, tua!✡

7 Onaim amkius mirek-rekoꞌ! Oras ia, Naiꞌ Yesus ma In Amaf etan sonaf neno tunan. Mes ka ꞌroo fa te, In nsaun neem anbi nope. Mansian pah-pinan ia ok-okeꞌ of niit Ee. On naan amsaꞌ neu tuaf reꞌ sin napau Goe afi unuꞌ. Onaim areꞌ uuf ma pah nbin pah-pinan ia nmeiꞌ jok ma ankaen pin-piuns ein, natuin sin nahiin Je. Rasin reꞌ ia ok-okeꞌ ro he njarin batuur-batuur. Namneo on naan, tua!✡

8 Uisneno nak,

“Au reꞌ ia,

Alfa ntea Omega.

Au reꞌ ia,

A ntea Z.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii, sin naꞌuun ma naꞌbaꞌan naꞌko Kau,

anmurai naꞌko ahunut tar antea amunit.

Au es reꞌ ꞌbi ꞌain ia naꞌko unuꞌ.

Au es reꞌ oras ia.

Au es reꞌ ꞌbi oras amnemat tar antea nabar-baar.

Fin Au kuuk es reꞌ akuaas reꞌuf!”✡

Naiꞌ Yohanis niit Mansian Batuur-Batuur

9 Natuin hit ar-arkit atpirsai ok-okeꞌ tak, Naiꞌ Yesus naan hit Usif, es naan ate, au ꞌjair hi aok-bian. Anmuiꞌ tuaf bian natoꞌon, natuin hit tatuin Naiꞌ Yesus, onaim sin nhaꞌmuiꞌ kit ok-okeꞌ. Mes Naiꞌ Yesus anhaꞌtanin nrair hit nekak, he hit bisa taran ma ttahan piut-piut. Natuin au utoon urair ꞌeu tuaf-tuaf anmatoom nok Uisneno In Kabin ma Prenat, ma unoniꞌ anmatoom nok Naiꞌ Yesus, anmuiꞌ tuaf reꞌ nsaken. Etun oras ia sin nheek kau ma nporin kau neu puru reꞌ ia, kaan ee Patmos. 10 Neot es, nateef nok neon onen, Uisneno In Asmanan neman kau. Nok askeken ate, au ꞌneen hanaf es maꞌtain besi neem naꞌko au kotik. In haan ee nahuum on reꞌ haan toꞌis. 11 Hanaf naan anreek kau mnak, “Yohanis! Au he ukriraꞌ ko rais jes. Saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho miit sin, ho ro he mtui sin. Rarit ho msonuꞌ sin meu jemaꞌat hiut, esan reꞌ jemaaꞌt ein abitan kota Efesus, kota Smirna, kota Pergamus, kota Tiatira, kota Sardis, kota Filadelfia, ma kota Laodikia.”

12 Au ꞌneen on naan ate, au ꞌniik he uhiin ꞌak sekau es reꞌ naꞌuab nok kau. Mes au ꞌiit ahaa pauk anaꞌ hiut, reꞌ nateek sin anbin paku ꞌtokof naꞌko noni mnatuꞌ. 13 Ma Atoniꞌ es anhake nbi pakun naan sin atnaank ein. In maasn ee Mansian Batuur-Batuur. In npaek baru mnaun es, reꞌ in amnaun ee ntean in haen, ma nasaah pouk noin jes. Poꞌuk naan napeo goe npeoꞌ in aꞌbasan.✡ 14 In aꞌnaak fuun ein muit okas.† In maatk ein npinan on reꞌ ai.✡ 15 In haek ein, anpinan on reꞌ beis meꞌe reꞌ atuut beisn ee nout goe ma meeꞌ rare. In haan ee, naꞌruꞌu on reꞌ oe ꞌboniꞌ.✡ 16 Anbi in aꞌniman aꞌneꞌu, in nnaaꞌ kfuun hiut. Suin es ꞌaikaf nua anpoi naꞌko In fefan. In huumn ee npiin on reꞌ manas.

17 Oras au ꞌiit Atoniꞌ naan, au ꞌtaikoib on reꞌ atua-mafut, anbi In haen. Mes in nreok kau neik In aꞌniman aꞌneꞌu, rarit In naꞌuab am nak, “Anah! Kais mumtau! Natuin areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii sin naꞌuun ma naꞌbaꞌan naꞌko Kau, nmurai naꞌko ahunut tar antea amunit.✡ 18 Unuꞌ te, Au ꞌmaet, mes oras ia ho miit kuum! Au ꞌmoni ꞌfain, ma Au of aꞌmoin piut tar antea nabar-baar. Au es reꞌ anaaꞌ ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe, reꞌ bisa ꞌreut ma ꞌfoe bare neu amaets ein, he umonib ufaniꞌ sin. 19 Ho ro he mtui areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ho miit sin oras ia, ma mtui saaꞌ-saaꞌ reꞌ of he njarin. 20 Au utoon ꞌain ko in aꞌmoufn ii on nai: pauk noin hiut ein naan, in aꞌmoufn ii, jemaꞌat hiut. Ma kfuu hiut ein reꞌ ho miit sin anbin Au ꞌnimak aꞌneꞌu, es reꞌ ameput neno tunan tuaf hiut reꞌ neikin hanaf naꞌkon Uisneno neu jemaꞌat hiut reꞌ naan.”

2

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Efesus

1 Rarit Mansian Batuur-Batuur naan naprenat kau mnak, “Yohanis, ho ro he mtui surat noo goes. In haan ee, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Efesus:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau. Au es aꞌnaaꞌ kfuun hiut etan Au ꞌnimak aꞌneꞌu. Au es aꞌnao ꞌfuun utef-tefan ma ꞌnoon pauk noni fuaꞌ hiut ein naan meseꞌ-meseꞌ. Amneen Au uabak reꞌ ia.

2 Au ꞌiit urair hi ꞌmonim ambi kota Efesus ꞌak, hi mmeup maꞌtaniꞌ piut-piut meu Uisneno. Karu anmuiꞌ atoin maufinu nbi hi tnaanm ein naan, hi ka mkonan sin fa. Karu anmuiꞌ tuaf neem he nputa-kriu ki mnak, in reꞌ naan Uisneno In haef, hi ro miprikas ma mtae mirek-rekoꞌ in aꞌmonin naan, he hi mihiin je mmak atoin saaꞌ na es reꞌ naan mansian aputa-kriut, aiꞌ kaah. Rarit hi mtitar ma mtoork ee, he ka mitniin ee fa. 3 Maski atoniꞌ nasusab ki natuin hi mpirsai meu Kau, mes hi maran piut, ma ka mtet-koit fa.

4 Mes Au ꞌkius, hi mmoufu mbi rais jes. Natuin afi unuꞌ, oras hi feꞌ mmurai mpirsai meu Kau, hi mmaneek es nok es. Mes oras ia, hi ka on fa nana goen antein. 5 Onaim hi ro he mimnau oras unuꞌ naan. Fin oras ia, hi miꞌroo miꞌko ꞌmoꞌet unuꞌ reꞌ naan. Es naan ate, hi ro he miꞌpiis nai miꞌko hi sanat reꞌ ia, he mfani mmaneek on reꞌ neno unuꞌ naan. Karu ka on naan fa te, of Au ꞌfain ꞌuum ꞌait ufaniꞌ pauk noni naꞌko ki. 6 Mes Au neek ii nmariin akreꞌo, natuin hi mtitar mipasib naiꞌ Nikolas in noinꞌ ein, reꞌ in atoup noinꞌ ein anmoeꞌ natuin ee. Au ꞌtitar upasib amsaꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin.*

7 Amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon neu In jemaaꞌt ein. Sekau naran ma natuin Kau tar antea in nmaet, Au of aꞌfee ne mainuan, he naah hau fuaꞌ reꞌ anbi Uisneno In poꞌon. Fin sekau naah hau fuaꞌ naan ate, in napeni ꞌmonit batuur reꞌ ka natfeek fa.’ ”✡

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Smirna

8 Rarit Mansian Batuur-Batuur naan antuut antein In uaban naan am nak, “Yohanis, oras ia ho ro he mtui surat es anteniꞌ. In haan ee, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Smirna:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau. Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii sin naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Kau, anmurai naꞌko ahunut tar antea amunit. Unuꞌ te, Au ꞌmaet, mes oras ia, Au ꞌmoni ꞌfain. Onaim amneen Au uabak reꞌ ia.✡

9 Au ꞌiit urair hi ꞌmonim reꞌ amsuus mbi kota Smirna. Tatuin mansian ite, hi reꞌ ia atoin amaꞌmuꞌit. Te kaah, natuin Uisneno te, hi amuꞌit ki. Anmuiꞌ tuaf reꞌ anmanakuꞌ mnak In reꞌ naan Uisneno Iin ja, reꞌ naꞌuab naꞌreꞌuf hi kanam areokt ein. Te kaah, sin reꞌ naan, ka Uisneno Iin na fa. Sin on reꞌ jemaꞌat es, reꞌ natun-tuin ahaa niutn ee sin aꞌnakat. 10 Onaim amneen mirek-rekoꞌ! Hi kais mimtau, oras hi mipein susat feꞌ. Asar hi mihiin mak, niutn ee sin aꞌnaakt ee, naim tuaf he nheek sin, ma nataam bian neun bui tar antea neno boꞌes. In sairt ii nak, he hi mkoit Kau. Maski sin he nroor niis ki, mes hi kais amnikan Kau. Fin sekau-sekau naran ma natuin Kau tar antea in nmaet, Au of aꞌbaras aꞌfee ne upan, he in nmoin nabar-baar nok Kau.

11 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee he natoon neu In jemaaꞌt ein. Sekau reꞌ naran ma natuin Kau tar antea in nmaet, in ka napein fa haꞌmuꞌit anbi tais ai maputuꞌ reꞌ anpiin nabar-baar. Nok ranan naan, in ka nmaet fa no nua.’ ”✡

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Pergamus

12 Onaim Mansian Batuur-Batuur naan antuut antein In uaban naan am nak, “Yohanis, oras ia ho ro he mtui surat es antein. Surat naan in haan ii, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Pergamus:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau. Au es aꞌnaaꞌ suin ꞌaik nuaꞌ. Amneen Au uabak reꞌ ia.

13 Au uhini ꞌrair hi abitan kota Pergamus naan. Anaaꞌ aprenat anbi naan es reꞌ nitu ꞌnakaf. Maski on naan amsaꞌ, hi mnaaꞌ miher-heran Au kanak ma mpirsai Kau piut-piut. Unuꞌ te, Au tuaf es anbi naan, kaan ee naiꞌ Antipas. In nanoniꞌ namneo anmatoom nok Au raan aꞌhonis, mes sin nroor naꞌmate. Maski on naan amsaꞌ, mes hi ka misuan Kau fa.

14 Mes Au ꞌiit ꞌak, hi mmoufu mbi rais jes aꞌnua. Anmuiꞌ tuaf naꞌko ki reꞌ nroim he natuin Balaam in nonin. Unuꞌ te, Balaam nanoniꞌ naiꞌ Barak he naꞌokiꞌ atoin Israelas sin, tar antea sin ntanhai Uisneno In romin. In naꞌokiꞌ sin he sin nokan nfuan, ma nahan mnaah fuat, ma nnao nmakaken nok tuaf reꞌ sin ka moen ein fa, aiꞌ sin ka feek ein fa.✡ 15 Anmuiꞌ tuaf fauk naꞌko ki, reꞌ natuin naiꞌ Nikolas in nonin.✡ 16 Onaim hi ro he misnaas miꞌko hi saant ein naan. Karu kaah, ka ꞌroo fa te, Au ꞌuum aꞌkeoꞌ ki ꞌeik uab ꞌaikan, reꞌ nꞌoet ki nahuum on reꞌ suniꞌ.

17 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon ee neu In jemaaꞌt ein. Sekau reꞌ naran ma natuin Kau tar antea in nmaet, Au of aꞌfee ne utunuꞌ manna naꞌko sonaf neno tunan he nbukae. Utunuꞌ naan naperaꞌ narek-reokꞌ ee. Au ꞌfee ne faut muit es amsaꞌ, reꞌ matuꞌi in kaan feꞌu. Suma in tuan aa kuun es reꞌ nahiin kanaf naan, mes tuaf bian ka nahiin je fa.’ ”✡

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Tiatira

18 Rarit Mansian Batuur-Batuur naan antuut antein In uaban naan am nak, “Yohanis, oras ia ho ro he mtui surat es antein. Surat naan in haan ii, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Tiatira:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau, es reꞌ Uisneno In Anah! Au maatk ein anpinan on reꞌ ai, ma au haek ein npiin meꞌe on reꞌ beis meꞌe amsaꞌ, reꞌ atoniꞌ nout goe et ai. Amneen Au uabak reꞌ ia.

19 Au ꞌiit urair hi ꞌmoinm ein naan. Hi mneek Kau batuur-batuur, ma mpirsai Kau nok maꞌtaniꞌ. Hi mituin Au prenat piut-piut he mtuthae tuaf. Maski atoniꞌ nhaꞌmuiꞌ ki msaꞌ, hi maran piut-piut. Au uhini msaꞌ ꞌak, oras ia hi mmeup maꞌtaniꞌ nneis antein meu Kau.

20 Mes hi mmoufu mbi rais jes: hi mtoup bi Isabeel, reꞌ naikas in tuan ee mnak, Uisneno In mafefaꞌ. Rarit hi mkoon ee he in nanoniꞌ nsaan neu Au ngguin. Natuin in noniꞌ reꞌ naꞌeꞌob naan, es Au ngguin, nahan amnaah fuat. Ma sin imsaꞌ nmakaken nok tuaf reꞌ sin ka moen ein fa, aiꞌ sin ka feek ein fa. 21 Au ukain bifee naan fani-fani, he in nasaitan in sanat naan. Mes in ka nroim fa.

22 Onaim amkius mirek-rekoꞌ. Fin oras ia Au ufeek aꞌrair, he ꞌhuukn ee ꞌpaek menas huum es, tar antea in ka nsaun naan fa naꞌko in harak. On naan amsaꞌ sin ar-arsin reꞌ anmakaken nok ne. Karu sin ka nasaitan fa bifee maufinu naan ate, ka ꞌroo fa te, Au ꞌhukun sin amsaꞌ. 23 Au of uꞌmaet bifee maufinu naan in aanh ein. Nok ranan naan, hi ok-okeꞌ reꞌ apirsait ki mihini mmak, Au uhiin mansian ein sin neek ein. Ma Au of aꞌbaras amsaꞌ ꞌeu ki, utuin saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ-moꞌe.✡

24 Mes hi bian reꞌ abitan Tiatira naan, hi ka mituin fa bifee maufinu naan in nonin amreꞌut naan. Natuin hi mtitar mipasib noniꞌ reꞌ maꞌnifaꞌ naan, reꞌ sin nteek ee nak, ‘niut reꞌuf in noin meisꞌokan’. Nok ranan naan, Au ka ukain aꞌtein ki fa, 25 asar hi mnaaꞌ miher-heran hi rais pirsait, tar antea Au ꞌfain ꞌuum. 26-28 Sekau reꞌ naran ma natuin Kau tar antea nmaet, Au of aꞌfee ne kuasa. Kuasa naan maꞌtaniꞌ, on reꞌ Au upein je naꞌko Au Amaꞌ, he uprenat uuf-uuf anbi pah-pinan nok aꞌniim maputuꞌ. Karu anmuiꞌ tuaf anraabn ee, in of antuut nakratiꞌ sin, on reꞌ tapeeꞌ aꞌnai afu.✡ Au of aꞌfee ki kfuu faif nome amsaꞌ.

29 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon ee neu In jemaaꞌt ein.’ ”

3

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Sardis

1 Onaim Mansian Batuur-Batuur naan, antuut antein In hanan am nak, “Yohanis, oras ia ho ro he mtui surat bian anteniꞌ, reꞌ in haan ee, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Sardis:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau. Uisneno In Asmaan ee, et Au. Asmanaf naan, masaf hiut. Au es reꞌ aꞌnaaꞌ kfuun hiut anbin Au ꞌnimak. Amneen Au uabak reꞌ ia.

Au ꞌiit urair hi ꞌmoꞌem ambi Sardis. Anmuiꞌ tuaf reꞌ nak, hi mmoin batuur-batuur mituin Au romik. Te kaah, hi on reꞌ ka mmuiꞌ fa ꞌmonif. 2 Onaim amfeen nai! Amhaꞌtain hi pirsait naan reꞌ he noi namneuk naan. Fin Au ꞌparikas urair saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ je naan, mes ka tiit fa meseꞌ msaꞌ reꞌ masoꞌik anbi Uisneno In human ma In matan. 3 Onaim kais amnikan noin amneot ein reꞌ hi mneen ma mtoupu mrair sin naꞌko afi unuꞌ. Mituin batuur-batuur Uisneno In romin, ma misaitan hi saant ein he mtebi mfain ma mituin Uisneno. Karu hi ka miskeek fa he mmoeꞌ mituin on naan ate, nok askeken ate, of Au ꞌuum on reꞌ abakat reꞌ hi ka mitenab maan ee fa.✡

4 Mes anmuiꞌ tuaf bian naꞌko ki abitan Sardis, reꞌ anmonin nok neek amneꞌo, nahuum on reꞌ tuaf ka nꞌoemetab fa in paken. Natuin sin nmonin nok neek amneꞌo, onaim sin of annaon nabuan nok Kau, anpaken paek mutiꞌ. 5 Sekau naran ma natuin Kau tar antea nmaet, in of anpaek paek mutiꞌ. Au ka ꞌnoes fa in kanan naꞌko surat reꞌ matuꞌi naheun nok kanaf naꞌko tuaf-tuaf reꞌ anmonin nabar-baar nok Uisneno. Au of aꞌmanakuꞌ msaꞌ ꞌbi Au Amaꞌ In human ma In matan, ma Amaꞌ In ameput sonaf neno tunan, nak in reꞌ naan, Au ngguin.✡

6 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon neu In jemaaꞌt ein.’ ”

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Filadelfia

7 Rarit Mansian Batuur-Batuur naan ntuut antein In uaban am nak, “Yohanis. Oras ia, ho ro he mtui surat es antein. In haan ee, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Filadelfia:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau. Au reꞌ ia, Tuaf Akninuꞌ ma Batuur. Au es reꞌ aꞌnaaꞌ usif naiꞌ Daut in aꞌretu ꞌfoꞌe. Karu Au usoin enoꞌ, ka tiit fa tuaf reꞌ bisa naꞌeek. Karu Au uꞌeek, ka tiit fa tuaf reꞌ bisa nasoin.✡

8 Au uhiin areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin naan. Au uhini msaꞌ ꞌak, hi kaanm ein ka mateek ein fa. Maski on naan amsaꞌ, mes hi ka misuan Kau fa, ma hi mituin Au noin ii piut. Mimnau mirek-rekoꞌ, Au usoit aꞌrair enoꞌ ꞌeu ki, onaim ka tiit fa tuaf reꞌ bisa naꞌeek.

9 Amneen mirek-rekoꞌ! Anmuiꞌ tuaf reꞌ napoi mnak, sin reꞌ naan Uisneno In amneot ein. Te kaah, sin reꞌ naan aputa-kriut ein reꞌ natun-tuin ahaa nitu ꞌnakaf. Mes hi of miit kiim! Fin Au of aꞌmoeꞌ sin tar antea sin nriꞌtuun anbin hi humam ma hi matam, rarit anmanauk ein am nak, Au ro ꞌneek ki.✡ 10 Natuin hi mituin amrair Au prenat, maran ma mituin Kau piut, onaim Au of aꞌpafaꞌ ma ꞌpanat ki uꞌko haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat, reꞌ Uisneno he nasaunt ee neem, he nsuuꞌ ma nꞌui mansian ok-okeꞌ nbi pah-pinan ia.

11 Ka ꞌroo fa te, Au ꞌfain ꞌuum. Onaim amnaaꞌ miher-heran Au noniꞌ reꞌ hi mneen ma mtoup sin afi unuꞌ naan. Fin kas-kais anmuiꞌ tuaf reꞌ antetak naan upan reꞌ Uisneno he nfee je neu ki. 12 Sekau naran piut ma natuin Kau tar antea in nmaet, in of natua nabar-baar nok Uisneno, nahuum on reꞌ nii ainaf reꞌ nseen on anbi Uisneno In Umi. Au of aꞌtui Au Usiꞌ In kanan, ma kanaf naꞌko Uisneno In kota, anbi tuaf naan in aon. Kota naan, sin nteek ee nak, ‘Yerusalem Feꞌu’, reꞌ Uisneno of nasaunt ee neem naꞌko sonaf neno tunan. Ma Au of aꞌtui Au kanak feꞌu msaꞌ aꞌbi tuaf naan in aon.✡

13 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon ee neu In jemaaꞌt ein.’ ”

Usif Yesus anfee haan manbasan neu jemaꞌat anbi kota Laodikia

14 Onaim Mansian Batuur-Batuur naan antuut antein in uaban naan am nak, “Yohanis. Oras ia ho ro he mtui surat amunit. In haan ee, on nai:

‘Neu jemaꞌat abitan kota Laodikia:

Surat reꞌ ia, naꞌko Au, Naiꞌ Yesus Kau, reꞌ sin nteek Ee nak, ‘Ro Batuur’. Au reꞌ ia, uꞌuab namneo ma namnoon Uisneno In Kabin ma Prenat piut-piut. Ma areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nmoeꞌ sin naan, naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Kau.✡

15 Au ꞌiit aꞌrair saaꞌ-saaꞌ reꞌ hi mmoeꞌ sin mbi kota Laodikia. Mes hi on meeꞌ? Maputuꞌ, kahaf. Mainikin, kaah fa msaꞌ. Karu maputuꞌ te, maputuꞌ batuur-batuur! Karu mainikin ate, mainikin batuur-batuur! 16 Mes natuin hi nekam naan stenaꞌ-stenaꞌ, Au of aꞌpuran upoit ki uꞌko Au fefak, on reꞌ taroon.

17 Hi miꞌuab meik haan beꞌo mmak, ‘Hit reꞌ ia, atoin amuꞌit. Hit tmoin rek-reko, ka tperluu fa saaꞌ-saaꞌ antein!’ Te kaah, hi neekm ein naan nameisꞌook, tar antea hi ka mihiin fa mee es reꞌ reko. Etun hi mjair on reꞌ atoin amaꞌmuꞌit ma mꞌaaf aah. 18 Onaim reko nneis hi iim he msoos maan noni mnaut afaꞌ naꞌko Kau, maut he hi mjair tuaf reꞌ batuur-batuur amuꞌit. Ma msoos maan paek muit okas, mpaek he miꞌkoroꞌ hi reuꞌf aan. Ma amsoos reꞌu neu hi maatm ein, maut he hi miit amfain nok akninuꞌ.

19 Karu tuaf reꞌ Au ꞌneek ee anmoꞌe nsaan, Au ukain ma ꞌhukun sin, maut he sin njarin reko. Onaim hi ro he mineo hi neekm ein naan, he hi batuur-batuur mituin Kau nok makoe reko.✡

20 Amneen mirek-rekoꞌ, natuin Au ꞌhake ꞌrair et enoꞌ, ma Au ꞌhaman piut he ꞌtaam. Karu anmuiꞌ tuaf anneen Au hanak, rarit in neem nasoitan enoꞌ, Au of aꞌtaam, ma ꞌbukae buꞌ-bua ꞌok ne. 21 Sekau reꞌ naran ma natuin Kau tar antea in nmaet, Au of aꞌfee ne hak, he ntook ma naprenat nok Kau. Natuin Au ꞌaran ma utuin Au Amaꞌ amsaꞌ, etun oras ia Au ꞌtook ma uprenat ꞌok Ne.

22 Onaim amneen mirek-rekoꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno In Asmaan ee natoon ee neu In jemaaꞌt ein.’ ”

4

Sin naꞌbesan neu Uisneno anbi sonaf neno tunan

1 Mansian Batuur-Batuur naan naꞌuab anrair In haan manbasan neun jemaꞌat hiut ein on naan ate, Uisneno nakriraꞌ kau rasi bian anteniꞌ. Nok askeken ate, au ꞌiit eon es masoit et sonaf neno tunan. Rarit au ꞌneen tuaf naan reꞌ in haan ee on reꞌ toꞌis, naꞌuab am nak, “Amsae uum meu ia, he au uꞌitab ko, areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ of he njair.”

2 Oras naan, Uisneno In Asmaan ee nait neik kau ꞌsae ꞌeu sonaf neno tunan. Nok askeken ate, au ꞌiit aꞌtoko prenat, ma nmuiꞌ tuaf antoko nbi na. 3 In masnaaf mamateꞌ ma meꞌe, on reꞌ faut arimat reꞌ maꞌosaꞌ, reꞌ sin nteek ee nak, yaspis ma sardius. Anmuiꞌ enous es, anfuun naan aꞌtoko prenat naan. In asnaaf ee mamateꞌ on reꞌ faut arimat samrut.✡ 4 Anbi bare naan, anmuꞌi ꞌtoko prenat manaꞌ boꞌ nua mhaa reꞌ aanꞌ-aanꞌ ein, sin nfuun naan aꞌtokoꞌ naan. Anmuiꞌ naan amnasit tuaf boꞌ nua mhaa ntokon nbin aꞌtook ein naan. Sin arsin anpaken paek mutiꞌ, ma naꞌsoeb ein aꞌsobe prenat reꞌ anmoeꞌ je naꞌko noin-moroꞌ. 5 Anmuiꞌ rimat reꞌ npiin anpoin naꞌko ꞌtoko prenat reꞌ abit atnaan ee, ma ꞌroots ee ꞌpuun ee nanoon. Anmuiꞌ obor hiut reꞌ anpinan npoin naꞌkon aꞌtoko prenat naan in matan. Sin arsin reꞌ naan, nahuum on reꞌ Uisneno In Asmaan ee reꞌ nmuiꞌ masaf hiut.✡ 6 Anbi ꞌtoko prenat naan in matan, au ꞌiit on reꞌ oe tasi. Oe tasi naan kniun ii on reꞌ ninu.

Rarit au ꞌiit muꞌit haa reꞌ maꞌtain bes-besin, nfuun naan aꞌtokoꞌ naan. Sin aok ein naheun nok mataf. Sin reꞌ naan, Uisneno In muiꞌt ein reꞌ ntuthae Je.✡

7 Muꞌit ahuunt ee, in huumn ee, on reꞌ meoꞌ-roiꞌ singa. No nuan ii, on reꞌ bijae keso. No teun ii, on reꞌ mansian. Ma no haan ii on reꞌ kor-garuda natpeen.* ✡ 8 Muiꞌ haaꞌ ein naan, es-es ate, maninif nee. Anbi niinf ein naan koti-mnaan, naheun nok mataf. Fai-manas sin nsiin piut-piut am nak,

“Hai mboꞌis miꞌnaeb Uisneno!

Hai maikas ma miꞌratan Uisneno In kanan!

Uisneno naan, akniun ii kah een!

Uisneno naan, In kuasan maꞌtain besi.

Uisneno nbi nain naa, naꞌko un-unuꞌ.

Uisneno nbi ia, oras ma eti ia.

Ma Uisneno reꞌ tar antea nabar-baar.”✡

9 Nok siit on reꞌ naan, sin nsiin ma nboꞌis Uisneno, ma nasaeb ein makasi neu Ne, natuin In ntoko nbi ꞌtoko prenat, ma In reꞌ nbi nain ia piut-piut tar antea nabar-baar. Oras sin nsiin, 10 amnasit tuaf boꞌ nua mhaaꞌ ein naan anriꞌtuun nbin Uisneno In human ma In matan. Ma Uisneno antoko nbi ꞌtoko prenat. Sin nseeꞌ nain sin aꞌsobe preent ein, rarit sin natunuꞌ sin nbi In aꞌtoko prenat naan in matan, ma naꞌbesan neu Ne, reꞌ nabar-baar Kuun. Rarit sin npures ma nboꞌis Uisneno mnak,

11 “Koi, Uisneno!

Hai mboꞌis ma miꞌnaeb Uisneno!

Hai maikas ma miꞌratan Uisneno Ho kanam.

Uisneno Ko, hai Usiꞌ.

Uisneno Ko, hai Uisneon goa!

Uisneno kuun ro es ansium ma ntoup hai siit pures-boꞌis.

Uisneno kuun ro es ansium ma ntoup hai rais hormaat.

Natuin Uisneno kuun ro es akuaas reꞌuf.

Ma Uisneno kuun ro es maꞌtain isat.

Uisneno kuun es reꞌ anmoeꞌ ma npakae areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii okeꞌ.

Uisneno kuun es reꞌ namonib ma natorob areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii okeꞌ.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ ia,

anjarin nrarin, natuin Uisneno nmoeꞌ ma npakae sin.

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ anmonin,

masnasaꞌ natuin Uisneno kuun es annonaꞌ ma nfee.”

5

Suur manunuꞌ reꞌ maꞌretuꞌ mates

1 Rarit au ꞌkisu ꞌteniꞌ ꞌeu Atoniꞌ reꞌ antoko nbi ꞌtoko prenat naan. In nnaaꞌ suur manunuꞌ es anbi In aꞌniman aꞌneꞌu. Surat naan, matuꞌi koti-mmaat. Sin naꞌretuꞌ niis surat naan, nbi bare hiut.✡

2 Rarit au ꞌiit ameput es naꞌko sonaf neno tunan, reꞌ maꞌtain besi. In nataan neik haan maꞌtaniꞌ mnak, “Sekau es reꞌ nmuiꞌ hak he nfei surat naan in aꞌretun, ma nrees surat naan in afan?” 3 In nataan on naan, mes sin ka napein fa tuaf meseꞌ msaꞌ reꞌ nmuiꞌ hak he nfei surat naan, ma nrees in afan. Anbi sonaf neno tunan, aiꞌ anbi pah-pinan, ka tiit fa tuaf meseꞌ msaꞌ reꞌ anmuiꞌ hak. Abitan amaets ein sin bare ꞌmaten amsaꞌ, ka nmuꞌif. 4 Aꞌkius on naan ate, au ꞌkae ꞌmat-maet, natuin ka tiit fa tuaf meseꞌ amsaꞌ reꞌ anmuiꞌ hak, he bisa nfei surat naan ma nrees in afan. 5 Rarit tuaf es naꞌko amnasit boꞌ nua mhaaꞌ ein naan, naꞌuab neu kau mnak, “Hoe, baꞌe! Kais amkae. Fin usif naiꞌ Daut in sufan es maꞌtain besi, sin nteek ee nak, ‘Singa naꞌko uuf naiꞌ Yahuda’. In npekes nakrat-ratiꞌ areꞌ amreuꞌt ein okeꞌ. Onaim In naꞌ nmuiꞌ hak he bisa nfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe naꞌko surat naan, ma nrees in afan.”✡

6 Au ꞌneen on naan ate, au ꞌiit ꞌBib-kaes Anaꞌ es anhake nbi muiꞌ haa maꞌtain ein naan sin atnaank ein, ma amnasit boꞌ nua mhaaꞌ ein reꞌ antokon nfuun naan ꞌtoko prenat naan. ꞌBib-kaes Anaꞌ naan, on reꞌ nroor niit ee. In suunk ein manaꞌ hiut, ma In maatk ein fuaꞌ hiut. In matan fuan fuaꞌ hiut naan, nahuum on reꞌ In Asmaan ee mamasaf hiut, reꞌ In nreek anrair sin ntaman neun pah-pinan tuuk am tuuk.✡ 7 Rarit au ꞌiit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan annao neu Atoniꞌ reꞌ antook et aꞌtoko prenat, ma nait suur manunuꞌ naan, naꞌko Atoniꞌ naan In aꞌniman aꞌneꞌu.

8 Oras ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nait je te, muiꞌ haaꞌ ein reꞌ maꞌtain besin naan, nok amnasit boꞌ nua mhaa, nriꞌtuun ma naꞌbesan anbi In human ma In matan. Sin arsin meseꞌ-meseꞌ annaꞌan baer musiik on reꞌ aꞌreuk sasando, ma aꞌpika-kbuub noin moroꞌ es, reꞌ matuaꞌ nok kemenyaan reꞌ sin nout goe he nfoo menin. Kemenyaan foo meniꞌ naan, es reꞌ areꞌ oen ein naꞌkon Uisneno Iin na.✡ 9 Rarit sin arsin ansiin sii feuꞌ goes, am nak:

“ꞌBib-kaes Anaꞌ ia kuun, es reꞌ pantas he ntoup suur manunuꞌ naan.

ꞌBib-kaes Anaꞌ ia kuun, es reꞌ nmuiꞌ hak he nfei surat naan in aꞌretu ꞌfoꞌe.

Fin In ntoupu nrair ꞌroro ꞌmaten.

Rarit Uisneno npaek In naaꞌ asait naan,

he nsoi nafetin naan mansian ein naꞌkon areꞌ kanan pah ma uuf,

maut he sin bian bisa njarin Uisneno Iin na.

Nok ranan naan, mansian naꞌkon areꞌ kanan uab ma pah,

bisa njarin Uisneno In nonot-asar sin.✡

10 ꞌBib-kaes Anaꞌ reꞌ ia, nbubun ma nkaububuꞌ sin arsin,

anjarin uuf ma pah meseꞌ.

ꞌBib-kaes Anaꞌ reꞌ ia, npiir ma nbeti nrair sin,

he njarin Uisneno In tua ameupt ein.

Sin of annaꞌan aprenat anbin pah-pinan ia.

Sin of anbirun ma ntainaunun neun Uisneno nbin pah-pinan ia.”✡

11 Rarit au ꞌait matak, onaim au ꞌneen hanaf kouꞌ goes. Onaim au ꞌkius muiꞌ haa maꞌtain ein naan, ma amnasit tuaf boꞌ nua mhaa, naꞌbabaꞌ ntein nok Uisneno In ameupt ein namfa-faun naꞌkon sonaf neno tunan. Ameupt ein naan sin amfauk ein antean hoto-bariun.✡ 12 Sin arsin ansiin nok hana ꞌnaek am nak,

“Hai maikas miꞌratan ꞌBib-kaes Anaꞌ reꞌ maroroꞌ ꞌmaten naan,

Natuin In ro es ansium ma ntoup hai pures ma boꞌis sin!

In kuasan kuun, ro kouꞌ besi.

In aꞌmuꞌin kuun, ro mfau reꞌuf.

In ronen ma tenab, ro ka nsaan niit fa.

In maꞌtanin kuun, ro maꞌtain besi.

Hai maikas miꞌratan In kanan.

Hai miꞌruriꞌ ma mhormaat Ee.

Hai mpures ma mboiꞌs Ee.”

13 Rarit au ꞌneen siit es antein. Naꞌko areꞌ kanan amonit, et sonaf neno tunan, et neno, et pah-pinan, ma tais je nanan, sin arsin nsiin buꞌ-buaꞌ. Naꞌko bare neu amaets ein amsaꞌ, sin arsin ansiin nokan. Sin arsin ansiin buꞌ-buaꞌ am nak,

“Hai mpures ma mboꞌis Uisneno reꞌ antook ma ntuun On es aꞌtoko prenat ia.

Hai maikas ma mait miꞌratan ꞌBib-kaes Anaꞌ ia msaꞌ.

Hai misaeb rais hormaat meu Sin.

Hai miꞌruriꞌ ma miꞌbees meu Sin.

Natuin Sin esan reꞌ annaꞌan aprenat nabar-baar!

Ma Sin kuasan sin ka natfeek nitan fa!”

14 Rarit muiꞌ haa maꞌtain ein naan, natahan piut-piut am nak, “Batuur, namneo on reꞌ naan, tua!” Onaim amnasit tuaf boꞌ nua mhaaꞌ ein naan, sin anriꞌtuun ma naꞌbesan neun Uisneno ma neun ꞌBib-kaes Anaꞌ naan.

6

ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe ahunut — meo paeꞌ je npoi neem

1 Rarit au ꞌiit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan anfei suur manunuꞌ naan in aꞌretu ꞌfoeꞌ ahunut. Onaim au ꞌneen muiꞌt es naꞌko muiꞌ haa maꞌtain ein naan, ankoaꞌ naher-heer. In haan ee, on reꞌ ꞌrotos. In naprenat am nak, “Amnao nai!” 2 Nok askeken ate, au ꞌiit bikaes muit es. Tuaf es ansae nbi bikaseꞌ naan, in naꞌsobeꞌ ꞌsoeb makenat, natuin in niis piut-piut anbi makenat. Oras ia, in nnaaꞌ suniꞌ-kenat, ma npoi nnao ma niis in musun nbin pah-pinan.✡

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no nuan ii — taisibu nbi pah-pinan

3 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan anfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no nuan. Onaim au ꞌneen muiꞌ maꞌtain no nuan ii, naprenat am nak, “Amnao nai!” 4 Rarit bikaes mee mapinaꞌ es anpoi neem. Tuaf reꞌ ansae bikaseꞌ naan antoup suin kouꞌ goes. Sin nfee ne kuasa he ntaisibun pah-pinan, maut he mansian ein anmaroor niisn ein es nok es.✡

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no teun ii — oras amnahas maꞌtaniꞌ

5 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no teun ii. Onaim au ꞌneen muiꞌ maꞌtain no teun ii, naprenat am nak, “Amnao nai!” Nok askeken ate, au ꞌiit bikaes metan es. Tuaf reꞌ ansae nbi bikaseꞌ naan, annaaꞌ aꞌtaꞌi nbi in aꞌniman, he ntai mnahat reꞌ nmurai nabatin.✡ 6 Rarit au ꞌneen nahuum on reꞌ hanaf es neem naꞌko muiꞌ haa maꞌtain ein naan sin atnaank ein. Hanaf naan natoon am nak, “Oras amnahas maꞌtain ii of antaman pah-pinan. Karu mtoup kai neno ia, suma msoos maan amneas mok teun goah; aiꞌ mneas reꞌ reko te, mok meesꞌ aah. Mes karu amnahas naan antea goen, mansian ein kais annooꞌ nain hau saitun ma hau anggur sin anbin pooꞌn ein.”*

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no haan ii — too mfaun anmaten

7 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan anfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no haan ii. Onaim au ꞌneen muiꞌ maꞌtaniꞌ no haan ii naprenat am nak, “Amnao nai!” 8 Nok askeken ate, au ꞌiit bikaes es snaa moor-mutiꞌ. Tuaf asae bikaseꞌ naan, kaan ee, ‘Aꞌmaten’. Anmuiꞌ tuaf es natuin ee nbi in kotin, kaan ee, ‘Bare neu amaets ein’. Rarit sin nua sin napenin kuasa he nnao nroor naꞌmaet mansian ein anbin pah-pinan, anpaek suniꞌ, oras amnahas, menas, ma npaek muiꞌ fui apisut. Karu tsoiꞌ amaets ein ok-okeꞌ te, sin amfauk ein on reꞌ baits es naꞌko batis haa, mansian pah-pinan ia ok-okeꞌ.✡

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no niimn ii — Uisneno Iin na anpa-paon he In nafeek sin rasin

9 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan anfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no niimn ii. Onaim au ꞌiit tuaf ein reꞌ unuꞌ te, anroor niis sin. Sin asmaank ein anbin mei fuat ee in nupun. Atoniꞌ nroor sin, natuin sin npirsain neu Uisneno, ma sin natonan Uisneno In Kabin ma Prenat anbin mee-mee. 10 Sin nsakanan am nak, “Koi Uisneno! Usiꞌ reꞌ maꞌtain reꞌuf! Usiꞌ reꞌ kniun reꞌuf! Saaꞌ reꞌ Usiꞌ Ho muꞌuab, hai mpirsai. Mes hai he mpao mtea rekaꞌ ntein, he naꞌ Ho mufeek rasi anmatoom nok tuaf-tuaf reꞌ anroor naꞌmaet kai, he sin napenin hukun?”

11 Sin natanan anrarin on naan ate, sin napenin baur mutiꞌ mnanuꞌ, tuaf es ate, napein es. Anmuiꞌ tuaf natoon neu sin am nak, “Ampao mteniꞌ kreꞌo, tar antea hi fautf ein namtisin. Natuin anmuiꞌ hi aom-bian sin reꞌ of anmaten, natuin anroor niis sin on reꞌ hi.”

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no neen ii — siraak anbi neon goe tnanan ma pah-pinan

12 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan anfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no neen ii. Nok askeken ate, au ꞌiit tainunus maꞌtain besi. Onaim maans ee nameisꞌook on reꞌ tai metan, ma fuun ee snaa meꞌe on reꞌ naaꞌ.✡ 13 Kfuun ein neon goe tnanan bamoufun, on reꞌ hau fua mnaut ein reꞌ anmoufun naꞌkon hau goe tunan oras ain kouꞌ goe nfuu namouf sin. 14 Onaim au ꞌiit neon goe npeeꞌ pisaꞌ nua, rarit annuun gon on reꞌ ꞌnahek tar antea namneuk. Onaim aꞌtoeꞌf ein ma puurn ein naꞌhaus ein okeꞌ, tar antea sin namnekun okeꞌ naꞌko sin baark ein.✡ 15 Ankius on naan ate, mansian pah-pinan, nmurai naꞌko uisf ein, anaaꞌ apreent ein, aꞌnaak sorarus, atoin amuꞌit, tar antea ate, sin ar-arsin namtaun. Rarit sin naenan ma naꞌkoor ein nbin nuat ein, fatu ꞌtoeꞌf ein peihaipk ein.✡ 16 Sin nrenu ꞌtoeꞌf ein ma faut kouꞌn ein am nak, “Amkuub maan kai nai! Miꞌkoroꞌ kai he Atokos abit aꞌtoko preent ee, kais niit antein kai. Ma ꞌBib-kaes Anaꞌ ka bisa nhukun kai fa.✡ 17 Koi! Hai mipein siraak natuin neon suust am nanaꞌrenat neem een! Uisneno nok ꞌBib-kaes Anaꞌ naan he nmomaꞌ kai sin toꞌos. Mes ka tiit fa es he bisa nteib ma nsiir!”✡

7

Uisneno ntao marak neu tuaf nifun nautn es nifun boꞌ haa mhaa (144.000)

1 Rarit au ꞌiit Uisneno In ameput tuaf haa naꞌkon sonaf neno tunan anhaken nbin pah-pinan he ntahan anin. Es anbi pasaꞌ neon-saet, es anbi pasaꞌ neon-teas, es anbi pasaꞌ ponain, ma es anteniꞌ nbi pasaꞌ haaꞌ-nua. Rarit ain ii ka nfuu fa nbi pah metoꞌ ma oe tasi, ma haun guin.✡ 2 Uisneno nfee kuasa neu sin he nareuꞌ puru-pah, ma tasi. Rarit au ꞌiit ameupt es naꞌko sonaf neno tunan, neem naꞌko pasaꞌ neon-saet. In neik baer mamarak es naꞌko Uisneno abar-barat. Onaim in nkoaꞌ am natoon neu tua haaꞌ ein naan am nak, 3 “Kaisaꞌ feꞌ! Kais mireuꞌ puru-pah, aiꞌ tasi, aiꞌ haun guin. Ampao he hai mtao marak ambi Uisneno In aan renuꞌ-aan rekaꞌ sin iirk ein naan feꞌ.”✡

4 Rarit sin natoon neu kau mnak, ameput naan anmarak naan Uisneno Iin na. Tuaf ein naan, sin nifun nautn es nifun boꞌ haa mhaa (144.000), reꞌ naꞌkon uuf Israꞌel. Sin arsin esan reꞌ:

5 naꞌko uuf naiꞌ Yahuda, tuaf nifun boꞌes am nua (12.000);

uuf naiꞌ Ruben, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Gat, tuaf nifun boꞌes am nua;

6 uuf naiꞌ Aser, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Naftali, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Manase, tuaf nifun boꞌes am nua;

7 uuf naiꞌ Simeon, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Lewi, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Isakar, tuaf nifun boꞌes am nua;

8 uuf naiꞌ Sebulon, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Yusuf, tuaf nifun boꞌes am nua;

uuf naiꞌ Benjamin, tuaf nifun boꞌes am nua.

Too neek akninuꞌ sin npures ma nboꞌis Uisneno ma ꞌBib-kaes Anaꞌ

9 Rarit au ꞌiit mansian ein amfau-rutun, tar antea ka bisa ꞌsoiꞌ ꞌain sin fa barisi. Sin neman naꞌkon areꞌ pah-pah, uuf-uuf, kanaf-kanaf, ma uab-uab anbin pah-pinan. Sin arsin nabuan ma nbaisenun neun aꞌtoko prenat ma ꞌBib-kaes Anaꞌ naan. Sin npaken baur muti mnanuꞌ ma annaꞌan hau noo peta. 10 Rarit sin npures ma nboꞌis buꞌ-buaꞌ am nak,

“Hai mpures ma mboꞌis hai Uisneno,

reꞌ antuun On anbi ꞌtoko prenat ia.

Hai maikas miꞌratan naꞌrat-raat ꞌBib-kaes Anaꞌ ia msaꞌ!

Sin reꞌ ia, esan reꞌ ansoi nafetin kit, ma nfee kit saok sanat ma ꞌhonis.

Sin reꞌ ia, esan reꞌ anrapin ma nfein raan aꞌhonis neu kit.”

11 Naꞌuab ein anrarin on naan ate, Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan reꞌ nhaken nfuun naan ꞌtoko prenat naan, nriꞌtuun ma naꞌruir ein antean afu, ma nbaisenu ꞌtoko prenat naan. Amnasit boꞌ nua mhaa reꞌ anbin naan, ma muiꞌ maꞌtain haaꞌ ein naan amsaꞌ, nmoꞌen on naan. Sin arsin naꞌruir ein ma naꞌbesan neun Uisneno, 12 ma sin nsiin am nak,

“Tebes namneo, tua!

Hai mpures ma mboꞌis Uisneno msaꞌ!

Hai maikas ma miꞌratan Uisneno In kanan amsaꞌ!

Uisneno In ronen ma tenab, ro ka nsaan niit fa.

Uisneno In kuasan, ro kouꞌ besi.

Uisneno In maꞌtanin, ro maꞌtain besi.

Hai mtoit makasi meu Uisneno piut-piut.

Hai mfee hormaat meu Uisneno ka natfeek niit fa.

Tebes namneo, tua!”

13 Sin npures ma nboꞌis anrarin on naan ate, tuaf es naꞌko amnasit boꞌ nua mhaa naan nataan kau mnak, “Too mfaun ein reꞌ anpaken baur muit ein ia, ho muhiin sin ii, oo? Sin arsin reꞌ ia, naꞌkon mee?”

14 Mes au utaah am ꞌak, “Kaah fa, tua. Au ka uhiin sin fa, tua. Ho es muhiin sin, tua.”

Onaim in natoon kau mnak, “Sin reꞌ naan, tuaf-tuaf reꞌ napenin fetin naꞌko suust am nanaꞌrenat koꞌu.

Sin reꞌ naan, tuaf-tuaf reꞌ anpake nrair ꞌBib-kaes Anaꞌ naan In naaꞌ,

he nboe ma nsaef sin paken,

ma nakninuꞌ sin barun.✡

15 Natuin rasi naan, sin nhaken anbin Uisneno In aꞌtoko prenat.

Sin ntuthae Je fai-manas anbi In Uim Onen.

Uisneno nok sin piut-piut.

Uisneno npafaꞌ ma npanat sin piut-piut.

16 Sin of ka nnaben niit fa rais amnahas antein.

Sin of ka nnaben niit fa rais meon oe ntein.

Sin of ka nnaben niit fa maans ee in maputun antein.

Sin pausk ein of ka npoot ein fa ntein.✡

17 ꞌBib-kaes Anaꞌ reꞌ anpaumaak nok aꞌtoko prenat naan,

In of es reꞌ njair sin atukus.

In of es reꞌ napooꞌ neik sin,

ma naꞌinuꞌ sin anbin oe mataꞌ reꞌ neiki ꞌhonis.

Uisneno of es annoes nain sin susat,

henatiꞌ sin kais ankaen ntenin.”✡

8

ꞌRetuꞌ-ꞌfoꞌe no hiutn ii — Uisneno In ameupt ein antoup naan toꞌis hiut

1 Rarit ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nfei ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe no hiutn ii. Nok askeken ate, abitan sonaf neno tunan mninuꞌ-mninuꞌ. Ka tiit tain fa es he naꞌuab, tar antea oniꞌ menit boꞌ teun 2 Rarit au ꞌiit ameput tuaf hiut naꞌkon sonaf neno tunan reꞌ anhaken piut-piut anbin Uisneno In human ma In matan, reꞌ sin nabarab sin tuak ein he ntuthae Je. Sin arsin tuaf meseꞌ-meseꞌ antoupun toꞌis.

3 Rarit ameput tuaf es anteniꞌ naꞌko sonaf neno tunan annao nhake nbi mei jes in matan. Mei reꞌ ia natiꞌ te sin npaek je he noutun hau oef reꞌ foo meniꞌ. In nnaaꞌ aꞌpik-noin moroꞌ kbuub es, reꞌ biasa sin npaek je he ntaon hau oef foo meniꞌ naan. Rarit sin nfee ne hau oef foo meniꞌ kouꞌ-koꞌu, he in nseor ee nok onen totis naꞌko Uisneno Iin na. Rarit in neik aꞌpika-kbubuꞌ naan, nahuum on reꞌ fuaꞌ-turuꞌ reꞌ anfoo mein, ma naꞌtuun ee nbi mei noin moroꞌ naan, anbi ꞌtoko prenat naan in matan.✡ 4 Rarit in nout hau oef foo meniꞌ naan. Onaim in foo menin naan ansae neu Uisneno In human ma In matan, ansae nabu-bua nok areꞌ onen totis sin naꞌkon Uisneno Iin na.

5 Rarit ameput naan nait ai naꞌko mei naan, ma antao naheun anbi ꞌpika-kbuub noni naan. Ma in nporin aꞌpika-kbubuꞌ naan nꞌain pah-pinan. Nok askeken ate, au ꞌiit rimat, reꞌ nariim aꞌrii-ꞌneꞌu nbi pah-pinan. Rarit anmuꞌi ꞌrotos reꞌ naꞌroot ma naꞌruꞌu kouꞌ-koꞌu. ꞌRotos naan ka nasnaas niit fa. Ma pah ii naꞌbekoꞌ.✡

6 Rarit ameput tuaf hiut naꞌkon sonaf neno tunan naan, sin nabaarb ein he nfuun toꞌis.

Anfuu toꞌis ahunut — areꞌ kanan hau ma roet anputun

7 Oras ameput nomer ahunut anfuu in toꞌis, naꞌuur on reꞌ eis fatu, ma ai reꞌ maseroꞌ nok naaꞌ, natꞌoop anꞌain pah-pinan. Areꞌ kanan huu mateꞌ anputu nmaten et mee-mee. Karu hit tbait pah-pinan batis teun, aputus naan baits es. Karu hit tbait areꞌ kanan hau ma roet ein pah-pinan njair batis teun, apuuts ein naan, baits es.✡

Anfuu toꞌis no nuan ii — Areꞌ kanan amonit anbi tasi anmaten

8 Oras ameput no nuan ii anfuu in toꞌis, nok askeken anmuiꞌ naan baer es nahuum on reꞌ aꞌtoeꞌ kouꞌ goes anpiin, anpoirn on antaam neu tasi, tar antea baits es naꞌko batis teun tasi naan anjair naaꞌ. 9 Rarit baits es naꞌko batis teun naꞌkon areꞌ kanan amonit anbin tasi, nmaten sapuꞌ. Ma batis es naꞌko batis teun neu areꞌ kanan abnao oe nbin tasi, namreꞌun sapuꞌ.

Toꞌis no teun ii — oe ji menuꞌ

10-11 Oras ameput no teun ii anfuu in toꞌis te, anmuiꞌ naan kfuu goes anmouf naꞌko neno, nahuum on reꞌ obor kouꞌ goes reꞌ anpiin. Kfuu reꞌ naan, kaan ee, ‘Menuꞌ’. Oras in nmoufu te, oe nbi noe ma oe maat ein anjarin menuꞌ. Rarit amniun oe ngguin anmaten amfaun. Karu hit tbatis areꞌ noe ma oe mataꞌ anbi pah-pinan anjair batis tenu te, reꞌ anjair meun ii, baits es.✡

Toꞌis no haan ii — manas, funan ma kfuu nameisꞌokan

12 Rarit ameput no haan ii anfuu in toꞌis. Nok askeken manas, funan, ma kfuun ein sin napenin besoꞌ. Onaim sin nameisꞌokan. Nateef oras manas, baits es naꞌko batis teun oras manas naan, anjair meisꞌokan, natuin manas naan ka nasnaa batuur fa ntein. Ma oras fai, baits es naꞌko batis teun oras fai naan anjair meisꞌokan batuur-batuur, natuin funan ma kfuun ein sin ka masnaaꞌ ein fa ntein.✡

13 Rarit au uꞌaitiꞌ au matak ate, au ꞌiit kor-garuda es natpeen naꞌrat-raat anbi neno. In naꞌkakaꞌ ma naꞌuab am nak, “Ampaant om, oo! Siraak koꞌu of antoman areꞌ mansian amonit anbi pah-pinan. Fin anmuiꞌ ameput tuaf teun feꞌ etan sonaf neno tunan, reꞌ ka nfuu sin toiꞌs ein fa feꞌ.”

9

Anfuu toꞌis no niimn ii — areꞌ knamat anhaꞌmuiꞌ mansian

1 Rarit ameput no niimn ii anfuu in toꞌis. Onaim au ꞌiit kfuu goes anmoufu nꞌain pah-pinan. Sin nfee ꞌreut es neu kfuu naan he in nasoit eon nuat reꞌ ka nmuiꞌ fa tuꞌuf. Bare naan, naheun nok haꞌmuꞌit ma nanaꞌrenat. 2 In nasoit nuat naan in enon, onaim maus metan anpoi on reꞌ nais ji npuut. Masuꞌ naan ansae kboꞌes-akboꞌes, tar antea neon goe ma maans ee nameisꞌook.✡ 3 Onaim anmuiꞌ knamat mfau-rutu natpenen npoin naꞌkon masuꞌ naan, ma ansanun anꞌarin pah-pinan. Uisneno anfeen sin kuasa on reꞌ kbiti.✡ 4 Mes In naprenat sin he kais anꞌeet nareuꞌ huun, hau ma roet bian sin. Mes sin ro he nhaꞌmuiꞌ mansian ein reꞌ ka nmuꞌin fa marak Uisneno anbi sin iirk ein.✡ 5 Uisneno nkonan knaamt ein naan, he nhaꞌmuiꞌ tuaf ein naan tar antea funan niim, mes kais naꞌmaet sin. Suma nameenb ahaa sin on reꞌ kbiit ji nrau. 6 Anbi funan niim in nanan reꞌ naan, of mansian ii napenin haꞌmuꞌit maꞌtani ntein, tar antea sin ntotin he nmaetn aah. Maski on naan amsaꞌ, sin ka nmaten fa.✡

7 Au ꞌiit knaamt ein naan nahuum on reꞌ bikaseꞌ reꞌ anpaek sin anbin makenat. Sin npaken aꞌsoeb noni mnatuꞌ reꞌ anmoeꞌ je neu aꞌnaak makenat. Sin huumk ein on reꞌ mansian.✡ 8 Sin aꞌnaak fuun ein amnaun ein on reꞌ bifee. Ma sin niisk ein maꞌaik ein on reꞌ singa in nisin.✡ 9 Nahuum on reꞌ sin npaek baur besi anbi sin aꞌbaask ein, on reꞌ iikꞌ ee in pasun-aꞌpohon. Sin niink ein naꞌruꞌu koꞌu on reꞌ sorarus batalion es sin bikaes ein anheer neik kreet makenat.✡ 10 Sin iuk ein maꞌtain besin ma nmuiꞌ raso on reꞌ kbiit ji in raso. Sin napenin kuasa he nhaꞌmuiꞌ mansian ein npaek sin raso naan, tar antea funan niim. 11 Usif naꞌko knaamt ein naan, es reꞌ usif naꞌko ameput reꞌ anriuꞌ napoitan sin naꞌkon nuat haꞌmuꞌit reꞌ ka nmuiꞌ fa uuf. In kaan ee anbi uab Ibrani, Abadon, ma anbi uab Yunani, Apolion. In aꞌmoufn ii nak, “tuaf reꞌ nareuꞌ”.

12 Nok ranan naan, siraak ahunut naan, nkono nrair. Mes ampaant om, oo! Fin anmuiꞌ anteniꞌ siraak humaꞌ nua reꞌ he ntaman.

Anfuu toꞌis no neen ii — rais haꞌmuꞌit humaꞌ teun anbi pah-pinan

13 Rarit ameput no neen ii anfuu in toꞌis. Au ꞌiit mei mnatuꞌ naan, reꞌ sin npaek je he noutun hau oef foo meniꞌ, reꞌ anbaniꞌ nꞌain Uisneno. Anmuiꞌ hanaf anpoi naꞌko mei naan in suunk ein haa sin.✡ 14 Hanaf naan natoon neu ameput reꞌ feꞌ anfuu nrair in toꞌis naan am nak, “Anmuiꞌ ameput tuaf haa reꞌ mafutuꞌ aꞌroo goen etan noe kouꞌ goes, kaan ee, noe Efrat. Amnao mufetin sin nai!” 15 Onaim in nnao nafetin sin, he sin nnao nroor naꞌmaet mansian reꞌ nateef nok in neon toon, in funan, in neno, ma in eti-tabu reꞌ Uisneno nafeek anrair sin. Karu hit tbatis mansian ein ok-okeꞌ nbin pah-pinan ia njair batis tenu te, amaets ein naan, baits es. 16 Sin natonan neu kau mnak, ameupt ein sin soraurs ein reꞌ ansaen bikaes makenat naan, tuaf hoto natun nua. 17 Rarit au ꞌiit soraurs ein nok sin bikaes ein. Soraurs ein naan anpaken baru reꞌ anpafaꞌ naan sin aꞌbaask ein snaaf teun, es reꞌ meeꞌ apinat, biur arimat, ma moro on reꞌ bariri. Bikaes ein naan sin aꞌnaak ein on reꞌ singa in aꞌnakan. Anmuꞌi msaꞌ ai ma bariri reꞌ anpuran anpoi naꞌko bikaes ein sin feefk ein, 18 he neik rais haꞌmuꞌit humaꞌ teun. Rais haꞌmuiꞌt ein reꞌ anpoin naꞌkon bikaes ein sin feefk ein naan, naꞌmaet baits es naꞌko batis teun mansian amonit pah-pinan. 19 Rarit bikaes ein naan annaon ma nhaꞌmuiꞌ mansian sin, anpaek sin feefk ein ma sin iuk ein. Anbi sin iuk ein naan, anmuꞌi ꞌnakaf on reꞌ kaun aan in aꞌnakan.

20 Mes anmuiꞌ mansian anbi pah-pinan ia feꞌ reꞌ ka naꞌmaet sin fa naꞌko siraak ein naan. Maski on naan amsaꞌ, mes sin ka nromin fa he nasaitan sin ꞌmoeꞌ maufinun. Sin naꞌbesan neu niutn ee piut-piut, ma naꞌbesan neu baerꞌ ein reꞌ anmoeꞌ sin naꞌkon mnatuꞌ, noin mutiꞌ, beis meꞌe, fatu ma hau. Maski baerꞌ ein naan ka bisa nitan fa, ka bisa nnenan fa, ma ka bisa nnaon fa, mes sin naꞌbesan neu sin piut-piut!✡ 21 Sin ka nromin fa msaꞌ he nasnasab sin sanat-penu bian sin, nahuum on reꞌ naꞌmaet atoniꞌ, npaek reꞌu, nabaak, ma nmakaken nok tuaf reꞌ sin ka moenk ein fa, aiꞌ sin ka feek ein fa.

10

Ameput neno tunan nok suur manunuꞌ aan es

1 Rarit au ꞌiit Uisneno In ameput tuaf es, reꞌ maꞌtaniꞌ, ansaun naꞌko sonaf neno tunan. In aon naan anꞌaum naan ee nok nope. Anmuiꞌ enous reꞌ anfuun naan in aꞌnakan. In human masnaaf on reꞌ manas, ma in haen, anpiin on reꞌ ai. 2 In nnaaꞌ suur manunuꞌ aan es, reꞌ natfeꞌi nrair. In haen aꞌneꞌu nahaek ee nbi tasi, ma haen aꞌrii je nbi auf metoꞌ. 3 Rarit in nhunun naher-heer, nahuum on reꞌ singa in hanan. In nhunun anrair on naan ate, aꞌroots ein antaur goe nfain no hiut. 4 Oras aꞌroots ein nataah anrarin ate, au he ꞌtui sin uabk ein. Mes au ꞌneen haanf es naꞌko sonaf neno tunan nak, “Hae! Ho kais mutoon meu tuaf, aꞌrotos hiut sin uabk ein naan, joo! Kais amtui saaꞌ-saaꞌ.”

5 Rarit ameput reꞌ anhaek nok haen bian ee nbi tasi ma bian ee nbi auf metoꞌ naan, nait in aꞌniman aꞌneꞌu neu neno, 6 ma ansuup am nak, “Au uabak reꞌ ia, ro batuur! Au ꞌsuup aꞌpaek Uisneno In kanan, natuin In kuun nabar-baar! In kuun es amoꞌet ma apakaet neno tunan ma pah-pinan, nok nain in afan ma in nesan. Onaim amneen mirek-rekoꞌ! Oras eti reꞌ hit tpa-pao goe naan, anpaumaak een. 7 Fin karu Uisneno In ameput no hiutn ii anfuu in toꞌis, of Uisneno anmoeꞌ natuin in soꞌit ma reonaꞌ un-unuꞌ, reꞌ mansian ii ka nahiin je fa feꞌ. Mes soꞌit ma reon naan, In natoon ee neu In mafefa kniunꞌ ein reꞌ antuthae Je. Onaim amneen mirek-rekoꞌ, fin saaꞌ reꞌ au uꞌuab ee ji, ro batuur!”✡

8 Rarit hanaf reꞌ au ꞌneen ee naꞌko neon goe tnanan naan, naꞌuab antein nok kau mnak, “Yohanis, amnao nai meu ameput neno tunan reꞌ anhaek neik in haen es et tasi, ma es et auf metoꞌ. Amtoup suur manunuꞌ aanꞌ-anaꞌ reꞌ anfei nrair je et in aꞌniman.”

9 Rarit au ꞌnao ꞌeu reꞌ ameput naan, he ꞌtoit suur aanꞌ-anaꞌ naan. Onaim in natoon kau mnak, “Mait je ma mbukae nai! Anbi ho feefm aan, mainoniꞌ on reꞌ oin hau, mes in of anmoeꞌ ho taim aan annaben menuꞌ.”

10 Naꞌuab anrair on naan ate, au ꞌtoup suur aanꞌ-anaꞌ naan. Onaim au ꞌeku. Anbi au fefak, au ꞌnaben ate mainoniꞌ on reꞌ oin hau. Mes oras au ꞌoro, au ꞌnaben menuꞌ anbi au taik.✡

11 Rarit anmuiꞌ hanaf anreek kau mnak, “Ho ro he mfani mteniꞌ he mutoon main saaꞌ reꞌ Uisneno he nmoeꞌ je nbi pah-pinan. Mutoon anmatoom saaꞌ reꞌ of he anjair anbi areꞌ kanan usif pah-pinan, ma mansian naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah, ma areꞌ kanan uab.”

11

Uisneno In mafefa kninuꞌ tuaf nua, reꞌ maꞌtainꞌ ein

1 Rarit sin nnonaꞌ kau hau ukur noon es, reꞌ amnaun ii neeh jes. Onaim Uisneno naprenat kau mnak, “Yohanis, amfeen nai he mnao mꞌukur Au Uim Onen Uuf nok in mei fuat, et kota Yerusalem. Ma msoiꞌ areꞌ tuaf-tuaf reꞌ sin ar-arsin anꞌoen ein nbin bare naan.✡ 2 Mes kais amꞌukur Uim Onen naan in kintal, natuin bare naan manonaꞌ nrair neu uuf ma pah bian reꞌ ka nahiin Kau fa. Sin of anteir hae ma nꞌoemetab Au kota naan, tar antean funan boꞌ haa-mnua (es reꞌ neno niufn es natun nua mboꞌ nee—1.260)✡ 3 Au of aꞌreek haef tuaf nua ꞌeu bare naan he sin njarin Au mafefa kniunꞌ ein. Sin of anpaken tai-nukat, rarit anꞌeut ma natoon rais manbaꞌan naꞌko Kau, tar antea neno niufn es natun nua mboꞌ nee naan namsopun.”

4 Uisneno In mafefa kninuꞌ naiꞌ Sakarias antui nrair naꞌko afi unuꞌ anmatoom nok mafefa kninuꞌ tua nuaꞌ ein ia. In npaek uab nak, anmuiꞌ hau saitun ꞌuꞌu nua nok baer toras paku reꞌ anbain ein nꞌain Uisneno, es reꞌ mansian pah-pinan sin Usin.✡ 5 Karu nmuiꞌ tuaf reꞌ anroim he nsirakab Uisneno In mafefa kniunꞌ ein ia, of anmuiꞌ ai anpoi naꞌko sin feefk ein ma nout nakratiꞌ sin muusn ein ok-okeꞌ. Nok ranan naan, areꞌ tuaf reꞌ he nhaꞌmuiꞌ sin, ro tebes anmaten. 6 Oras sin nua sin anjarin Uisneno In mafefa kniunꞌ ein anbin pah-pinan, In nfeen sin kuasa he nꞌekaꞌ uran. In anfee kuasa msaꞌ he nmoeꞌ oe maat ein anjarin naaꞌ, ma kuasa he neik rais haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ nbi pah-pinan, natuin sin roimk ein kuuk.✡

7 Karu sin oras he natoon Uisneno In rais manbaꞌan naan namsoup, of muiꞌ fui apisut es anpoi naꞌko nuat haꞌmuꞌit reꞌ ka maꞌuꞌu fa naan. In of anmakeen nok tua nuaꞌ ein naan, tar antea in niis naan sin, ma naꞌmaet sin.✡ 8-9 Nok ranan naan, sin nua sin anmaten anbin kota koꞌu reꞌ afi unuꞌ te, biak ein anroor niis sin Uisn ee nbi hau nehe. Kota naan, anjari nrair koot maufinu on reꞌ Sodom ma Masir afi unuꞌ. Onaim sin of anporin napoitan mafefa kniunꞌ ein naan sin aok amaets ein naan anbin ranan, tar antea neno teun ma stenaꞌ. Rarit mansian naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah, ma uab, ma ꞌpen-pene, neman ma nkius tua nua amaets ein naan. Sin ka nfeen fa mainuan he nsuub sin imsaꞌ,✡ 10 natuin sin nmarinan he nkius kuuk tua nua amaets ein naan. Fin sin nua sin es reꞌ nok-noik mansian pah-pinan sin tenab. Onaim sin ar-arsin anmoꞌen fesat, ma anmaꞌook soun ein es nok es.

11 Mes neno teun ma stenaꞌ naan namsopu te, of Uisneno anfee snasaf neu sin, he sin nmoni nfanin. Rarit areꞌ kanan mansian reꞌ niit sin on naan ate, naꞌtaꞌin me-meot goah.✡ 12 Rarit mafefa kniun nuaꞌ ein naan of annenan hanaf maꞌtain es naꞌko neon goe, reꞌ anreek sin am nak, “Hae! Hi nua ki msae iim nai!” Onaim sin nua sin naꞌait ok ansaen on neno ma noep je anꞌaum naan sin. Ankius nitan on naan ate, sin muusn ein antakaꞌnaan ein.✡ 13 Nok askeken ate, auf gui naꞌbekoꞌ maꞌtaniꞌ. Karu hit tsoiꞌ umin anbin kota naan, naꞌko umi boꞌes, uim jes antaikoib. Ma anmuiꞌ tuaf nifu hiut anmaten. Tuaf bian reꞌ ka nmaten fa, namtaun nmaten. Mes sin of anhormaat Uisneno, natuin In es reꞌ annaaꞌ aprenat nbi sonaf neno tunan.✡

14 Nok ranan naan, siraak no nuan ii namsoup goen. Mes ampaant om, oo! Siraak no teun ii he neem een.

Anfuu toꞌis no hiutn ii — Uisneno ma Yesus Kristus annaꞌan aprenat anbin pah-pinan

15 Rarit Uisneno In ameput naꞌko sonaf neno tunan no hiutn ii nfuu in toꞌis. Nok askeken ate, au ꞌneen aꞌroots ii neman naꞌkon sonaf neno tunan am nak,

“Oras ia, anaaꞌ aprenat anbi pah-pinan,

suma arahaa Uisneno ma Yesus Kristus,

es reꞌ Tuaf reꞌ Uisneno npiir ma mbetis nain Je naꞌko afi unuꞌ.

Uisneno of annaaꞌ aprenat piut-piut on reꞌ Usif, tar antea nabar-baar.”✡

16 Amnasit tuaf boꞌ nua mhaa reꞌ antokon nbin aꞌtoko preent ein anbin Uisneno In human ma In matan naan, sin nnenan haanf ein naan amsaꞌ. Rarit sin nriꞌtuun, ma naikas naꞌratan Uisneno, 17 neik siit pures-boꞌis am nak,

“Koi, Uisneno!

Hai Usiꞌ!

ma hai Amaꞌ Uisneno!

Ho es reꞌ muprenat areꞌ saaꞌ-saaꞌ.

Ho es reꞌ amkuaas areꞌ saaꞌ-saaꞌ.

Ho es reꞌ muꞌko un-unuꞌ te, ambi main naa.

Ho es reꞌ oras eti ia ambi naa msaꞌ.

Hai mtoit makasi meu Ko, tua,

natuin Ho mpaek Ho kuasam reꞌ maꞌtaniꞌ,

he mnaaꞌ aprenat ambi pah-pinan.

18 Mes uuf ma pah sin natoꞌon,

natuin sin ka nromin fa he natuin Ko, tua.

Mes oras ia, Ho mutoꞌo msaꞌ,

natuin sin ka nromin fa he nahiin Ko.

Oras ia in oors ee ntea goen,

he Usiꞌ amhukun tuaf-tuaf reꞌ ka nroim he ntoe natuin Ko fa, tua.

Oras ia in oors ee ntea goen,

he Usiꞌ mureuꞌ miis tuaf-tuaf reꞌ nareuꞌ niis tuaf bian sin.

Oras ia in oors ee ntea goen,

he Usiꞌ amparikas amaets ein sin rais saant am penu sin, tua.

Oras ia in oors ee ntea goen,

he Usiꞌ ambaras Uisneno In ameupt ein sin maskeet.

Es reꞌ Ho mafefa kniunꞌ ein,

ma Ho ngguin,

anaꞌ-koꞌu, mnasif-mainukiꞌ.

Usiꞌ ambaras meu sin arsin,

reꞌ anhormaat Ho kaanm aan, tua.”✡

19 Rarit au ꞌiit aꞌbi sonaf neno tunan, Usiꞌ In Uim Onen In eonꞌ ee masoitaꞌ. Onaim au ꞌiit peit-kere reꞌ afi unuꞌ sin natunuꞌ Uisneno In preent ein reꞌ matuꞌi nbi fatu. Rimat sin nariman ma nmatarun neu-mneman, pah ii naꞌbekoꞌ, ma uran eis faut maꞌfenaꞌ nmoufun naꞌkon neon goe tnanan.✡

12

Kaun naga nmakeen anraban bifee nok in anah

1 Rarit nok askeken, au ꞌiit tanar maꞌtain es anboor anbi neon goe tnanan, reꞌ mansian ii ka niit niit ee fa feꞌ: anmuiꞌ naan bifee jes reꞌ in aon ee maputiꞌ npaek manas. In aras in haen ee nbi funan. In npake ꞌsoeb usif reꞌ nmuiꞌ kfuun boꞌes am nua. 2 In naꞌapuꞌ, ankae, fin in he nahoin een.

3 Nok askeken ate, au ꞌiit aꞌteniꞌ tanar maꞌtain es anboor anbi neon goe tnanan. Anmuiꞌ naan kaun naga meeꞌ jes kouꞌ reꞌuf. In maꞌnakaꞌ hiut, ma in suunk ein boꞌes. In npaek ꞌsoeb usif hiut anbi in aꞌnaak ein.✡ 4 In npaek in iukn ee ma nsaup nain kfuu baits es anbi neon goe tnanan. Anneis suma batis nua goah. Rarit in nporin nain kfuun ein naan nꞌain pah-pinan. Rarit in nbaniꞌ neu bifee naan, he npa-pao oras bifee naan nahoniꞌ. Fin in he nꞌoor naan riꞌanaꞌ naan.✡ 5 Rarit bifee naan nahoniꞌ naan Riꞌaan moen jes. Mes Uisneno In ameput tuaf es neem ma nasiik naan Riꞌanaꞌ naan, ma neik Je neu Uisneno, he Riꞌanaꞌ naan naprenat buꞌ-buaꞌ nok Uisneno nbi sonaf neno tunan. Fin Riꞌanaꞌ naan of naprenat areꞌ kanan uuf ma pah nbi pah-pinan npaek kuasat maꞌtaniꞌ.✡ 6 Mes bifee naan naen neu baer fui ruumn es, reꞌ Uisneno nabarab nain je neu ne. Sin of anꞌurus bifee naan anbi bare naan tar antea neno niufn es natun nua mboꞌ nee (es reꞌ toon teun ma stenaꞌ).

Naiꞌ Mikael anmakeen anraban kaun naga nbi sonaf neno tunan

7 Rarit anmuiꞌ makenat koꞌu anbi sonaf neno tunan. Uisneno In soraurs ein sin meo-paꞌe, es reꞌ naiꞌ Mikael, anmakenan anraban kaun naga nok in ameupt ein.✡ 8 Naiꞌ Mikael sin niis naan kaun naga sin. Rarit sin antaar sin he kais natuan nbin sonaf neno tunan antein. 9 Es naan ate, sin nait inporin sin naꞌkon sonaf neno tunan neun pah-pinan. Kaun naga naan, es reꞌ niutn ee sin usin, reꞌ sin nteek ee nak, ‘Iblis’. Naꞌko un-unuꞌ in es reꞌ anputa-kriu mansian he nmoꞌen sanat ma penu.✡ 10 Rarit au ꞌneen aꞌteniꞌ hanaf maꞌtain es naꞌko sonaf neno tunan nak,

“Afi unuꞌ, kaun naga naan anhaek piut anbi Uisneno In human ma In matan.

In reꞌ naan, atuꞌiran sanat neu hit aok-bian apirsait ein.

In nakuu sin fai-manas.

Mes oras ia, anporin nasaitn ee naꞌko sonaf neno tunan.

Onaim oras ia, areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii namtiis jen.

Fin oras ia, in oors aa goen he Uisneno nsoi nafetin mansian.

Oras ia Uisneno annaaꞌ aprenat neik In kuasat maꞌtaniꞌ.

Ma In nasaeb anrair Kristus,

es reꞌ Tuaf reꞌ In npiir ma nbeit Je njair Usif neu areꞌ kanan uuf ma pah.✡

11 Hit aok-bian apirsait ein niis nain kaun naga naan, reꞌ afi unuꞌ te nakuu sin,

natuin ꞌBib-kaes Anaꞌ naan In naaꞌ ee natꞌoop he nnoes nain sin saant am penu sin.

Sin niis ee msaꞌ,

natuin sin nabrain he nꞌetun ma natonan neu tuaf anmatoom nok ꞌBib-kaes Anaꞌ In nekan arekot neu sin.

Maski tuaf natooꞌ he nroor niis sin imsaꞌ,

sin ka ntet-kotin fa.

12 Onaim areꞌ kanan amonit et sonaf neno tunan, ro he nmarinan!

Mes areꞌ kanan amonit et pah-pinan ro he mpanat,

natuin siraak ii he nsaen ki jen.

Nitu ꞌnaakf ee, nsaun neitin ki.

In natooꞌ koꞌu,

natuin in nahiin nak, in oras he nmoeꞌ rais maufinu naan, he namsoup goen!”

Kaun naga naim bifee naan anbi pah-pinan

13 Oras kaun naga naan nahiin nak, nait inpoirn ee jen nbi pah-pinan on naan ate, in nnao naim bifee reꞌ nahoniꞌ Riꞌanaꞌ naan he nasusab. 14 Mes sin nfeen bifee naan ninif nua, nahuum on reꞌ kor-garuda in ninin. Nok ranan naan, in napein mainuan he natpeen ma naim baer fui ruman reꞌ naꞌroo naꞌko kaun naga naan. Anbi bare naan, sin nꞌuurs ee tar antea toon teun ma stenaꞌ.* 15 Ankius niit on naan ate, kaun naga naan anpuran oe nahuum on reꞌ noe mahenuꞌ, he nroi neik bifee naan. 16 Mes pah piin ii anturun bifee naan neik ꞌmoꞌet es. ꞌMoꞌet naan es reꞌ, auf gui natfeꞌi rarit anꞌoor naan noe mahenuꞌ reꞌ anpuran anpoi naꞌko kaun naga naan. Nok ranan naan, noe mahenuꞌ naan ka ntean fa bifee naan. 17 Rarit kaun naga naan natooꞌ maꞌtaniꞌ neu bifee naan. Onaim in npoi naꞌko in baran ma annao nmakeen anraban bifee naan in anah bian sin, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ anmonin natuin Uisneno In Kabin ma Prenat, ma nmanauk ein nak sin reꞌ naan, Naiꞌ Yesus Iin na. 18 Rarit kaun naga naan annao nhake nbi tais je ninin, ma nek-neuk nisin.

13

Muiꞌ fui apisut reꞌ anpoi naꞌko tasi

1 Rarit au ꞌiit muiꞌ fui apisut es anpoi naꞌko tasi. In aꞌnaakn ee, ꞌnakaf hiut, ma in suunk ein nonoꞌ boꞌes. In npake ꞌsoeb usif anbi in suunk ein meseꞌ-meseꞌ. Anbi in aꞌnaak ein naan matuꞌi uab reꞌ naꞌreꞌuf ma nkanaꞌpaar Uisneno.✡ 2 In aon ee, on reꞌ meo ꞌroꞌi. In haek ein, on reꞌ muiꞌ fui kouꞌ goes reꞌ anteek ee te nak, beruang. Ma in feefn ee, on reꞌ singa in fefan. Kaun naga naan anꞌofer in hak ee neu muiꞌ fui apisut naan, he ntoko nbi ꞌtoko prenat, ma anpaek nain in kuasa sin ok-okeꞌ.✡ 3 Anbi muiꞌ fui apisut naan in aꞌnakan es, anmuiꞌ biki kouꞌ goes, on reꞌ anꞌoet niit ee tar antea he noi nmaet, mes kahaf. Areꞌ kanan mansian anbi pah-pinan ansanmakan neun muiꞌ fui apisut naan, rarit sin natuin ee. 4 Rarit sin anhormaat kaun naga naan, ma naikas naꞌrat-raatn ee on reꞌ Uisneno, natuin kaunaꞌ naan anfee kuasa neu muiꞌ fui apisut naan. Mansian ein anboꞌis muiꞌ fui apisut naan nak, “In reꞌ naan maꞌtain besi! Ka tiit tain fa es he niis ee!”

5 Uisneno nkonan muiꞌ fui apisut naan he naꞌuab rais beꞌo ma naꞌuab ankanaꞌpaar Uisneno. In napein mainuan he naprenat, tar funan boꞌ haa mnua (es reꞌ toon teun ma stenaꞌ). 6 Es naan ate, in nkanaꞌpaar Uisneno. Ma in nkanaꞌpaar Uisneno Iin na msaꞌ, reꞌ etan sonaf neno tunan.✡ 7 Uisneno nfee ne mainuan amsaꞌ, he in nraban Uisneno Iin na. In napein kuasa msaꞌ he naprenat naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah, ꞌpen-pene, ma uab ein anbin pah-pinan.✡ 8 Natuin rasi naan, areꞌ kanan mansian anbi pah-pinan naꞌbesan neu muiꞌ fui apisut naan. Sin reꞌ naan, es reꞌ tuaf-tuaf reꞌ sin kaank ein ka matuꞌi fa nbi ꞌBib-kaes Anaꞌ In Surat naan. Afi unuꞌ, tuaf-tuaf anroor niis ꞌBib-kaes Anaꞌ naan, mes Uisneno namonib nafainꞌ Ee. Oras Uisneno ka nmoeꞌ fa pah-pinan ia fa feꞌ, In ntui nrair areꞌ kanan apirsait ein sin kaank ein nak, sin arsin reꞌ naan, of napenin ꞌmonit reꞌ amneot ma amnonot, reꞌ ka natfeek fa.✡

9 “Amneen mirek-rekoꞌ!

10 Karu Uisneno nafeek anrair nak, anmuiꞌ tuaf reꞌ ro he nheek naan ee,

of anheek naan ee.

Karu Uisneno nafeek anrair nak, anmuiꞌ tuaf reꞌ ro he napein roroꞌ neik suniꞌ,

of anroor goe neik suniꞌ.”

Etun Uisneno Iin na, kais amtet-koit. Naan anjair oras mainuan he maran ma mituin piut ma mpirsai piut-piut meu Ne te!✡

Muiꞌ fui apisut reꞌ anpoi naꞌko pah-pinan

11 Rarit au ꞌiit muiꞌ fui apisut es anteniꞌ, anpoi naꞌko pah-pinan. In suunk ein nonoꞌ nua, on reꞌ ꞌbib-kase in sunan. In haan ee, on reꞌ kaun naga in hanan. 12 In njair mafefaꞌ neu in usin, es reꞌ muiꞌ fui apisut ahunut reꞌ afi unuꞌ anꞌoet je ma he noi nmaet. In antoup kuasa naꞌko in usin naan, he naꞌsekeꞌ areꞌ kanan mansian pah-pinan he naꞌbesan neun in usin. 13 In nmoeꞌ rais sanmakat maꞌtaniꞌ amsaꞌ, tar antea in bisa nasanut ai naꞌko neon goe tnanan, anbi mansian ein sin humak ma sin matak. 14 Nok ranan naan, muiꞌ fui apisut no nuan naan, anpaek in uisn ee in kuasan he nputa-kriu mansian abitan pah-pinan. In naprenat mansian ein amsaꞌ, he nahakeb faut marunaꞌ, on reꞌ in uisn ee human, he sin anhormaat ee. In usin naan, es reꞌ afi unuꞌ anꞌoet je ma he noi nmaet. 15 Uisneno nkonan muiꞌ aputa-kriut naan amsaꞌ, he nfee snasaf neu faut marunaꞌ naan. Es naan ate, faut marunaꞌ naan bisa naꞌuab ma nfee prenat he nroor niis tuaf-tuaf reꞌ ka naꞌbesan fa neu ne.

16 Muiꞌ fui aputa-kriut naan, naꞌsekeꞌ areꞌ kanan mansian he ntoup in marak anbi sin aꞌniim aꞌneꞌu, aiꞌ anbin sin iirk ein. Areꞌ kanan mansian, anaꞌ-koꞌu, amuꞌit-amaꞌmuꞌit, atoin merdeka aiꞌ ate msaꞌ, sin ar-arsin ro he ntoup marak naan. 17 Karu ka on naan fa te, sin ka bisa fa he naꞌsoos ein, aiꞌ ansosan saaꞌ-saaꞌ. Anbi marak naan, matuꞌi muiꞌ fui apisut ahunut naan in kanan, ma in nomer.

18 Anbi reꞌ ia, tperluu he tpaek ronef! Atoin ahinit, bisa nahiin nomer naan in oten. Nomer naan es reꞌ nruur ma nreek naan mansian tuaf es, es reꞌ “666”.*

14

ꞌBib-kaes Anaꞌ nok Iin na, tuaf nifu nautn es nifun boꞌ haa mhaa (144.000)

1 Rarit au uꞌaitiꞌ au humak. Nok askeken ate, au ꞌiit ꞌBib-kaes Anaꞌ es anhake nbi ꞌtoeꞌ aan es. ꞌToeꞌ anaꞌ naan, kaan ee, Sion. In nhaek nok tuaf nifu nautn es nifun boꞌ haa mhaa. Anbi sin iirk ein ok-okeꞌ, matuꞌi kanaf naꞌko ꞌBib-kaes Anaꞌ naan ma In Amaf.✡ 2 Rarit au ꞌneen hanaf es naꞌko sonaf neno tunan. In hanan naan aꞌruun ee on reꞌ oe ꞌboniꞌ, ma maꞌtaniꞌ on reꞌ ꞌrotos. Mes hanaf naan in reokn ii kah een, nahuum on reꞌ tuaf amfaun anrekun. 3 Onaim au ꞌiit tuaf nifu nautn es nifun boꞌ haa mhaa naan, anhaken ma nbain ein anꞌanin Uisneno, ma sin nok muiꞌ maꞌtain bes-besin haa reꞌ nfuun naan Uisneno In aꞌtoko prenat naan, ma amnasit tuaf boꞌ nua mhaaꞌ ein naan. Too mfaun ein ansiin sii feuꞌ goes. Suma sin nmees nahiin kuuk siit naan, mes tuaf bian, kahaf. Fin sin reꞌ ia, sin es reꞌ nareko nfanin nok Uisneno, natuin Usiꞌ npaek In Aanh ee In naaꞌ he nsoi naan sin. 4 Sin aꞌmoink ein kniunꞌ ein, nahuum on reꞌ atoin munif reꞌ ka ntuup niit fa feꞌ nok bifee. Sin natun-tuin ahaa ꞌBib-kaes Anaꞌ naan oras In nnao neu mee-mee jah. Fin Uisneno anbaen anrair sin anpaek In Aanh ee In naaꞌ, he sin njarin Iin na. Es naan ate, sin ar-arsin nahuum on reꞌ fuaꞌ unuꞌ naꞌko etu ma rene, reꞌ neik je ntaam njair fuaꞌ-turuꞌ neu Uisneno ma nok ꞌBib-kaes Anaꞌ naan. 5 Sin ka naꞌuab ein fa nputa-kriun amsaꞌ, natuin sin neek ein kniunꞌ ein.✡

Ameput sonaf neno tunan tuaf teun neikin beno

6 Rarit au ꞌiit aꞌtein Uisneno In ameput es naꞌko sonaf neno tunan. In natpeen naꞌrat-raat nbi neon goe tnanan, he nasiin am nanaob Uisneno In Rais Reko reꞌ nabar-baar. In natpene nfuun am nateef, natoon neu areꞌ kanan mansian anbi pah-pinan, naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah, uab, ma ꞌpen-pene. 7 In nhunun naher-heer am nak,

“Hi ro he mhormaat Uisneno!

Hi ro he mait miꞌrat-ratan In kanan reꞌ mapinaꞌ-makrahaꞌ!

Natuin In oors aa ntea goen,

he Uisneno nparikas areꞌ kanan mansian ein sin aꞌmoeꞌk ein.

Pures-boꞌis meu Uisneno!

Maikas miꞌrat-ratan In kanan!

Natuin In es anmoeꞌ ma npakae neno tunan ma pah-pinan.

Ma In es reꞌ naprenat he tasi ma oe mataꞌ njarin ok-okeꞌ.”

8 Naꞌuab anrair on naan ate, au ꞌiit ameput es anteniꞌ neem naꞌko sonaf neno tunan, neem natuin ee. In natoon am nak, “In namreꞌu nrair! Kota Babel reꞌ maꞌtaniꞌ naan, namreꞌu nrair! Kota reꞌ maufinu naan, annobaꞌ ntea auf goen. Afi unuꞌ te, kota naan on reꞌ bifee aꞌhakeꞌ reꞌ naꞌsekeꞌ nafok-fokan areꞌ kanan uuf ma pah nbin pah-pinan reꞌ ia, he natuin in aꞌmoeꞌ makonit. Mes oras ia, kota naan annaben anrair Uisneno In toꞌos!”✡

9 Rarit au ꞌiit ameput sonaf neno tunan tuaf es anteniꞌ, reꞌ neem natuin ameput nomer no nuan naan. In nhunun naher-heer am nak, “Ampaant om, oo! Areꞌ kanan mansian reꞌ naꞌbesan neu muiꞌ fui apisut ma in faut marunaꞌ, aiꞌ antoup in marak nbi iran aiꞌ ꞌniman, sin of antoup Uisneno In tooꞌs ee msaꞌ! 10 Uisneno of natoꞌon sin, nahuum on reꞌ In naꞌinuꞌ sin tua miin menuꞌ in oe unun. In of anporin nain sin neun ai bariri reꞌ anpiin nabar-baar. In ameput sonaf neno tunan sin, nok ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nitan neu rasi naan amsaꞌ.✡ 11 Paraꞌ te, areꞌ kanan mansian reꞌ naꞌbesan neu muiꞌ fui apisut naan ma in faut marunaꞌ, aiꞌ antoup in marak, sin of napenin haꞌmuꞌit on reꞌ naan tar nabar-baar. Masuꞌ naꞌko sin haꞌmuꞌit naan ansae fai-manas nabar-baar.”✡

12-13 Onaim areꞌ kanan rasin naan, sin sairt ii nak, Uisneno In tuaf-tuaf sin ro he nnenan narek-rekoꞌ In Kabin ma Prenat, npirsain piut-piut neun Naiꞌ Yesus, ma kais antet-kotin.

Rarit au ꞌneen hanaf es naꞌko neon goe tnanan natoon kau mnak, “Yohanis! Ho ro he mtui mak on nai: anmurai oras ia, oras apirsait ein neu Usif Yesus anmaten, sin napenin rasi mnisat.”

Rarit Uisneno In Asmaan Akninuꞌ nataah am nak, “Batuur! Sin of nisan batuur! Natuin sin napenin haꞌmuꞌit humaꞌ-humaꞌ nbin pah-pinan, mes sin naran ma ntahan batuur-batuur he natuin Uisneno piut-piut. Onaim Uisneno of anbaras sin maskeet ein, ma sin of ka nmonin fa nbin rais haꞌmuꞌit antenin anbin sonaf neno tunan.”

Uisneno In hukun anbi pah-pinan, on reꞌ tpaek beis sabit he tafkai makaꞌ

14 Rarit au uꞌaitiꞌ au humak. Nok askeken ate, au ꞌiit nope kbuub es mutiꞌ nariim, ma tuaf es ntoko nbi nope naan. Tuaf naan, on reꞌ Mansian Batuur-Batuur. In npaek ꞌsobe ꞌmnisat naꞌko mnatuꞌ, ma annaaꞌ beis sabit es naꞌaik.✡

15 Rarit au ꞌiit aꞌteniꞌ ameput sonaf neno tunan tuaf es anpoi naꞌko Uisneno In Uim Onen. In nhunun natoon neu tuaf atokos nbi nope naan am nak, “Ampaek beis sabit naan he mreif nai! Fin in oras he tbubun pah-pinan in aafn ein antea goen.”✡ 16 Rarit Tuaf reꞌ antook nbi nope naan, napitan beis sabit he nreif, ma nbubun naan pah-pinan in aafn ein.

17 Anmuiꞌ naan ameput tuaf es anteniꞌ npoi neem naꞌko Uim Onen sonaf neno tunan. In nnaaꞌ beis sabit es he nreif hau fuaꞌ.

18 Rarit anmuiꞌ ameput tuaf es anpoi naꞌko bare reꞌ nout hau oef foo meniꞌ nbi Uim Onen sonaf neno tunan. Ameput reꞌ ia in ꞌmeupn ii, es reꞌ npao ai nbi bare mnout hau oef foo meniꞌ naan. In nhunun ma nreun anaaꞌ beis sabit naan am nak, “Ampaek beis sabit naan, he mnao mseu hau fuaf nbi pah-pinan nai! Fin anbi bare naan, hau anggur sin fuak ein namnatun nrarin.” 19 Rarit anaaꞌ beis sabit naan napitan nꞌain pah-pinan he nreif hau fua anggur sin saank ein. Onaim in nait nataam hau fua anggur sin neun bak reꞌ he naitin anggur oef. Rarit sin ntaman anterin hau fuaf anggur anbin naan. Anteir anggur fuaf nbi bak naan, es reꞌ Uisneno In toꞌos. 20 Bak naan, et kota in kotin. Oras sin nteir anggur fuak ein, naaꞌ ii nsai kouꞌ-koꞌu. Naaꞌ naan ansai on reꞌ noe jes, reꞌ karu tꞌuukr ee te, maineun ii kiru natun teun, ma in mnanuꞌ ꞌtaamn ii, meetr es ma stenaꞌ.* ✡

15

Ameput tuaf hiut naꞌkon sonaf neno tunan neikin siraak koꞌu humaꞌ hiut neu pah-pinan

1 Rarit au ꞌiit ꞌmoꞌet huum es anbi neon goe tnanan, tar antea au ꞌfeefk ii no mkakan. Anmuiꞌ ameput hiut naꞌkon sonaf neno tunan, es-es ate annaaꞌ kuasa he nfee siraak koꞌu neu pah-pinan. Siraak hiut ein naan, es reꞌ siraak muniꞌ. Karu sin njarin ok-oek een, in oetn ii nak, Uisneno In neekn ee nꞌoe teen een, tar antea In ka natoꞌo ntein fa goen neu mansian.

2 Rarit au ꞌiit tasi npiin on reꞌ ninu reꞌ maseroꞌ nok ai. Au ꞌiit too mfaun anhaken anbin tais je ninin. Sin reꞌ naan, tuaf-tuaf reꞌ ka natuin fa muiꞌ fui apisut naan, ka naꞌbesan fa neu in faut marunaꞌ, ma ka ntoup fa in marak. Sin ar-arsin annaꞌan aꞌrekuꞌ on reꞌ sasando reꞌ sin ntoup sin naꞌkon Uisneno. 3 Rarit sin nsiin siit es naꞌkon kaꞌo Musa, Uisneno In aan renuꞌ-aan rekaꞌ afi unuꞌ. Tuaf ein reꞌ naan amsaꞌ ansiin siit es, reꞌ anpures Naiꞌ Yesus. Natuin afi unuꞌ te, atoniꞌ nroor niis Ne, nahuum on reꞌ anroor ꞌbib-kaes anaꞌ anbi Uisneno In Uim Onen he nꞌoeteneb ma nhainiik In nekan. Sin arsin ansiin am nak,*

“Hai mpures ma mboꞌis Uisneno!

Hai maikas ma miꞌratan In kanan!

Natuin In kuasan, ro maꞌtaniꞌ.

Ma In maꞌtanin, ro ansanmakab kit.

Uisneno annaaꞌ aprenat neu areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan.

Uisneno njair Usif neu areꞌ kanan uuf ma kanaf anbi pah-pinan.

Uisneno In aꞌmoꞌen, ro maꞌtaniꞌ!

Uisneno In mepu ma pakaet, ro reok reꞌuf!

Uisneno In ranan, ro namneo ma namnoon!

Uisneno In aꞌmonin, ro batuur-batuur namnoon!✡

4 Areꞌ kanan mansian naikas ma naꞌratan Uisneno In kanan,

areꞌ kanan mansian npures ma nboꞌis Uisneno In arekon.

Natuin suma Uisneno kuun es, akninuꞌ.

Suma In kuun es reꞌ ka nmuiꞌ fa sanat ma penu.

Areꞌ kanan pah of naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neu Ne.

Areꞌ kanan uuf of neman ntotin makasi neu Ne.

Natuin areꞌ kanan mansian nitan nrarin Uisneno In aꞌmoꞌen arekot.

Ma areꞌ kanan mansian nahinin nrarin Uisneno In nekan amneot.”✡

5 Oras asiit ein ansiin nrarin, au ꞌiit Keꞌen Akninuꞌ nneis-neis anbi Uisneno In Uim Onen et sonaf neno tunan, ma in tai-eonꞌ ee masoitan.✡ 6 Rarit au ꞌiit ameput tuaf hiut ein reꞌ neikin siraak hiut naan. Sin npoin naꞌkon Uisneno In Uim Onen. Sin npaken tais reꞌ nariim muit okas, ma nasahan poꞌu mnatuꞌ. 7 Onaim au ꞌiit amsaꞌ muꞌit es naꞌko muiꞌ maꞌtain haaꞌ ein naan reꞌ anfuun naan Uisneno In aꞌtoko prenat naan, annonaꞌ bokor amnatuꞌ hiut neu ameupt tua hiut ein naan. Bokor hiut ein naan es-es ate matuaꞌ nok Uisneno In hukun. In kuun es nabar-baar. In nabarab anrair he nasanut In toꞌos neu pah-pinan. 8 Ka ꞌroo fa te, Uim Onen naan naheun nok masuꞌ reꞌ anpoi naꞌko Uisneno In kuasan ma In pinaꞌ ma krahaꞌ. Ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ bisa ntaam neu bare naan. Ameput tuaf hiut ein reꞌ naan, ro he nasanut siraak hiut ein naan neun pah-pinan, he naꞌ tuaf-tuaf bisa ntaman neun naan.✡

16

Uisneno In toꞌos nasaun ee neu pah-pinan

1 Rarit au ꞌneen hanaf maꞌtain es npoi naꞌko Uim Onen, he naprenat ameput tuaf hiut naan am nak, “Amnao nai! Mait meik bookr ein naan, ma mꞌopaꞌ main Uisneno In toꞌos meu pah-pinan.”

2 Anneen on naan ate, ameput ahunut anꞌopaꞌ bookr ee in afan neu pah-pinan. Nok askeken ate, tuaf-tuaf reꞌ antoup niit muiꞌ fui apisut naan in marak, ma tuaf-tuaf reꞌ naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neu in faut marunaꞌ, napenin siraak. Meen paap reuꞌf ii ntoman sin. Paap reꞌuf naan meen ii kah een, he noi nmaten.✡

3 Rarit ameput no nuan ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan neu tasi. Nok askeken ate, oe tais ee njair naaꞌ reꞌ foo puun reꞌuf, nahuum on reꞌ amaets ii in naaꞌ. Onaim areꞌ kanan amonit anbi tasi, nmaet sapuꞌ.

4 Rarit ameput no teun ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan neu noe ma oe maat ein. Onaim sin ok-okeꞌ anjarin naaꞌ.✡ 5 Rarit au ꞌneen ameput tuaf es naꞌko sonaf neno tunan, reꞌ anꞌurus areꞌ kanan oe nbi pah-pinan. In npures ma nboꞌis Uisneno mnak,

“Koi, Uisneno!

Ho kninuꞌ teeb!

Ho ka mmuiꞌ miit fa sanat!

Ho mbi main muꞌko un-unuꞌ,

ma Ho of mubaar tar antea nabar-baar.

Ho mufeek amrair rasi, ro natai.

Ho mfee mrair hukun, ro tebe.

6 Tuaf bian nasaik anrair,

naaꞌ naꞌko Ho ngguin.

Tuaf bian nroor naꞌmaet,

Ho mafefa kniunꞌ ein.

Es naan ate, Ho muꞌsekeꞌ sin, he sin ninun naaꞌ.

Etun Ho mbaras amrair meik rais hukun ate, ro batuur.”

7 Rarit au ꞌneen hanaf es anpoi naꞌko mei fuat, reꞌ nataah am nak,

“Batuur! Uisneno es reꞌ akuaas reꞌuf.

Batuur! Uisneno es reꞌ maꞌtaniꞌ nnes-neisi.

Uisneno es reꞌ afeek rasi te, ro natai.

Uisneno es reꞌ afee hukun ate, ro tebe.”

8 Rarit ameput no haan ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan neu manas. Nok askeken ate, manas naan mapuut reꞌuf, tar antea mansian ii nputun. 9 Areꞌ mansian reꞌ anputun naan, ankaas Uisneno In kanan, natuin In es reꞌ anreek he nsonuꞌ sin siraak naan. Maski on naan amsaꞌ, ka tiit tain fa tuaf es reꞌ naꞌpiis ma naꞌteꞌun in nekan neu Uisneno, aiꞌ npures neu Ne.

10 Rarit ameput no niimn ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan anbi muiꞌ fui apiust ee in aꞌtoko prenat. Nok askeken ate, meisꞌookn ii nꞌaum naan areꞌ tuaf reꞌ naꞌbesan neu ne, tar antea sin nrau niisk ein, he sin bisa ntaah ein naꞌkon haꞌmuꞌit naan.✡ 11 Sin nkaas Uisneno et sonaf neno tunan amsaꞌ, natuin sin paap ein naan, meenk ein kah een. Maski on naan amsaꞌ, ka tiit tain fa tuaf es, reꞌ naꞌpiis ma naꞌteꞌun in nekan, he natuin Uisneno.

12 Rarit ameput no neen ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan neu noe koꞌu Efrat. Onaim noe naan nmeit metoꞌ-metoꞌ nain. Rarit sin nmoꞌen ranan anbi bare naan. Ranan naan, napaar ee neu uisf ein ma soraurs ein naꞌkon pasaꞌ neon-saet✡ 13 Onaim au ꞌiit niut maufinu tuaf teun. Sin maask ein on reꞌ kreso. Es anpoi naꞌko kaun naga in fefan. Es anpoi naꞌko muiꞌ fui apisut in fefan. Es anteniꞌ npoi naꞌko kaun naga in mafefaꞌ reꞌ aputa-kriut ee in fefan. 14 Niut maufiun teun ein naan, anmuꞌin kuasa he nmoꞌen rais sanmakat humaꞌ-humaꞌ. Sin npoin ma nnaon nateef nok areꞌ kanan usif anbi pah-pinan, rarit sin nahaek ein rais manbaꞌan he neot es, oors es sin nmakenan anraban Uisneno akuasat. Mes oras reꞌ sin nmanbaaꞌn ein naan, es reꞌ Uisneno In oras reꞌ In nbetis anrair je, he niis nain In muusn ein ok-okeꞌ.

15-16 Bare reꞌ sin he nabuan he nmakenan naan, anbi uab Ibrani te nak, Armagedon.

Yesus Kristus naꞌuab amsaꞌ am nak, “Mimnau mirek-rekoꞌ! Nok askeken ate, Au ꞌuum on reꞌ abakat reꞌ hi ka mitenab maan ee fa. Tuaf-tuaf reꞌ anbeꞌ-beꞌen ma anpaon anpaek pake reꞌ namtiis, sin es reꞌ nꞌua paꞌen. Fin oras Au ꞌuum, in ka namaeb on fa, natuin tuaf ka niit ee fa neu in afaꞌ.”✡

17 Rarit ameput no hiutn ii nꞌopaꞌ bookr ee in afan neu anin. Onaim Uisneno naꞌuab neik haan koꞌu naꞌko In aꞌtoko prenat, et Uim Onen am nak, “Oekꞌ een! Au tooꞌs ein oekꞌ ein een!”

18 Onaim anmuiꞌ rimat reꞌ nariim neu-mneem, ma ꞌrotos reꞌ naꞌroot neu-mneem amsaꞌ. Ma auf gui naꞌbekoꞌ maꞌtaniꞌ. Auf aꞌbekoꞌ ia ka njair niit fa feꞌ nbi pah-pinan.✡ 19 Oras naan, Uisneno ka nnikan fa kota Babel in maufinun. In npaek auf aꞌbekoꞌ maꞌtaniꞌ naan, tar antea kota naan npeeꞌ batis teun. In nmoeꞌ on naan he abitan Babel nnaben nahiin In toꞌos. Kota bian anbi pah-pinan antuup annoban nain afu.✡ 20 Oras naan, areꞌ kanan puru sin nreman on ahaa reꞌ naan. Ma ꞌtoeꞌf ein, namnekun okeꞌ.✡ 21 Anmuꞌi uran eis fatu msaꞌ reꞌ kouꞌ-koꞌun nmoufun naꞌkon neon goe tnanan, ma ntuut naan mansian. Eis fatun naan sin maꞌfeenk ein, ntean kiru boꞌ haa.* Natuin uran eis naan anhaꞌmuiꞌ sin, etun mansian ii nkaas Uisneno.✡

17

Uisneno In ameput nataib kota Babel nok bifee aꞌhakeꞌ

1 Rarit tuaf es naꞌko tuaf hiut ameput sonaf neno tunan reꞌ annaꞌan bokor ruumn ein, neem anpaumaak kau mnak, “Uum meu ia! Au he ukriraꞌ ko hukun ꞌeu bifee aꞌhakeꞌ reꞌ maufiun reꞌuf. Hukun naan naꞌko Uisneno. In reꞌ naan es reꞌ kota koꞌu reꞌ sin nafeen ee npaumaak oe mfaun.✡ 2 Afi unuꞌ te, uisf ein naꞌkon bare mee-mee, neman ma nmakaken nok abitan kota naan. Tuaf bian neman amsaꞌ, ma nmafun ma natun-tuin ein ahaa kota naan in fotes.”✡

3 Rarit Uisneno In Asmaan Akninuꞌ ntoom kau. Onaim ameput sonaf neno tunan nait neik kau ꞌeu baer ruman es. Anbi bare naan, au ꞌiit bifee jes antoko nbi muiꞌ fui apisut es, reꞌ masnaa meeꞌ apinat. Muiꞌ fui naan in aꞌnaakn ee, hiut, ma in suunk ein, boꞌes. Anbi in aon ee matuꞌi uab reꞌ naꞌreꞌuf ma nkanaꞌpaar Uisneno.✡ 4 Bifee naan anpaek paek maꞌosaꞌ reꞌ snaa meꞌe ma umub. In baer barias ein, anmoeꞌ sin naꞌkon amnatuꞌ, faut arimat reꞌ maꞌosaꞌ, ma mutiara. Anbi in aꞌniman aꞌneꞌu, in nnaaꞌ aꞌkoma mnaut es, reꞌ naheun nok tua min-kase. Tua min-kase naan, es reꞌ in fotes, ma areꞌ kanan rais maufinu ma rais meisꞌokan bian reꞌ in nmoeꞌ sin.✡ 5 Anbi in iran, matuꞌi kanaf es, reꞌ in oetn ii, maꞌnifaꞌ feꞌ. Tuis naan nak on nai:

Au reꞌ ia, Babel!

Es reꞌ kota maꞌtain reꞌuf!

Areꞌ kanan rais maufinu nbi pah-pinan ia,

naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin kau.

Areꞌ kanan amakaket anbin pah-pinan ia,

sin amneemk ein naꞌkon kau.

6 Rarit au ꞌkisu te, bifee naan anmauf koꞌu, natuin in nninu nrair Uisneno Iin na sin naaꞌ ein. In aꞌmoufn ii nak, in nroor niis Uisneno Iin na, natuin sin nꞌeut ma natoon rasi anmatoom nok Naiꞌ Yesus piut-piut.

Au ꞌkius ꞌiit on naan ate, au feefk ii no mkakan ma ꞌsanmaak.

7 Mes ameput naan nataan kau mnak, “Nansaaꞌ am es ho mumkaak on reꞌ naan? Ampaumaak uum, he au utoon ko bifee amaufinut naan in oten. On naan amsaꞌ, anmatoom nok muiꞌ fui apisut reꞌ in ansae ntook goe naan. Es reꞌ maꞌnakaf hiut ma masunaꞌ boꞌes naan. 8 Unuꞌ feꞌ muiꞌ fui apisut naan anmoni nbi pah-pinan, mes oras ia, in ka tiit ee fa goen. Mes ka ꞌroo fa nteniꞌ te, in npoi naꞌko nuat haꞌmuꞌit reꞌ ka maꞌuꞌu fa. Oras naan, anmuiꞌ tuaf reꞌ anmonin nbin pah-pinan, reꞌ sin kaank ein ka matuꞌi fa nbi ꞌBib-kaes Anaꞌ In Surat. Surat reꞌ naan, es reꞌ Uisneno antui nain je oras In ka nmoeꞌ ma npakae fa pah-pinan ia fa feꞌ. Tuaf ein reꞌ naan, of feefk ein no mkakan oras sin nkius niit muiꞌ fui apisut naan, natuin in nfain neem. Ma karu in nfain neem anrari te, Uisneno of anporin napoitn ee nꞌain ai bariri reꞌ anpiin nabar-baar.✡

9 Atoin ahinit batuur bisa nahiin reꞌ rasi pisaꞌ ia. Muiꞌ fui apisut reꞌ maꞌnakaꞌ hiut naan, in oetn ii, es reꞌ ꞌtoꞌef hiut. Bifee aꞌhakeꞌ naan antook et aꞌtoꞌef hiut ein reꞌ naan. Ma ꞌnakaꞌ hiut ein reꞌ naan, in oetn ii, es reꞌ, usif hiut. 10 Naꞌko usif hiut reꞌ naan, tuaf niim anmate nrarin. Tuaf es naprenat oras ia. Es anteniꞌ ka nboor fa feꞌ. Mes karu in neem anrari te, in suma nnaaꞌ aprenat raab aah. 11 Oras ia, au utoon ko rasi anmatoom nok muiꞌ fui apisut reꞌ unuꞌ feꞌe te, anmoin naan, mes oras ia nmate nrair. Unuꞌ te, in anjair usif amsaꞌ nbi pukan usif tuaf hiut ein naan. Mes in of anfain neem ma annaaꞌ aprenat he njair usif reꞌ no faun. In of namreꞌu nkoon amsaꞌ.

12 Sunaf boꞌes reꞌ naan in oetn ii, es reꞌ usif boꞌes. Sin ka nnaꞌan aprenat fa feꞌ. Sin of antoupun kuasa he nnaꞌan aprenat nabu-buan nok muiꞌ fui apisut naan, mes suma raab aah.* ✡ 13 Natuin sin ar-arsin anmaꞌakoran he nꞌofer sin kuasa naan neu muiꞌ fui apisut naan. 14 Uisf ein reꞌ naan, sin of anmakenan nraban ꞌBib-kaes Anaꞌ naan. Mes ꞌBib-kaes Anaꞌ naan nok Iin na, of niis nain sin ok-okeꞌ. Tuaf-tuaf reꞌ natuin ꞌBib-kaes Anaꞌ naan, esan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ In npiir ma nbetis, ma noꞌen naan sin, reꞌ sin naran ma natuin Ee. Sin of nisan, natuin ꞌBib-kaes Anaꞌ naan maꞌtain reꞌuf. Suma In kuun, Usif ansae faof usif, ma ꞌNakaf nsae fafo ꞌnakaf.

15 Ma oe mfaun reꞌ anpaumaak bifee aꞌhakeꞌ naan, es reꞌ areꞌ kanan uuf ma pah, ꞌpen-pene, ma uab anbi pah-pinan. 16 Usif boꞌes naan ma muiꞌ fui apisut naan, of ka nroim nain fa bifee paus mafaun reꞌ ka nmuiꞌ fa rais mae. Sin of nasiik naan kuuk in pake ma bruaꞌ ein ok-okeꞌ, rarit nnao nasaitn ee oras in nꞌafaꞌ-monas anbi bare naan. Rarit sin neuk in sisin. In aon reꞌ in siisn ee nakraeb ee naan, sin ntokar nataam ee neu ai. 17 Uisneno In kuun es reꞌ anmoeꞌ, tar antea usif boꞌes reꞌ naan anmaꞌakoran, he nnonaꞌ sin kuasa neu muiꞌ fui apisut naan, tar antea in naꞌtutuꞌ niis bifee naan. Nok ranan naan, Uisneno In reon ma sarit of anjarin ok-okeꞌ.

18 Onaim bifee aꞌhakeꞌ reꞌ ho mkius miit ee naan, es reꞌ kota maꞌtain reꞌuf naan, reꞌ naprenat areꞌ kanan usif anbi pah-pinan.”

18

Uisneno In ameput naretaꞌ anmatoom nok kota Babel in amreꞌun

1 Rarit au ꞌkius ꞌiit aꞌtein ameput tuaf es ansaun naꞌko sonaf neno tunan. In anmuiꞌ kuasa ma meꞌu maꞌtaniꞌ, tar antea meꞌu naan ntanaꞌ nain pah-pinan ok-okeꞌ. 2 In npaek haan koꞌu he natoon am nak,

“Antaikobi nrair! Kota Babel antaikobi nrair!

Anmoufu nrair! Kota maꞌtaniꞌ naan anmoufu nrair!

In njair bare ꞌtua-haꞌ neu niut reuꞌf ein.

In njair kua-mnaaꞌ neu areꞌ kanan niut maufinu sin ok-okeꞌ.

In njair bare neu areꞌ kanan koro reꞌ neuk siis punuꞌ. Koron naan of nabuan nbin bare naan.

In njair oꞌof neu areꞌ kanan kaunaꞌ ma muꞌit reꞌ ka reko fa.✡

3 In ntaikobi nrair, natuin areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan,

neu-mneman piut-piut ma ninun tua min-kaes amafun.

In nmoufu nrair, natuin areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan,

neu-mneman piut-piut ma nmakaken nok abitan kota naan.

Uisf ein naꞌkon areꞌ kanan aꞌpen-pene,

neman ma nmakaken nbin bare naan.

Atoin arakan naꞌkon areꞌ kota-kota,

neman ma nraakn ein, tar antea sin njarin amuꞌit.

Natuin kota naan, on reꞌ bifee reꞌ anmariin he nsosan areꞌ kanan baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ.

Natuin kota naan, on reꞌ bifee aꞌhakeꞌ reꞌ anmariin neu areꞌ kanan rais aminat.”✡

4 Rarit au ꞌneen aꞌteniꞌ hanaf es naꞌko sonaf neno tunan am nak,

“Hae! Areꞌ Au nggui naan arki!

Maen ampoi miꞌko bare naan nai!

Misaitan kota naan nai!

Kais ammoeꞌ mituin abitan kota naan sin maufiunk ein,

he kais mipeni msaꞌ sin rais hukun.✡

5 Natuin sin maufinun,

mfau-rutu ma ka masoꞌik fa.

Ma sin saant am penu sin,

anmarapis peni-peni ntea neon goe tnanan.

Oras ia, Uisneno ka nnikan anteniꞌ fa,

sin raan maufinu ma amreꞌut naan,

Oras ia, Uisneno nabarab anrair,

he nhukun sin.✡

6 Onaim hi ro he mbaras sin ꞌmoeꞌ maufinun,

nahuum on reꞌ sin nmoeꞌ rais maufinu neu tuaf bian.

Mes hi ro he mbaras sin,

mfain no nua.

Afi unuꞌ te, sin naꞌmoe ma napoin tuaf,

he nbukaen naꞌkon sin aꞌkoma mnatuꞌ reꞌ naheun nok tua min-kase haꞌmuꞌit.

Mes oras ia, sin kuuk es reꞌ he nbukaen,

tua min-kase haꞌmuꞌit naan, tar antea nfain no nua.✡

7 Sin nmoeꞌ sin tuak ein maꞌtaniꞌ.

Sin naikas ma naꞌratan sin tuak ein.

Sin suma nromin he nmonin nok areꞌ kanan baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ.

Sin nromi haa areꞌ kanan rais aminat.

Es naan ate, sin ro he napenin susat ma nanaꞌrenat maꞌfenaꞌ.

Onaim sin ro he nmonin nbin haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat.

Fin afi unuꞌ, sin naꞌuab ein beꞌo, nahuum on reꞌ bifee aꞌhake reꞌ naꞌuab am nak,

‘Au reꞌ ia, uis bifee!

Au of ka ꞌbanuꞌ fa!

Au of ka ꞌkae ꞌpin-pinus fa.

Au of ka ꞌpaek fa tai-nukat.’

8 Sin naꞌuab ein on naan, tar antea Uisneno natoꞌon sin.

Tar antea Uisneno he nhukun sin een.

Of anbi neno meesꞌ aah,

sin of namnahan reꞌ-reꞌuf,

sin nkaen npin-piuns ein,

ma sin nmate nkonon amsaꞌ.

Tar antea tuaf nait ma ntokar sin neun ai.

Tar antea ai naan nout sin aok amaets ein naan tar namsoup.

Fin Uisneno akuasat naan, es nasanut ma nfee hukun reꞌ ia.

Ma Uisneno amaꞌtaniꞌ naan, es reꞌ nafeek rasi reꞌ ia.✡

9 Uisf ein reꞌ afi unuꞌ te, neman,

ma nmakaken nok abitan kota naan,

ma nmonin nok baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ nbin naan.

Sin of nkius nitan masuꞌ reꞌ ansae naꞌko ai naan,

sin of nahinin nak kota naan nputu nmaet jen.

Rarit sin nkaen npin-piuns ein neu ne.

10 Onaim sin aok ein napipin, oras sin nkius haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat reꞌ ansaen sin naan.

Mes sin suma nabranin he nhaken anbin aꞌroo.

Ma sin suma nabranin he nkis-kisu haa naꞌkon bare naan.

Rarit sin naꞌuab ein am nak,

‘Airoo! Kasian Babel!

Airoo! Kasian kota maꞌtaniꞌ!

Suma jam meesꞌ aah, mes ho mupein hukun.

Suma oras mees amsaꞌ, mes ho mumreꞌu mrair.’✡

11 Anneen on naan ate, tuaf-tuaf reꞌ afi unuꞌ neman he nraakn ein anbin bare naan,

sin ankaen npin-piuns ein amsaꞌ.

Fin ka tiit tain fa tuaf es amsaꞌ,

reꞌ he nsoos sin baerꞌ ein antein.✡

12 Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin baerꞌ ein reꞌ anmoeꞌ sin naꞌkon mnatuꞌ, noin mutiꞌ,

faut arimat, aiꞌ mutiara.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin tais ein reꞌ anteek sin ite nak lenan, tai-sutar,

aiꞌ tais maꞌosaꞌ reꞌ masnaa meꞌe, aiꞌ umub.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin baerꞌ ein reꞌ anmoeꞌ sin naꞌkon hau oef foo meniꞌ, gading marunaꞌ,

aiꞌ hau marunaꞌ bian sin.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin baerꞌ ein reꞌ anmoeꞌ sin naꞌkon beis-meꞌe, besi, aiꞌ faut marmer.

13 Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin hau aminat, aiꞌ hau ꞌpooh aminat humaꞌ-humaꞌ.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin hau oef foo meniꞌ, aiꞌ miin foo bonaꞌ humaꞌ-humaꞌ.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin tua min-kase, minaꞌ naꞌko hau saitun,

uu-tariku, aiꞌ maak-gandum.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin bijae ngguin, ꞌbib-kasen, aiꞌ bikaes ein.

Ka tiit fa tuaf he nsoos

sin akreet ein,

aiꞌ sin aten.✡

14 Atoin araakn ein naan of anmeꞌ-meiꞌ jok am nak,

‘Koi, Babel!

Koi, kota maꞌtaniꞌ!

Ho baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ reꞌ atoniꞌ nroim nanes-nesib sin naan,

ka tiit attein sin fa goen.

Sin ar-arsin namnekun nrarin, tar antea sin nmaꞌmuꞌin nmaten,

tar antea ho mnobaꞌ maan afu tteri.’

15 Afi unuꞌ, atoin araakn ein naan njarin atoin amuꞌit natuin kota naan on reꞌ bifee aꞌhakeꞌ.

Mes oras ia, sin nmeꞌ-meiꞌ jok ka natfeek niit fa.

Sin namtaun nmaten,

ankius tuaf anbi kota naan sin haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat naan.

Sin aok ein napipin maꞌtaniꞌ,

nkius sin napenin hukun naan.

Mes sin suma nkisu nbi nggoah aꞌroo.

Sin suma nabranin ma nhaken nbin nggoah aa bare naan.

16 Rarit sin naꞌuab ein am nak,

‘Airoo! Kasian Babel!

Airoo! Kasian kota maꞌtaniꞌ!✡

Afi unuꞌ te, ho ngguin anpaken paek mamasaꞌ reꞌ snaa meꞌe aiꞌ umub,

anteun ma nmoeꞌ je naꞌko tai maꞌosaꞌ.

Afi unuꞌ ho ngguin anbarias ein npaken amnatuꞌ, mutiara,

ma faut arimat reꞌ maꞌosaꞌ ꞌmaten.

17 Mes anbi jam meesꞌ aah,

ho baerꞌ ein naan, ka tiit attein sin fa goen.

Suma rabah aa,

ho ꞌmuiꞌm ein naan, namnekun okeꞌ!’

Un-unuꞌ msaꞌ kaptein abnao oe ngguin nok sin ameupt ein

nnaon neu-mneman neun kota naan.

Mes oras ia, sin suma nabranin, karu nasanut boint ein anbin nggoah aꞌroo.

Ma oras ia, sin suma nabranin he nkis-kiusn ahaa naꞌkon aꞌroo.✡

18 Sin nkisun masuꞌ reꞌ anpoi naꞌko ai naan.

Rarit sin nahinin am nak, in nputu nrair jen.

Onaim sin nmeꞌ-meiꞌ jok am nak,

‘Airoo kasian! Of ka tiit attein fa kota bian,

reꞌ maꞌtaniꞌ nahuum on reꞌ kota Babel.

Airoo kasian! Of ka tiit attein fa kota bian,

reꞌ in maasn ii humaꞌ meseꞌ on reꞌ Babel in masan.’✡

19 Sin nhutin afu skukuꞌ ma ntaon neun sin aꞌnaak ein

natuin sin neek ein ansusan.

Sin nkaen npin-piuns ein,

natuin sin neek ein namreꞌun.

Rarit sin naꞌuab ein am nak,

‘Airoo! Kasian Babel!

Airoo! Kasian kota maꞌtaniꞌ!

Hai meu-mꞌiim meik abnao oe misaeb bareꞌ meu ko,

tar antea hai mjair atoin amuꞌit amsaꞌ.

Hai mroe meik ho saeb ein,

tar antea hai mipein baer maꞌosaꞌ ma mamasaꞌ amsaꞌ.

Mes suma anbi jam meesꞌ aah,

areꞌ kanan baerꞌ ein naan, namnekun nrarin.

Suma raab aah,

areꞌ kanan baerꞌ ein naan, namreꞌun nrarin.’✡

20 Rarit hanaf naan naꞌuab anteniꞌ mnak,

‘Hae, hi abit sonaf neno tunan!

Hi neekm ein naan, kais namenan nteinꞌ ein nai.

Hae, Uisneno In tuaf ein!

Hi neekm ein naan kais ansusan nteinꞌ ein nai.

Hae, Uisneno In haef ein!

Maut he hi mkumain nai.

Hae, Uisneno In mafefa kniunꞌ ein!

Maut he hi neekm ein anmarinan nai.

Afi unuꞌ te, Babel nasusab ki.

Afi unuꞌ te, kota naan anhaꞌmuiꞌ ki.

Mes oras ia, Uisneno anbaras anrair hi haꞌmuꞌit naan.

Fin oras ia, In nbaras anrair kota naan in maufinun.’ ”✡

21 Rarit au ꞌkius ꞌiit ameput neno tunan tuaf es, reꞌ maꞌtaniꞌ batuur. In neem nait naan kuun fatu fuaꞌ es. Fatu naan, ꞌnaen ii on reꞌ tuaf es. Rarit in nporin fatu naan nꞌain tasi. In natoon amsaꞌ am nak,

“Sin of nareuꞌ niis kota Babel on reꞌ naan amsaꞌ.

Sin of namnekub kota maꞌtaniꞌ naan on reꞌ naan amsaꞌ.✡

22 Ka tiit attein fa tuaf,

reꞌ anreuk ma nsii nbi kota naan.

Ka tiit attein fa tuaf,

reꞌ anneen niit aꞌreuk sasando, aꞌrekuꞌ, bobe,

ma toꞌis sin haank ein anbi kota naan.

Ka tiit attein fa atoin ahiin mepu,

reꞌ anmepun nteinꞌ ein meseꞌ-meseꞌ anbin sin mepun.

Ka tiit attein fa tuaf,

reꞌ napau ma nmoor makaꞌ ntein anbi kota naan.✡

23 Ka tiit attein fa tuaf,

reꞌ nout ma napinaꞌ paku ntein anbi kota naan.

Ka tiit attein fa tuaf,

reꞌ antaon fesat kabin anteinꞌ ein anbin bare naan.

Afi unuꞌ araakn ein anbin kota naan,

anjarin atoin amuꞌit maꞌtaniꞌ nrair.

Afi unuꞌ, Babel in atoin araakn ein,

anmonin nok baer mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ maꞌtaniꞌ.

Mes sin npaken reꞌu ma hau,

he napoi tuaf-tuaf anbi pah-pinan.

Sin npaken hau maat-nipuꞌ,

he nputa-kriu mansian nbin pah-pinan.✡

24 Babel napein hukun maꞌfenaꞌ goen,

natuin in nroor naꞌmaet Uisneno in mafefa kniunꞌ ein.

Kota maꞌtaniꞌ naan, namreꞌu nrair,

natuin in haꞌmuiꞌ naꞌmaet Uisneno Iin na piut-piut.

Anmuiꞌ Uisneno Iin na reꞌ anroor niis sin anbin bare bian.

Mes Babel ro he es reꞌ nasaah kuun sanat ma penu sin ok-okeꞌ.

Kota maꞌtaniꞌ naan, ro he es reꞌ nroi kuun rais tonis ma tahas.”✡

19

Pukan asiit koꞌu ansiin nbin sonaf neno tunan

1 Ameput sonaf neno tunan naan naꞌuab anrair on naan ate, au ꞌneen hanaf kouꞌ goes nahuum on reꞌ pukan asiit koꞌu, ansiin et sonaf neno tunan. Sin nsiin am nak,

“Haleluya! Haleluya!

Hit tait siit pures-boꞌis teu hit Uisneno,

natuin In mapinaꞌ-makrahaꞌ.

Haleluya! Haleluya!

Hit tait siit pures-boꞌis teu hit Uisneno,

natuin In kuun, ro akuasat anneis-neisi.

Uisneno es reꞌ ansoi nafetin kit,

naꞌko areꞌ kanan hit saant am penu sin.

Uisneno es reꞌ nanoon ma naneo kit,

naꞌko areꞌ kanan monit apenut-abeot.

2 Hit tait siit pures-boꞌis teu hit Uisneno,

natuin In nafeek rasi, ro natai.

Hit tait siit pures-boꞌis teu hit Uisneno,

natuin In es anhukun ate, ro batuur.

Uisneno nasanut hukun neu bifee aꞌhakeꞌ naan,

natuin in nfuriꞌ ma nkopoꞌ tuaf-tuaf anbi pah-pinan,

he nmakaken nabu-buan nok ne,

ma natun-tuin ein ahaa in maufinu.

Uisneno anbaras anrair bifee maufinu naan,

natuin in nroor naꞌmaet,

Uisneno in aan renuꞌ-aan reek ein.”✡

3 Rarit sin nsiin nteinꞌ ein siit bian anbin sonaf neno tunan am nak,

“Haleluya! Pures ma boꞌis meu Uisneno!

Haleluya! Maikas miꞌrat-ratan In kanan!

Natuin masuꞌ naꞌko ai reꞌ nout niis bifee naan in aon amates,

nsae piut-piut ma ka natfeek niit fa.

Ma masuꞌ naꞌko ai reꞌ nout niis kota maꞌtaniꞌ naan,

ansae piut-piut ka nasnaas niit fa.”✡

4 Rarit amnasit tuaf boꞌ nua mhaa nok muiꞌ maꞌtain haaꞌ ein naan, nriꞌtuun ma naꞌruir ein naꞌbesan neun Uisneno In aꞌtoko prenat. Sin anbaisenun neik rais hormaat am nak,

“Batuur! Iim nai he hit arkit atpures ma tboꞌis Uisneno!

Haleluya! Iim nai he hit arkit tait ma ttunaꞌ taꞌratan In kanan!”

ꞌBib-kaes Anaꞌ In fesat kabin

5 Rarit au ꞌneen aꞌtein hanaf es naꞌko ꞌtoko prenat naan am nak,

“Hae, aan renuꞌ-aan rekaꞌ Uisneno arki!

Hae, anah-anah Uisneno ki!

Iim he hit ttunaꞌ taꞌrat-ratan Uisneno In kanan.

Iim arki, anaꞌ-koꞌu, mnasif-mainukiꞌ, he tpures ma tboiꞌs Ee.”✡

6 Rarit au ꞌneen on reꞌ too mfaun naꞌuab ein. Sin haank ein on reꞌ oe ꞌboniꞌ, ma koꞌu on reꞌ ꞌrotos naꞌroot ka natfeek fa. Sin naꞌuab ein am nak,

“Haleluya! Hai msii ma mboꞌis Uisneno.

Haleluya! Hai mtunaꞌ miꞌrat-ratan In kanan.

Natuin In kuun es reꞌ akuaas reꞌuf.

Ma In kuun es reꞌ naprenat areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ.✡

7 Oras ia, hit neek ein anmarinan.

Oras ia, hit bisa tkumain ma thumaꞌmoe.

Hit tpures ma tboiꞌs Ee,

natuin ꞌBib-kaes Anaꞌ naan In oras he nkabin, antea nrair.

Hit ttunaꞌ taꞌrat-ratan In kanan,

natuin ꞌBib-kaes Anaꞌ naan In baroit ee nabarab anrair.

8 Uisneno nfee nrair ne tais ma paek baroit, reꞌ mamasaꞌ ma maꞌosaꞌ.

Uisneno nfee nrair ne tais ma pake reꞌ muit okas arimat.”

(Tais ma pake reꞌ muit okas arimat naan, es reꞌ Uisneno Iin na reꞌ sin aꞌmoeꞌ rekon.)

9 Onaim ameput sonaf neno tunan naan natoon kau mnak, “Yohanis! Ho ro he mtui mmak, on nai:

‘Areꞌ kanan tuaf reꞌ napein haan askaut ma undangan he nkoen on neem nok anbi ꞌBib-kaes Anaꞌ In fesat kabin naan, sin of anꞌua rekon batuur!’ ”

Rarit ameput naan antuta ntein in uban naan am nak, “Uisneno In Kabin ma Prenat reꞌ ia, ro batuur!”✡

10 Onaim au ꞌriꞌtuu he uꞌbesan ameput naan. Mes in nakain kau mnak, “Kais muꞌbesan kau on naan! Fin au Uisneno In aan renuꞌ-aan rekaꞌ amsaꞌ on reꞌ ho, ma ho aok-bian sin reꞌ nasinaꞌ ma natoon rasi anmatoom nok Naiꞌ Yesus. Mafefa kninuꞌ reꞌ natoon rais manbaaꞌn ein, sin ar-arsin nakriraꞌ ma natoon anmatoom nok Naiꞌ Yesus, he mansian naꞌruriꞌ ma naꞌbesan neu Ne. Fin reꞌ naan romif naꞌko Asmaan Akninuꞌ on naa. Onaim kais muꞌbesan kau, mes muꞌbesan meu Uisneno nmees jah!”

Usif Yesus ankoen On neem ansae bikaes mutiꞌ

11 Rarit au uꞌaitiꞌ au matak, onaim au ꞌkius ꞌiit sonaf neno tunan natfeꞌi. Nok askeken ate, au ꞌkius ꞌiit bikaes muit es npoi neem. Tuaf reꞌ ansae bikaseꞌ naan, kaan ee, “Tuaf reꞌ Annaaꞌ Rais Manbaꞌan” ma “Tuaf reꞌ Amneot ma Amnonot”. Oras In nafeek rasi, ro natai. Karu In nnao nmakeen, In nnao nok neek amneꞌo.✡ 12 In maatk ein anpinan on reꞌ ai. In npaek ꞌsoeb usif, namfau. In kaan ee matuꞌi et In aon, mes suma In kuun es reꞌ nahiin kanaf naan in oten.✡ 13 In tai-paekn ein, natepaꞌ sin anbin naaꞌ. Atoniꞌ nteek Ee te nak, “Uisneno In Kabin ma Prenat”. 14 Au ꞌkius ꞌiit amsaꞌ soraurs ein naꞌkon sonaf neno tunan ansaen bikaes mutiꞌ he natuin Ee. Sin anpaken tai-pake maꞌosaꞌ reꞌ muit okas amsaꞌ. 15 Anmuiꞌ naan suin ꞌaikan es, reꞌ anboor naꞌko In fefan. In npaek suniꞌ naan, he nnao nmakeen nraban areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan. Rarit In niis nain sin. Onaim In njair Usif neu sin. In naprenat nok feef maputuꞌ ma ꞌniim maputuꞌ, rarit sin nnaben niit Uisneno akuasat In toꞌos. Naan humaꞌ meseꞌ on reꞌ atoniꞌ nteir hau fua anggur he nait anggur oef.✡

16 Anbi Atoniꞌ naan In tai-paken naan, ma In pusun, anmuiꞌ tuis nak on nai:

Usif ansae faof areꞌ kanan usif,

ꞌNakaf ansae faof areꞌ kanan ꞌnakaf.

Usif Yesus niis naan muiꞌ fui apisut nok nain in soraurs ein

17 Rarit au ꞌkius ꞌiit ameput neno tunan tuaf es anhake nbi manas. Onaim in nkoaꞌ neu areꞌ kanan koro amneuk siis punuꞌ reꞌ natpenen nbin neon goe tnanan am nak, “Iim nai he hi ar-arki mibua mbi bare ia nai, he mbukae mok ambi Uisneno In fesat koꞌu! 18 Hi mipein mainuan he meuk areꞌ kanan amaets ein sin siisk ein: es reꞌ uisf ein, meo-paꞌe sin, ma soraurs ein. Hi bole meuk bikaes ein ma soraurs ein reꞌ ansaen nbin bikaes ein naan sin siisk ein. Hi bole meuk sisi naꞌko ate aiꞌ atoin farei, aiꞌ aꞌnaet ein sin siisk ein. Taꞌparan uab ate tak, hi bole meuk main sisin naan ok-okeꞌ.”✡

19 Rarit au ꞌkius ꞌiit muiꞌ fui apisut reꞌ neon goes ii, anpoi naꞌko tasi naan. In nnao ma nmaꞌakoran nok areꞌ kanan usif anbi pah-pinan, nok nain sin soraurs ein. Rarit sin nnaon ma nmakenan nraban Atoniꞌ reꞌ ansae bikaes mutiꞌ naan, ma In soraurs ein naꞌkon sonaf neno tunan. 20 Mes Atoniꞌ reꞌ ansae bikaes mutiꞌ naan, anheek naan muiꞌ fui apisut naan ma in mafefaꞌ reꞌ aputa-kriut. Mafefaꞌ naan es reꞌ unuꞌ te anmoeꞌ rasi mkakat ma sanmakat humaꞌ-humaꞌ, he nputa-kriu tuaf-tuaf reꞌ antoup muiꞌ fui apisut naan in marak ma reꞌ naꞌbesan nrarin neu in faut marunaꞌ. Mes oras ia, Atoniꞌ reꞌ ansae bikaes mutiꞌ naan, nnao nporin nain muiꞌ fui apisut naan nok in mafeef ee, neu tais ai bariri reꞌ anpiin piut-piut.✡ 21 Rarit Atoniꞌ reꞌ ansae bikaes mutiꞌ naan, annao ma nroor niis sorarus bian sin, anpaek In suniꞌ reꞌ anpoi naꞌko In fefan. Rarit koron reꞌ amneuk siis punuꞌ neman ma neuk nain aof amaets ein naan ok-okeꞌ.

20

Sin nfutuꞌ kaun naga npaek korenit tar antea toon niufn es

1 Rarit au ꞌkius ꞌiit ameput tuaf es ansaun neem naꞌko sonaf neno tunan anbi neon goe tnanan. In nnaaꞌ korenit noon kouꞌ goes, ma nnaaꞌ ꞌretuꞌ-ꞌfoꞌe nuat haꞌmuꞌit reꞌ ka maꞌuꞌu fa. 2 Rarit in nnao nheek kaun naga naan, es reꞌ nitu ꞌnakaf reꞌ sin nteek ee te nak, “Iblis”. In es reꞌ napoi naan mansian naꞌkon afi unuꞌ. Onaim ameput naan anfuut kaun naga naan anpaek korenit, he nataam ee neu nuat naan tar antea toon niufn es.✡ 3 Onaim ameput naan antitar nataam kaun naga naan neu nuat haꞌmuꞌit naan. Rarit in nsegel naꞌmaet nuat naan in enon, he nꞌoꞌof ma nbui kaun naga naan, tar antea toon niufn es. Nok ranan naan, kaun naga naan ka bisa fa he nputa-kriu areꞌ kanan uuf ma pah anbin pah-pinan tar antea toon niufn es. Rarit nafetin kaun naga naan, mes suma raab aah.

4 Rarit au ꞌkius ꞌiit aꞌtoko prenat amfaun ii kah een, ma anmuiꞌ tuaf-tuaf antoko nbin sin. Uisneno nasaeb ꞌpiruꞌ-baru he njarin afeek rasi. Sin arsin reꞌ naan, tuaf-tuaf reꞌ unuꞌ te nasinaꞌ ma nanaob rasi anmatoom nok Naiꞌ Yesus In Rais Reko, ma Uisneno In Kabin ma Prenat, tar antea atoniꞌ nroor niis sin. Sin arsin reꞌ naan, ka naꞌruriꞌ ma naꞌbesan fa neu muiꞌ fui apisut naan nok in faut marunaꞌ. Sin es reꞌ ka nromin fa he ntoup muiꞌ fui apisut naan in marak anbi sin iirk ein, aiꞌ sin aꞌniimk ein. Anroor niis sin, mes Uisneno namonib nafaniꞌ sin, he sin nnaꞌan aprenat nabu-buan nok Kristus tar antea toon niufn es.✡ 5-6 Nok ranan naan, sin njarin tuaf ahunut reꞌ Uisneno namonib nafaniꞌ sin naꞌkon rasi ꞌmaten. Onaim sin reꞌ ia, anꞌua-paꞌen ma nꞌua-rekon, natuin sin njarin Uisneno Iin na. Ka ntitar napoitan ma nporin fa sin anbin baer haꞌmuꞌit, he kais napein ma nnaben niit rasi ꞌmaten no nuan ii. Fin sin reꞌ anjarin aꞌnaak rais pirsait reꞌ antuthae Uisneno ma Kristus. Ma sin annaꞌan aprenat amsaꞌ nabu-buan nok Kristus tar antea toon niufn es.

Mes amates bian, ro he npaon tar antea toon niufn es, naꞌ Uisneno namonib nafaniꞌ sin.

Sin nporin nitu ꞌnakaf antaam neu tais ai

7 Oras toon niufn es namsoup goen, Uisneno of anreun he nafetin kaun naga naan anpoi naꞌko nuat haꞌmuꞌit. 8 Rarit in nnao nputa-kriu uuf ma pah reꞌ sin nteek ee nak, Gok ma Magok, reꞌ neman naꞌkon bare-bare nbi pah-pinan. In of naꞌbuaꞌ naan sin too ngguin he nmakenan. Sin amfauk ein, on reꞌ snae nuri et tais je ninin.✡ 9 Rarit sorarus naꞌkon Gok ma Magok anbairs ein ma nnaon maat, tar antea pah-pinan anfuun am nateef. Rarit sin ntoko nfuun am nateef Uisneno In kota reꞌ In neek nain je, ma In tuaf ein. Mes Uisneno nasanut ai naꞌko neon goe tnanan, he nout niis soraurs ein naan ok-okeꞌ. 10 Rarit sin nheek naan nitu ꞌnakaf reꞌ napoi nrair too mfaun ein naan. Nitu ꞌnakaf naan, es reꞌ Iblis. Onaim sin nporin nataam ee neu tais ai bariri reꞌ anpiin ka nmaet niit fa. In of anꞌoꞌof naan on, nok muiꞌ fui apisut ma in mafefaꞌ aputa-kriut naan. Anbi bare naan, sin napenin haꞌmuꞌit fai-manas, tar antea nabar-baar.

Uisneno nafeek areꞌ kanan mansian ii, sin rasin

11 Rarit au ꞌkius ꞌiit aꞌtoko prenat muit kouꞌ goes. Ma Uisneno antuun On anbi ꞌtoko prenat naan. Nok askeken ate, pah-pinan ma neon goe tnaan ee naen namnekun, tar ka tiit sin fa ntein.

12 Rarit au ꞌkius ꞌiit tuaf-tuaf reꞌ anmaten nrarin. Sin ar-arsin anaꞌ-koꞌu anhaken ma nbain ein anꞌanin ꞌtoko prenat naan. Onaim ameput naꞌko sonaf neno tunan neem ma nfei suurt ein reꞌ antui mansian ii sin aꞌmoeꞌk ein ok-okeꞌ. Rarit sin nfei ntein surat bian, es reꞌ surat reꞌ antui tuaf-tuaf reꞌ of he nmoin nok Uisneno tar antea nabar-baar. Onaim In nafeek atoin amaets ein naan sin rasin, natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoꞌen, nahuum on reꞌ matuꞌi et suurt ein naan.✡ 13 Rarit areꞌ amaets ein ok-okeꞌ, sin arsin neman ma nbaiseun ꞌtoko prenat naan. Sin arsin reꞌ naan, reꞌ anmaten nbin auf metoꞌ, aiꞌ nbin tasi. Rarit Uisneno nafeek sin rasin meseꞌ-meseꞌ, natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoeꞌ sin. 14 Rarit Uisneno nporin nain ‘ꞌMaten’ neu tais ai reꞌ npiin nabar-baar naan. In nporin nain ‘Bare neu Amates’ amsaꞌ, nꞌain tais ai naan amsaꞌ. Tais ai abar-barat naan, es reꞌ bareꞌ ꞌmaten no nuan ii. 15 Tuaf-tuaf reꞌ sin kaank ein ka matuꞌi fa nbin surat naan amsaꞌ, nporin nataam sin neu tais ai abar-barat naan. Fin surat naan, es reꞌ antui tuaf fatuf naꞌko tuaf reꞌ anmonin piut-piut nok Uisneno.

21

Naiꞌ Yohanis ankius niit neno tunan ma pah-pinan mamaas feꞌu

1 Rarit au ꞌkius ꞌiit neno tunan ma pah-pinan huum maas feꞌu, fin neno tunan ma pah-pinan huum maas amnaaꞌ namnekun nrarin. Tais je msaꞌ, ka mamnitaꞌ fa goen.✡ 2 Rarit au ꞌkius ꞌiit Uisneno In kota kninuꞌ, es reꞌ Yerusalem Feꞌu, ansaun neem naꞌko sonaf neno tunan. Kota naan nabarab anrair, on reꞌ baroit bifee reꞌ he nnao nseun in mone.✡ 3 Rarit au ꞌneen hanaf maꞌtain es, anpoi naꞌko ꞌtoko prenat naan am nak,

“Amkius mirek-rekoꞌ!

Anmurai oras ia, Uisneno In Umi et mansian ii sin sonak ma sin atnaank ein.

Anmurai neno ia, Uisneno anmoin nabu-bua nok Iin na.

Fin In njair sin Uisneno.

Ma sin anjarin In aanh ein.

In of nok sin piut-piut.

Ma In nabu-bua nok sin nabar-baar.✡

4 In of annoes nain sin maat nuu ngguin,

he sin kais ankae npin-piuns ein antein.

Natuin anbi bare naan, ka tiit tain fa amenat antein.

Ma nbi bare naan, ka tiit tain fa amates antein.

Areꞌ kanan rais susat nanaꞌrenat reꞌ un-unuꞌ te, nasusab ma nnanaꞌrenab, ka tiit attein sin fa goen.

Areꞌ kanan haꞌmuꞌit ma maꞌneꞌat reꞌ un-unuꞌ te nhaꞌmuiꞌ, namnekun nrarin.”✡

5 Rarit In reꞌ antuun On anbi ꞌtoko prenat naan, naꞌuab am nak, “Amkius mirek-rekoꞌ, natuin Au uꞌfeꞌu areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ.” Rarit In naꞌuab antein neu kau mnak, “Amtui nai! Areꞌ kanan mansian bisa npirsai Au Uabk ein, natuin uab ein naan, ro batuur!”

6 Rarit In natoon antein kau mnak,

“Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Au ꞌbaꞌan ꞌain sin naꞌko afi unuꞌ naan, njarin nrarin.

Natuin Au reꞌ ia,

Alfa ntea Omega.

Ma Au reꞌ ia,

A ntea Z,

Areꞌ saaꞌ-saaꞌ ii naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Kau,

anmurai naꞌko ahunut ntea amunit.

Areꞌ kanan mansian ameon oe,

Au of aꞌfeen sin oe ma ninun kuuk ruum-ruum aah,

naꞌko oe mataꞌ reꞌ neiki ꞌhonis, maut he mansian ein anmonin batuur.✡

7 Areꞌ kanan mansian reꞌ naran ma natuin Uisneno In raan aꞌhonis amneot ma amnonot,

sin of antoup naan kuuk tetus-athoen ein reꞌ ia.

Fin Au of aꞌjair sin Uisneno,

ma sin anjarin Au aanh ein.✡

8 Mes anmuiꞌ tuaf bian reꞌ of anporin napoitan sin,

neun tais ai bariri, reꞌ npiin ka nasnaas niit fa.

Nahuum on reꞌ atoin amtaus,

tuaf reꞌ nkoit Naiꞌ Yesus,

tuaf reꞌ anꞌoemeet,

tuaf reꞌ anmakaken ma nmakonin nok tuaf reꞌ sin ka moen ja fa, aiꞌ ka fee ja fa,

aroor mansian,

afuat neu nitu,

araut,

ma aputa-kriut.

Sin ar-arsin naan of nait inporin sin neu tais ai,

reꞌ anteek ee nak, ‘bareꞌ ꞌmaten no nuan ii.’ ”

Naiꞌ Yohanis ankius niit kota Yerusalem huum maas feꞌu

9 Onaim au ꞌkius ꞌiit tuaf es naꞌko tua hiut ein naꞌkon sonaf neno tunan reꞌ neon goes ii annaꞌan bokor reꞌ matuaꞌ nok Uisneno In toꞌos. In neem nateef nok kau, rarit naꞌuab am nak, “Uum meu ia feꞌ! Natuin au he ukriraꞌ ko baroit bifee reꞌ he nkabin nok ꞌBib-kaes Anaꞌ.”

10 Onaim Uisneno In Asmaan Akninuꞌ ntoom kau. On naan amsaꞌ ameput sonaf neno tunan tuaf es neik kau ꞌsae ꞌeu ꞌtoeꞌf es, reꞌ ꞌraat reꞌuf. Anbi naan, in naꞌkriraꞌ kau kota Yerusalem, es reꞌ Uisneno In kota kninuꞌ naan, reꞌ ansaun neem naꞌko Uisneno nbi sonaf neno tunan.✡ 11 Kota naan reok reꞌuf! Anmuiꞌ meꞌu reꞌ ntanaꞌ npoi naꞌko Uisneno In pinaꞌ ma krahaꞌ, on reꞌ faut intan reꞌ nariim. Tar antea kota naan meꞌu ok-okeꞌ. 12 Anmuiꞌ rameꞌ namteut nfuun natef-tefan kota naan. Anmuiꞌ eon koꞌu boꞌes am nua. Anmuꞌi ameput sonaf neno tunan tuaf boꞌes am nua msaꞌ, reꞌ anpao eonꞌ ein naan. Anbi eonꞌ ein naan, matuꞌi uuf boꞌes am nua naꞌko pah Israꞌel sin kaank ein.* 13 Eon koꞌu teun nbain ein neu pasaꞌ neon-saet. Teun anbain ein neu pasaꞌ neon-teas. Teun anbain ein neu pasaꞌ ponain. Ma tenu ntenin nbain ein neu pasaꞌ haaꞌ-nua.✡ 14 Rameꞌ naan nahaek ee nbi faut fanderen kouꞌ-koꞌun fuaꞌ boꞌes am nua. Anbi fatun naan meseꞌ-meseꞌ matuꞌi kanaf tuaf meseꞌ-meseꞌ naꞌko haef tuaf boꞌes am nua. Haef ein naan esan reꞌ antuthae ꞌBib-kaes Anaꞌ oras In nbi pah-pinan.

15 Rarit tuaf ameput reꞌ naꞌuab neu kau naan, annaaꞌ hau ukur amnatuꞌ noon es, he nꞌukur kota naan in eon koꞌun ma in rameꞌ.✡ 16 In nꞌukur nahuun neu kota naan in rameꞌ reꞌ on reꞌ segi empat. In amnanun ma mnaun paran, ꞌratan humaꞌ meseꞌ, es reꞌ kiru nifun nua mnatun nua mboꞌ nua (2.220).† 17 Rarit in nꞌukur rameꞌ naan in mafaun, meter boꞌ nee mniim, natuin mansian ii in hau ukur.‡ 18 Rameꞌ naan, sin nmoeꞌ je naꞌko faut arimat, reꞌ in kaan ee, yaspis. Ma areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ anbi kota naan in nanan, sin nmoeꞌ je naꞌko mnaut afaꞌ reꞌ nrear on reꞌ ninu.

19 Faut fanderen fuaꞌ boꞌes am nua reꞌ naan, anmoeꞌ sin naꞌkon faut arimat humaꞌ-humaꞌ reꞌ maꞌosaꞌ. Faut fuaꞌ ahunut naan, npaek faut yaspis reꞌ anpiin snaa mamateꞌ. Faut fuaꞌ nuan ii, npaek faut nilam reꞌ anpiin snaa biru. Faut fuaꞌ teun ii npaek faut mirah reꞌ anpiin snaa meꞌe. Faut fuaꞌ haan ii npaek faut samrut reꞌ anpiin snaa mamateꞌ. 20 Faut fuaꞌ niim ii, npaek faut unam reꞌ nmarapis soklat-mutiꞌ. Faut fuaꞌ neeꞌ ji, npaek faut sardius reꞌ anpiin snaa meꞌe. Faut fuaꞌ hiutn ii, anpaek faut ratna cempaka reꞌ anpiin snaa moro-mnatuꞌ. Faut fuaꞌ faun ii, anpaek faut beril reꞌ anpiin snaa biur-mamateꞌ. Faut fuaꞌ seoꞌ gui, npaek faut krisolit reꞌ anpiin snaa moroꞌ-moroꞌ. Faut fuaꞌ boꞌ ii, anpaek faut krisopras reꞌ anpiin snaa mamaet mainukiꞌ. Faut fuaꞌ boꞌes am mees ii, anpaek faut lasuardi reꞌ anpiin snaa biru on reꞌ oe tasi. Ma faut fuaꞌ boꞌes am nuaꞌ ii, anpaek faut kecubung reꞌ anpiin snaa umub. 21 Ma eon koꞌu boꞌes am nua naan, anmoeꞌ sin naꞌkon mutiara fuaꞌ boꞌes am nua. Eon es ate anmoeꞌ je nok mutiara fuaꞌ es. Ma kota naan in raan uuf, anmoeꞌ je naꞌko mnaut afaꞌ reꞌ nariim on reꞌ ninu.✡

22 Mes au ꞌkius, ka tiit fa uim onen anbi kota naan, natuin Uisneno akuasat anneis-neis, nok ꞌBib-kaes Anaꞌ anbin naan piut-piut. Etun mansian ein naꞌbesan anꞌani haa Sin. 23 Kota naan amsaꞌ ka nperluu fa manas ma funan he ntanaꞌ, natuin Uisneno In masan ntanaꞌ anbi bare naan. Ma ꞌBib-kaes Anaꞌ naan njair on reꞌ pauk apinat.✡ 24 Atoniꞌ naꞌko areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan, of neman ma ntaman neun meꞌu naan. Uisf ein abitan pah-pinan amsaꞌ, neman ma neik sin aꞌmuiꞌk ein reꞌ maꞌtaniꞌ anbin bare naan.✡ 25 Anbi bare naan ka tiit attein fa oras fai. Etun ka nperluu fa he taꞌeek enoꞌ he ttaam teu kota. 26 Sin of antaam neikin neun kota naan, areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ reꞌ arekot, ma areꞌ rais hormaat naꞌkon pah ma ꞌpen-pene nbi pah-pinan.✡ 27 Mes tuaf reꞌ ka bole fa he ntaam neu bare naan, es reꞌ amaufiunt ein ok-okeꞌ, on reꞌ afuat, amakaket, ma aputa-kriut. Tuaf reꞌ bole ntaam, es reꞌ suma tuaf-tuaf reꞌ in kaan ee matuꞌi et ꞌBib-kaes Anaꞌ naan In surat, reꞌ antui kanaf naꞌko tuaf amonit reꞌ natuin Uisneno piut-piut.✡

22

Noe ma roet reꞌ neikin rasi ꞌhonis

1 Rarit ameput naꞌko sonaf neno tunan tuaf es nakriraꞌ kau noe jes, reꞌ oe nasai nbi bare naan neik rasi ꞌhonis. Oe naan kniun ii on reꞌ ninu. In nasai npoi naꞌko Uisneno nok ꞌBib-kaes Anaꞌ Sin aꞌtoko prenat.✡ 2 Onaim in nasai neu raan uuf ee in atnanan anbi kota naan. Anbi noe naan in bian am bian, anmuiꞌ naan hau roet uuꞌ goes reꞌ neik rasi ꞌhonis. Hau roet naan nafua toon es ate no boꞌes am nua. Fuun es ate, nafua no goes. In noon ee, bisa njair reꞌu he npairoir areꞌ kanan uuf ma pah anbi pah-pinan.✡ 3 Mes areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno antitar napoitan sin ma nfee kasat neu sin, ka tiit sin fa nbin kota naan. Abitan kota naan, suma es reꞌ Uisneno ma ꞌBib-kaes Anaꞌ reꞌ antuun Ok ma napreent Ein anbin Sin aꞌtoko prenat, ma Sin aan renuꞌ-aan rekaꞌ sin reꞌ naꞌbesan ma naꞌruir ein neu Sin.✡

4 Sin ar-arsin bisa nkius niit Uisneno In human ma In masan. Ma Uisneno In kanan matuꞌi et sin iirk ein meseꞌ-meseꞌ. 5 Anbi bare naan, ka tiit tain fa oras fai. Onaim Uisneno Iin na, sin ka nperluun fa manas, aiꞌ paku, natuin Uisneno kuun es antanaꞌ kota naan. Sin of annaaꞌ nokan aprenat anbi bare naan tar antea nabar-baar.✡

Usif Yesus nasoup In rais manbaꞌan

6 Rarit ameput naan natoon kau mnak, “Areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ au utoon ko sin reꞌ ia, ro batuur. Areꞌ mansian bisa npirsain saaꞌ-saaꞌ reꞌ au uꞌuab sin naan. Afi unuꞌ, Uisneno npaek In Asmaan ee he natoon In Kabin ma Prenat sin neu In mafefa kniunꞌ ein. Mes oras ia, In npaek In ameput naꞌko sonaf neno tunan he natoon neu In aanh ein anmatoom nok areꞌ kanan rasi reꞌ ka ꞌroo fa ntein ate, ro he njarin.”

7 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab am nak, “Mimnau! Ka ꞌroo fa nteniꞌ te, Au ꞌuum een. Anbi surat reꞌ ia, antui nain areꞌ saaꞌ-saaꞌ reꞌ he njarin. Areꞌ kanan mansian reꞌ natuin surat ia in tuis ein, sin of es reꞌ anꞌua paꞌen ma nꞌua rekon.”

8 Atui surat reꞌ ia, es reꞌ au, naiꞌ Yohanis kau. Au reꞌ ia, es reꞌ aꞌneen aꞌrair, ma ꞌkius ꞌiit kuuk rasin reꞌ ia ok-okeꞌ. Aꞌneen aꞌrair on naan ate, au ꞌriꞌtuu he uꞌbesan aꞌbi ameput sonaf neno tunan in haen. Fin in es reꞌ nakriraꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ neun kau. 9 Mes in nakain kau mnak, “Hoe! Ho kais ammoeꞌ on naan! Ho ro he muꞌbesan meu Uisneno kuun. Kais muꞌbesan kau. Fin au reꞌ ia, suma aan renuꞌ-aan rekaꞌ on reꞌ ho, ma ho aok-bian sin reꞌ anjarin In mafefa kniunꞌ ein, ma tuaf bian anteniꞌ reꞌ anmoeꞌ natuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ matuꞌi nbin surat ia in nanan.

10 Ho kais muꞌnifaꞌ surat reꞌ ia in afan meu tuaf bian. Natuin ka ꞌroo fa te, saaꞌ-saaꞌ reꞌ matuꞌi nbin surat ia, ro he njarin.

11 Areꞌ kanan mansian reꞌ anhaiꞌnisib ma nꞌoemetab,

amkonan sin he sin nꞌoemetan piut-piut.

Mes areꞌ kanan mansian reꞌ anmonin nok akninuꞌ,

sin arsin ro he nmonin nok akninuꞌ piut.

Areꞌ kanan mansian reꞌ anmaufinun,

amkonan sin he nmaufinun piut.

Mes areꞌ kanan mansian reꞌ anmoꞌen reko,

sin ro he nmoꞌen rais reko piut-piut.”✡

12 Rarit Naiꞌ Yesus naꞌuab antein am nak, “Mimnau mirek-rekoꞌ! Natuin ka ꞌroo fa ntein, Au ꞌuum een. Au of aꞌbaras ꞌeu tuaf-tuaf, utuin saaꞌ-saaꞌ reꞌ sin nmoꞌe nrair sin.✡

13 Au reꞌ ia,

Alfa ntea Omega.

Au reꞌ ia,

A ntea Z.

Areꞌ kanan saaꞌ-saaꞌ ii naꞌuun ma naꞌbaꞌan nbin Kau,

anmurai naꞌko ahunut tar amunit.✡

14 Tuaf-tuaf reꞌ ansafen nrair sin paken, anꞌua paꞌen ma nꞌua rekon.

Fin sin of napenin hak he ntaman npeꞌon eon koꞌu neun kota naan in nanan.

Tuaf-tuaf reꞌ anmonin nrarin nok akninuꞌ, anꞌua paꞌen ma nꞌua rekon.

Fin sin of napenin mainuan he nbukae hau fua roet reꞌ neiki ꞌhonis abar-barat.✡

15 Mes tua sonaꞌ ma ꞌtetaꞌ, ka bole fa he ntaman neun bare naan.

Reꞌ ka Uisneno Iin na fa, ka bole fa he natuan nbin bare naan.

Sin esan reꞌ tuaf-tuaf reꞌ ka npirsain fa neun Uisneno,*

amakaket, afuat,

amarorot, araut,

ma aputa-kriut.

Sin arsin reꞌ naan, ka bole fa he ntaman.

Sin arsin reꞌ naan, maut he sin nbin moneꞌ.

16 Au reꞌ ia, Naiꞌ Yesus Kau. Au ꞌsonuꞌ Au ameput naꞌko sonaf neno tunan he natoon rasin reꞌ ia ok-okeꞌ, he hi mnao mitoon Au rais manbaꞌan neu jemaꞌat bare hiut.

Au reꞌ ia, usif naiꞌ Daut in sufan-kaꞌun.

Au reꞌ ia, Usif reꞌ anaaꞌ aprenat.

Au snaaf ii, meu reꞌuf,

nahuum on reꞌ Faif Nome.

Au snaaf ii, maꞌtain reꞌuf,

nahuum on reꞌ Faif Nome.”✡

17 Uisneno In Asmaan Akninuꞌ naskau mnak, “Atkoen ok teem teu ia, tua!”

Baroit bifee naan noꞌen am nak, “Atkoen ok teem nai, tua!”

Maut he tuaf-tuaf reꞌ anneen naskau msaꞌ am nak, “Atkoen ok teem nai, tua!”

Maut he tuaf-tuaf reꞌ anmeon oe, nkoen ok neman he nbukaen oe,

Maut he tuaf-tuaf reꞌ anromin he nbukae oe reꞌ neik rasi ꞌhonis,

iim he msium ma mtoup nai, tua!

Tuaf bole nait oe naan,

ruum-ruum ahaa.

Tuaf bole niun oe naan,

ma ka nfee fa roit.✡

Naiꞌ Yohanis in rais manbasan amunit

18 Au reꞌ ia, naiꞌ Yohanis kau. Au umnaub tuaf-tuaf ki arki reꞌ of amneen ma mrees saaꞌ-saaꞌ reꞌ Uisneno nfei nrair sin neu kau anbi surat reꞌ ia, on nai: karu anmuiꞌ tuaf reꞌ nafaof aiꞌ ansaot saaꞌ-saaꞌ antein neu surat reꞌ ia, Uisneno of anhukun ma napein siraak hiut reꞌ In nasanut sin neun pah-pinan naan. 19 Ma karu anmuiꞌ tuaf-tuaf reꞌ nabait ma nakuran saaꞌ-saaꞌ naꞌko surat reꞌ ia, Uisneno of nait nain in hak, he kais antaam nok anbi kota kninuꞌ, ma in kais anbukae hau fua roet reꞌ neik rasi ꞌhonis abar-barat.✡

20 Naiꞌ Yesus kuun es reꞌ neikn On anfei ma nakriraꞌ rasin reꞌ ia ok-okeꞌ. In anbasan amsaꞌ am nak, “Ro tebe! Ka ꞌroo fa goen ate, Au ꞌuum een.”

Usiꞌ Yesus, amkoen Om uum nai, tua!

21 Au ꞌtoit he Usif Yesus nakriraꞌ In nekan arekot neu Iin na ok-okeꞌ. Tebes namneo. Amin.

Naꞌko au,

Naiꞌ Yohanis kau, tua.

* 1:4 Tuis anbi uab Yunani nbi reꞌ eraꞌ ia nak, “smanaf hiut reꞌ nbaisenun neun Uisneno In aꞌtoko prenat”. Tatuin atoin ahinit anbi Suur Akninuꞌ, hiut reꞌ naan, in aꞌmoufn ii, es reꞌ: rais manokab ma namtiis. Es naan ate, ahinit bian nak, anbi reꞌ smanaf hiut ein reꞌ ia, sin aꞌmoufk ein nak, Uisneno In Asmaan Akninuꞌ. Nok ranan naan, anbi eraꞌ 4-5 reꞌ ia, naiꞌ Yohanis naꞌuab anfee tetus naꞌko 1) Uisneno, naꞌko 2) In Asmanan, ma naꞌko 3) Yesus Kristus.

✡ 1:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:14, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 4:5

✡ 1:5 Naiꞌ Yesaya 55:4, Siit Pures-Boꞌis sin 89:27

✡ 1:6 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:6, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 5:10

✡ 1:7 Naiꞌ Danial 7:13, Naiꞌ Mateos 24:30, Naiꞌ Markus 13:26, Naiꞌ Lukas 21:27, 1 Tesalonika 4:17, Naiꞌ Sakarias 12:10, Naiꞌ Yohanis 19:34,37

✡ 1:8 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 22:13, Anpoin naꞌkon Pah Masir 3:14

✡ 1:13 Naiꞌ Danial 7:13, 10:5

† 1:14 Uab Yunani matuꞌi mnak, “In aꞌnakan ma In moof ein, on reꞌ funuꞌ naꞌko ꞌbib-kaes mutiꞌ, ma mutiꞌ on reꞌ salju.” Rais noon nuaꞌ ein reꞌ ia, naruruꞌ rasi piis es, es reꞌ mutiꞌ ma kninuꞌ batuur.

✡ 1:14 Naiꞌ Danial 7:9

✡ 1:15 Naiꞌ Danial 10:6, Naiꞌ Yeskial 1:24, 43:2

✡ 1:17 Naiꞌ Yesaya 44:6, 48:12, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 2:8, 22:13

* 2:6 Ahinit anbi Suur Akninuꞌ sin nak, saaꞌ reꞌ naiꞌ Nikolas sin nanoniꞌ sin, hit ka tahiin sin fa.

✡ 2:7 Retaꞌ Ahun-hunut 2:9, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 22:2, Naiꞌ Yeskial 28:13, 31:8

✡ 2:8 Naiꞌ Yesaya 44:6, 48:12, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:17, 22:13

✡ 2:11 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 20:14, 21:8

✡ 2:14 Surat Sensus 22:5,7, 25:1-3, 31:16, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 23:4

✡ 2:15 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 2:6

✡ 2:17 Anpoin naꞌkon Pah Masir 16:14-15, 16:33-34, Naiꞌ Yohanis 6:48-50, Naiꞌ Yesaya 62:2, 65:15

✡ 2:23 Siit Pures-Boꞌis sin 7:10, Naiꞌ Yeremias 17:10

✡ 2:26-28 Siit Pures-Boꞌis sin 2:8-9

✡ 3:3 Naiꞌ Mateos 24:43-44, Naiꞌ Lukas 12:39-40, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 16:15

✡ 3:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 32:32-33, Siit Pures-Boꞌis sin 69:29, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 2:7, 20:12, Naiꞌ Mateos 10:32, Naiꞌ Lukas 12:8

✡ 3:7 Naiꞌ Yesaya 22:22, Naiꞌ Ayup 12:14

✡ 3:9 Naiꞌ Yesaya 49:23, 60:14, 43:4

✡ 3:12 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 21:2, Naiꞌ Yesaya 62:2, 65:15

✡ 3:14 Fainekat 8:22

✡ 3:19 Fainekat 3:12, Atoin Ibranis 12:6

✡ 4:3 Naiꞌ Yeskial 1:26-28, 10:1

✡ 4:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:16, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:4, 8:5, 11:19, 16:18, Naiꞌ Yeskial 1:13, Naiꞌ Sakarias 4:2

✡ 4:6 Naiꞌ Yeskial 1:22

* 4:7 Tatuin ahiint ein Suur Akninuꞌ, sin nak muꞌit haa reꞌ naan, esan reꞌ: meoꞌ-roiꞌ singa, reꞌ akuaas reꞌuf. Bijae keos goan, maꞌtain reꞌuf. Mansian naan, ahinit anneis-neis. Ma kor-garuda naan, raab reꞌuf.

✡ 4:7 Naiꞌ Yeskial 1:5-10, 10:14

✡ 4:8 Naiꞌ Yeskial 1:18, 10:12, Naiꞌ Yesaya 6:2-3

✡ 5:1 Naiꞌ Yeskial 2:9-10, Naiꞌ Yesaya 29:11

✡ 5:5 Retaꞌ Ahun-hunut 49:9, Naiꞌ Yesaya 11:1,10

✡ 5:6 Naiꞌ Yesaya 53:7, Naiꞌ Sakarias 4:10

✡ 5:8 Siit Pures-Boꞌis sin 141:2

✡ 5:9 Siit Pures-Boꞌis sin 33:3, 98:1, Naiꞌ Yesaya 42:10

✡ 5:10 Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:6, 1 Naiꞌ Petrus 2:5,9, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:6

✡ 5:11 Naiꞌ Danial 7:10

✡ 6:2 Naiꞌ Sakarias 1:8, 6:3,6

✡ 6:4 Naiꞌ Sakarias 1:8, 6:2

✡ 6:5 Naiꞌ Sakarias 6:2,6

* 6:6 Anbi bare naan, sin nmonin naꞌkon roet humaꞌ nuaꞌ ein naan. Onaim maski amnaahs ii maꞌtain besi, mes karu roet humaꞌ nuaꞌ ein naan nmonin feꞌ, tuaf ein of anmoin nabaran.

✡ 6:8 Naiꞌ Yeskial 14:21

✡ 6:12 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 11:13, 16:18, Naiꞌ Yesaya 13:10, Naiꞌ Joel 2:10,31, 3:15, Naiꞌ Mateos 24:29, Naiꞌ Markus 13:24-25, Naiꞌ Lukas 21:25

✡ 6:14 Naiꞌ Yesaya 34:4, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 16:20

✡ 6:15 Naiꞌ Yesaya 2:19,21

✡ 6:16 Naiꞌ Hosea 10:8, Naiꞌ Lukas 23:30

✡ 6:17 Naiꞌ Joel 2:11, Naiꞌ Meliaki 3:2

✡ 7:1 Naiꞌ Yeremias 49:36, Naiꞌ Danial 7:2, Naiꞌ Sakarias 6:5

✡ 7:3 Naiꞌ Yeskial 9:4,6

✡ 7:14 Naiꞌ Danial 12:1, Naiꞌ Mateos 24:21, Naiꞌ Markus 13:19

✡ 7:16 Naiꞌ Yesaya 49:10

✡ 7:17 Siit Pures-Boꞌis sin 23:1-2, Naiꞌ Yeskial 34:23, Naiꞌ Yesaya 49:10, Naiꞌ Yesaya 25:8

✡ 8:3 Naiꞌ Amos 9:1, Anpoin naꞌkon Pah Masir 30:1,3

✡ 8:5 Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 16:12, Naiꞌ Yeskial 10:2, Anpoin naꞌkon Pah Masir 19:16, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 11:19, 16:18

✡ 8:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 9:23-25, Naiꞌ Yeskial 38:22

✡ 8:10-11 Naiꞌ Yesaya 14:12, Naiꞌ Yeremias 9:15

✡ 8:12 Naiꞌ Yesaya 13:10, Naiꞌ Yeskial 32:7, Naiꞌ Joel 2:10,31, 3:15

✡ 9:2 Retaꞌ Ahun-hunut 19:28

✡ 9:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 10:12-15

✡ 9:4 Naiꞌ Yeskial 9:4

✡ 9:6 Naiꞌ Ayup 3:21, Naiꞌ Yeremias 8:3

✡ 9:7 Naiꞌ Joel 2:4

✡ 9:8 Naiꞌ Joel 1:6

✡ 9:9 Naiꞌ Joel 2:5

✡ 9:13 Anpoin naꞌkon Pah Masir 30:1-3

✡ 9:20 Siit Pures-Boꞌis sin 115:4-7, 135:15-17, Naiꞌ Danial 5:23

✡ 10:7 Anpoin naꞌkon Pah Masir 20:11, Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:40, Naiꞌ Danial 12:7, Naiꞌ Amos 3:7

✡ 10:10 Naiꞌ Yeskial 2:8—3:3

✡ 11:1 Naiꞌ Yeskial 40:3, Naiꞌ Sakarias 2:1-2

✡ 11:2 Naiꞌ Lukas 21:24

✡ 11:4 Naiꞌ Sakarias 4:3, Naiꞌ Sakarias 11—14

✡ 11:6 1 Uisf ein sin Retaꞌ 17:1, Anpoin naꞌkon Pah Masir 7:17-19, 1 Naiꞌ Samuel 4:8

✡ 11:7 Naiꞌ Danial 7:7, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 13:5-7, 17:8, Naiꞌ Danial 7:21

✡ 11:8-9 Naiꞌ Yesaya 1:9-10

✡ 11:11 Naiꞌ Yeskial 37:10

✡ 11:12 2 Uisf ein sin Retaꞌ 2:11

✡ 11:13 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:12, 16:18

✡ 11:15 Anpoin naꞌkon Pah Masir 15:18, Naiꞌ Danial 2:44, 7:14,27

✡ 11:18 Siit Pures-Boꞌis sin 2:5, 110:5, 115:13

✡ 11:19 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 8:5, 16:18, 16:21

✡ 12:3 Naiꞌ Danial 7:7

✡ 12:4 Naiꞌ Danial 8:10

✡ 12:5 Naiꞌ Yesaya 66:7, Siit Pures-Boꞌis sin 2:9

✡ 12:7 Naiꞌ Danial 10:13,21, 12:1, Naiꞌ Judas 9

✡ 12:9 Retaꞌ Ahun-hunut 3:1, Naiꞌ Lukas 10:18

✡ 12:10 Naiꞌ Ayup 1:9-11, Naiꞌ Sakarias 3:1

* 12:14 Suur Akninuꞌ uab Yunani un-unuꞌ, antui nak, “tabu es, tabu nua, ma tabu stenaꞌ”. Uab tuuk ein naan, humaꞌ meseꞌ on reꞌ matuꞌi et Naiꞌ Daniel in surat 7:25, 12:7. In tabu ma oras natai nok funan boꞌ haa mnua, aiꞌ neno niufn es natun nua mboꞌ nee (1.260), nbi 11:2-3 fafon ee.

✡ 13:1 Naiꞌ Danial 7:3, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 17:3, 7—12

✡ 13:2 Naiꞌ Danial 7:4-6

✡ 13:6 Naiꞌ Danial 7:8,25, 11:36

✡ 13:7 Naiꞌ Danial 7:21

✡ 13:8 Siit Pures-Boꞌis sin 69:29

✡ 13:10 Naiꞌ Yeremias 15:2, 43:11

* 13:18 Tatuin ahiin Suur Akninuꞌ, batan-batan ahuunt ein nak, nomer “6” in oetn ii es reꞌ rais amreꞌut, reꞌ ka namtiis fa, aiꞌ rais maufinu. Onaim nomer “666” in oetn ii nak, “maufiun ii kah een”.

✡ 14:1 Naiꞌ Yeskial 9:4, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 7:3

✡ 14:5 Naiꞌ Sefanya 3:13

✡ 14:8 Naiꞌ Yesaya 21:9, Naiꞌ Yeremias 51:8, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 18:2

✡ 14:10 Naiꞌ Yesaya 51:17, Retaꞌ Ahun-hunut 19:24, Naiꞌ Yeskial 38:22

✡ 14:11 Naiꞌ Yesaya 34:10

✡ 14:14 Naiꞌ Danial 7:13

✡ 14:15 Naiꞌ Joel 3:13

* 14:20 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui noe naan in maineun ii nak, “stadia 1.600”, es reꞌ kiru natun nua mboꞌ seo mnee ntea kiru natun teun. Ma noe naan in amnanu ntaamn ii, nak, “humaꞌ meseꞌ on reꞌ tani freu bikaseꞌ”, es reꞌ meetr es ma stenaꞌ. Sin bikaes ein nasraat anneis hit bikaes ein.

✡ 14:20 Naiꞌ Yesaya 63:3, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 19:15

* 15:3 Kaꞌo Musa ntui siit naan oras Uisneno natuuk too Israꞌel anpoin naꞌkon pah Masir, bare reꞌ anhaꞌmuiꞌ sin.

✡ 15:3 Anpoin naꞌkon Pah Masir 15:1-18

✡ 15:4 Naiꞌ Yeremias 10:7, Siit Pures-Boꞌis sin 86:9

✡ 15:5 Anpoin naꞌkon Pah Masir 38:21

✡ 15:8 Anpoin naꞌkon Pah Masir 40:34, 1 Uisf ein sin Retaꞌ 8:10-11, 2 Mapeꞌo ꞌNaof Pah Israꞌel ma Pah Yahuda 5:13-14, Naiꞌ Yesaya 6:4

✡ 16:2 Anpoin naꞌkon Pah Masir 9:10

✡ 16:4 Anpoin naꞌkon Pah Masir 7:17-21, Siit Pures-Boꞌis sin 78:44

✡ 16:10 Anpoin naꞌkon Pah Masir 10:21

✡ 16:12 Naiꞌ Yesaya 11:15

✡ 16:15-16 Naiꞌ Mateos 24:43-44, Naiꞌ Lukas 12:39-40, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 3:3, 2 Uisf ein sin Retaꞌ 23:29, Naiꞌ Sakarias 12:11

✡ 16:18 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 8:5, 11:13,19

✡ 16:19 Naiꞌ Yesaya 51:17

✡ 16:20 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 6:14

* 16:21 Suur Akninuꞌ uab Yunani ntui mnak, “maꞌfeenk ein humaꞌ meseꞌ nok talenta meseꞌ”. Talenta meseꞌ in maꞌfeen ii, es reꞌ kiru boꞌ tenu mhaa ntea kiru boꞌ haa.

✡ 16:21 Anpoin naꞌkon Pah Masir 9:23, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 11:19

✡ 17:1 Naiꞌ Yeremias 51:13

✡ 17:2 Naiꞌ Yesaya 23:17, Naiꞌ Yeremias 51:7

✡ 17:3 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 13:1

✡ 17:4 Naiꞌ Yeremias 51:7

✡ 17:8 Naiꞌ Danial 7:7, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 11:7, Siit Pures-Boꞌis sin 69:29

* 17:12 Suur Akninuꞌ uab Yunani anbi eraꞌ reꞌ ia, in oetn ii humaꞌ nua. Es reꞌ: 1) raab aah, ka ꞌroo fa; aiꞌ 2) suma jam meesꞌ aah.

✡ 17:12 Naiꞌ Danial 7:24

✡ 18:2 Naiꞌ Yesaya 21:9, Naiꞌ Yeremias 51:8, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 14:8, Naiꞌ Yesaya 13:21, Naiꞌ Yeremias 50:39

✡ 18:3 Naiꞌ Yesaya 23:17, Naiꞌ Yeremias 51:7

✡ 18:4 Naiꞌ Yesaya 48:20, Naiꞌ Yeremias 50:8, 51:6,45

✡ 18:5 Retaꞌ Ahun-hunut 18:20-21, Naiꞌ Yeremias 51:9

✡ 18:6 Siit Pures-Boꞌis sin 137:8, Naiꞌ Yeremias 50:29

✡ 18:8 Naiꞌ Yesaya 47:7-9

✡ 18:10 Naiꞌ Yeskial 26:16-17

✡ 18:11 Naiꞌ Yeskial 27:31,36

✡ 18:13 Naiꞌ Yeskial 27:12,13,22

✡ 18:16 Naiꞌ Yeskial 27:31,36

✡ 18:17 Naiꞌ Yesaya 23:14, Naiꞌ Yeskial 27:26-30

✡ 18:18 Naiꞌ Yeskial 27:32

✡ 18:19 Naiꞌ Yeskial 27:30-34

✡ 18:20 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:43, Naiꞌ Yeremias 51:48

✡ 18:21 Naiꞌ Yeremias 51:63-64, Naiꞌ Yeskial 26:21

✡ 18:22 Naiꞌ Yeskial 26:13, Naiꞌ Yesaya 24:8

✡ 18:23 Naiꞌ Yeremias 7:34, 25:10

✡ 18:24 Naiꞌ Yeremias 51:49

✡ 19:2 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 32:43, 2 Uisf ein sin Retaꞌ 9:7

✡ 19:3 Naiꞌ Yesaya 34:10

✡ 19:5 Siit Pures-Boꞌis sin 115:13

✡ 19:6 Naiꞌ Yeskial 1:24, Siit Pures-Boꞌis sin 93:1, 97:1, 99:1

✡ 19:9 Naiꞌ Mateos 22:2-3

✡ 19:11 Naiꞌ Yeskial 1:1, Siit Pures-Boꞌis sin 96:13, Naiꞌ Yesaya 11:4

✡ 19:12 Naiꞌ Danial 10:6

✡ 19:15 Siit Pures-Boꞌis sin 2:9, Naiꞌ Yesaya 63:3, Naiꞌ Joel 3:13, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 14:20

✡ 19:18 Naiꞌ Yeskial 39:17-20

✡ 19:20 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 13:1-18

✡ 20:2 Retaꞌ Ahun-hunut 3:1

✡ 20:4 Naiꞌ Danial 7:9,22

✡ 20:8 Naiꞌ Yeskial 7:2, 38:2,9,15

✡ 20:12 Naiꞌ Danial 7:9-10

✡ 21:1 Naiꞌ Yesaya 65:17, 66:22, 2 Naiꞌ Petrus 3:13

✡ 21:2 Naiꞌ Yesaya 52:1, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 3:12, Naiꞌ Yesaya 61:10

✡ 21:3 Naiꞌ Yeskial 37:27, Aꞌnaak Rais Pirsait ein sin Atoran 26:11,12

✡ 21:4 Naiꞌ Yesaya 25:8, 35:10, 65:19

✡ 21:6 Naiꞌ Yesaya 55:1

✡ 21:7 2 Naiꞌ Samuel 7:14, Siit Pures-Boꞌis sin 89:26-27

✡ 21:10 Naiꞌ Yeskial 40:2

* 21:12 Tatuin atoin ahinit anbi Suur Akninuꞌ, nomer boꞌes am nua naan, nomer reꞌ naruruꞌ mansian reꞌ namtiis ma namkeis.

✡ 21:13 Naiꞌ Yeskial 48:30-35

✡ 21:15 Naiꞌ Yeskial 40:3

† 21:16 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak, stadia nifun boꞌes am nua (12.000).

‡ 21:17 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui nbi reꞌ ia mnak, “peihon nautn es boꞌ haa mhaa”. Peihon es ate, humaꞌ meseꞌ nok rakat nua. Onaim boꞌes am nua anfain no boꞌes am nua, es reꞌ nautn es boꞌ haa mhaa (144). Onaim karu boꞌes am nua in oetn ii nak, namtiis, nautn es boꞌ haa mhaa in oetn ii nak, ro namtisi nfiin.

✡ 21:21 Naiꞌ Yesaya 54:11-12

✡ 21:23 Naiꞌ Yesaya 60:19-20

✡ 21:24 Naiꞌ Yesaya 60:3

✡ 21:26 Naiꞌ Yesaya 60:11

✡ 21:27 Naiꞌ Yesaya 52:1, Naiꞌ Yeskial 44:9

✡ 22:1 Naiꞌ Yeskial 47:1, Naiꞌ Sakarias 14:8

✡ 22:2 Retaꞌ Ahun-hunut 2:9

✡ 22:3 Naiꞌ Sakarias 14:11

✡ 22:5 Naiꞌ Yesaya 60:19, Naiꞌ Danial 7:18

✡ 22:11 Naiꞌ Danial 12:10

✡ 22:12 Naiꞌ Yesaya 40:10, 62:11, Siit Pures-Boꞌis sin 28:4, Naiꞌ Yeremias 17:10

✡ 22:13 Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:8, Naiꞌ Yesaya 44:6, 48:12, Rasi Mnitas neu naiꞌ Yohanis 1:17, 2:8

✡ 22:14 Retaꞌ Ahun-hunut 2:9, 3:22

* 22:15 Suur Akninuꞌ uab Yunani antui mnak, “asu”. Atoin Yahudis biasa sin npaek uab tukaꞌ “asu” he njair uab manporin reꞌ anruur atoin ka Yahudis fa, es reꞌ atoniꞌ ꞌtetaꞌ sin “reꞌ ka npirsai fa Uisneno”. Anbi eraꞌ reꞌ ia, naiꞌ Yohanis naꞌuab anmatoom nok pukan humaꞌ-humaꞌ reꞌ ka ntaam fa on sonaf neno tunan. Ahuunt ee, es reꞌ “tuaf reꞌ ka npirsai fa Uisneno”. Reꞌ ia, ka rasi reꞌ anmatoom fa nok asu he ntaam on sonaf neno tunan.

✡ 22:16 Naiꞌ Yesaya 11:1,10

✡ 22:17 Naiꞌ Yesaya 55:1

✡ 22:19 Surat reꞌ Naretaꞌ Nafaniꞌ Raan Aꞌhonis 4:2, 12:32