^

The New Testament of our Lord and Saviour Jesus Christ

New Testament in Apache, Western (US:apw:Apache, Western)

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Western Apache (Apache, Western)
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2012,Wycliffe Bible Translators. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Apache, Western

© 2012,Wycliffe Bible Translators. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-21

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

22cab38e-86e0-5c5b-8972-5c0fa467c049

FRT

BIK’EHGO’IHI’NAŃ BIYATI’

THE NEW TESTAMENT OF OUR LORD AND SAVIOUR JESUS CHRIST

WESTERN APACHE

AMERICAN BIBLE SOCIETY

BIK’EHGO’IHI’NAŃ BIYATI’

THE NEW TESTAMENT OF OUR LORD AND SAVIOUR JESUS CHRIST

WESTERN APACHE

[apw]

© 2012, AMERICAN BIBLE SOCIETY

printed in 1966 by the American Bible Society.

Reprinted by Permission.

www.americanbible.org

www.ScriptureEarth.org

Creative Commons (by-nc-nd)

(Attribution-NonCommercial-No Derivatives)

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/

THE BOOKS OF THE NEW TESTAMENT

MATTHEW

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

THE GOSPEL ACCORDING TO

MATTHEW

1

1 Abraham bits’ą́’dí’ hanádaałinolt’įįłíí Jesus Christ, David bá niłtíni nyáázhį’ naltsoos besi’aaníí. 2 Isaac Abraham bá hizhchįį; Jacob Isaac bá náánázhchį́; Judas hik’e bik’isyú Jacob bá hizhchįį; 3 Thámar, Pháres hik’e Zára Judas yá yishchįį; Ésrom Pháres bá náánázhchį́; Áram Ésrom bá náánázhchį́; 4 Amínadab Áram bá náánázhchį́; Náasson Amínadab bá náánázhchį́; Sálmon Náason bá náánázhchį́; 5 Ráchab, Bóoz Sálmon yá yishchįį; Ruth, Óbed Bóoz yá yishchįį; Jesse Óbed bá hizhchįį; 6 David, ízisgo nant’án nlíni, Jesse bá hizhchįį; Urías n’íí bi’aahíí Sólomon David, ízisgo nant’án nlíni, yá yishchįį; 7  Robóam Sólomon bá hizhchįį; Abíah Robóam bá náánázhchį́; Asa Abíah bá náánázhchį́; 8  Jósaphat Asa bá náánázhchį́; Jóram Jósaphat bá náánázhchį́; Ozías Jóram bá náánázhchį́; 9  Jóatham Ozías bá náánázhchį́; Áchaz Jóatham bá náánázhchį́; Ezékias Áchaz bá náánázhchį́; 10  Manásses Ezekías bá náánázhchį́; Ámon Manásses bá náánázhchį́; Josías Ámon bá náánázhchį́; 11 Bábylonyú isnáhgo odestįįdá’, áí hadá’ Jechonías, hik’e bik’isyú Josías bá náánázhchį́; 12 Bábylonyú isnáhgo odestiiníí bikédí’go: Saláthiel Jechonías bá hizhchįį; Zoróbabel Saláthiel bá náánázhchį́; 13 Abíud Zoróbabel bá náánázhchį́; Elíakim Abíud bá náánázhchį́; Ázor Elíakim bá náánázhchį́; 14  Sádoc Ázor bá náánázhchį́; Áchim Sadoc bá náánázhchį́; Elíud Áchim bá náánázhchį́; 15 Eleázar Elíud bá náánázhchį́; Mátthan Eleázar bá náánázhchį́; Jacob Mátthan bá náánázhchį́; 16 Joseph Jacob bá náánázhchį́, Josephíí Mary holzéhi biką’ nlįį ni’, Maryhíí Jesus, Christ holzéhi, yishchįį. 17 Áík’ehgo Abraham bits’ą́’dí’ David neheṉá’zhį’ dį́į́ts’ádah hanáłolchįį; David bits’ą́’dí’ isnáhgo odestįįzhį’ dį́į́ts’ádah hananáłolchįį; áídí’ isnáhgo odestiiníí bits’ą́’dí’ Christ nyáázhį’ dį́į́ts’ádah hananáłolchįį.

18 Díí k’ehgo nko Jesus gozlįį: Bą́ą́ Mary holzéhi iłk’idá’ Joseph baa hiiłtįį, ndi doo hwahá yił niiṉéh da ndi Holy Spirit bits’ą́’dí’go biyi’ mé’ silįį. 19 Yił niiṉéhihíí, Joseph holzéhi, nṉee nłt’éégo at’éhi, Mary doo dénchǫ’égo bich’į’ godigháh hát’į́į́ dahíí bighą, doo hadíń yígółsinégo bił iłk’inásht’aash, nzį. 20 Áídá’ yaa ntsekees nt’éégo, nayeełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’ dí’ihíí bich’į’ hadziigo gáṉíí, Joseph, David biye’ ńlíni, Mary ni’aa ándle’zhį’ doo nénldzid da; hiltsąą siliiníí Holy Spirit bits’ą́’dí’go at’éé. 21 Bizhaazhé ishkiinhi goleeh, áí Jesus holzeego ádńlííł: bik’íí binchǫ’íí bits’ą́’zhį’ hasdáyihiṉííł doleełhíí bighą. 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi áṉíí n’íí begolṉe’go be’ánágót’įįd, gáṉíígo, 23 Isąą, na’ilíhn doo hwahá nṉéh dahíí hiltsąą hileeh, bizhaazhé ishkiinhi goleeh, áí bizhi’íí Emmánuel golzee doleeł, áí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił nlįį, golzeego ágolzee. 24 Áídí’ Joseph ch’ínádzidgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ábiłnṉiidyú ádzaago Mary yił nṉáá: 25 Áídá’ doo yaa naghaa da, bizhaazhé dantsé ishkiinhi gozlįįzhį’; áń Jesus yizhi’ yá áyíílaa.

2

1 Judéayú Béthlehem golzeegee Jesus gozlįįdá’ Hérod nant’án nlįį lę́k’e, áídá’ ya’áí hanadáhdí’ nṉee daagoyánihi hikai, Jerúsalemzhį’, 2 Gádaaṉiigo, Jews binant’a’ gozlįįhíí hayú? Ya’áí hanadáhdí’ bits’iłsǫǫsé dah hiit’įįhíí bighą daahohiikąąhyú dekai. 3 Hérod nant’án nlíni ła’íí nṉee dawa Jerúsalemyú daagolíni biłgo díí daidezts’ąądá’ doo bił daagozhǫ́ǫ́ da lę́k’e. 4 Hérod okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi íła’áyíílaago, Hayú Christ goleeh? daayiłṉiigo nayídaadiłkid. 5 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Judéayú Béthlehem golzeegee; Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí k’e’eshchįįhíí k’ehgo, 6  Júda bini’yú Béthlehem ńlííníí, Júdagee nant’án daanliiníí bił dáłedaanłt’éé: nant’án shichągháshé, Israel hat’i’íí, yá nant’aa doleełíí nits’ą́’dí’go goleehíí bighą, ṉii. 7 Hérod dánant’į’ego nṉee daagoyánihíí yiká o’ił’a’dá’ nayídaadiłkid, Daadá’ ts’iłsǫǫsé dantsé hit’įį silįį? ṉiigo. 8 Áídí’ Béthlehemyú odaayis’a’ gádaabiłṉiigo, Ishkiin ałts’ísę́ę nłt’éégo biká hadaanohtaa; baa nohkai lę́k’eyúgo shił nanádaagodołṉihgo shíí ałdó’ ákú hoshkąąhyú disháh. 9 Nant’án áṉííhíí daidezts’ąądá’ dahiskai; hikaahdá’ ya’áí hanadáhdí’go ts’iłsǫǫsé dahs’ąągo daayo’įį n’íí bádįhyúgo hiltǫǫł nt’éégo, ishkiin ałts’ísę́hi sitįįgee bik’ehdí’ dahs’ąą silįį. 10 Ts’iłsǫǫsé daayiłtsąądá’ dázhǫ́ yaa bił daagozhǫ́ǫ́ lę́k’e;

11 Áídí’ kįh yuṉe’ ha’ákaidá’ ishkiin ałts’ísę́híí bą́ą́, Mary holzéhi, yiłgo daayiłtsąądá’, yich’į’ hayaa ádaadzaago daayokąąh: ilínihi nadaayiné’íí yidá’ch’ída’iztąągo óodo, jeeh didlidgo łikągolchini, frankincense holzéhi, ła’íí jeeh nch’í’i, myrrh holzéhi, yaa daizné’. 12 Nṉee daagoyáni Bik’ehgo’ihi’ṉań, Hérod bich’į’yú nádohkáh hela’, daabiłṉiigo yaa nadaiyeełgo, dabíí bini’yú onákai, łahyúgo. 13 Anákaidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’hi Joseph bił ch’í’ṉah ánágodlaa nayeełíí bee, gáṉíígo, Nádndáh, mé’ hik’e bą́ą́ biłgo Egyptyú bił nkáh, akú nahísóotąą, nohwił nanágosisṉi’zhį’; Hérod k’ad mé’ yiziłheego yiká hantaa godigháh. 14 Áík’ehgo Joseph nádiidzaago mé’ihíí hik’e bąąhíí biłgo tł’é’yú Egyptyú okai. 15 Hérod daztsąązhį’ da’akú naháztąą: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidíí áṉíí n’íí, ShiYe’ Egyptdí’ hanṉáh biłdishṉii, nṉiidíí begolṉe’go ágodzaa.

16 Áídí’ Hérod nṉee daagoyáni bich’į’ nadaazhch’a’go yígołsįįdá’ dázhǫ́ bágóchįįdgo, ishikíń naki bił łedaagodzaadí’ hayaa godezt’i’go dawa natseedgo yengon’ą́ą́ Béthlehemyú, nṉee daagoyáni Jesus yaa nayídaadiłkid n’íídí’ godezt’i’go. 17  Jéremy, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, gánṉiidíí begolne’, 18 Rámayú ła’ bizhii daidits’ag, daachag ła’íí chaał daadilwosh, Rachel bichągháshé yighą hichago, yati’ inesk’azíí bee bich’į’ yádaach’iłti’ ndi doo hagot’éégo da lę́k’e, bichągháshé da’ádaadįhíí bighą.

19 Hérod daztsąądá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’hi Egyptgee Joseph nayeełíí bee bił ch’í’ṉah ánágodlaa, 20 Gáṉíígo, Nádndáh, niye’ hik’e bą́ą́ biłgo Israel hat’i’i bini’yú bił nádnkáh: niye’ daiziłhee hádaat’įį n’íí nanezna’. 21 Áídí’ nádiidzaago biye’ hik’e bąąhíí biłgo Israel hat’i’íí bini’yú onákai. 22 Arkeláus Judéayú nant’án nanásdlį́į́, bitaa Hérod sitįį n’íígee nnańtłizhgo Joseph ya’ikonzįįdá’, ákú digháhzhį’ neldzid: áík’ehgo bindzeełíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań, Doo ákú ńṉáh da, biłnṉiid, áík’ehgo ni’ łahyúgo Galilee golzeeyú okai. 23 Áídí’ kįh gozṉilíí Názareth golzeegee ndaagozle’; Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi, Áń Názarene holzee doleeł, daaṉii n’íí begolṉe’go.

3

1 Áí benagowaadá’ John Baptize ágole’íí nṉee yich’į’ yałti’go nyáá, da’igolį́į́yú, Judéa bigodesdzogíí biyi’, gáṉíígo, 2 Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’, yaaká’yú dahsdaahń nant’aahíí biká’ nagowaa. 3 Díínko Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, yaa yałti’go gáṉíí n’íí, Da’igolį́į́yú hadíńshį dilwosh, NohweBik’ehń bádįhyú iłch’į’daagohłe’, intín iłk’ídezdǫhgo bá ádaahłe’, ṉiigo. 4 John bidiyágé bigháń ha’i’áhíí bighaa alzaa, ikał hilchii biziz alzaa; nágonech’iidi hik’e dziłyú gosnihíí biłgo bihidáń lę́k’e. 5 Áídá’go Jerúsalemdí’ Judéa dahot’éhé ni’ nagoz’ąądí’ ła’íí túńlííníí Jórdan holzéhi biṉaayú dahot’éhé ni’ nagoz’ąądí’ baa nánzą́ą́, 6 Áík’ehgo bi’ádaat’e’ nchǫ’íí yaa nanádaagosṉi’dá’, túńlííníí Jórdan holzéhi biyi’ John baptize ádaabizlaa.

7  Phárisees daanlíni hik’e Sádducees daanlíni baptize ádaalṉéhíí yighą neheskaigo yiłtsąądá’ gáyiłṉii, Nohwíí, ch’osh bik’asda’ golį́į́híí k’ehgo daałinołt’įįłíí, hadíń lá nohwádįhyú nohwiniigodilṉe’ goz’aaníí bits’ą́’nohkáh nohwiłnṉiid? 8 Da’aṉii nohwinchǫ’íí bits’ą́’ ádaahdzaayúgo ch’í’ṉah ádaadi’nołsį, nest’ą’ nłt’éégo nádaant’į́híí k’ehgo nohwaa daide’aah. 9 Abraham bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’i doo ídiłdaadoh’ṉii da: Bik’ehgo’ihi’ṉań díí tséé nazṉilíí nṉee Abraham bits’ą́’dí’ daadihezṉa’híí k’ehgo áile’yúgo áile’, nohwiłdishṉii. 10 Ch’il nkedn’aagee iłk’idá’ bé’nil’ąądgo ácha nnit’ąą: ch’il dawa doo nest’áń nłt’ééhíí baa dahndéh dayúgo yó’ok’éhgo kǫ’ diltłi’ yuyaa olkaadhi at’éé. 11 Shihíí tú bee baptize ádaanohwish’įį gádnii, nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaasohdzaayúgo: ndi shiké’dí’ ła’ shitisgo at’éhi higháh, bikee hishłeełíí ndi doo bik’eh sitį́į́ da: áń Holy Spirit hik’e kǫ’ yee baptize ádaanohwił’įį doleeł. 12 Be’iłch’íhé dahyotįįł, tł’oh nagháí iłch’íhi goz’ąągee nágosho doleeł; binest’ą’híí iłk’eyihiṉiił; áídá’ bizhoolíí kǫ’ doo ntsésihi biyi’ yuyaa yidiłid.

13 Áídí’ Jesus Gálileedí’ Jórdan túńlį́į́zhį’ nyáá, John baptize ábile’híí bighą. 14 Áídá’ John doo hat’į́į́ dago gáṉíí, Shíígo née shaa ńyaa, shíí ni baptize áshííle’go dábik’ehdá’? 15 Jesus gábiłṉii, Ch’ík’eh ndi nzhǫǫ k’adíí: nzhǫǫgo ágot’eehíí dawa be’iidle’go dábik’eh. Áík’ehgo John baptize ábíílaa. 16 Jesus baptize ábi’delzaadá’ tú biyi’dí’ dagoshch’į’ hanádzaa: áídí’ yáá bich’į’ iłts’ą́’ ádzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit hawú k’ehgo bich’į’ nke’eṉíihgo yiłtsaaníí dábiłgo biká’ dahnezdaa: 17 Nt’éégo yaaká’dí’go yati’ gáṉíígo yidezts’ąą, Díínko shiYe’ shił nzhóni, áń baa shił gozhǫ́ǫ́.

4

1 Áídí’ Jesus Holy Spirit nabiłaago da’igolį́į́yú ch’iidn nant’án nabíntaahyú óyáá. 2 Dá doo iyáné dizdin behiskąą, áí ąął hiskąądá’ shiṉá’ silįį. 3 Na’íntaahíí baa nyáágo gábiłṉii, Ni Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́yúgo, díí tsééhíí báń náodleeh, nṉii. 4 Áídá’ Jesus gábiłṉii, Ágágolzeego k’e’eshchįį, Nṉee doo dá báń zhą́ yee hiṉaa da doleeł, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí bizé’dí’ behagohigháhíí dawa yee hiṉaa doleeł. 5 Ch’iidn nant’án godiyįhgo ízisgo kįh gozṉilyú Jesus yił o’áázhgo kįh biyi’ da’ch’okąąhíí ts’ídago goz’aaníí bilatahyú yił n’áázhgo, 6 Gánábiłdo’ṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́yúgo gódah ch’í’ńłt’e’: ágágolzeego k’e’eshchįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí nłt’éégo biṉádaadeh’į́į́ doleeł, ná daayiłdoṉiił: áídí’, Doo tséé hitałgo hayaa ngeeh dahíí bighą anádaanołteeł doo. 7 Jesus bich’į’ hananádziigo gábiłṉii, Ágágolzeego k’ená’ishchįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń doo nabíńtaah da. 8 Áídí’ dził dázhǫ́ yúdahi biká’yú yił hananát’aazhgo nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa ła’íí bi’ízisgo ágot’eehíí bił ch’í’ṉah áyíílaago; 9 Gábiłṉii, Díí nagoz’aaníí dawa naa dinish’aa doleeł, hayaa ánṉe’go shonkąąhyúgo. 10 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Yuwehyú, Satan: ágágolzeego k’ená’ishchįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń zhą́ honkąąh, da áń zhą́ bá na’izíid. 11 Áídí’ ch’iidn nant’án bits’ą́’zhį’ onádzaadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’dí’hi baa hikaigo bich’odaazṉi’.

12 Áídí’ Jesus John ha’áneztįįgo ya’ikonzįįdá’ Gálileeyú óyáá; 13 Názarethdí’ dahiyaago Capérnaumyú ngonle’, túsikaaníí bahyú, Zábulon hik’e Néphthalim bigodesdzogíí biyi’: 14  Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, gánṉiid n’íí begolṉe’go, 15 Zábulon bini’ hik’e Néphthalim bini’ Jórdan túńlį́į́ hanaayú túsikaaníí bich’į’ Gálileeyú, doo Jews daanlįį dahíí bini’yú; 16 Godiłhiłyú naháztąą n’íí kǫ’ bená’dindííngo daayiłtsąą; da’itsaah bichagosh’ohyú naháztąą n’íí bich’į’ idindláád silįį.

17 Áídí’ godezt’i’go, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhi’ ádaahṉe’, yaaká’yú dahsdaahń nant’aahíí biká’ nagowaa, ṉiigo Jesus yałti’ nkegonyaa.

18 Jesus túsikaaníí Gálilee holzéhi bahyú higaałdá’, nṉee iłk’isyú naki, Simon, da’áń Peter holzéhi, hik’e bik’isn Andrew łóg behaidlehé nanestł’óli téh nádaayi’aa’go yiłtsąą: áí łóg hadaayihileehíí daanlįį. 19 Áík’ehgo gádaayiłṉii, Shiké’ dahdoh’aash; łóg hayihileehíí k’ehgo nṉee shá nádaahohłáhgo ánohwishłe’. 20 Dagoshch’į’ łóg behaidlehé nanestł’ólihíí da’áígee ndaistsoozdá’ Jesus yiké’ dahn’aazh lę́k’e. 21 Áídí’ dahnádiidzaago iłk’isyú naki naayiłtsąą, James, Zébedee biye’, hik’e bik’isn John, áí bitaa Zébedee biłgo tsina’eełíí yiyi’ naháztąą, biłógbehaidlehé nanestł’ólihíí nádaiłkadgo; áík’ehgo yich’į’ ánṉiid. 22 Dagoshch’į’ bitaa tsina’eełíí yiyi’ sidaadá’ yits’ą́’ dahn’aazh, Jesus biké’.

23 Áídí’ Jesus, Gálileeyú dahot’éhé Jews ha’ánáłséh nagozṉilyú iłch’ígó’aahgo, yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo baa na’goṉi’íí yaa yałti’go, ła’íí nṉee bitahyú iłtah at’éégo kah yaa nadaakaihíí hik’e daanṉiihíí náyihilziihgo anádaał. 24 Syria golzeeyú dáhot’éhé Jesus baa daach’iṉii: ákú iłtah at’éégo daanṉiihíí hik’e kah yaa nakaihíí, góyéégo bich’į’ nadaagowaahíí, ch’iidn yisná ádaabiłsiníí, onádaatłishihíí, ła’íí daadi’ilihíí yił nadaaskaigo Jesus nłt’éégo ánádaayisdlaa lę́k’e. 25 Áík’ehgo nṉee łą́ą́go Gálilee, Decápolis, Jerúsalem, Judéa, ła’íí Jórdan túńlííníí hanaadí’hi biké’ anáłseeł lę́k’e.

5

1 Jesus nṉee biké’ anáłseełíí yiłtsąągo dziłyú hayaa: áígee nezdaago bitsiłke’yu ałdó’ baa hikai: 2 Yił ch’ídaago’aah nkegonyaa, gáṉíígo: 3 Hadíí ídaagoch’iyolba’íí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah daanlįį. 4 Chaał nadaakaihíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: bá nádaagodojǫǫł. 5 Bijíídí’ isht’edaagodnt’ééhíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: ni’gosdzáń dá goz’ąą nt’éégo bíyéé doleeł. 6 Nzhǫǫgo ágot’eehíí dázhǫ́ hádaat’įįhíí bighą shiṉá’ hik’e dibá’ daanliiníí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí náda’doldįįł. 7 Bił daagoch’oba’íí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: bíí ałdó’ baa goch’oba’ doleeł. 8 Bijíí biyi’ daagozhóóníí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań daidołtsééł. 9 Iłch’į’gont’ééhíí benadaago’aahíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daabiłdi’ṉii doleeł. 10 Nzhǫǫgo ágot’eehíí ye’ádaat’eehíí bighą bich’į’ nadaagoch’inłkaadíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah daanlįį. 11 Shíí shighą nṉee yati’ yee daanohwokáałyúgo, nohwiniidaagodnłsįyúgo, ła’íí łéda’iłchoogo yati’ dénchǫ’éhíí yee nohwaa yádaałti’yúgo, nohwiyaa daagozhǫ́ǫ́ le’. 12 Nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’, dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’dí’go ízisgo ágot’eehíí nohwaa hi’né’ doleeł: nohwíí dánohwintségo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí da’ágát’éégo bich’į’ nadaagoch’inłkaad ni’.

13 Nohwíí ni’gosdzáń bi’ishįįh daanohłįį: áídá’ ishįįhíí doo nk’ǫ́ǫ́zh da silįįyúgo, nt’é bee nk’ǫ́ǫ́zh ánálṉe’? Doo nt’é bee nłt’éé da, daazhógo ch’élkáadgo biká’ nach’ikai doo. 14 Nohwíí ni’gosdzáń biká’ nṉee bá’idindláádíí daanohłįį. Dził biká’yú ízisgo kįh nagozṉil dahgoz’ąąyúgo, doo hagotéégo nant’į’ da. 15 Ła’íí ik’ah kǫ’íí ch’idnłtłah lę́k’eyúgo, doo táts’aa bił hayaa nch’i’áah da go’į́į́, áídá’ ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhé biká’ dahch’iłt’aah go’į́į́; áík’ehgo hadíí kįh yuṉe’ naháztaaníí dawa yee daago’įį. 16 Nṉee biṉááł nohwits’ą́’ idindláád le’, áík’ehgo nłt’éégo ánádaaht’įįłíí daayo’įįgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń ízisgo at’ééhíí bee ch’í’ṉah ádaanołsį.

17 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí bek’e’eshchiiníí doo ánábiyishdįįhyú níyáá daashoh’ṉíí da: doo ánábiyishdįįhyú níyáá da, áídá’ dawa begolṉe’go níyáá. 18 Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Yáá hik’e ni’gosdzáń biłgo bech’ígoṉáhzhį’ begoz’aaníí biyi’dí’ ayą́hágo isdzohíí ła’íí dahts’idiłhiłíí doo daazhógo dá dahgoz’ąą nt’éégo da, ąął alzaazhį. 19 Hadíń díí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ayą́hágo ágot’eehíí ndi doo yikísk’eh at’éé dahíí, ła’íí áík’ehgo nṉee yił ch’ídaago’aahíí, áń yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú dázhǫ́ doo ílį́į́ dahíí bee hojíí doleeł: áídá’ hadíń díí begoz’aaníí yikísk’eh at’ééhíí ła’íí yee iłch’ígó’aahíí, áń yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú ízisgo at’ééhíí bee hojíí doleeł. 20 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Pharisees daanlíni bitisgo nłt’éégo ádaanoht’eeyúgo zhą́ yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah daahłeeh go’į́į́, nohwiłdishṉii.

21 Doo áníidá’ díí k’ehgo nṉee bángot’ąągo daadesots’ąą ni’, Doo iziłhéé da; hadíń izis‐hįį’íí góyéégo bágoz’áni at’éé, golzeego: 22 Áídá’ gádaanohwiłdishṉii, Hadíń bik’isn doo nt’é bighą dayú yik’enṉiihíí góyéégo bágoz’áni at’éé: hadíń bik’isn, Ráca, yiłṉiihíí baa yá’iti’go bágoz’áni at’éé: hadíń bik’isn, Doo gonyą́ą́ da, yiłṉiihíí ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa bágoz’áni at’éé. 23 Áík’ehgo bech’okąąhíí biká’ dahnási’ṉiłíí goz’ąągee nt’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nánné’yúgo, nik’isn bił dahgosíńł’ąąhíí bínálṉiihyúgo; 24 Da’áígee da’ch’okąąh goz’ąągee nt’éhéta nánné’ n’íí siné’dá’ nik’isn bich’į’ nṉáhgo iłk’ínágodołdǫǫh; áídí’ t’ąązhį’ nádńdáhgo áníita Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nánné’. 25 Hadíń naa dahgoz’aaníí dagoshch’į’ bił iłk’ínágodnłdǫ́ǫh, yáná’iti’héyú bił hi’ashdá’; dahyúgohíí dánko aayánáltihíí yaa nide’ahi at’éé, aayánáltihíí aasitíni yaa niłtéehgo ha’aniłt’e’. 26 Da’aṉii doo ch’ínánódáh át’éé da, dá ąął na’íńṉilgo zhą́, niłdishṉii.

27 Doo áníidá’ ágádaach’iṉiigo ba’ikodaanohsį láń shį, Doo nant’į’ nahkai da, golzeego: 28 Áídá’ shíí gádaanohwiłdishṉii, Nṉee isdzán dázhǫ́ hát’į́į́go dénchǫ’égo yineł’įįdíí iłk’idá’ bijíí biyi’ yuyaa nant’į’ deyaa. 29 Niṉáá dihe’nazhiṉéégohíí nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo ha’aahgo yó’ołṉe’: nits’í łahzhį’ da’ádįhyúgo doo nzhǫǫ da, áídá’ nits’í dabiighago ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa, hell holzéhi, oni’dolt’e’yúgo itisgo doo nzhǫǫ da. 30 Nigan dihe’nazhiṉéégohíí nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo nadnłgeeshgo yó’ołt’e’: nits’í łahzhį’ da’ádįhyúgo doo nzhǫǫ da, áídá’ nits’í dabiighago ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa oni’dolt’e’yúgo itisgo doo nzhǫǫ da. 31 Gánádaadi’ṉii ni’, Hadíń bi’aa yó’onáyíłt’e’ hat’ííníí, naltsoos yiká’ iłk’ínát’aash: 32 Áídá’ shíí gádaanohwiłdishṉii, Hadíń bi’aa doo nṉee ła’ yił nant’į’ na’aash dadá’ yił iłk’ínát’aazhyúgo, nant’į’ naghaago áile’: hadíń isdzán yó’ołt’e’ n’íí yił nṉááyúgo, áí nṉeehíí yił nant’į’ na’aash hileeh.

33 Doo áníidá’ gádaach’iṉiigo ba’ikonaadaanohdzį láń shį, Doo daazhógo nitł’a dahnádinlṉiih da le’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee hagot’éégo ánṉiihíí k’ehgo áńle’: 34 Áídá’ shíí gádaanohwiłdishṉii, Doo yaaká’ bee nohwitł’a dahnádaadidołṉiih da; áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago dahsdaahíí bighą: 35 Ła’íí doo ni’gosdzáń bee nohwitł’a dahnádaadidołṉiih da; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań dahnádil’iséhi at’éé: doo Jerúsalem ndi bee da; áí ízisgo kįh gozṉilíí nant’án ízisíí golínihi at’ééhíí bighą. 36 Doo nitsits’in ndi bee nitł’a dahnádinlṉiih da, nitsizíl dała’á ndi doo łigaigo dagohíí diłhiłgo áóléh át’éé dahíí bighą. 37 Ha’oh, dagohíí, Dah, zhą́ daadohṉii, doo nohwitł’a dahnádaadidołṉiih da ndi da’aṉiigo ádaadohṉii: ła’ihíí nchǫ’ihíí bits’ą́’dí’go at’éé.

38 Doo áníidá’ gádaadi’ṉiigo ba’ikodaanohsį láń shį, Nohwiṉáá hayi’ą́ą́yúgo biṉáá hanádoh’aał, nohwiwoo hayi’ą́ą́yúgo biwoo hanádoh’aał: 39 Áídá’ shíí gádaanohwiłdishṉii, Nṉee nchǫ’go nohwich’į’ at’ééhíí doo bich’į’ t’ąązhį’ ádaanoht’ee da: hadíń nitł’aah yonłts’į́yúgo, łahzhiṉéé bich’į’ nnanínt’aah. 40 Dahadíń ni’íí bighą naa yá’iti’dá’ nahayiiłtsóozyúgo, ni’íícho ałdó’ doo baa ńchį’ da. 41 Dała’á dahgostǫ’yú nińdeyoodyúgo, nakidn dahgostǫ’yú bił n’áash. 42 Hadíń dant’éhéta níyókeedíí baa nné’, hadíń dant’éhéta bá ch’íńné’yúgo doo bich’į’ t’ąązhį’ hóńtą’ da.

43 Doo áníidá’ gánádaadi’ṉiigo ba’ikonaadaanohdzį láń shį, Nit’ahdí’ gólííníí zhą́ nił nzhǫǫdá’ nik’enṉiihíí bik’enṉíih le’. 44 Áídá’ shíí gádaanohwiłdishṉii, Nohwik’enṉiihíí nohwił daanzhǫǫ le’, yati’ yee daanohwokáałíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł daahoh’ṉíí le’, hadíí bił daanołchǫ’íí nłt’éégo bich’į’ ádaanoht’ee le’, nchǫ’go nohwich’į’ ádaat’eehíí ła’íí nohwiniidaagodnłsiníí bá da’ohkąąh le’; 45 Áík’ehgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń bizhaazhé daanohłįį: áń nchǫ’íí hik’e nzhǫǫhíí dáłełt’eego biká’zhį’ ya’áí hanadáhgo áyíłsį, nłt’éégo at’ééhíí hik’e doo dábik’ehyú ádaat’ee dahíí dáłełt’eego biká’ nagołtįįhgo áyíłsį. 46 Hadíí bił daanohshooníí zhą́ nohwił daanzhǫǫyúgo, nt’é bighą nohwich’į’ nahi’ṉííł? Tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ndi hadíí yił daanzhooníí bił daanzhǫǫ ya’? 47 Nohwik’isyú zhą́ bilák’e nádaadołṉihyúgo, ła’ihíí hant’é bee bitisgo ádaanoht’ee? Tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ałdó’ da’ágát’éé ya’? 48 Áík’ehgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń dázhǫ́ nłt’éégo at’éé, nohwíí ałdó’ ágádaanoht’ee le’.

6

1 Doo dá nṉee binadzahgee zhą́ nṉee bich’į’ nłt’éégo ádaanoht’ee da, daazhógo dédaanohwinił’įįhíí bighą: ágádaaht’įįyúgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń bits’ą́’dí’ doo nt’é nohwich’į’ naho’ṉííł át’éé da. 2 Tédaat’iyéhíí dant’éhéta baa nné’ lę́k’eyúgo, doo nádįh higaałíí bésh dilwoshé yee aṉiigo da, daanzhǫǫ ádaadil’iiníí Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ ła’íí intínyú nṉee bada’ołííhíí bighą ágádaat’įįhíí k’ehgo doo áńt’įį da. Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Iłk’idá’ áí bich’į’ nahasṉili at’éé. 3 Áídá’ tédaat’iyéhíí dant’éhéta baa nné’yúgo nigan dihe’nazhiṉéé ánát’įįłíí ne’eshganzhiṉééhíí doo yígółsį da le’. 4 Dánant’į’ego baa nné’: áík’ehgo dánant’į’ego ánáda’ch’ol’įįł ndi yo’iiníí, niTaa, da’áń nṉee binadzahgee nich’į’ nado’oṉiłi at’éé.

5 Onkąąhgee doo daanzhǫǫ ádaadil’įįhíí k’ehgo áńt’éégo da: áí ha’ánázéh yuṉe’ ła’íí iłk’ída’itingee nazįįgo da’okąąhgo bił daagozhǫ́ǫ́, nṉee daabineł’į́į́go. Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Iłk’idá’ áí bich’į’ nahasṉili at’éé. 6 Áídá’ ni, onkąąhyúgo, ntééh yuṉe’ ha’ánṉáhgo, ídił da’déntį́įhdá’ niTaa nagont’į’yú honkąąh; áń dánant’į’ego ánáda’ch’ol’įįł ndi yo’iiníí, niTaa, da’áń nṉee binadzahgee nich’į’ nado’oṉiłi at’éé. 7 Da’ohkąąhgee be’ádaadohṉiihíí doo dayúweh doo nt’é bighąyú be’ádaadohṉii da, doo Jews daanlįį dahíí ádaat’eehíí k’ehgo: áí łą́ą́go yádaasiilti’yúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwidits’ag, daanzį. 8 Doo áík’ehgo ádaanoht’ee da: nohwiTaa hant’é bídaanohdįįhíí yígółsį, t’ah doo hwahá bíhóhkeed da. 9 Díí k’ehgo nkó da’ohkąąh: NohwiTaa yaaká’yú dahsíńdaahíí, Nizhi’íí dilzįhgo bígózįh le’. 10 Nant’án ńlį́į́híí begodowáh. Hagot’éégo ánṉiiyú yaaká’yú benagowaahíí k’ehgo ni’gosdzáń biká’yú ałdó’ begodolṉííł. 11 Díí jįį daahiidąą doleełíí nohwá ágonłsį́. 12 Hadíí nchǫ’go nohwich’į’ ádaaszaahíí bighą baa nágodent’ąąhíí k’ehgo néé ałdó’ nchǫ’go ádaasiidzaahíí bighą nohwaa nádaagodin’áah. 13 Nanohwída’dintaah yuṉe’ onohwoṉííł hela’, áídá’ nchǫ’go at’ééhíí bits’ą́’zhį’ hanánohwihi’ṉííł: Dahazhį’ dawa bá nant’áá, ła’íí ninawodíí itisyú át’éhi, ła’íí ízisgo áńt’éhi dahazhį’ bee síńzįį doleeł. Doleełgo at’éé. 14 Nṉee binchǫ’híí bighą baa nádaagodeso’ąąyúgo, nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń ałdó’ nohwaa nágode’aahi at’éé: 15 Áídá’ nṉee binchǫ’híí bighą doo baa nádaagodeso’ąą dayúgo, nohwiTaa ałdó’ doo nohwaa nágode’aahi at’éé da.

16 Dáshiṉá’ da’ohkąąh lę́k’eyúgo, daanzhǫǫ ádaadil’íni doo k’ehgo adaanoht’ee da: áí dáshiṉá’ da’okąąhgee ídaadaagoch’iyolba’go binii hago áńdaayol’įįł, nṉee dáshiṉá’ oshkąąhíí yídaagołsį le’, daanzigo. Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Iłk’idá’ áí bich’į’ nahasṉili at’éé. 17 Áídá’ ni dáshiṉá’ onkąąh lę́k’eyúgo, nitsizíl nnłtłag, ninii táńgis; 18 Áí bee nṉee dáshiṉá’ onkąąhíí doo yídaagołsį da, niTaahíí zhą́ na’gont’į’ ndi yígółsį: áík’ehgo dánant’į’ego ánáda’ch’ol’įįł ndi yo’iiníí, niTaa, da’áń nṉee binadzahgee nich’į’ nado’oṉiłi at’éé.

19 Ni’gosdzáń biká’ dawahá nohwił da’ilííníí doo nadaanohṉíí da, dánko gółchoozhi nohwits’ą́’ da’iyąą, beshihii nohwits’ą́’ dichíh, ła’íí da’in’įįhíí nohwee dain’įįh: 20 Áídá’ yaaká’yú zhą́ nada’nohṉíí, akúyúgo zhą́ gółchoozhi doo nohwits’ą́’ da’iyąą da, béshihíí doo nohwits’ą́’ dichíh da, ła’íí da’in’įįhíí doo nohwee daino’į́įh at’éé da: 21 Dahayú nohwił ilíni siṉilyú, áí zhą́ baa natsídaahkees doo. 22 Koṉáá’íí kots’í bikǫ’i at’éé: áík’ehgo koṉáá nłt’ééyúgo kots’í dahot’éhé bikǫ’ golíni at’éé. 23 Áídá’ koṉáá doo nłt’éé dayúgohíí, kots’íhíí dahot’éhé diłhiłi at’éé. Koyi’ ná’dindíín n’íí kots’ą́’ diłhił silįįyúgo, áí dázhǫ́ diłhiłi at’éé.

24 Doo hadíń binant’a’ naki da, dała’á bił nchǫ’dá’ ła’ihíí bił nzhǫǫ doleełi at’ééhíí bighą; dagohíí dała’á yotą’dá’ ła’ihíí yich’ołaa doleełi at’éé. Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e hágółdzilíí dáła’ doo hagot’éégo bá na’ch’iziidi at’éé da. 25 Áí bighą gádaanohwiłdishṉii, Nohwi’ihi’ṉa’íí doo baa nohwił daagoyéé da le’, hant’éshą’ hishąą doleeł, daanohsįgo; dagohíí nohwits’í doo baa nohwił daagoyéé da le’, hant’éshą’ ágoshdle’, daanohsįgo. Ya’ idáńhíí ihi’ṉaahíí bitisgo ilįį gá, ya’ diyágé kots’íhíí bitisgo ilįį gá? 26 Dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí baa natsídaahkees: doo k’eda’dilee da, doo náda’igeesh da, doo hayú binon’iłk’edaayihiṉiiłíí bá gową goz’ąą da; da’ágát’éé ndi nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń bá da’diiné’. Ya’ nohwíí áí bitisgo da’inohłįį gá? 27 Nohwitahyú hadíń daahołṉeezíí yaa natsékeesíí zhą́ bee ayą́hágo ndi ts’ídag ńdiłséhgo ádidle’ gá? 28 Hant’é bighą diyágé baa nohwił daagoyéé? Tł’oh dénzhónéhíí baa natsídaahkees; doo nada’iziid da, doo da’itł’ool da ndi nłt’éégo daanołseeł: 29 Da’ágát’éé ndi Sólomon ízisgo at’éé lę́k’e ndi doo díí tł’oh dénzhóné k’ehgo ík’e’isdlaa da, nohwiłdishṉii. 30 Tł’oh díí jįį nołseełíí, áídí’ iskąą daadidlidíí ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo bik’e’isłaadá’ danilt’eego ya’ áí tł’ohíí bitisgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwik’e’isłaa gá, nohwíí nohwi’odlą’ ádaayą́háhi? 31 Áík’ehgo, Hant’é da’iidąą shįhíí? dagohíí, Hant’é da’iidląą shįhíí? dagohíí, Hant’é ádaagohiidle’ shįhíí? doo daadohṉiigo baa nohwił daagoyéé da le’. 32 (Doo Jews daanlįį dahíí áí zhą́ itisgo hádaat’į́į́:) áídá’ áí dawa bídįh daanohłįįhíí nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń yígółsį. 33 Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí hik’e bits’ą́’dí’ nzhǫǫgo ágot’eehíí ntsé biká hádaaht’įį; áík’ehgo díí dawahá ałdó’ nohwíyéé doleeł. 34 Áík’ehgo yiskąągo hago ágot’eehíí doo baa nohwił daagoyéé da le’: áí dabíí na’ídintł’og ndi at’éé. Dała’á jįį nagontł’ogíí da’áí zhą́ dábik’eh.

7

1 Doo hadíń baa nádaaht’įį da le’, áík’ehgo nohwíí ałdó’ doo nohwaa nádaach’it’įį da doleeł. 2 Aanádaaht’įįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwaa nádaach’it’įį doleeł; dáhołąągo kaa daasohné’ láń shį n’íí k’ehgo da’ágáhołąągo nohwaa nádo’né’. 3 Hant’é bighą nik’isn biṉáá yuṉe’ tsį ałts’ísę́ę sitaaníí hí’į́į́, áídá’ nihíí niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitaaníí doo hí’į́į́ da? 4 Ni niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitąądá’, hagot’éégo nik’isn gáłnṉii, Shik’isn, ai tsį ałts’ísę́ę niṉáá yuṉe’ sitaaníí ná haoshtįįh? 5 Ni, nzhǫǫ ídńł’íni, ntsé niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitaaníí hatįįh; áík’ehgo nłt’éégo go’į́į́ nleehgo áníita nik’isn biṉáá yuṉe’ tsį ałts’ísę́ę sitaaníí bá hatįįh.

6 Nt’é dilziníí doo gósé baa daahohṉiił da, ła’íí nohwiyo’ nłt’éhihíí doo góchi bich’į’ odaahołkaad da, ágádaaht’įįyúgo dánko yiká’ nakai doleeł, áídí’ nohwich’į’ nádiikeego nohwik’idahjeeh.

7 Ídaadohkeed, áík’ehgo hant’é ídaadohkeedíí nohwaa hi’né’hi at’éé; hádaadoh’į́į́, áík’ehgo hant’é hádaadoh’iiníí nádaadohné’hi at’éé; dáádítį́h ńdaanołts’į, áík’ehgo nohwá ch’í’ítįįhi at’éé: 8 Hadíń ídókeedíí baa hi’né’hi at’éé; hadíń hádéz’iiníí hant’é hádéz’įį shįhíí náidiné’hi at’éé; hadíń dáádítį́h ńdaałts’įhíí bá ch’í’ítįįhi at’éé. 9 Nohwitahyú ła’ nṉee biye’ golíni, biye’ báń bíyókeedyúgo, ya’ tséégo yaa yi’aah gá? 10 Dagohíí łóg bíyókeedyúgo, ya’ ch’oshgo yaa yiłteeh gá? 11 Daanołchǫ’ ndi nohwichągháshé nt’é nłt’éhi baa hi’né’íí bídaagonołsįyúgo, itisgo nohwaa natsekeesgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń hadíń dant’éhéta nłt’éhihíí bíyókeedíí yaa yiné’hi at’éé. 12 Áík’ehgo nṉee hagot’éégo nohwich’į’ ádaat’eego hádaaht’įįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ bich’į’ ágádaanoht’ee: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí hik’e binkááyú nada’iziid n’íí ye’iłch’ídaago’aahíí bik’ehgohi at’éé.

13 Ágołts’ósę́go ch’ígót’i’yú ch’ínohkáh: nteelgo ch’ígót’i’ihíí, goteelgo intínhíí góyéé nágost’ąąyú intín, łą́ą́go ákóṉe’ ha’ánáłséh. 14 Ágołts’ósę́go ch’ígót’i’ihíí, ágołts’ósę́go intínhíí, áí zhą́ ihi’ṉaa bich’į’ intín, da’akwííyé zhą́ ákú ch’ekáh, doo łą́ą́go da.

15 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí ádaadil’íni baa daagonohsąą, áí dibełį́į́ bikágéhíí daabidiyágégo nohwaa hikáh, áídá’ biyi’ yuyaahíí ma’cho dázhǫ́ shiṉá’ daanliiníí k’ehgo at’éhi ádaat’ee. 16 Dá binest’ą’híí bee bídaagonołsį doleeł. Ya’ dahts’aa’íí hosh baa ndaach’ihiṉiił née, née figs kǫ’dahosh baa ndaach’ihiṉiił née? 17 Ch’il nłt’éhihíí nest’áń nłt’ééhíí bah dahnándahi at’éé; áídá’ ch’il dénchǫ’éhíí nest’ą́ń dénchǫ’éhíí bah dahnándahi at’éé. 18 Ch’il nłt’éhihíí doo nest’áń dénchǫ’éhíí bah dahnándahi at’éé da, ła’íí ch’il dénchǫ’éhíí doo hagot’éégo nest’án nłt’éhihíí bah dahnándahi at’éé da. 19 Ch’il dawa doo nest’áń nłt’ééhíí bah dahndéh dayúgo, yó’ok’éhgo kǫ’ diltłi’ yuyaa olkaadhi at’éé. 20 Áík’ehgo binest’ą’ihíí bee bídaagonołsį doleeł.

21 SheBik’ehń, sheBik’ehń, daashiłṉiihíí doo dawa yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleeh da; hadíń shiTaa yaaká’yú dahsdaahń aṉiihíí yikísk’eh at’ééhíí zhą́ itah daaleeh. 22 Áí bijįį nṉee łą́ą́go gádaashiłṉii doleeł, NohweBik’ehń, nohweBik’ehń, ya’ doo daanónjiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’ da láń? Ya’ doo nich’į’ ádaan’ṉiigo ch’iidn hadaaniidzood da láń? Ya’ doo nizhi’ biláhyú ízisgo ánágot’įįłíí be’ádaant’ee da láń? 23 Nohwíí doo nohwídaagonsini ádaanoht’ee da: yúwehzhį’ nohkáh, nchǫ’go ádaaht’íni, biłdidishṉiił.

24 Dahadíń shíyésts’ąągo shiyati’ yikísk’eh at’ééhíí díí k’ehgo nkó at’éhi at’éé: nṉee goyáni tséé yiká’ bigową ágodlaa: 25 Łą́ą́go nanágołtįį, ła’íí tú ná’dijoł, ła’íí bigową bich’į’ nádiyoł; ndi doo nagongeeh da: tséé biká’ goz’ąąhíí bighą. 26 Áídá’ dahadíń shíyésts’ąą ndi shiyati’ doo yikísk’eh at’éé dahíí, díí k’ehgo nkó at’éhi at’éé: nṉee doo goyánihi sáí biká’ bigową ágodlaa: 27 Łą́ą́go nanágołtįį, ła’íí tú ná’dijoł, ła’íí bigową bich’į’ deyolgo nangóngo’: gową nabígoztł’įįh silįį. 28 Jesus áí ąął yaa nagosṉi’dá’ iłch’ígon’ą́ą́híí bighą nṉee bił díyadaagot’ee lę́k’e: 29 Yebik’ehíí k’ehgo yił ch’ígó’aahíí bighą, doo nṉee begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ádaat’eehíí k’ehgo da.

8

1 Dził biká’dí’ nkenádiidzaadá’ łą́ą́go biké’ anázeeł lę́k’e. 2 Nt’éégo ła’ nṉee łóód doo ínádįh dahi, léprosy holzéhi, yaa nagháhi biyahzhį’ hayaa adzaago gábiłṉii, SheBik’ehń, náshíńlziihíí bik’e síńtįįgo nígonsį, háńt’įįyúgo náshíńlziih. 3 Áík’ehgo Jesus yich’į’ dahdidilṉiidí’ yiká’ ndelṉiihgo, Hasht’į́į́; nándziih, yiłṉii. Áí dábiłgo łóód n’íí ínásdįįd lę́k’e. 4 Áídí’ Jesus gábiłṉii, Hadíń dánko bił nagolṉí’ hela’; ti’i, okąąh yebik’ehi bich’į’ ch’í’ṉah ádndle’go, nt’éhéta be’okąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nné’, Moses ngon’ą́ą́ lę́k’ehíí k’ehgo, áík’ehgo nándziihíí nṉee yídaagołsį doleeł.

5 Jesus Capernaum golzeeyú ńyáádá’, áígee silááda dała’á gonenadín binant’a’íí nábokąąhgo baa nyáágo, 6 Gábiłṉii, ShiNant’a’, shána’iziidíí di’il silínihi yaat’éégo bił na’diṉi’go gowąyú sitįį. 7 Jesus gábiłṉii, Ákú disháhgo naszíih. 8 Silááda nant’án gábiłṉii, ShiNant’a’, shigową yuṉe’ ha’ánṉáhgo ndi doo bik’eh sitį́į́ da: déhadziihgo ndi shána’iziidi nadzíih ndi at’éé. 9 Shíí ałdó’ shinant’a’ golį́į́, shihíí silááda bá nansht’aa: dała’á, Dah nṉáh, biłdishṉiiyúgo dahdigháh; ła’íí, Yushdé’, biłdishṉiiyúgo shaa higháh; ła’íí shána’iziidi, Díí áńle’, biłdishṉiiyúgo áí áíle’. 10 Jesus áí yidezts’ąądá’ débiłdíyagodzaago nṉee biké’ náłseełíí gáyiłṉii, Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Israel hat’i’íí bitahyú ndi doo hadíń díí k’ehgo bi’odlą’ golíni baa nsháh da. 11 Ła’íí gánádish’ṉii, Łą́ą́go ya’áí hanadáhdí’ ła’íí ya’áí onadáhdí’ nihikáhgo, Abraham hik’e Isaac ła’íí Jacob yił dahnáhaztąą doleeł, yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitah: 12 Áídá’ nṉee, yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanlįį le’at’éé n’íí, chagołheeł yuṉe’ ohilkaad doo: áígee daach’ichag hik’e kowoo łídaach’idiłk’ash doleeł. 13 Jesus silááda binant’a’íí gáyiłṉii, Nádńdáh; hagot’éégo osíńdląądíí da’áí k’ehgo ná begolzaa. Áík’ehgo silááda binant’a’ bána’iziidihíí da’áígee dagoshch’į’ nadziih.

14 Áídí’ Jesus Peter bigową yuṉe’ ha’ayáádá’ Peter bi’aahíí bimaa nezgaigo sitįįgo yiłtsąą. 15 Bigan yedelṉiih, áík’ehgo nezgai n’íí bits’ą́’ gonyáá: áídí’ nádiidzaago yá da’dezné’.

16 Áídí’ o’i’ą́ą́zhį’ godeyaago łą́ą́go ch’iidn isná ádaabiłsiníí bich’į’yú yił neheskai: áík’ehgo hadaadzi’íí zhą́ bee ch’iidn hainiheyood, ła’íí daanṉiihíí dawa nádaayilziih: 17  Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉán binkááyú na’iziidi, gánṉiid n’íí begolṉe’go, Néé doo daanldzil dahíí, ła’íí nohwikah n’íí dawa dabízhą́ ídá’áyiidlaa.

18 Jesus biṉaayú nṉee łáni íła’at’ééhíí yiłtsąądá’, Hanaazhį’ nohwił nada’do’eeł, nṉiid. 19 Áígee begoz’aaníí ye’ik’e’iłchíhi baa nyáágo gábiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, dahayú anadááłyú niké’ anáshdaał doo. 20 Jesus gábiłṉii, Ma’ ndi bi’i’áń daagolį́į́, dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí ndi bit’oh daagolį́į́; áídá’ shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí doo hayú nshteehi at’éé da. 21 Ła’ bitsiłke’yuhíí gábiłṉii, ShiNant’a’, haląą shitaa ntsé łehishteehyú dósha’. 22 Jesus gábiłṉii, Shiké’ híṉááł; áídá’ nanezna’íí dabíí łedaałii’ṉiił le’.

23 Áídí’ tsina’eełíí yehiyaadá’ bitsiłke’yu ałdó’ ehikai. 24 Nt’éégo tú yat’éégo bił deyol, áík’ehgo tsina’eełíí tú nádidáhíí beh nádilk’ooł: áídá’ Jesus‐híí iłhosh lę́k’e. 25 Áík’ehgo bitsiłke’yu bich’į’ nnikaigo ch’ínádaabisidá’ gádaaṉii, NohweBik’ehń, hasdánohwiṉííł: dak’azhą́ téłtł’áh nohwił ogo’eeł. 26 Áík’ehgo gádaayiłṉii, Hant’é lą́ bighą ńdaałdzid, ntsóląą’at’éégo nohwi’odlą’ doo hwoi da? ṉii. Áídá’ nádiidzaago nyolhíí túhíí biłgo yich’į’ hadziigo nkenágoheltǫ’. 27 Áík’ehgo nṉee bił díyadaagot’éégo gádaaṉii, Nṉee ląą daat’éhi díí, nyolhíí ła’íí túhíí ndi da’áyiłṉiiyú ádaat’įį!

28 Hanaayú Gérgesenes daagolį́į́yú bił nada’diz’eeldá’ nṉee łena’ṉiłíí goz’ąądí’ nṉee naki, ch’iidn isná ádaabiłsinihíí, Jesus yaa n’áázh, bédaach’ildzidhíí bighą doo hadíń ałhánégo bit’ah ch’egháhi da. 29 Yat’éégo gádaaṉii, Hago lą́ą́ ánohwile’go áńt’į́į́, Jesus, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlíni? Nohwiniigodilṉe’íí doo hwahá biká’ ngoṉáh dadá’ nohwiniigodnle’ née? 30 Áígee da’aṉahyú góchi da’iyąągo nanałse’. 31 Áík’ehgo ch’iidn náda’okąąhgo gádaabiłṉii, Hanohwinyóódyúgo, góchi nanłsé’íí beh nohwinyóód. 32 Áík’ehgo, Hahkeeh, yiłnṉiid. Hakį́į́dá’ góchi nanałsé’íí yeh hikį́į́: nt’éégo góchi dawa hayaa nádnkįįgo túsikáni yeh hikį́į́, áík’ehgo tú yił daadesdzii. 33 Áídí’ góchi yiṉádaadéz’įį n’íí nádnkįįgo kįh gozṉilyú okai, áígee ch’iidn isná ádaabiłsį n’íí hago ádaabi’deszaahíí dawa yaa nadaagosṉi’. 34 Áídí’ kįh gozṉilgee daagolííníí dawa Jesus yich’į’ ch’ínáłsą́ą́: áík’ehgo daayiłtsąądá’ náyokąąhgo gádaayiłṉii, Nohwini’dí’ ch’íńṉáh.

9

1 Áídí’ Jesus tsina’eełíí yeh hiyaago hanaayú dabíí gólį́į́yú bił oná’í’éél. 2 Nt’éégo ła’ nṉee di’ili baa daach’iskąą: Jesus daabi’odlą’ yígołsįįdá’ nṉee di’ilihíí gáyiłṉii, Shiye’, nił gozhǫ́ǫ́ le’; ninchǫ’híí bighą dák’ad naa nágodet’aah. 3 Áídá’ begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’ dábiyi’yú, Díí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań ádil’įįgo áṉii, daanzį. 4 Natsídaakeesíí Jesus yígółsįgo gádaabiłṉii, Nt’é bighą nohwijíí biyi’ yuyaa nchǫ’go natsídaahkees? 5 Hadíihíí doo nyeego ách’iṉiih da, Ninchǫ’híí bighą dák’ad naa nágodet’aah; dagohíí, Nádndáhgo dahnṉáh? 6 Ni’gosdzáń biká’ nṉee binchǫ’híí bighą baa nágodet’aahíí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, beshik’ehgo bídaagonołsį doleełhíí bighą, (nṉee di’ili sitiiníí gáyiłnṉiid,) Nádndáhgo biká’ síntiiníí dahnádnné’go gowąyú nádńdáh. 7 Áík’ehgo nádiidzaago gowąyú onádzaa. 8 Nṉee łą́ą́go íła’adzaahíí díí daayo’įįdá’ bił díyadaagot’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį, nṉee díí k’ehgo á’ił’įįgo yaa goden’ąąhíí bighą.

9 Jesus áídí’ higaałgo nṉee Matthew holzéhi tax nanáhi’ṉiłígee sidaago yiłtsąądá’, Shiké’ dahnṉáh, yiłṉii. Áík’ehgo nádiidzaago biké’ dahiyaa.

10 Jesus iyąągo nezdaago, tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłííhik’e nṉee doo dábik’ehyú ádaat’ee dahíí łą́ą́go hikaigo Jesus hik’e bitsiłke’yu yił da’iyąągo dahdinezbįh. 11  Pharisees daanlíni daabo’įįdá’ Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Nt’é bighą nohwiłch’ígó’aahíí tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí hik’e nṉee doo dábik’ehyú ádaat’ee dahíí yił da’iyąą? 12 Jesus áí yidezts’ąądá’ gádaabiłṉii, Doo hago’ádaat’ee dahíí izee nant’án doo yaa nakáh bik’eh da, daanṉiihíí zhą́. 13 Hant’é ṉiigo ágodi’ṉiihíí bídaagonoł’aah, Dawahá nastseedgo bedaashich’okąąhíí bitisgo nṉee łaadaach’oba’íí hásht’į́į́, ṉiigo: shíí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’, biłdishṉiiyú níyáá, áídá’ doo nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí ágáłdishṉiiyú níyáá da.

14 John bitsiłke’yu Jesus yaa hikaigo gádaaṉii, Nt’é bighą néé hik’e Pharisees daanlíni łahgee dáshiṉá’ da’ohiikąąh, áídá’ ni nitsiłke’yu doo dáshiṉá’ da’okąąh da? 15 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ ni’i’ṉéhgee nṉee íła’ádaat’eehíí nṉee niiṉéhíí yił nakaiyúgo doo bił daagozhǫ́ǫ́ da née? Dahagee nṉee niiṉéhíí bits’ą́’ nádilteeh ndi at’éé, áígee dáshiṉá’ da’okąąh doleeł. 16 Ko’íí dénchǫ’éhíí doo nak’ą’ áníidéhíí bee ch’idi’aah da; ágách’idzaayúgo áníidéhíí iłhanigháhgo dayúwehégo onanádlaad. 17 Ła’íí wine áníi alzaahíí ikágé wine benałtiníí dénchǫ’éhíí doo biyi’ tádaach’iṉił da: ágách’idzaayúgo wine benałtiníí kots’ą́’ daidiłdoh, áík’ehgo winehíí ąął ha’ijooł, ła’íí wine bee nałtį n’íí da’ílíí hileeh: áídá’ wine áníi alzaahíí wine benałtiníí áníidéhíí zhą́ biyi’ tádaach’iṉił, áík’ehgo da’íła nłt’éé.

18 Jesus t’ah bich’į’ yałti’ nt’éégo nant’án ła’ baa nyáágo biyahzhį’ hayaa adzaago gábiłnṉiid, Shitsi’ áníi daztsąą: ndi yushdé’, biká’ ndenlṉíhgo nnaahó’ṉaa. 19 Áík’ehgo Jesus nṉeehíí yiké’ dahiyaago bitsiłke’yu ałdó’ biké’ dahiskai.

20 Nt’éégo isdzán dił bigháńlį́į́go nakits’ádah bił łegodzaahi Jesus yine’dí’ ninyaago bi’íí bidá’yú yedelṉiih: 21 Ídił yałti’go gáṉíí, Bi’íí zhą́ ndi bedenshṉiihyúgo nłt’éé náshdleeh. 22 Jesus łédiidzaago biłtsąą, áík’ehgo gábiłṉii, Shilah, nił gozhǫ́ǫ́ le’; ni’odlą’íí nłt’éégo ánániidlaa. Áík’ehgo dagoshch’į’ nłt’éé násdlį́į́. 23 Áídí’ Jesus nant’án bigową yuṉe’ ha’ayáágo, tsįsól yeda’do’aałíí hik’e nṉee daagodnch’aadíí yiłtsąągo, 24 Ch’ínohkáh, yiłnṉiid: na’ilíhn doo daztsąą da, daazhógo iłhoshgo at’éé. Áí bighą baa daach’odloh lę́k’e. 25 Nṉee íła’adzaahíí dawa ch’ínáńłsą́ą́dá’ Jesus ha’ayáágo na’ilíhníí bigan yiłtsoodá’ nádiidzaa. 26 Áík’ehgo áí biṉaayú dahot’éhé ágodzaahíí baa ch’iṉii lę́k’e.

27 Áídí’ Jesus dayúweh higaałgo nṉee naki biṉáá ádaagodini biké’ dahizh’aazh, adįįd daadilwoshgo gádaaṉii, David biye’ ńlíni, nohwaa ch’onbáah. 28 Kįh yuṉe’ ha’ayáágo nṉee biṉáá ádaagodini baa n’áázh: Jesus gádaayiłṉii, Ya’ ágá’ishłéhgo nohwi’odlą’ golį́į́ née? Ha’oh, nohwiNant’a’, daabiłṉii. 29 Áík’ehgo biṉáá ádaagodiníí biṉáá yiká’ ndelṉiigo, Hago nohwi’odlą’ nel’aaníí dábik’ehgo nohwá begolṉe’, biłnṉiid. 30 Áík’ehgo biṉáá nádaagosdlįįgo, Hadíń yígonołsį́įh hela’, Jesus nłdzilgo baa daasṉi’. 31 Da’ágát’éé ndi o’áázhyú dahot’éhé yaa nadaagosṉi’.

32 Áídí’ dahnádikáh ńt’éégo nṉee doo yałti’ dahi, ch’iidn isná ábiłsini, Jesus baa bił ch’ikai. 33 Áík’ehgo nṉeehíí biyi’dí’ ch’iidn habi’dinodzoodá’, nṉee doo yałti’ da n’íí hadzii: áík’ehgo nṉee íła’adzaahíí bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Israel hat’i’íí bitahyú doo hak’i díí k’ehgo ágot’eehíí daahiltséhi da. 34 Áídá’ Pharisees daanlíni, Ch’iidn nant’án binawodíí bee ch’iidn hainihiyood, daaṉii. 35 Áídí’ Jesus kįh nagozṉilyú hik’e gotahyú yitah naghaa, Jews ha’ánáłséh nagozṉilyú iłch’ígó’aahgo, yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa na’goṉi’íí nłt’éhi yaa yałti’go, ła’íí nṉee bitahyú iłtah at’éégo daanṉiihíí hik’e kah yaa nakaihíí dawa náyihilziihgo naghaa.

36 Jesus nṉee łáni yo’įįgo, dibełį́į́ nadaabinyoodíí da’ádįhgo nakai łehíí k’ehgo doo daanłdzil dago iłtanáhosąąhíí bighą dázhǫ́ yaa ch’oba’ lę́k’e. 37 Áídí’ bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Nest’áń dázhǫ́ łą́ą́go nest’ąądá’ nada’iziidíí doo łą́ą́ dahíí bighą doo hwoi da; 38 Áík’ehgo nest’ą’ yeBik’ehń bich’į’ da’ohkąąhgo gádaabiłdohṉiih, Nada’iziidíí ninest’ą’ nádaayihigeshyú daadnł’áá.

10

1 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí yushdé’ daayiłnṉiidá’ spirits daanchǫ’i hadainihiyóód doleełgo yedaabik’ehgo yaa daagodez’ąą, iłtah at’éégo daanṉiihíí hik’e kah iłtah at’ééhíí yaa nadaakaihíí nádaayilziihgo ałdó’ yaa daagodez’ąą. 2 Nakits’ádah nadaal’a’á gádaaholzee; dantséhíí Simon, da’áń Peter holzéhi, hik’e bik’isn Andrew; James Zebedee biye’hi, hik’e bik’isn John; 3 Philip hik’e Barthólomew; Thomas ła’íí Matthew, tax bich’į’ nahi’ṉíłi; James, Alphéus biye’hi, hik’e Lebbéus, da’áń Tháddeus holzéhi; 4 Simon, Cánaanite nlíni, ła’íí Judas Iscáriot, Jesus ch’íyido’aałíí. 5 Díí nakits’ádahíí Jesus odaahił’aago gádaayiłṉii, Doo Jews daanlįį dahíí bitahyú dohkáh hela’, ła’íí Samáriayú kįh nagozṉilyú dohkáh hela’: 6 Israel hat’i’íí bitahyú, dibełį́į́ ch’a’onehezdeehíí k’ehgo zhą́ bich’į’ dohkáh. 7 Desohkaiyú, Yaaká’yú dahsdaahń nant’aahíí biká’ nagowaa, daadohṉiigo baa yádaałti’. 8 Daanṉiihíí nádaahołziih, nṉee łóód doo ínádįh dahi, leprosy holzéhi, yaa nakaihíí nłt’éégo ánádaahdle’, nanezna’íí nádaabihoł’ṉaah, ch’iidn nṉee biyi’dí’ hadaanohohsood: daazhógo nohwaa daas’né’, daazhógo nadaahṉiih. 9 Nohwibestso bizis biyi’ yuyaa óodo, béshłigai, dagohíí zhaali łitsogé odaahṉííł hela’; 10 Hohkaahyú izis bena’iltiníí, dagohíí nohwi’íícho naki, ik’e’an nohwikee, ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaadohṉiił hela’: nṉee na’iziidíí bá di’né’go goz’ąą. 11 Dahadíí kįh nagozṉil dagohíí gotahyú dohkáhyúgo, hadíń nłt’éégo at’ééhíí biká na’ídaadołkidgo, łahyú naadohkáhzhį’ bił nahísóotąą le’. 12 Gową yuṉe’ ha’ahkaigee, Iłch’į’gont’ééhíí díí gową yuṉe’ be’ágót’ee le’, daadohṉii. 13 Áígee daagolííníí nłt’éégo ádaat’eeyúgo nohwił iłch’į’gont’ééhíí yił daanlįį doo: doo nłt’éégo ádaat’ee dayúgo, nohwił iłch’į’gont’ééhíí dánohwíí nohwił nádodleeł. 14 Dahadíń doo hádaanohwit’įį dayúgo, nohwiyati’ doo yídaayésts’ąą dayúgo, áí gową dagohíí kįh gozṉilíí bits’ą́’ dahnádohkáhgo, nohwikee bąą łeezhíí baa daałhaał. 15 Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį Sodom hik’e Gomórrah golzeegee daagolį́į́ n’íí biniidaagodilṉe’íí bitisgo áí kįh gozṉilgee daagolííníí biniigodolṉiił.

16 Ma’ bitahyú dibełį́į́ k’ehgo daanohwideł’a’: áí bighą ch’osh goyą́ą́híí k’ehgo daagonohsąą, hawú ga’ádaanoht’eego doo t’ąązhį’ nádaadołghash da. 17 Nṉee baa daagonohsąą: yánádaaltihíí yaa nádaanohwide’aah doleeł, ła’íí Jews íła’ánát’įįh nagozṉil yuṉe’ hanohwínáda’iltsas doleeł; 18 Ła’íí nant’ánchań hik’e ízisgo nant’ánhíí biyahzhį’ nnádaanohwich’iłteeh doleeł, shíí shighą, áí hik’e doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ biṉááł shá nadaagołṉi’ doleeł. 19 Nohwaa yá’iti’yú nohwił ch’ideskaiyúgo, hagot’éégoshą’ hasdzii, hant’éshą’ dishṉii, doo daanohsį da: hant’é daadohṉiihíí da’áí bik’ehenkéézgee nohwaa hi’né’ ndi at’éé. 20 Áí doo dánohwíí hahdziih da, ndi nohwiTaa bits’ą́’dí’go Spirit‐híí nohwinkááyú hadziih ndi at’éé. 21 Nṉee ła’ bik’isn zideeyú nyide’aah doleeł, ła’íí nṉee ła’ bizhaazhé ágáyidoliił: chągháshé bą́ą́ hik’e bitaa yich’į’ nanádaagonłkaadgo bik’ehgo nabi’ditseed doleeł. 22 Shizhi’ bee daanohwich’ozhiihíí bighą nṉee dawa bił daanohchǫ’ doleeł: áídá’ dahadíń dángont’í’zhį’ dahildǫ́híí hasdábi’ dolteeł. 23 Ła’ kįh gozṉilgee nohwiniidaagoch’idnłsįyúgo, łahyúgo náádohkáh: da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nánsdzaazhį’ Israel hat’i’i bikįh nagozṉilíí t’ah doo hwahá dawago nohkáh da doleeł. 24 Biłch’ígót’aahíí biłch’ígó’aahíí doo yitisgo at’éhi at’éé da, ła’íí na’iziidíí doo binant’a’ yitisgo at’éhi at’éé da. 25 Biłch’ígót’aahíí biłch’ígó’aahíí yiłgo dáłełt’eego dábik’eh, ła’íí na’iziidíí binant’a’ yiłgo dáłełt’eego dábik’eh. Bigową golííníí Beélzebub daałch’iṉiigo daabich’ozhííyúgo, bichągháshé itisgo nchǫ’go daabich’ozhíí doleeł. 26 Áík’ehgo doo bédaałdzid da: k’ad dawahá bił łe’izkaad n’íí ch’í’ṉah ádolṉiił; ła’íí k’ad dawahá nanl’į’ n’íí bígózįhgo ádolṉiił. 27 Godiłhił yuṉe’ nohwił nagoshṉi’íí idindláádyú baa nadaagołṉi: nant’į’ego bee nohwich’į’ ha’odziihíí kįh biká’dí’ daadołwoshgo baa nadaagołṉi’. 28 Hadíí kots’í nadaiłtseedá’ koyi’siziiníí doo nadaiłtseed at’éé dahíí doo bédaałdzid da; áídá’ ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa kots’í hik’e koyi’ siziiníí oyiné’híí, áń zhą́ bédaałdzid. 29 Ya’ dlǫ’dichiné naki zhaali łichí’é dała’á ílį́į́go nahiṉiih gá? Da’ágát’éé ndi nohwiTaa doo hat’į́į́ dayúgo dała’á ndi doo ni’yú bits’ą́’ naokáad at’éé da. 30 Nohwitsizíl ndi dawa iłk’idá’ hotagi at’éé. 31 Áík’ehgo doo nédaałdzid da, dlǫ’dichiné doo ałch’ídé bitisgo da’inohłįį da. 32 Dahadíń nṉee binadzahgee, Áń bígonsį, shiłṉiihíí, áń shiTaa yaaká’yú dahsdaahń binadzahgee ágáłdidishṉiił. 33 Áídá’ dahadíń nṉee binadzahgee, Áń doo bígonsį da, shiłṉiihíí, áń shiTaa yaaká’yú dahsdaahń binadzahgee ágáłdidishṉiił. 34 Ni’gosdzáń biká’zhį’ iłch’į’gont’ééhíí nkeniné’ doo daasho’ṉíí da: doo iłch’į’gont’ééhíí nkenishné’híí bighą niyáá da, bésh be’idiltłishé niitą́ą́go niyáá. 35 Nṉee ła’ bitaa bił łił nanágonłkaad doleeł, isdzán bi’isdzą’ bił łił nanágonłkaad, ła’íí isdzán hik’e bá’iyéhíí ałdó’ bił łił nanágonłkaadgo ashłe’híí bighą niyáá. 36 Nṉee dabíí bichągháshé bich’į’ nanádaagonłkaad doleeł. 37 Dahadíń bitaa dagohíí bą́ą́ shíí shitisgo bił nzhooníí doo shíyéé hileehgo dábik’eh da: ła’íí dahadíń biye’ dagohíí bitsi’ shíí shitisgo bił nzhooníí doo shíyéé hileehgo dábik’eh da. 38 Dahadíń bitsį’iłna’ááhíí doo dahiditįįhgo shiké’ dahdigháh dahíí doo shíyéé hileehgo dábik’eh da. 39 Dahadíń bi’ihi’ṉa’ bił ilííníí bits’ą́’ da’ilíí hileeh: áídá’ dahadíń shíí shighą bi’ihi’ṉa’ doo bił ilį́į́ dahíí, áń zhą́ dahazhį’ ihi’ṉaahíí yaa higháhi at’éé.

40 Dahadíń nánohwidnłtiiníí shíí ałdó’ náshidnłtíni at’éé; dahadíń náshidnłtiiníí shides’a’íí ałdó’ náidnłtíni at’éé; 41 Dahadíń nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįįhíí bighą nádnłtiiníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nt’é Bik’ehgo’ihi’ṉań bainé’íí áń ałdó’ da’áík’ehgo baa hi’né’hi at’éé; dahadíń nṉee dábik’ehyú át’ééhíí nlį́į́híí bighą náidnłtiiníí, nṉee ágát’éhi nt’é Bik’ehgo’ihi’ṉań bainé’íí áń ałdó’ da’áík’ehgo baa hi’né’hi at’éé. 42 Dahadíń, Jesus yiké’ higaałhíí bighą, díí doo ízisgo at’éé dahíí idee bee tú sik’azíí ndi yá ná’iłsįįhyúgo, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nayihiṉiiłíí da’aṉiigo bíyéé doleeł.

11

1 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí ąął yił ch’ídaagoz’ąądá’ Jews daanlíni bikįh nagozṉilyú iłch’ígó’aahgo hik’e yati’ baa gozhóni yaa nagolṉi’go onanádzaa. 2 John ha’ásitįį yuṉe’ Christ ánát’įįłíí ya’ikonzįįdá’ bitsiłke’yu naki Christ yich’į’ oyił’a’go, 3 Gáyiłnṉiid, Ya’ ni higháhi n’íí ánt’įį née, dagohíí ła’i biká daadéet’įį née? 4 Jesus gábiłṉii, John bich’į’ nádoht’aashgo díí disołts’aaníí ła’íí hoł’iiníí baa bił nagołṉi’: 5 Biṉáá ádaagodįh n’íí biṉáá ánágodle’, doo nadaakai da n’íí náhikáh, nṉee łóód doo ínádįh dahi, leprosy holzéhi, yaa nadaakai n’íí nłt’éégo ánádaidle’, bijeyi’ ádaagodįh n’íí da’idits’ag ánádaidle’, nanezna’ n’íí naahikáhgo ánádaidle’, tédaat’iyéhíí yati’ baa gozhóni bee bich’į’ yáda’iti’. 6 Hadíń shodląągo doo t’ąązhį’ at’éé dahíí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉii.

7 Onát’aazhdá’ Jesus nṉee íła’at’ééhíí John yaa nagolṉi’go yich’į’ yałti’go nkegonyaa gáṉíígo, Da’igolį́į́yú nt’é hádaadeh’į́į́yú nasohkai? Tł’oh bit’ąą nteelíí bił godiyołíí née? 8 Nt’é hádaadeh’į́į́yú nasohkai áídá’? Nṉee nłt’éégo bik’e’izláhi née? Hadíí bidiyágé nłt’ééhíí nant’án golį́į́gee nadaakaihi at’éé. 9 Nt’é lą́ą́ hádaadeh’į́į́yú nasohkai áídá’? Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi née? Ha’oh, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi yitisgo at’éhi, nohwiłdishṉii. 10 Díí baa k’e’eshchįį n’íí áń át’į́į́, Shinal’a’á nádįh dish’aa, nádįh iłch’į’gole’go. 11 Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Nṉee daagozliiníí bitahyú doo ła’ John Baptize ágole’íí yitisgo at’éé da: áídá’ yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú hadíń dázhǫ́ doo ílį́į́ dahíí John yitisgo at’éé. 12 John Baptize ágole’íí ni’gosdzáń biká’ naghaadí’ godezt’i’go nṉee yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleeh dázhǫ́ hádaat’įįgo ídéédaalnaa. 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ła’íí begoz’aaníí baa k’e’eshchiiníí ágoṉe’íí dabíntsédá’ yaa yił nadaagosṉi’, John nyáázhį’. 14 Shiyati’ nádaagodoh’aah hádaaht’įįyúgo gánohwiłdishṉii, Elías, hígháh n’íí, át’į́į́. 15 Hadíń bijeyi’ golííníí, íyésts’ąą le’.

16 Dząągee nṉee daałinolt’įįłíí hant’é bił łíshhah nishłeego baa nagoshṉi’? Na’iṉiih nagoz’ąągee chągháshé íła’at’éégo iłch’į’ ádaaṉiigo, 17 Tsįsól bee nohwich’į’ da’nt’aał ndi doo hak’i da’ołzhizh da; nohwich’į’ daahiichag ndi doo hak’i ch’adaashinołzhil da, daałiłdi’ṉiihíí nṉee díí goldohgee daagolííníí bił dáłełt’ee. 18 John doo iyąągo ła’íí doo idląągo nyáá dadá’, Ch’iidn biyi’ golį́į́, daałch’iṉii. 19 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ishąągo ła’íí ishdląągo niyáádá’ gádaashiłch’iṉii, Áń dichini ła’íí idlánihi, tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bit’eké nlíni, daach’iṉii. Da’aṉii igoyą’íí nt’é ádaat’įįłíí bee bígózįh.

20 Kįh nagozṉilíí biyi’ Jesus ízisgo áná’ol’įįłíí łą́ą́go ye’ánát’įįłdá’ binchǫ’íí doo yits’ą́’yúgo ádaaṉe’ dahíí bighą yił daaditeh nkegonyaa, gáṉíígo, 21 Korázingee daagonohłiiníí, nohwá góyéé doleeł! Bethsáidagee daagonohłiiníí ałdó’ nohwá góyéé doleeł! Nohwitahyú ízisgo ánágot’įįłíí Tyre hik’e Sídongee ágágodzaayúgo, áígee daagolííníí doo áníidá’ nak’ą’dich’ízhé bik’inazlaadá’ iłch’ii yiyi’ naháztąągo binchǫ’íí yits’ą́’zhį’go ádaasdzaa doleeł ni’. 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį Tyre hik’e Sídon bitisgo nohwiniigodidolṉiił, nohwiłdishṉii. 23 Nohwíí, Capérnaumgee daagonohłiiníí, yaaká’zhį’go hanohwidi’ṉiiłíí, nohwíí ch’iidntahzhį’go nohwidido’ṉił: nohwitahyú ízisgo ánágot’įįłíí Sódomgee ágágodzaayúgo, díí jįį Sódom t’ah goz’ąą doleeł ni’. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį ni’, Sódom golzeehíí, bitisgo nohwiniigodidolṉiił, nohwiłdishṉii.

25 Áídá’ Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhgo gáṉíí, ShiTaa, yaaká’zhį’ hik’e ni’zhį’ nant’án ńlinihi, díí iłch’ígót’aahíí nṉee daagoyą́ą́go bił ídaagozínihíí baa ch’ananł’į’ n’íí mé’ ga’ádaat’eehíí bich’į’ ch’í’ṉah ánleehíí nich’į’ ba’ihénsį. 26 Da’áík’ehgo ágot’ee le’, shiTaa; da’áík’ehgo hánt’įįgo ágónlaahihi. 27 ShiTaa bits’ą́’dí’go dawa shaa hi’ṉííł: doo hadíń shíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłíni, shígółsini at’éé da, shiTaa zhą́; ła’íí doo hadíń shiTaa yígółsini at’éé da, shíí biYe’ nshłíni zhą́, ła’íí dahadíńta shiTaa bich’į’ bígózįhgo áshłe’íí ałdó’ shiTaa yígółsį.

28 Daanohwigha nada’ohsiidíí ła’íí ndaazgo dahda’ohheełíí shich’į’ nohkáh, áík’ehgo hádaasołgo ánohwishłe’. 29 Izénázwodíí łahdí’ nábiyi’hishaałgo shits’ą́’dí’ ígonł’áah; shijíí yuṉe’ isht’egodnt’ee, doo itisgo ídésht’įį da: áík’ehgo nohwiyi’ siziiníí hanáyoł doleeł. 30 Izénázwodíí łahdí’ nábiyi’hishaałyúgo doo ná nyee da doleeł, da’ighéélgo ánisiníí doo ná ndaaz da doleeł.

12

1 Áídá’ Jews daagodnłsiníí bijįį Jesus tł’oh nagháí hentííníí yiyi’yú higaał; bitsiłke’yu yił hikaahgo shiṉá’ daasilįįgo tł’oh nagháí binest’ą’ nadaayiṉiiłgo daayiyąą nkegonyaa. 2  Pharisees daanlíni daabiłtsąądá’ gábiłṉii, Díń’įį, godilziníí bijįį doo baa nach’ighaa dahíí nitsiłke’yu yaa nakai. 3 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ David hik’e yił nakaihíí biłgo shiṉá’ daasilįįgo, hago ádaasdzaa láń shįhíí doo hwahá baa da’ohshiih da née? 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ ha’akaigo, báń Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’ okąąhgo baa hi’né’go nii’né’ n’íí, doo daayiyąągo bágoz’ánihi daayiyą́ą́, áí báńhíí okąąh yedaabik’ehi zhą́ daayiyąągo goz’ánihi. 5 Da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ okąąh yedaabik’ehi godilziníí bijįį doo daagodnłsį da ndi doo bee bída’itah dahíí, begoz’aaníí bek’e’ eshchiiníí biyi’ doo hwahá baa da’ohshiih da née? 6 Dząągee hadíń da’ch’okąąh goz’aaníí yitisgo at’éhi naghaa, nohwiłdishṉii. 7 Dawahá nastseedgo bedaashich’okąąhíí bitisgo nṉee łaadaach’oba’íí hásht’į́į́, ṉiigo aṉííhíí bídaagonołsįyúgo, shíí, doo shaa dahgoz’ąą dahíí, doo shaa yádaałti’ da doleeł ni’. 8 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, godilziníí bijįį ndi beshik’eh. 9 Áídí’ dahiyaadá’ Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’ayáá.

10 Áígee nṉee bigan dała’ázhiṉéé binawod ásdįįdi itah sidaa lę́k’e. Nṉee ła’i Jesus dant’éhéta bee baa dahgosit’aa daanzįgo nayídaadiłkid gádaaṉiigo, Ya’ godilziníí bijįį ná’ch’ilziihíí begoz’ąą née? 11 Jesus gádaabiłṉii, Nohwitahyú nṉee ła’ bidibełį́į́ dała’áhi godilziníí bijįį o’i’áń yuṉe’ ogo’yúgo, yiłtsoodgo hanáidishood ya’? 12 Nṉee dibełį́į́ yitisgo ílį́į́ go’į́į́! Áík’ehgo godilziníí bijįį nłt’éégo ánách’ot’įįłgo goz’ąą. 13 Áídí’ nṉee bigan binawod ásdįįdi yich’į’ gáṉíí, Yushdé’ dahdinlṉíh. Áík’ehgo bich’į’ dahdidilṉiigo bigan nádzii, łahzhiṉééhíí ga’at’éé násdlį́į́.

14 Áídí’ Phárisees daanlíni ch’ékaigo, hagot’éégo Jesus daayiziłhee doleełíí yaa nadaagoshchįį. 15 Jesus díí yígółsįgo áídí’ dahnyaa: nṉee biké’ dahnánłsąą, áí dawa náyihilziih; 16 Áídí’ gádaayiłṉii, Ch’ídaashinoh’aah hela’: 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Esáias holzéhi, gánṉiidíí begolṉe’go ánágot’įįł, 18 Shinal’a’á, hałtííníí, shił nzhóni, shiyi’siziiníí bił dábik’ehyú át’éhi daaneł’į́į́: shiSpirit‐híí biká’zhį’ ashłéhgo doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ dábik’ehyú ágot’eehíí yaa nagolṉi’ doleeł. 19 Doo nagontł’og nago’aa da, doo dilwosh da doleeł; da’intínyú bizhiihíí doo hadíń yidits’ag da doleeł. 20 Dábik’ehyú ánách’ot’įįłíí itis silįįgo áyíílaazhį’ tł’oh hichǫǫdíí doo yitíh da, túkǫ’íí beh hiit’i’íí dét’įh dałchiihíí doo yinłtsees da doleeł. 21 Bíí bizhi’íí doo Jews daanlįį dahíí bada’ołíí doleeł.

22 Nṉee ła’ ch’iidn isná ábiłsini biṉáá ágodįh, ła’íí doo yałti’ dahi baa bił ch’ikaigo náyilziih: áí nṉee doo yałti’ da n’íí yałti’ ła’íí go’įį násdlį́į́. 23 Nṉee dawa bił díyadaagot’eego gádaanṉiid, Áń David biYe’ at’į́į́ ya’? 24  Phárisees daanlíni áí daidezts’ąądá’ gádaanṉii, Ch’iidn nant’án, Beélzebub holzéhi, binawodíí bee díí nṉee ch’iidn hainihiyood, daaṉii. 25 Natsídaakeesíí Jesus yígółsįgo gádaayiłṉii, Nṉee dałaháyú binant’a’ golííníí dabíí iłch’į’ nanágonłkaadyúgo da’ílíí hileeh; kįh gozṉilgee daagolííníí dagohíí dáła’ naháztaaníí dabíí iłk’ídahnájahyúgo doo aṉahyú bengonowáh át’éé da: 26 Satan nṉee biyi’dí’ Satan hainihiyoodyúgo, dabíí ích’į’ naná’idziid; áík’ehgo yebik’ehíí hagot’éégo ńzaad begoldoh? 27 Shíí Beélzebub bee ch’iidn haniisoodyúgo, nohwíí daanohwiye’íí hadíń bee ch’iidn hadainiyood áídá’? Áík’ehgo daanohwiye’íí ch’í’ṉah ádaanohwile’. 28 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit bee ch’iidn haniisoodyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwitahyú iłk’idá’ nant’aa. 29 Hagot’éégo ła’ nṉee nalwodi bigową yuṉe’ ha’ách’ighaago dawahá bíyééhíí ch’in’įįh? Nṉee nalwodíí ntsé łích’iltł’ó hik’e go’į́į́. Áídá’ dawahá bíyééhíí bits’ą́’ ch’in’įįh. 30 Hadíń doo bił gonsht’įį dahíí shich’į’ got’ínihi at’éé; hadíń doo bił íła’áná’ishdle’ dahíí shits’ą́’ ts’iłtįįgo áile’hi at’éé.

31 Áík’ehgo gádaanohwiłdishṉii, Konchǫ’íí dawa ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań dénchǫ’go baa yách’iłti’híí bighą kaa nágodit’aah doleeł: áídá’ Holy Spirit dénchǫ’go baa yách’iłti’yúgohíí doo kaa nágodinot’aah at’éé da. 32 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dénchǫ’go shaa yách’iłti’híí bighą kaa nágodit’aah doleeł: áídá’ Holy Spirit dénchǫ’go baa yách’iłti’híí bighą doo kaa nágodinot’aah at’éé da, díí jįį goldohíí hik’e nágoldohíí ndi. 33 Ch’il nłt’ééyúgo, binest’ą’ ałdó’ nłt’éé ngolníí; áídá’ ch’il dénchǫ’yúgo, binest’ą’ ałdó’ dénchǫ’ ngolníí; ch’il hago’at’ééhíí binest’ą’ bee bígózini at’éé. 34 Ch’osh bik’asda’ golííníí k’ehgo hałinołt’įįłíí, hagot’éégo nłt’éégo yádaałti’, nchǫ’go ádaanoht’eedá’? Kojíí yuṉe’ hagot’éégo goz’ąą shįhíí bee yách’iłti’hi at’éé. 35 Kojíí yuṉe’ nłt’éégo goz’aaníí bee nłt’éégo ách’ít’éhi at’éé: kojíí yuṉe’ nchǫ’go goz’aaníí bee nchǫ’go ách’ít’éhi at’éé. 36 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį nṉee yati’ da’ilíníhíí dawa yee hadaadzi’ n’íí bighą baa yá’iti’doleeł, nohwiłdishṉii. 37 Niyati’ n’íí bee nłt’éégo áńt’ééhíí ná ha’dodzih, dagohíí niyati’ n’íí bee nángodot’aał.

38 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanlíni ła’ Jesus gádaayiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, godiyįhgo be’ígóziníí ła’ nohwił ch’í’ṉah áńle’. 39 Yich’į’ hananádziigo gádaayiłṉii, Nchǫ’go ádaat’éhi nant’į’ nakaihi daałinolt’įįłíí godiyįhgo be’ígóziníí yiká daadéz’įį; áídá’ be’ígóziníí doo bił ch’í’ṉah ádaalṉe’hi at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Jonas holzéhi, nṉee bich’į’ be’ígózįh alzaahíí zhą́. 40 Jonas taagi jįį hik’e taagi tł’é’ łóg nchaahíí bibid sitįįhíí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, taagi jįį hik’e taagi tł’é’ łeyi’ sitį́į́ doleeł. 41 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį nṉee Nínevehgee daagolį́į́ n’íí daahizįįgo nṉee daałinolt’įįłíí yaa yádaałti’go, Nohwíí nohwitisgo daanchǫ’ ni’, daadidoṉiił: Nínevehgee daagolííníí Jonas yałti’go daidezts’ąądá’ binchǫ’íí yits’ą́’zhį’ ánádaasdzaa; áídá’ k’adíí Jonas bitisgo ánsht’éhi niyáá. 42 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį isdzán nant’ánihi hayaadí’go nyááhíí hizįįgo nṉee daałinolt’įįłíí yaa yałti’go, Shíí shitisgo daanchǫ’ ni’, didoṉiił: áń dázhǫ́ ńzaadí’ ńyáá, Sólomon bigoyą’ yidits’į́hgo; áídá’ k’adíí Sólomon bitisgo ánsht’éhi niyáá. 43 Spirit nchǫ’íí nṉee yiyi’dí’ háyáádá’ tú ádįhyú aanádaał, hayú hanayóołíí yiká hantaago; áídá’ doo hagee da lę́k’e. 44 Áík’ehgo gáṉíí, Shíí shigowąyú hadí’ níyáá n’ííyú nádésdzá; bigową n’íí doo nt’é siné’ da, nágolzhoogo dawahá nzhǫǫgo neheshjaayú nádzá. 45 Áík’ehgo spirits gosts’idi daanchǫ’i yił nakai, bíí bitisgo daanchǫ’ihi, áí gową yuṉe’ yił ha’akáhgo áígee ndaagoleeh: áík’ehgo nṉee ntsédá’ át’éé n’íí bitisgo at’éé hileeh. Áík’ehgo díí nchǫ’go daałinolt’įįłíí ałdó’ ágát’éé doo.

46 Jesus nṉee íła’adzaahíí t’ah yich’į’ yałti’dá’, bą́ą́ hik’e bik’isyú dadáńyú nadaazį, yich’į’ hadaadzii hádaat’įįgo. 47 Nṉee ła’ gábiłṉii, Nimaa hik’e nik’isyú dadáńyú nadaazį, nich’į’ hadaadzii hádaat’įįgo. 48 Nṉee bił nagosṉi’íí gáyiłṉii, Hadíń shimaa, hadíń shik’isyú? 49 Bitsiłke’yu yich’į’ dahdidilṉiigo gáṉíí, Kú shimaa hik’e shik’isyú! 50 Dahadíń shiTaa yaaká’yú dahsdaahń yikísk’eh at’ééhíí shik’isn, dagohíí shilah, ła’íí shimaa at’éé.

13

1 Da’áí bijįį Jesus kįhdí’ ch’ínyáágo, túsikaaníí bahgee nezdaa. 2 Áígee nṉee łą́ą́go baa náńłsą́ą́, áík’ehgo tsina’eełíí yeh hiyaago dahnezdaa; áídá’ nṉeehíí tábąąyú íła’adzaa. 3 Áígee na’goṉi’íí yee łą́ą́go yił ch’ígó’aah, gáṉíígo, K’edileehíí yił ke’go k’edileeyú óyáá; 4 K’edileegee k’edilzíí ła’ intín bahyú nanehezdee, áík’ehgo dlǫ́’ íła’adzaago ąął nádaihezlaa: 5 Ła’ k’edilzíí tsétahyú nanehezdee, ákú łeezh doo dázhǫ́ łą́ą́yú da: łeezh da’ayą́háhíí bighą dagoshch’į’ hadaazhjeed. 6 Áídá’ ya’áí hanadáhgee dilid; bikeghad doo yúyahyú nel’ąą dahíí bighą nádaahesgą. 7 Ła’ihíí hosh bitahyú nanehezdee; áík’ehgo hoshihíí igháńłsąągo nadaistseed. 8 Ła’ k’edilzííhíí łeezh nłt’ééyú nanehezdee, áí zhą́ nest’áń áyíílaa, ła’ dała’á gonenadín, ła’íí gostądin, ła’íí tádin bitisyú ánálzaa. 9 Hadíń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le’. 10 Bitsiłke’yu baa hikaigo gádaabiłṉii, Nt’é bighą iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee bich’į’ yáńłti’? 11 Áík’ehgo gábiłṉii, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo bígózį da n’íí nohwíí bídaagonołsįįhgo nohwaa daagodest’ąądá’ bíhíí doo baa daagodest’ąą da. 12 Dahadíń íyésts’ąągo ígoł’aahíí, bigoyą’íí itisgo baa nádo’né’, áík’ehgo dayúweh bigoyą’ bá ínágododaał: áídá’ dahadíń doo íyésts’ąą dahíí, ayą́hágo ígoł’ąą n’íí ndi bits’ą́’ da’ílíí nádodleeł. 13 Áí bighą iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee bich’į’ yádaashti’: dédaineł’įį ndi doo daayo’įį da; dédaidits’ag ndi doo ídaayésts’ąą da, doo bił ídaagozį da. 14 T’ah doo hwahá gágoṉéh dadá’ Esáias yaa nagolṉi’ n’íí begolzaa, gánṉiidhi, Dédaadohts’ag ndihíí doo nohwił ídaagozį da doleeł; dédaaneł’į́į́ ndihíí doo daah’įį da doleeł: 15 Díí nṉeehíí bijíí daantł’iz daazlįį, doo da’dits’ag da daazlįį, ła’íí daanéshch’il daazlįį; doo ágádaat’ee dayúgo biṉáá yee daago’įį doleeł ni’, bijeyi’ yee da’dits’ag doleeł ni’, bijíí yee bił ídaagozį doleeł ni’, áík’ehgo shich’į’ ádaaṉe’go nádaasziih doleeł ni’. 16 Nohwíí nohwiṉáá biyaa gozhǫ́ǫ́, go’įįhíí bighą: nohwijeyi’ biyaa gozhǫ́ǫ́, idits’ag‐híí bighą. 17 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Doo ałch’ídé Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi, ła’íí nṉee nłt’éégo ánát’įįłíí daah’iiníí daayiłtséh hádaat’įį ndi doo hak’i daayiłtsąą da; daadohts’agíí daidits’į́h hádaat’įį ndi doo hak’i daidezts’ąą da.

18 Áík’ehgo k’edileehíí iłch’ígót’aahgo baa nagoṉi’íí nt’é golzeego ágolzeehíí ídaayesółts’ąą. 19 Hadíń yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa yá’iti’íí íyésts’ąągo doo bił ígózį dadá’, nchǫ’i nlįįhń baa nyáágo bijíí yuṉe’ k’edolzaa n’íí bits’ą́’ haiyiné’. Áń k’edilzíí intín bahyú nanehezdee n’íí át’éé; 20 Áídá’ tsétahyú nanehezdee n’íí, yati’ yidits’ago dagoshch’į’ bił gozhǫ́ǫ́go náidnné’híí át’éé; 21 Áídá’ biyi’yú bikeghad doo yúyahyú nel’ąą dago, da’aṉahzhį’ begodigháh: áídá’ yati’híí bighą nagontł’ogíí, dagohíí biniigonłt’ééhíí baa gowáhgee dagoshch’į’ t’ąązhį’ nanánihidéh. 22 Hosh bitahyú nanehezdee n’íí yati’ yidits’agdá’ ni’gosdzáń biká’zhį’ nabi’dintł’ogíí, hágołdzilgohíí k’izé’idiłteehíí igháńłsą́ą́go yati’ k’edolzaa n’íí naistseed, áík’ehgo doo binest’ą’ goleeh da. 23 Łeezh nłt’ééyú nanehezdee n’íí, yati’ yidits’ago bił ígóziníí át’éé; áń nest’áń ánáil’įįh, ła’ dała’á gonenadín, ła’íí gostądin, ła’íí tádin bitisyú ánáil’įįh.

24 Áídí’ Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí ła’ ch’í’ṉah anágodlaa, gáṉíígo, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: nṉee bik’edolzaayú k’edilzíí nzhooníí k’eidnláá: 25 Áídá’ nṉee da’ałhoshdá’ nṉee bó’ṉi’íí áígee nyáágo, tł’oh nagháí bitahyú tł’oh dénchǫ’éhi k’eidnláádá’ onádzaa. 26 Tł’oh nagháí hájéédá’ binest’ą’ gozlįįgee tł’oh dénchǫ’éhi ałdó’ hájééd lę́k’e. 27 Bik’edolzaa golííníí bánada’iziidíí baa hikaigo gádaabiłṉii, Nohwinant’a’, k’edilzíí nłt’éhi la’ k’edíńlaa ni’dá’ díí tł’oh dénchǫ’éhi hadí’go hajéédhi gá? 28 Gábiłṉii, Shó’ṉi’íí át’į́į́. Bánada’iziidíí gádaabiłṉii, Ya’ áí tł’ohíí daahi’ṉizh née? 29 Dah; tł’oh daahṉizhyúgo, tł’oh nagháíhíí dánko bił daahṉizhi at’éé. 30 Ch’ík’eh dała’ nołseeł le’, inest’ąązhį’: áík’ehgo inest’ąągo tł’oh nagháí daigeeshíí gádaałdishṉiih, Tł’oh dénchǫ’éhíí ntsé bee da’ohtł’o’go didlid doleełhíí bighą: áídá’ tł’oh nagháíhíí shitł’oh nagháí bágową yuṉe’ ndaanohṉííł.

31 Áídí’ Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí ła’ ch’í’ṉah ánágodlaa gáṉíígo, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo ánánát’éé: nṉee bik’edolzaayú ch’il mustard holzéhi biyigé k’eidnláá. 32 Áí biyigéhíí dázhǫ́ ałts’ísę́hi, ndi k’edolzaayúgo, dázhǫ́ nchaa hileeh, ch’il dawa bitisgo nchaahi, áídí’ ch’il dázhǫ́ nṉeezgo hileehgo dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí bits’ádaaz’aahíí biyi’yú bit’oh ádaagole’.

33 Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee nanágolṉi’ gáṉíígo, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo ánánát’éé: isdzán ik’áán táádn ha’oką́ą́go, báń benilzoołé yił ná’ist’oodgo ąął dahńdiilzoolzhį’. 34 Díí dawa iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí Jesus nṉee íła’ádaadzaahíí yee yił nagosṉi’; dá iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí zhą́ yee yich’į’ yałti’ lę́k’e. 35 Áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi gáṉíí n’íí begolṉe’go, Iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí bee yashti’ doleeł; ni’gosdzáń alzaadí’ yushdí’ godezt’i’go nal’į’ n’íí baa nagodishṉih, ṉii ni’. 36 Jesus nṉee łáni nádohkáh yiłnṉiidá’ kįh yuṉe’ ha’ayáá: áígee bitsiłke’yu baa hikaigo gádaabiłṉii, Tł’oh dénchǫ’éhi k’edolzaayú hentį́į́, nṉiigo nagosíńłṉi’íí nohwił ch’í’ṉah áńle’. 37 Áík’ehgo gádaabiłṉii, K’edilzíí nzhóni k’edileehíí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí ánsht’ee; 38 K’edolzaahíí ni’gosdzáń át’éé; k’edilzíí nzhónihíí yaaká’yú dahsdaahń nṉee bilałtł’áhgee siṉilíí át’éé; áídá’ tł’oh dénchǫ’éhíí nchǫ’i nlįįhń bichągháshé át’éé; 39 Ó’ṉi’hi k’edilzíí dénchǫ’éhíí k’eidnlááhíí ch’iidn nant’án at’éé; ąął inest’aaníí nnágodáhíí át’éé; ła’íí náda’igeeshíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí ádaat’ee. 40 Tł’oh dénchǫ’éhíí dała’ alzaago kǫ’ yuṉe’ didlidhíí k’ehgo nnágodzaago ágágot’ee doleeł. 41 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shinal’a’á yaaká’yú daagolííníí daadish’aago, da’iłchǫǫhíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí shíí shilałtł’áhgee goz’aaníí biyi’dí’ hadaayiṉiił; 42 Áídí’ kǫ’ yáádiṉah yuyaa oyihiłkaad: ákú daach’ichag ła’íí kowoo łídaach’idiłk’ash doleeł. 43 Áídá’ nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí ya’áí k’ehgo bik’inada’didlaad doleeł, biTaa bilałtł’áhgee goz’ąąyú. Hadíń bijeyi’ golííníí, íyésts’ąą le.

44 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí dant’éhéta koł ilíni ték’eyú nách’ides’įį łehíí k’ehgo at’éé; nṉee náidnné’go náides’įįgo bił gozhǫ́ǫ́go bíyéé dawa baa nahazṉiigo ték’ehíí nagohesṉii.

45 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo ánánát’éé: nṉee bana’iṉiihi yoo’ łáń ílíni, dilkǫǫhé holzéhi, yíkantaa: 46 Áík’ehgo yoo’ łáń ílínihíí yaa nyáágo, bíyéé n’íí dawa baa nahazṉii’go yoo’ n’íí nayihesṉii’.

47 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo ánánát’éé: łóg behaidlehé nanestł’óli tayi’ yuyaa olkaadgo, łóg iłtah at’ééhíí łą́ą́go bee hanáltąą: 48 Dáhalk’iłgo, tábąązhį’ ndaidistǫ’go dinezbįh, nłt’ééhíí táts’aa yiyi’ odaihezṉil, áídá’ doo nzhǫǫ dahíí yó’odaiskaad. 49 Díí k’ehgo ágot’ee doleeł nnágodáhgee: Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí híkáhgo, nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí yits’ą́’zhį’ nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí yita’iláh, 50 Áídí’ doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí kǫ’ yáádiṉah yuyaa oyihiłkaad: ákú daach’ichag ła’íí kowoo łídaach’idiłk’ash doo. 51 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ díí dawa nłt’éégo bídaagonołsį née? Ha’oh, nohweBik’ehń, daabiłṉii. 52 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi dała’á ntį́į́go yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa bił ch’ígót’aaníí díí k’ehgo at’éé: nṉee bikįh golííníí nainonííhíí biyi’dí’ dawahá áníidéhi hik’e sá’áhíí ndi hanáyihi’ṉiił.

53 Jesus díí iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí ąął yaa nagosṉi’dá’ dahnasdzá. 54 Áídí’ dabíí bini’yú ńyáágo Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ yił ch’ídaago’aahgo, nṉee bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Hadí’go díí nṉeehíí bigoyą’ gozlíni, hagot’éégo ízisgo ánát’įįł? 55 Díń la’ kįh ágole’íí biye’, bą́ą́ la’ Mary holzee, bik’isyú James, Joses, Simon ła’íí Judas daaholzee? 56 Bilahkííyú la’ ałdó’ kú nohwił daanlįį? Díí nṉeehíí hadí’ díí dawa nágodn’áni? 57 Áí bighą bik’edaach’ishch’ii lę́k’e. Áík’ehgo Jesus gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi dahot’éhé nṉee daabidnłsį, áídá’ dágolį́į́gee, bik’íí bitahyú doo hadíń bidnłsį da, ṉii. 58 Áígee doo łą́ą́go ízisgo ánát’įįł da lę́k’e, doo daabodląą dahíí bighą.

14

1 Áídá’ nant’án, Hérod holzéhi, Jesus ánát’įįłíí ya’ikonzįįdá’, 2 Bánada’iziidi gádaayiłṉii, Áń John Baptize ágole’íí n’íí át’į́į́ ląą; daztsąądí’ naadiidzaa; áí bighą ízisgo ánát’įįł.

3 Dabíntsédá’ Hérod John yiłtsoodgo łíyistł’ǫǫgo ha’áyiłt’e’ ni’, Hérod bik’isn Philip bi’aa, Heródias holzeehíí bighą. 4 John gábiłnṉiidhíí bighą, Áń doo bił na’aashgo ná goz’ąą da. 5 Hérod John yiziłhee hát’į́į́ ndi, nṉee łáni yénáldzid lę́k’e, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi daanzįhíí bighą. 6 Hérod bił łenágodáhgee nnágodzaago daagoch’inełįįgo Heródias bizhaazhé na’ilíhníí biṉááł ilzhishgo, Hérod yił goyiłshǫ́ǫ́ lę́k’e. 7 Áík’ehgo Hérod bitł’a dahdidilṉiihgo gáyiłnṉiid, Dant’éhéta shíhóńkeedíí naa nshné’. 8 Áík’ehgo na’ilíhníí bą́ą́ ábiłṉiigo, Hérod gáyiłnṉiid, Bena’ikaahíí biká’ John Baptize ágole’íí bitsits’in dahs’ąągo shaa nkáah. 9 Nant’ánhíí doo bił gozhǫ́ǫ́ da, áídá’ bitł’a dahdidilṉiih n’íí bighą, ła’íí nṉee yił da’iyąąhíí bighą, Baa daanohkaah, ṉii lę́k’e. 10 Ákú ił’aago, ha’áná’ilka’ yuṉe’ John bitsits’in nadain’ąą. 11 Áídí’ bena’ikaahíí bee bitsits’in ha’ádaiskąągo na’ilíhníí yaa yinką́ą́: áídí’ bą́ą́ yaa nainką́ą́. 12 John bitsiłke’yu akú hikaigo bits’íhíí nádaidnłtįįgo, łehdaistįį, áídí’ Jesus yaa hikaigo yił nadaagosṉi’.

13 Jesus díí ya’ikonzįįdá’ dasahn bił o’i’éél, doo hadíń naghaa dayú: áídá’ nṉee Jesus oyááhíí ya’ikodaanzįįdá’ ił’anigo kįh nagozṉildí’ dáni’ biké’ nádesąą. 14 Jesus ákú ńyáádá’, nṉee łą́ą́go yo’įį, áí yaa daach’oba’go, daanṉiihíí nádaayilziih.

15 K’ad o’i’aahgo bitsiłke’yu baa hikai, gádaaṉiigo, Kú doo hadíń gólį́į́ da, k’ad o’i’aahzhį’ goldoh; áík’ehgo nṉeehíí dahayú gotahyú nádaadnł’áá, idáń nadaayiłṉiihyú. 16 Doo nádikáh bik’eh da; nohwíígo bá da’dohné’, ṉii, Jesus. 17 Bitsiłke’yuhíí, Báń dijolé dá’ashdla’á zhą́ hik’e łóg dánakiyé biłgo nadaahii’né’, daabiłṉii. 18 Áí shaa daanohné’, daabiłṉii, Jesus. 19 Nṉee dawa, Ni’yú tł’oh biká’ dinohbįįh, yiłṉiidá’ báń dijolé ashdla’ihíí hik’e łóg nakihíí biłgo náidnné’go hadag déz’įįgo ya’ihénzįgo oskąądí’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yaa daizné’, áí nṉee dawa yitada’izṉii. 20 Áígee nṉee dawa da’iyąągo náda’isdįįd lę́k’e: áídí’ ch’ékaadíí táts’aa nakits’ádah bik’ehgo nádaihezlaa. 21 Chągháshé hik’e isdzáné doo bił otago da, dá nṉee zhą́go ashdladn doo náhóltagyú áhołáni shį da’iyąą.

22 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, Tsina’eełíí behohkáh, shádįhyú nohwił ido’éeł hanaayú, shíí nṉee nádohkáh, biłdishṉiidá’. 23 Nṉee nádohkáh yiłnṉiidá’, dasahndi wą́’yú óyáá, okąąhyú: o’i’ą́ą́yú ákú dasahndi naghaa lę́k’e. 24 Áídá’ tsina’eełíí tú iłṉí’yú hi’ołyú tú nádidáhíí nabihiłnaa lę́k’e: bidáhzhį’ nyolhíí bighą. 25 Doo hwahá ha’i’aah dayú Jesus bich’į’ higaał, tú yiká’ higaałgo. 26 Tú yiká’ higaałgo bitsiłke’yu daabiłtsąągo, tsídaadolyizgo, Ch’iidn át’į́į́, daaṉiigo ńdaaldzidyú daadilwosh. 27 Dagoshch’į’ Jesus bich’į’ hadziigo, Nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; shíí ásht’į́į́; doo nédaałdzid da, daabiłṉii lę́k’e. 28 Peter gábiłṉii, SheBik’ehń, da’aṉii ánt’įįyúgo, Tú biká’ shich’į’ ńṉáh, shiłnṉii. 29 Jesus, Yushdé’, biłṉii. Áídí’ Peter tsina’eełíí biyi’dí’ gódah ch’eyáágo Jesus yich’į’ tú yiká’ deyaa lę́k’e. 30 Áídá’ Peter adįįd nyolgo yígołsįįdgo neldzid; hayaa dezkaadá’ nádidilghaazh, SheBik’ehń, hasdáshíłteeh, ṉiigo. 31 Dagoshch’į’ Jesus bich’į’ dahdidilṉiidá’ yiłtsoodgo gábiłṉii, Ni’odlą’ lántsoh ayą́há, hant’é bighą nił nagoki? 32 Áídí’ tsina’eełíí yiyi’ onát’aazhdá’ nyolíí isht’idedzaa. 33 Tsina’eełíí yiyi’ naháztánihíí Jesus daayokąąh lę́k’e, Da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlíni ląą, daayiłṉiigo.

34 Hanaayú bił nada’dez’eeldá’ ni’ Gennésaret golzeeyú hikai. 35 Nṉee áígee daagolííníí Jesus ya’ikodaanzįįdá’ daagotahyú dahot’éhé anákeełgo, kah yaa nakaihíí dawa baa daayihesṉil; 36 Nidiyágé bidá’yú zhą́ ndi bedaadenolṉíh, daabiłṉiigo nádaabokąąh: dawa bedaadelṉiihíí nádaabi’dilziih lę́k’e.

15

1 Jerúsalemdí’ begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanlíni Jesus yaa hikai, gádaayiłṉiigo, 2 Hant’é bighą nitsiłke’yú iłk’idá’ nṉee yánazįį n’íí yendaago’aahíí doo yikísk’eh ádaat’ee da? Dá doo daagonłsįgo táda’digisé da’iyąą. 3 Jesus gádaabiłṉii, Nohwíí hant’é bighą iłk’idá’ nṉee ye’ádaaṉiihíí zhą́ daahonohtą’go Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo bikísk’eh ádaanoht’ee da? 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań díí k’ehgo gos’ąą, Nitaa hik’e nimaa dinłsį́, ṉii: ła’íí, Hadíń bitaa dagohíí bą́ą́ yati’ yee yokáałíí zideego bá goz’ąą. 5 Áídá’ nohwihíí gádaadohṉii, Hadíń bitaa dagohíí bą́ą́, Nt’éhéta naa nshné’ doleeł n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nshné’, yiłṉiihíí; 6 Ła’íí bitaa, bą́ą́ biłgo doo yidnłsį da ndihíí, da’áík’eh nłt’éé, daabiłdohṉii. Áík’ehgo iłk’idá’ nṉee yendaagos’aaníí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí doo nt’égo ádaanołsį da. 7 Nohwíí, nṉee nzhóni ádaadoł’iiníí, Esáias da’aṉiigo dabíntsé nohwaa nagolṉi’ lę́k’e, gáṉíígo, 8 Díí nṉeehíí dáyáti’ zhą́ yee ałhánégo shit’ah daanlįį, dáyáti’ zhą́ yee daashidnłsį, áídá’ bijíí yee doo daashidnłsį da. 9 Daashokąąh ndi ch’éh ádaat’įį, nṉee yegos’aaníí zhą́ yee iłch’ídaago’aah.

10 Jesus nṉee łáni yushdé’ daayiłnṉiidá’ gádaayiłṉii, Shídaayełts’ą́ą́go bídaagonoł’aah. 11 Kozé’ yuṉe’ be’ogohigháhíí doo nchǫ’go kodiłteeh da; áídá’ kozé’dí’ behagohigháhíí zhą́ nchǫ’go kodiłteehi at’éé. 12 Áídí’ bitsiłke’yu baa hikaigo Jesus gádaayiłṉii, Áí ánṉiihíí Phárisees daanlíni daidezts’ąągo doo bił daanzhǫǫ dahíí bígonłsį́ née? 13 Áídí’ gáyiłṉii, K’edolzaahíí dawa shiTaa yaaká’yú dahsdaahń doo k’eidnláá dahíí hi’ṉizh doleeł. 14 Ch’ík’eh da’áík’ehgo ádaat’ee: nṉee biṉáá ádaagodiníí ła’ biṉáá ádaagodini łolǫǫsíí k’ehgo ádaat’ee. Biṉáá ágodiníí ła’ biṉáá ágodini łolǫǫsyúgo, da’íła o’i’áń yuyaa ołiłdeeł. 15 Peter gábiłṉii, Iłch’ígon’áahgo nagosíńłṉi’íí nohwił ch’í’ṉah áńle’. 16 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ nohwíí ałdó’ t’ah doo nohwił ídaagozį da née? 17 Ya’ doo hwahá bídaagonołsįįhda, hadíí kozé’ yuṉe’ be’ogohigháhíí kobidyú bendaagowa’, áídí’ nláhyú bech’ígohigháh? 18 Hadíí kozé’dí’ behagohigháhíí kojíídí’ behagohigháhi at’éé; áí nchǫ’go kodiłteehi at’éé. 19 Nchǫ’go natsí’ikeesíí, izideehíí, nant’į’ na’idaahíí, iké’ na’idaahíí, ich’in’įįhíí, łé’iłchoogo ánách’it’įįhíí, nchǫ’go yách’iłti’íí, díí dawa kojíídí’ behagohigháhi at’éé. 20 Áí nchǫ’go daakodihiṉiiłi at’éé: kogan dá doo tách’igisé da’ch’iyąąhíí doo nchǫ’go kodiłteehi at’éé da.

21 Áídí’ Jesus dahiyaago Tyre hik’e Sídon golzeehíí biṉaayú óyáá. 22 Isdzán áízhį’ golíni, Cánaan hat’i’íí nlíni, baa nyáágo gábiłṉii, ShiNant’a’, David biYe’ ńlíni, shaa ch’onbáah; shizhaazhé na’ilíhníí góyéégo bich’į’ nagowaa, ch’iidn biyi’ golį́į́go. 23 Da’ágát’éé ndi doo yich’į’ hadzii da. Bitsiłke’yu baa hikai, gádaabiłṉiigo, Yúwehyú nádńł’áá; áń nohwiké’ dilwoshgo anádaał. 24 Jesus gáṉíí, Israel hat’i’íí bitahyú nṉee dibełį́į́ ch’a’onehesdee’híí k’ehgo ádaat’eehíí zhą́ bighą niyáá. 25 Áídí’ isdzánhíí biyahzhį’ hayaa adzaago bokąąhgo gábiłṉii, ShiNant’a’, shich’oṉiih. 26 Jesus gábiłṉii, Chągháshé báń bits’ą́’ nách’idiné’go gósé bich’į’ och’iłkaadgo doo bik’eh da. 27 Isdzán gánábiłdo’ṉiid, Da’aṉii, shiNant’a’: da’ágát’éé ndi báń bizhool nṉee bibiká’idáné biká’dí’ nanihidéhíí, gósé daayiyąą. 28 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Isdzán, dázhǫ́ ni’odlą’ golį́į́ lą́! Dá hánt’įįhíí k’ehgo ná łalṉe’ doleeł. Áík’ehgo da’áí bik’ehenkéézgee bizhaazhé nłt’éé násdlį́į́. 29 Jesus dahnadiidzaago túsikaaníí Gálilee holzéhi bit’ahyú ńyáá; áídí’ dziłyú óyáágo akú dahnezdaa. 30 Nṉee doo ałch’ídé baa náńłsą́ą́go, nṉee doo nakai dahíí, biṉáá ádaagodiníí, doo yádaałti’ dahíí, baa dahnagoz’aaníí, ła’íí ik’e’an łą́ą́go, Jesus dées’eezgee ndaihezṉilgo nádailziih: 31 Áí bighą nṉee íła’at’ééhíí nṉee doo yádaałti’ da n’íí yádaałti’go nádaasdlįįgo daayiłtsąągo, ła’íí baa dahnagoz’ąą n’íí nłt’éé nádaasdlįįgo, doo nadaakai da n’íí nłt’éégo nakai nádaasdlįįgo, biṉáá ádaagodįh n’íí biṉáá nádaagosdlįįgo daayiłtsąągo bił díyadaagot’ee: áík’ehgo Israel hat’i’i Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhíí ya’ihédaanzį lę́k’e.

32 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu yushdé’ daayiłnṉiidá’ gáyiłṉii, Díí nṉee shaa náńłsą́ą́híí baa daach’oshba’, dá bił nashkaigo taagiskąą, k’adíí doo nt’é daiyąą da: doo dá shiṉá’ nádaadish’aa hasht’į́į́ da, ágádaadzaayúgo nákaahyú dánko shiṉá’ yik’e odaatłizh. 33 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, Da’igolį́į́gee hadí’ báń díí nṉee doo ałch’ídé dahíí bá daan’né’go nádaadihii’né’? 34 Báń dijolé da’kwíí nadaahné’, daabiłṉii, Jesus. Gosts’idi, ła’íí łóg ałts’ísę́hi ayą́hágo biłgo, daabiłṉii. 35 Áígee nṉeehíí, Ni’yú dinohbįįh, daayiłṉii. 36 Báń dijolé gosts’idihíí, łógíí biłgo náidnné’go ya’ihénzįgo oskąądí’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yaa daizné’go nṉee yitada’izṉii. 37 Dawa da’iyąągo náda’isdįįd lę́k’e: áídí’ ch’ékaadíí táts’aa gosts’idi bik’ehgo nádaihezlaa. 38 Isdzáné hik’e chągháshé doo bił otago da, dá nṉee zhą́go dį́į́dn doo náhóltagyú áhołáni shį da’iyą́ą́. 39 Áídí’ nṉee baa náńłsą́ą́ n’íí onádaihes’a’dá’, bíhíí ni’ Mágdala golzeehíí biṉaayú bił o’i’éél.

16

1 Phárisees hik’e Sádducees daanlíni Jesus yaa hikai, nabídaantaah daanzįgo, Yaaká’dí’ godiyįhgo be’ígóziníí nohwił ch’í’ṉah áńle’, daabiłṉii lę́k’e. 2 Jesus gádaabiłṉii, O’i’aahgee gádaadohṉii dák’eh, Gonłt’éé doleeł ląą ko: yaak’os łichiihíí be’ígózį. 3 Áídá’ t’ahbįdá’ gádaadohṉii dák’eh, Dégóchǫ’go o’i’aah ląą: yaak’os łichiigo dábégódzidgo bił hayiłką́ą́híí be’ígózį. Nohwíí nṉee nzhóni ádaagonoł’iiníí, yáá daaneł’į́į́go hago ágoṉéhíí bídaagonołsį; áídá’ k’ad ágoṉéhíí doo bídaagonołsį da. 4 Nchǫ’go ádaat’éhi nant’į’ nakaihi daałinolt’įįłíí godiyįhgo be’ígóziníí yiká daadéz’įį; áídá’ be’ígóziníí doo bił ch’í’ṉah ádaalṉe’hi at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Jonas holzéhi, nṉee bich’į’ be’ígózįh alzaahíí zhą́. Áídá’ Jesus bits’ą́’ dahnasdzaa. 5 Jesus bitsiłke’yu hanaazhį’ bił naná’diz’eeldá’, báń yínádaasṉah lę́k’e. 6 Jesus gádaabiłṉii, Báń benilzoołé, Phárisees hik’e Sádducees daanlíni bíyééhíí, baa daagonohsąą, ṉii. 7 Bitsiłke’yu iłch’į’ yádaałti’go gádaaṉii, Báń doo daasii’né’ dahíí bighą aṉíí. 8 Jesus ádaaṉiihíí yígółsįgo gábiłṉii, Nohwíí nohwi’odlą’ da’ayą́háhi, hant’é bighą báń doo daasooné’ dahi baa iłch’į’ yádaałti’? 9 Ya’ doo hwahá bídaagonołsįįh da? Báń dijolé ashdla’i nṉee ashdladn doo náhóltag dago bá da’desné’ n’dá’ ch’ékaadíí da’kwíí táts’aa bik’ehgo ńdaahesoolaa n’íí, ya’ doo bínádaałṉiih da née? 10 Łah ałdó’ báń dijolé gosts’idi, nṉee dį́į́dn doo náhóltag dago bá da’desné’ n’dá’ ch’ékaadíí da’kwíí táts’aa bik’ehgo ńdaahesoolaa n’íí, ya’ doo bínádaałṉiih da née? 11 Nt’é bighą doo nohwił ídaagozį da? Báń benilzoołé Phárisees hik’e Sádducees daanlíni bíyééhíí baa daagonohsąą, nohwiłdéṉiidíí, báń doo baa yashti’go ádishṉii da. 12 Bitsiłke’yu áníita yídaagołsįįd, Báń benilzoołé baa daagonohsąą, doo ṉiigo aṉíí da, áídá’ Phárisees hik’e Sádducees daanlíni hagot’éégo iłch’ídaago’aahíí baa daagonohsąą, ṉiigo aṉíí lę́k’e.

13 Jesus Caesaréa Philíppi golzéhi biṉaayú ńyáágo bitsiłke’yu nayídaadiłkidgo gáyiłṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee hadíń nshłįį daashiłṉii? 14 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, Ła’, John, Baptize ágoł’įį n’íí át’į́į́, daaniłṉii; ła’ihíí, Elías at’į́į́; ła’ihíí Jeremías; dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí át’į́į́ daaniłṉii. 15 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Nohwíí nohwich’į’yúgohíí, hadíń át’į́į́ daashiłdohṉii? 16 Simon Peter gábiłṉii, Ni Christ ánt’įį, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi biYe’. 17 Jesus gábiłṉii, Simon Bar‐jóna, ni niyaa gozhǫ́ǫ́ le’: its’í hik’e dił nlíni doo nił ch’í’ṉah áyíílaa da, shiTaa yaaká’yú dahsdaahń zhą́ nił ch’í’ṉah áyíílaago ádíńṉiid. 18 Ła’íí gániłdishṉii, Ni Peter honlzéhi, daashodlaaníí kįh ágoch’ile’híí k’ehgo díí tsééhíí biká’ yishtł’į: áík’ehgo ch’iidntahdí’ ch’iidn binawodíí doo bitis hileeh da. 19 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee goz’aaníí bá be’igęęsé naa nshṉííł: áík’ehgo nt’éhéta ni’gosdzáń biká’ łesíńtł’ooníí yaaká’yú ałdó’ łestł’ǫǫ doleeł; nt’éhéta ni’gosdzáń biká’ k’e’íín’aahíí yaaká’yú ałdó’ k’e’dot’aah doleeł. 20 Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Shíí Jesus, Christ nshłiiníí hadíń bił nadaagolṉi’ hela’.

21 Áídí’ godezt’i’go Jesus, Jerúsalemyú deyaago Jews yánazíni, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biniidaagodnle’íí, ła’íí bidizideedí’ taagi jįį hileehgo naadiidáhíí dahkodá’ bitsiłke’yu yił na daagolṉi’go nkegonyaa. 22 Peter t’ąązhį’ bich’į’ hananádziigo gáṉíí, SheBik’ehń, díí nits’ą́’zhį’ begoz’ąą le’: nich’į’ begolṉe’ hela’. 23 Jesus t’ąązhį’ adzaago Peter yich’į’ hadziigo, Satan, yúwehyú shiká’zhį’ ánṉe’: ni shił godnłkísh: Bik’ehgo’ihi’ṉań binatsekeesíí k’ehgo doo natsíńkees da ląą, nṉee binatsekeesíí zhą́ bee natsíńkees, biłṉii.

24 Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Dahadíń shiké’ dahdigháh hát’į́į́yúgo, ídaayo’ṉahdá’ bitsį’iłna’áhi dahyidotįįhgo shiké’ dahdowáh. 25 Dahadíń bi’ihi’ṉa’ yaa bił goyééhíí, áí bits’ą́’ da’ilíí hileeh: áídá’ dahadíń ídaayis’ṉahgo shíí shighą bi’ihi’ṉa’ da’ilíí silįį’íí, áń ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doo. 26 Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo ch’ist’įįdá’ koyi’siziiníí da’ilíí silįįyúgo, áí hant’é bits’ą́’dí’ ch’it’įįh? Dagohíí koyi’siziiníí hant’é bideṉá nch’iné’? 27 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shiTaa bits’ą́’idindláádíí bee shits’ą́’idindláádgo, binal’a’á yaaká’yú daagolííníí bił nánshkáh; áígee nṉee dała’á daantį́į́gee ánát’įįdíí dábik’ehgo bich’į’ nadi’ish’ṉił. 28 Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Kúgee nadaaziiníí ła’ dá doo da’itsaahíí dailįįhé shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nant’án nshłįįgo náshdaałgo daashiłtsąągo zhą́.

17

1 Áídí’ gostáń iskąągee Peter, James, hik’e John, bik’isnhíí, biłgo Jesus dasahndi yił okai lę́k’e, dził n’ááyú. 2 Áígee binadzahgee Jesus łahgo ánolįh silįį: binii bik’ina’didlaad silįį, ya’áí k’ehgo, bidiyágéhíí łigai silįį, idindláádhíí k’ehgo. 3 Nt’éégo áígee Moses hik’e Elías bił daanlįįgo silįį, Jesus yił yádaałti’go. 4 Peter Jesus gáyiłṉii, NohweBik’ehń, kú nkaihíí nohwá nzhǫǫ: hánt’įįyúgo dząągee tł’ohdahskáń taago ádaagohiidle’; ła’ ni ná, ła’ihíí Moses bá, ła’ihíí Elías bá. 5 T’ah yałti’go áígee yaak’os dázhǫ́ bits’ą́’idindládi biká’ dahiyaa: nt’éégo yaak’os biyi’dí’ yati’ yidezts’ąą gáṉíígo, Díínko shiYe’ shił nzhóni, baa shił gozhóni; áń hódaayołts’ąą. 6 Díí daidezts’ąągo Jesus bitsiłke’yu hayaa ádaasdzaa, ńdaaldzidgo. 7 Jesus baa nyáágo bedaadesṉiigo gádaabiłṉii, Daohsįįh, doo ńdaałdzid da. 8 Hadag daadéz’įį hik’e nṉee doo ła’ dadá’ Jesus zhą́ daayo’įį. 9 Dziłdí’ hayaa nákahdá’ Jesus gádaabiłṉii, Daahołtsąą n’íí hadíń bił nadaagołṉi’ hela’, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dasitsą́ą́dí’ naadisdzaago zhą́. 10 Bitsiłke’yu nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Hant’é bighą Elías dantsé hígháh, daaṉii, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi? 11 Jesus gádaabiłṉii, Elías da’aṉii dantsé hígháhgo dawahá iłch’į’nádaidle’. 12 Áídá’ gánohwiłdishṉii, Elías iłk’idá’ ńyáá, ndi doo bídaagoch’iłsį da ni’, áídá’ dá hádaach’it’įįyú ánádaach’ol’įįł lę́k’e. Áí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ałdó’ ádaashich’idoliił. 13 John, Baptize ágoł’įį n’íí, áyiłṉiigo bitsiłke’yu yídaagołsįįd.

14 Nṉee łą́ą́go íła’at’ééhíí yaa hikaigo nṉee ła’ Jesus yaa nyáágo yich’į’ hilzhiizhgo gábiłṉii, 15 ShiNant’a’, shiye’ baa ch’onbáah; onátłishgo goyéégo bich’į’ nagowaa: łahgee kǫ’ yeh naká’, łahgeehíí tú yeh naká’. 16 Nitsiłke’yu baa bił ni’áázh ndi doo hagot’éégo iłch’į’ ánádaidle’ da. 17 Jesus gádaabiłṉii, Nohwi’odlą’ édaadįhgo, dánohwíí zhą́ daanohwik’ehgo daałinołt’įįłíí, dahosahzhį’ nohwił nahashtą́ą́? Dahosahzhį’ ląą nohwidag ánsht’ee? Yushdé’ niye’ shich’į’ bił nn’áash. 18 Jesus ch’iidn nłdzilgo yich’į’ hadziigo ishkiiníí yiyi’dí’ háyáá: áík’ehgo da’áí bik’ehenkéézgee nłt’éé násdlį́į́. 19 Áík’ehgo Jesus bitsiłke’yu dasahndiyú baa hikaigo, Nééhíí hant’é bighą doo hadaandzóód da láń? daabiłṉii lę́k’e. 20 Jesus gádaabiłṉii, Nohwi’odlą’ da’ayą́háhíí bighą: da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Nohwi’odlą’ mustard biyígé ga’at’éé ndi, díí dziłíí bich’į’ hadaahdziigo, Yúwehégo dihi’ṉáh, daabiłdohṉiiyúgo, ágáṉéh: doo nt’é ch’éh ádaał’įį da doleeł. 21 Áídá’ díí ga’at’éhihíí dáshiṉá’ da’ch’okąąhgo zhą́ habidi’nedzódihi at’éé.

22 Gálilee golzeegee naháztąądá’ Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shik’edaanṉiihíí bilák’e shi’dolteeł: 23 Daashiziłheedá’ taagi jįį hileehgo naadishdáh, ṉii. Áí bighą bitsiłke’yu bijíí daanṉiih lę́k’e.

24 Capérnaum golzeeyú hikaigo tribute bich’į’ nada’ch’iṉiiłíí Peter yaa hikaigo, Ya’ niłch’ígó’aahíí naná’i’ṉiłihíí nayiṉiił née? daabiłṉii. 25 Peter, Ha’oh, ṉii. Kįh yuṉe’ oyáágo Jesus ntsé bich’į’ hadziigo gábiłṉii, Hagot’éégo baa natsíńkees, Simon? Ni’gosdzáń biká’ ízisgo nant’án daanliiníí, hadíń tax dagohíí tribute bich’į’ nayiṉiił? Ya’ dabíí bichągháshéhíí née, dagohíí nanidí’ nakaihíí née? 26 Peter, Nanidí’ nakaihíí, ṉii. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Áík’ehgo bichągháshé doo nada’hiṉiił da. 27 Da’ágát’éé ndi, doo hadaashkee da doleełhíí bighą, túsikąąyú ńṉáh, łóg behahidleehíí táyi’ ołdeełgo, łóg dantsé hánlee’íí bizé’ iłts’ą́’ ánle’; ákóṉe’ zhaali siné’ihíí hanné’go tribute bich’į’ nada’ch’iṉiiłíí shíí shá ła’íí ni ná bich’į’ nahiṉííł.

18

1 Áídá’ Jesus bitsiłke’yu baa hikaigo gádaabiłṉii, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú hadíń itisgo nlįį? 2 Áík’ehgo Jesus chągháshé ałts’ísę́hi dała’á yushdé’ yiłṉiigo, bit’ahdí’ dahyinesdaago, 3 Gáṉíí, Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’go chągháshé ałts’ísę́híí k’ehgo ádaadohdle’yúgo zhą́ yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah hohłeeh. 4 Dahadíń díí chągháshéhíí k’ehgo ídaagoch’iyolba’íí, yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú da’áń itis nlįį. 5 Dahadíń shizhi’íí binkááyú chągháshé díí ga’at’ééhíí náidnłtįįyúgo, shíí náshidnłtíni at’éé. 6 Dahadíń díí doo ízisgo ádaat’ee da ndi daashodląąhíí dała’á nchǫ’go at’į́į́go áile’íí, áń tséé be’ik’áhi nchaahi bik’osyú bidestł’ǫǫgo túnteel beh hilt’e’go tú yił didziihgo bá nzhǫǫ doleeł ni’.

7 Ni’gosdzáń biká’ nṉee nakóntaahíí bá góyéé doleeł: nakódintaahíí dá begolṉéh go’į́į́; áídá’ hadíń na’íntaahíí bá góyéé doleeł! 8 Áík’ehgo nigan dagohíí nikee nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo, nadnłgeeshgo yó’ołt’e’: doo hagot’éégo nanṉaa da ndi, nits’í łahzhį’ ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago’at’éé da, áídá’ nigan nakigo hik’e nikee nakigo kǫ’ dahazhį’ diltłi’íí biyi’ yuyaa oni’dilt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da. 9 Niṉáá nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo, ha’aahgo yó’ołṉe’: niṉáá dała’á ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago’at’éé da, áídá’ niṉáá nakigo ch’iidn bikǫ’ diltłi’i biyi’ yuyaa oni’dilt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da. 10 Ídaa daagonohdząą, díí doo ízisgo ádaat’ee dahíí ła’ doo daach’ohłaa da; yaaká’yú Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á biṉádaadéz’iinihíí, shiTaa yaaká’yú dahsdaahń biniizhį’ dahazhį’ daabineł’į́į́, nohwiłdishṉii. 11 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ch’a’onehesdeehíí hasdáhishṉiiłhíí bighą niyáá. 12 Díí hagot’éégo baa natsídaahkees? Nṉee bidibełį́į́ dała’á gonenadín golį́į́dá’ dała’á ch’a’oyááyúgo, ngost’ádin ngost’áíhíí dákú nyiṉííłdá’ dziłyú ch’a’oyáá n’íí hantaa gá? 13 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Náidnłtįįyúgo ngost’ádin ngost’áí doo hak’i ch’a’okai dahíí dawa bitisgo náid nłtiiníí yaa bił gozhǫ́ǫ́. 14 Áík’ehgo shiTaa yaaká’yú dahsdaahń díí doo ízisgo ádaat’ee dahíí dała’á ndi doo ch’a’okaad hat’į́į́ da.

15 Nik’isn nich’į’ nchǫ’go adzaayúgo, bich’į’ ńṉáhgo bi’at’e’íí dasahndi bee bich’į’ yáńłti’: nidits’agyúgo, nik’isn hosíńłbáni at’éé. 16 Áídá’ doo nidits’ag dayúgo, dała’á dagohíí naki biłgo bich’į’ bił nkáh, áík’ehgo naki dagohíí taagi hilt’eego biṉááł bee yá’iti’íí da’aṉiigo bee bígózį doleeł. 17 Díí ndi doo yidits’ag dayúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayodlaaníí ha’ánáłséhyú baa nagolṉí’: áí ndi doo yidits’ag dayúgo, doo Jew nlįį dahíí, tax bich’į’ nahi’ṉiiłíí k’ehgo baa natsíńkees doleeł. 18 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nt’éhéta ni’gosdzáń biká’ łédaasołtł’ǫǫhíí yaaká’yú ałdó’ łestł’ǫǫ doleeł; nt’éhéta ni’gosdzáń biká’ k’éda’so’aahíí yaaká’yú ałdó’ k’e’do’t’aah doleeł. 19 Gánánohwiłdish’ṉii, Naki dołt’eego ni’gosdzáń biká’ nt’éhéta dała’ haht’į́į́ lę́k’eyúgo hohkeedgo, shiTaa yaaká’yú dahsdaahń nohwá áile’. 20 Dahayú naki dagohíí taagi hilt’eego shizhi’ yee da’okąąhgo íła’at’ééyúgo, áígee iłṉí’gee shíí nshłįį.

21 Peter baa nyáágo gábiłṉii, SheBik’ehń, shik’isn shich’į’ dénchǫ’go ánát’įįłyúgo, da’kwiidnshą’ baa nágodinsh’aah, gosts’idn née? 22 Jesus gábiłṉii, Gosts’idn doo niłdishṉii da, ndi gosts’idinhíí gosts’idngo.

23 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí nant’án bánada’iziidíí baa hadaaz’aahíí iłk’ídaagodiłdǫǫh hádaat’įįhíí k’ehgo at’éé. 24 Yołtag nkegonyaagee, bána’iziidi ła’ gonenáń doo náhóltagyú talents golzeego baa ha’ááhi baa híl’a’. 25 Doo hagot’éégo na’iṉiił dahíí bighą, Díí nṉeehíí, bi’aahíí, hik’e bichągháshéhíí, ła’íí dawa bíyééhíí biłgo nahoṉíih, áí bee shich’į’ nanáhó’ṉííł, ṉiigo bángon’ą́ą́, binant’a’. 26 Áík’ehgo bána’iziidíí bich’į’ hayaa adzaago nábokąąhgo, Shinant’a’, ntsé ńt’ah, ąął nich’į’ na’ishṉiił ndi at’éé, biłṉii. 27 Áík’ehgo binant’a’íí baa ch’oba’go, Doo shich’į’ na’iṉííł da ndi nzhǫǫ, biłṉiigo nanábines’įįd. 28 Áídá’ áń ch’íńyáágo ła’ yił na’iziidi, dała’á gonenadín pence golzeego baa hayił’áhi, yiłtsąą: áń yizidnłtsoodgo, Shaa hánł’aahíí shich’į’ nanáhí’ṉííł, yiłṉii. 29 Yił na’iziidíí bich’į’ hayaa adzaago nábokąąhgo, Ntsé ńt’ah, dawa nich’į’ na’ishṉiił ndi at’éé, biłṉii. 30 Ndi, Dah, ṉiigo ha’áyíłt’e’, baa ha’ááhíí na’hazṉilzhį’. 31 Ła’ yił nada’iziidíí daabiłtsąągo doo bił daagozhǫ́ǫ́ dago díí ágodzaahíí dawa binant’a’ yił nadaagosṉi’. 32 Áídí’ binant’a’íí biká’íł’aadgo gábiłṉii, Ni shána’izíidíí dázhǫ́ ńchǫ’ ląą, ni shaa háńł’áhi doo shich’į’ nanáhí’ṉííł da ndi nzhǫǫ, niłdéṉiid ni’, náshonkąąhgo: 33 Áík’ehgo ni ałdó’ bił na’izíidíí baa ch’onba’ le’at’éhi, shíí naa ch’osibáadhíí k’ehgo, 34 Áík’ehgo binant’a’ hashkeego ha’áná’ilka’ yuṉe’ obił’a’ biniigodilṉéhgo, baa ha’ááhíí dawa nanáyihezṉilzhį’. 35 Díí k’ehgo shiTaa yaaká’yú dahsdaahń ádaanohwile’, doo nohwijíídí’ nohwik’isn nohwich’į’ nchǫ’go at’ééhíí bighą baa nádaagodinoh’aah dayúgo.

19

1 Jesus díí ąął yee nyánłti’dá’ Gálileedí’ dahnyaa lę́k’e, ni’ Judéa golzeeyú, túńlííníí Jórdan holzéhi bitisyú ńyáá; 2 Áígee nṉee biké’ náńłsą́ą́go nádaayilziih lę́k’e.

3  Phárisees daanlíni ałdó’ baa hikaigo nabídaantaahgo gádaabiłṉii, Ya’ nṉee hant’éhéta bighą bi’aa yił iłk’ínát’aashgo goz’ąą née? 4 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ díí doo hwahá daahohshiih da née, dantsé godeyaadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee áyíílaahń, nṉee ła’íí isdzán áyíílaa lę́k’e, 5 Gáṉíígo, Díí bighą nṉee bitaa hik’e bą́ą́ yits’ą́’gháhgo bi’aa yił nlįį doleeł: áí naki n’íí dała’á nádodleeł. 6 Áík’ehgo doo naki dilt’ee dadá’ bits’í dała’á silįį. Áík’ehgo dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań łayinlááhíí, dahadíńta iłk’íyóléh hela’. 7 Phárisees gádaabiłṉii, Ágát’éédá’, nt’é bighą naltsoos bee iłk’íńch’ít’aashíí łayile’go isdzánhíí yił iłk’ínát’aashgo Moses ngon’ą́ą́ láń gá? 8 Jesus gádaabiłṉii, Moses nohwijíí daantł’izíí bighą nohwi’aa bił iłk’ínát’aashgo nohwá ngon’ą́ą́ lę́k’e: ndi dantsé godeyaadá’ doo ágágot’ee da ni’. 9 Shíí gádaanohwiłdishṉii, Hadíń bi’aa doo nṉee ła’ yił nant’į’ na’aash dadá’, yił iłk’ínát’aazhdá’ yił naná’ṉááyúgo nant’į’ nagháhi at’éé: hadíń isdzán yó’olt’e’ n’íí yił nṉááyúgo, áń ałdó’ nant’į’ nagháhi at’éé.

10 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, Na’i’ṉeehíí ágát’ééyúgo, doo nch’iṉéh da ndi nzhǫǫ. 11 Jesus gádaabiłṉii, Doo nṉee dawa díí yídaanel’ąą da, hadíí ye’at’éé doleełgo baa daadest’aaníí zhą́. 12 Nṉee ła’ doo nnádaałsé’ dago daabi’deshchíni ádaat’ee: áídá’ ła’íí doo nnádaałsé’ dago ádaalṉe’: ła’íí dabíí hádaat’įįgo yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’ąąhíí bighą doo nnádaałsé’ da. Hadíń díí yínel’aaníí ch’ík’eh ye’at’éé le’.

13 Jesus chągháshé ałts’ísę́hi baa bił nch’ihezkai lę́k’e, yiká’ ndaadilṉiihgo yá okąąh daabich’o’ṉíígo: áídá’ bitsiłke’yu Doo ágádaaht’įį da, daakołṉii. 14 Áídá’ Jesus gáṉíí, Ch’ík’eh chągháshé shich’į’ nihikáh le’, doo t’ąązhį’ daahínóhtą’ da; bíí ga’ádaat’eehíí yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanlįį. 15 Chągháshé ąął yiká’ ndaadesṉiihdá’ onádzaa.

16 Nt’éégo nṉee ła’ Jesus yaa nyáágo gáyiłṉii, Iłch’ígó’aahíí nłt’éhi ńlínihi, hago ląą nłt’éhi áshṉe’go ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yaaká’yú bee hinshṉaa doleeł? 17 Jesus gábiłṉii, Nt’é bighą nłt’éhi shiłnṉii? Doo hadíń nłt’éé da go’į́į́, dała’á zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́: áídá’ ihi’ṉaa nłt’éhi biyi’ onṉáh háńt’įįyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí bikísk’eh áńt’ee le’. 18 Daat’éhihíí? ṉii. Jesus gábiłṉii, Doo ich’iziłhee da, Doo nant’į’ nach’ighaa da, Doo ich’in’įįh da, Doo łé’ ch’iłchoo da, 19 Kotaa hik’e komaa ch’idnłsį: ła’íí, Kot’ahdí’ gólííníí koł nzhǫǫ, dakíí ídił ch’ijǫǫhíí k’ehgo. 20 Nṉee áníi nagháhihíí gábiłṉii, Ánists’ísę́dí’ godezt’i’go díí dawa be’ánsht’ee: áídá’ nt’é zhą́shą’ doo be’ánsht’ee da? 21 Jesus gábiłṉii, Nzhǫǫ nleeh háńt’įįyúgo, ti’i, dawahá ṉíyééhíí naa nahoṉiihgo zhaalihíí tédaat’iyéhíí bita’iṉííh, áík’ehgo yaaká’yú dawahá łáń ílíni ṉíyéé doleeł: áídí’ yushdé’ shiké’ dahsinṉáh. 22 Áídá’ nṉee áníi nagháhihíí díí yidezts’ąądá’, doo bił gozhǫ́ǫ́ dago onádzaa: dázhǫ́ háłdzilhíí bighą.

23 Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Nṉee háłdzili yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileehgo bá nyee. 24 Gánádaanohwiłdish’ṉii, Łį́į́ bigháń ha’i’áhíí bená’kadé bigha’i’áńyú ch’égháhgo bá nyeedá’ nṉee háłdzilíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileehgo itisgo bá nyee. 25 Bitsiłke’yu díí daidezts’ąądá’ bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Áídá’ hadíń zhą́ hasdábi’dilteeh? 26 Jesus daabineł’į́į́go gáṉíí, Nṉeehíí áí doo łayole’ at’éé da go’į́į́; Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ dawa łayile’hi at’éé.

27 Peter gábiłṉii, Isąą, nohwíyéé dawa bits’ą́’ dahdihiikaidá’ niké’ dahsiikai ni’: áígee nt’é nohwich’į’ nahi’ṉiił? 28 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Dawa áníidégo ánálzaago, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nant’án biká’dahsdáhá bits’ą́’idindláádíí biká’ dahsidaago, nohwíí shiké’ nahkaihíí ałdó’ nant’án biká’ dahsdáhá nakits’ádah biká’ dahnahísóotąą doleeł, Israel nakits’ádah hat’i’íí yaa yádaałti’go. 29 Dahadíń bigową, bik’isyú, bilahkííyú, bitaa, bą́ą́, bi’aa, bichągháshé, dagohíí bini’ shizhi’híí bighą yits’ą́’ dahnyaahíí, dała’á gonenadín ánáhołąągo baa det’aahi at’éé, ła’íí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł, yaaká’yú. 30 Áídá’ łą́ą́go dantsé daanlįį n’íí iké’yú doleeł; ła’íí iké’yú daanlįį n’íí dantsé doleeł.

20

1 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: nṉee dahts’aa hentííníí bíyéé gólíni dázhǫ́ t’ahbiyú bánada’iziidíí hantaayú dahiyaa. 2 Nṉee bánada’iziidíí penny yich’į’ na’iṉiiłgo yángon’ą́ą́dá’ bidahts’aa hentį́į́yú odais’a’. 3 Ngost’áí bik’ehenkéézyú shį onanádzaago na’hiṉiih nagoz’ąąyú ła’ daazhógo nadaazįįgo yiłtsąągo, 4 Gádaayiłṉii, Nohwíí ałdó’ shidahts’aa hentį́į́yú dohkáh, dábik’ehgo nohwich’į’ nahishṉiił ndi at’éé. Áík’ehgo áí ałdó’ ákú okai. 5 Isk’áhńyááyú ła’íí taagi bik’ehenkéézyú shį onanádzaago da’ágánánádzaa. 6 Ashdla’i bik’ehenkéézyú shį onanádzaago ákú ła’ daazhógo nadaazįįgo náyíłtsąą, Hant’é bighą daazhógo nasozįįgo o’i’ą́ą́? yiłṉii. 7 Doo hadíń na’idziid nohwaidi’aah dahíí bighą, daabiłṉii. Nohwíí ałdó’ shidahts’aa hentį́į́yú dohkáh, yiłṉii. Dábik’ehgo nohwich’į’ nahishṉiił ndi at’éé. 8 O’i’ą́ą́yú dahts’aa hentííníí bíyééhíí bik’ehgo na’idziidi gáyiłṉii, Shánada’iziidíí bich’į’ ádaanṉiigo bich’į’ nada’hiṉííł, da’iké’yú náda’nziidíí ntsé, áídá’ dantsé náda’nziidíí iké’yú. 9 Ashdla’i bik’ehenkéézyú shį náda’nziid n’íí ákú hikaigo dała’á ntį́į́go penny bich’į’ nahas’ṉil. 10 Dantsé náda’nziid n’íí ákú hikaigo, néé itisgo nohwich’į’ nahi’ṉiił, daanzį lę́k’e; da’ágát’éé ndi dała’á ntį́į́go penny zhą́ bich’į’ nahas’ṉil. 11 Díí bich’į’ nahas’ṉilhíí bighą nṉee bidahts’aa golííníí yída’iłtahgo, 12 Gádaabiłṉii, Dała’ádn łédihikeezzhį’ nada’iziid n’íí néé bił dáłełt’eego nohwich’į’ naháńṉil, néé gozdogyú nyeego nada’idziidgo o’i’ą́ą́. 13 Nant’ánhíí na’iziidíí ła’ gáyiłṉii, Shit’eké, doo hagot’éégo nich’į’ natseskees da: penny nich’į’ nadihishṉiił, niłdishṉiigo, da’áígee nił nzhǫǫ ni’ ya’? 14 Nich’į’ na’heṉilihíí nádnné’go nádńdáh: díí iké’yú na’nziidíí áń ałdó’ nich’į’ na’háńṉilhíí k’ehgo bich’į’ na’hishṉiił. 15 Dashíí shíyééhíí dashíí hásht’į́į́yú ánásh’įįłgo, áí doo shá goz’ąą da née? Ya’ nił nṉii née, nłt’éégo ánsht’eehíí bighą? 16 Áík’ehgo iké’yú daanlįį n’íí dantsé doleeł, ła’íí dantsé daanlįį n’íí iké’yú doleeł: łą́ą́go yiká ádaanṉiid ndi da’akwíyé habi’do’ṉil.

17 Jesus wą́’yú Jerúsalemyú bitsiłke’yu yił hikaahgo k’ihzhį’ yił nikaigo gádaayiłṉii, 18 Isąą, Jerúsalemyú dekai; ákú shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo baa shi’dilteehdá’ shidizideego shá ngot’áah doleeł, 19 Áídí’ doo Jews daanlįį dahíí yaa daashiłtéehgo shaa daadloh doo, hashída’iłtsaas doo, áídí’ tsį’iłna’áhi bídaashiłkałgo daashiziłhee doleeł: áídí’ taagi jįį hileehgo naadishdáh.

20 Zébedee bichągháshé bą́ą́híí binṉe’híí Jesus yaa yił hikaigo yich’į’ daahilzhiizh, nahídóshkid nzigo. 21 Nt’é háńt’įį gá? biłṉii, Jesus. Isdzán gábiłṉii, Nant’án síńlįįgo dahnándaago díí shinṉe’yu nakihíí ła’ nigan dihe’nazhiṉéé dahsdaa doleełgo, ła’íí ni’eshganzhiṉéé dahsdaa doleełgo bá ngon’áah. 22 Áídá’ Jesus gádaabiłṉii, Nt’é biká hádaaht’iiníí doo bídaagonołsį da ląą. Idee be’ishdląąhíí be’ohdląągo bínołdzil née, ła’íí baptize be’áshi’dilṉe’íí bee baptize ánohwi’dilṉe’go bínołdzil née? Bínldzil, daabiłṉii. 23 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Idee be’ishdląąhíí da’aṉii be’ohdląą doleeł, ła’íí baptize áshi’dilṉe’íí da’aṉii bee baptize ánohwi’dilṉe’ doleeł: áídá’ shigan dihe’nazhiṉéé dagohíí shi’eshganzhiṉéé sodaa doleełíí, doo shíí nohwaa godesh’aah da, áí dahadíń shiTaa yágoz’aaníí zhą́ bágoz’áni at’éé. 24 Iłk’isyú nakihíí ádaaṉiihíí Jesus bitsiłke’yu gonenanhíí daidezts’ąądá’ doo bił daabik’eh da. 25 Jesus bitsiłke’yu íła’áyíílaago gádaayiłṉii, Doo Jews daanlįį dahíí binadaant’a’íí isná ádaabiłsįgo bá nadaant’aah, ła’íí bitahyú nṉee ízisgo ádaat’eehíí da’áṉííyú ádaat’įįgo ádaabiłsįgo bídaagonołsį. 26 Áídá’ nohwihíí nohwitahyú doo ágágot’ee da doleeł: áídá’ dahadíń nohwitahyú ízisgo ánsht’ee le’ nzįhíí, áń nohwá áił’įį le’; 27 Nohwitahyú dahadíń nant’án nshłįį le’ nzįhíí, áń nohwá na’iziid le’: 28 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí nshłįį ndi, doo hadíń shich’oṉiihíí bighą niyáá da, áídá’ nṉee bich’oshṉiihíí bighą niyáá, shi’ihi’ṉa’íí nṉee łáni bá nahishṉiiłhíí bighą niyáá. 29 Jérikodí’ dahnanáskaigo, Jesus biké’ naadeząą.

30 Nt’éégo nṉee naki biṉáá ágodini intín bahyú sikee lę́k’e, áí Jesus higaałgo ya’ikodaanzįįgo nádaadidilghaazhgo, NohwiNant’a’, David biye’ ńlíni, nohwaa ch’onbáah, daaṉiigo nádaabokąąh. 31 Nṉee Jesus biké’ náłseełíí, Godnch’áad, daabiłnṉiid: áídá’ da’tiségo nanádaadidilghaazhgo, NohwiNant’a’, David biye’ ńlíni, nohwaa ch’onbáah, daaṉiigo nanádaabokąąh. 32 Jesus ninyáágo bich’į’ ánṉiidgo, Nt’é nohwá áshłe’go ádohṉii? biłṉii. 33 NohwiNant’a’, gohiit’įįgo ánánohwidle’, daabiłṉii. 34 Jesus baa daach’osbaadgo biṉáá yedaadolṉiihgo dagoshch’į’ daago’įį nádaasdlįįgo biké’ dahish’aazh lę́k’e.

21

1 Áídí’ Jerúsalem k’ad yaa hikáh, Béthphage golzeezhį’, áí dził Olives holzéhi si’ąągee, áídí’ Jesus bitsiłke’yu naki oyił’a’, 2 Gáyiłṉiigo, Ti’i, nohwádįhyú gotahyú doh’aash, áígee dagoshch’į’ túlgayé bizhaazhé biłgo dahstł’ǫǫgo baa noh’aash: áí k’e’oh’adgo shaa nánohłǫǫs. 3 Nṉee ła’ nt’éhéta nohwiłṉiiyúgo, NohwiNant’a’ hát’į́į́go áhiit’įį, biłdohṉiih; áík’ehgo dagoshch’į’ nohwaa gode’aahgo nádohłǫǫs. 4 Díí ánágot’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi gáṉíí n’íí begolṉéhgo ánágot’įįł, 5  Sion bizhaazhé bił nadaagołṉi’, Díń’įį, ízisgo niNant’a’ ídaagoch’iyolba’go túlgayé, áí túlgayé bizhaazhéhi, yiká’ dahsdaago nich’į’ boghééł. 6 Áík’ehgo Jesus da’áṉííyú bitsiłke’yu ádaadzaa, 7 Túlgayé, bizhaazhé biłgo, baa daizlǫǫzgo bidiyágéhíí yiká’ dahdaihezṉildá’ Jesus yiká’ dainesdaa. 8 Nṉee łą́ą́go bidiyágé intínyú yídaagosteel lę́k’e; ła’ihíí ch’il palm bits’ádaaz’aahíí nadaayihiłgeeshgo intínyú yídaagosteel. 9 Nṉee bádįh náłseełíí, ła’íí biké’dí’ náłseełíí daadilwoshgo gádaaṉii, Hosánna, David biYe’ nlíni: NohweBik’ehń bizhi’ yee higaałíí ba’ihégosini at’éé; da’itisé goz’ąądí’ Hosánna. 10 Áídí’ Jerúsalemyú ńyáágo áígee daagolííníí dawa, hago ląą ágodzaa daanzįgo, Díí hadíń át’į́į́? daaṉii. 11 Nṉee biké’ náłseełíí gádaaṉii, Díí Jesus, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi at’į́į́, Názarethdí’ nagháhi, áí Gálilee bigodesdzogíí biyi’dí’.

12 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus ha’ayáágo, baa nada’iṉiihi ła’íí nada’iłṉiihi ch’íinihiyood, ła’íí zhaali yiká’ iłkáh ch’ínádaiṉiiłíí naz’aaníí nanyihesgo’, hawúcho baa nadaahiṉiihíí biká’dah’sdáhá ałdó’ nanyihesgo’, 13 Gáyiłṉiigo, Ágáṉíígo bek’e’eshchįį, Shikįhíí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí holzeego hojíí doleeł; áídá’ nohwihíí daan’įįhíí bigową ádaagosolaa ląą. 14 Biṉáá ádaagodiníí ła’íí doo nadaakai dahíí da’ch’okąąh goz’ąągee baa hikai; áígee nádaabiłziih lę́k’e. 15 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Jesus ízisgo áná’ol’įįłíí daayiłtsąągo, ła’íí da’ch’okąąh goz’ąągee chągháshé daadilwoshgo, Hosánna, David biYe’ nlíni, daaṉiigo daayiłtsąągo, dázhǫ́ doo bił daagozhǫ́ǫ́ da lę́k’e. 16 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Ya’ díí ádaaṉiihíí dints’ag née? Jesus gábiłṉii, Ha’oh; ya’ díí doo hwahá daahohshiih da née, Chągháshé ałts’ísę́hi ła’íí mé’ t’ah da’iłbe’i dázhǫ́ nłt’éégo ihédaanzįgo ádaasíńlaa?

17 Áídí’ bits’ą́’ dahiyaago kįh gozṉildí’ Béthany golzeezhį’ nyáá; áígee sidaa lę́k’e. 18 T’ahbįyú kįh gozṉilyú nádesdzaago, shiṉá’ silįį. 19 Ch’il fig intín bahyú o’áágo yiłtsąągo yaa nyáá, binest’ą’ da’ádįhdá’ bit’ąą zhą́ gólį́į́go yígołsįįdgo gáyiłṉii, Kodí’ godezt’i’go dahazhį’ ninest’ą’ da’ádįh doleeł. Áík’ehgo dagoshch’į’ ch’il fig náhesgą. 20 Bitsiłke’yu díí daayiłtsąągo bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Hagot’éégo ch’il fig dagoshch’į’ náhesgą ląą! 21 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Nohwi’odlą’ golį́į́yúgo, doo nohwił nadaagoki dayúgo, doo díí ch’il fig ádzaahíí k’ehgo zhą́ ádaahṉe’ da, áídá’ díí dziłíí bich’į’ hahdziigo, Yúwehégo dihi’ṉáhgo túnteel biyi’ onidolṉé’, daadohṉiiyúgo, nohwá ágáṉe’. 22 Da’ohkąąhgo dant’éhéta daahohkeedíí, da’ohdląągo ádaadohṉiiyúgo, dawa nohwaa hi’né’hi at’éé.

23 Jesus da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ i’ayáágo, áígee nṉee yił ch’ígó’aahgo, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, nṉee yánazíni biłgo baa hikaigo gádaabiłṉii, Hadíń bik’ehgo ánánt’įįł? Hadíń naa godin’ą́ą́go ánt’įįh? 24 Jesus gádaabiłṉii, Shíí ałdó’ dała’ándi nanohwídishkid, shił nadaagołṉi’yúgo, shíí ałdó’ hadíń bik’ehgo ánásht’įįłíí nohwił nagoshṉi’ doleeł. 25 John baptize ádaagole’íí hadí’ begoz’áni? Yaaká’dí’go née, dagohíí nṉee bits’ą́’dí’go née? Łił yádaałti’go gádaałiłdi’ṉii, Yaaká’dí’go daan’ṉiihyúgo, gánohwiłṉiih, Áídá’ nt’é bighą doo daahohdląą da láń? 26 Áídá’, Nṉee bits’ą́’dí’go, daan’ṉiihyúgo, nṉee bédaahildzid; nṉee dawa John Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįį daanzįhíí bighą. 27 Áík’ehgo Jesus gádaayiłṉii, Néé doo bídaagonlzį da. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shíí ałdó’ hadíń bik’ehgo ánásht’įįłíí doo nohwił nagoshṉi’ da.

28 Díí hagot’éégo baa natsídaahkees? Ła’ nṉee biye’ke naki; dała’á yaa nyáágo, Shiye’, díí jįį shidahts’aa hentį́į́yú na’iziidyú ńṉáh, yiłṉii. 29 Áń bich’į’ hadziigo, Dah, doo akú disháh da, biłṉii; áídá’ bikédí’go biini’ łahgo ánáyiidlaago akú óyáá lę́k’e. 30 Biye’ ła’ihíí yaa nanádzaago da’ágánáyiłdo’ṉiid. Áík’ehgo, Akú disháh, nṉiid; áídá’ doo akú óyáá da. 31 Díí nakihíí hadíí bitaa áṉííyú ádzaa? Dantséhi, daaṉii. Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nant’į’ nakaihi danohwintsé Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleeh. 32 John nłt’éégo ágot’eehíí yaa yałti’go nohwitahyú ńyáá, ndi doo daahohdląą da; tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nant’į’ nakaihíí zhą́ daabodląą: nohwíí bídaagonołsį ndi bikédí’go nohwiini’ doo łahgo ánádaasohdląągo daahohdląą da.

33 Iłch’ígót’aahgo naná’goṉihíí ła’ ódaayełts’ą́ą́: ła’ nṉee bidák’eh golííníí dahts’aa k’eidnláágo yiṉaayú na’nezṉil, dahts’aa hahigęęs doleełgee yá ogogéed, biká’dí’ ídést’iiníí ágólaa, ła’íí bá yiṉádaadéz’íni yá ch’ígohet’ąądá’ ńzaadyú ni’ goz’ąąyú óyáá: 34 Da’nest’ąągee ngonyáágo bánada’iziidi bidahts’aa bá yiṉádaadéz’íni yich’į’ oyił’a’, binest’ą’ ła’ bá náyíné’go. 35 Áídá’ bá iṉádaadéz’íni nada’iziidíí yił ndaazdeelgo dała’á nyída’eshtłizh, ła’ihíí daizes‐hį́į́, ła’ihíí tséé bee daayitséed. 36 Bánada’iziidíí ntsédá’ oyił’a’ n’íí bitisgo onayíł’a’: áí ágánádaayiidlaa. 37 Da’iké’yú biye’ oyił’a’, Shiye’ daidnłsį doleeł, ṉiigo. 38 Áídá’ biye’ daayiłtsąądá’, dahts’aa yiṉádaadéz’íni gádaałiłdi’ṉii, Díí dahts’aa hentííníí bíyéé doleełíí át’éé; yushdé’, daazołdee, áík’ehgo bíyéé doleeł n’íí daanohwíyéé doleeł. 39 Áík’ehgo yił ndaazdeelgo dahts’aa hentį́į́dí’ ch’ídaist’e’go daizes‐hį́į́. 40 Áík’ehgo dahts’aa hentííníí bíyééhíí nádzáágo bidahts’aa bá yiṉádaadéz’ínihíí hagoshą’ ádaile’? 41 Jesus gádaayiłṉii, Bidahts’aa golííníí nṉee doo bik’ehyú ádaat’įį dahíí naiłtseedá’, bidahts’aa hentííníí bá yiṉádaadéz’íni ła’ihíí yá ch’ínágohet’aah, áí inest’ąągo nest’ánhíí baa daach’ihiṉiił doo. 42 Jesus gádaabiłṉii, Díínko Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí doo hwahá daahohshiih da née? Tséé kįh ádaagole’íí yó’odaisṉe’i n’íí, hagon’áágee dantsé si’aaníí silįį: díí nohweBik’ehń bik’ehgo ánágot’įįł, áí daanéel’įįgo nohwił díyadaagot’ee. 43 Áí bighą gádaanohwiłdishṉii, Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee daanohłįįgo nohwaa ch’ígót’i’ n’íí nohwaa nágodit’aahgo łahgo hat’i’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań yikísk’eh hikaahíí, baa godidot’aał, nohwits’ą́’. 44 Dahadíń áí tséé yiká’ nágo’yúgo, ałts’ísę́go nihiltǫǫd: áídá’ dahadíń áí tséé biká’ naltǫ’yúgo, di’ílégo bik’aa doleeł. 45 Okąąh ye bik’ehi itisyú nadaandeehíí hik’e Phárisees daanlíni iłch’ígót’aahgo na’goṉi’i Jesus yee hadzii n’íí daidezts’ąądá’, bíí ádaabiłṉiigo yídaagołsįįd. 46 Ha’ádaiłt’e’ hádaat’įį ndi nṉee łáni yédaaldzid, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįį daanzįhíí bighą.

22

1 Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee yił nanágolṉi’go gáṉíí, 2 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: ízisgo nant’án biye’ niiṉéhi bá da’idąągo ngon’ą́ą́. 3 Áík’ehgo binadaal’a’á ni’i’ṉéhyú nohohkáh daayiłnṉiid n’íí, yushdé’ biłṉiigo yił’aa: ndi doo ákú híkáh da. 4 Nadaal’a’á ła’i onáyíł’a’ gáṉíígo, Daabi’dokeedíí gábiłdohṉii, Hidáń dawa łalzaa: shimagashi hik’e bizhaazhé łik’ahíí nasiłtseed, dawa ąął nłt’éégo alzaa: yushdé’ ni’i’ṉéhyú nohkáh. 5 Áídá’ áí doo akú ádaat’ee da, dabíí hádaat’įįyú oheskai, ła’ bidák’ehyú óyáá, ła’ihíí baa na’hiṉiihyú óyáá: 6 Ła’ihíí nant’án binadaal’a’á yił ndaazdeelgo yiniidaagodezlaadí’ nadaistseed. 7 Nant’ánhíí díí ya’ikonzįįdá’ hashkee: áík’ehgo bisiláádahíí daił’aago nṉee ádáát’įįd n’íí nadaistseed, ła’íí bikįh nagozṉilíí daidnłid. 8 Áídá’ nant’án binadaal’a’á gáyiłṉii, Ni’i’ṉéhgo da’idąąhíí łalzaa ndi daabi’dokeedíí doo yik’e shijeed da. 9 Áí bighą da’ditinyú dohkáh, áígee hadíń daah’iiníí dawa ni’i’ṉéhyú nohohkáh, daabiłdohṉii. 10 Áík’ehgo nadaal’a’á intínk’ehyú okai, hadíí daayiłtsąąhíí dawa, doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí ła’íí nłt’éégo ádaat’eehíí íła’ádaizlaa: áík’ehgo nṉee łáni ni’i’ṉéhyú hikai.

11 Áígee nant’án ha’ayáádá’ nṉee niheskaihíí yineł’į́į́go, nṉee ła’ ni’i’ṉéhgo ííhíí doo golį́į́ dago yiłtsąą: 12 Áík’ehgo gáyiłṉii, Shit’ekéhé, hagot’éégo kóṉe’ ha’ányaa, ni’i’ṉéhgo ííhíí doo ágóndlaa dago? Áídá’ nṉeehíí doo nt’é ṉii da. 13 Nant’ánhíí binadaal’a’á gádaayiłṉii, Bigan hik’e bikee łídaałtł’oogo godiłhiłyú ch’ídaanołt’e’; akú daach’ichag ła’íí kowoo łídaach’idiłk’ash doleeł. 14 Łą́ą́go yiká ádaanṉiid ndi da’akwíyé habi’do’ṉil.

15  Phárisees daanlíni hagot’éégo Jesus yałti’gee daabihiljizh doleełgo ndaagoshchįį. 16 Phárisees biké’ anákahíí hik’e Hérod yił daagot’íni Jesus yich’į’ odais’a’, gádaabiłṉiigo, Iłch’ígó’aahíí, da’aṉiigo ánṉiigo, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’zhiṉéégo goz’aaníí da’aṉiigo baa iłch’ígon’áahgo bídaagonlzį, nṉee doo béníldzid dago yáńłti’: nṉee doo ła’ itisgo síńłtįį da. 17 Áí bighą nohwił nagolṉí’, Díí hagot’éégo baa natsíńkees? Ya’ Caesar bich’į’ tax nadaach’iṉiiłgo begoz’ąą née? Née dah née? 18 Áí nṉeehíí doo bik’ehyú ádaat’ee dago Jesus yígółsįgo gádaayiłṉii, Nt’é bighą yashti’íí bee daashołjizhgo ádaashiłdohṉii, nohwíí daanohshǫǫ ádaadoł’íni? 19 Zhaali tax bideṉá nahi’ṉiiłíí shaa noh’aahgo nesh’į́į́. Áík’ehgo zhaali ła’, penny holzéhi, baa daiz’ąą. 20 Hadíń be’ilzaa, hadíń bizhi’ biká’ dahgoz’ąą? daayiłṉii. 21 Caesar bíyéhi ląą, daaṉii. Jesus gádaabiłṉii, Caesar bíyééhíí Caesar baa daanohṉiił, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daanohṉiił. 22 Díí daidezts’ąądá’ bił díyadaagot’eego bits’ą́’yú dah hiskai.

23 Da’áí bijįį Sádducees daanlíni, nanezna’ n’íí doo naadikáh da daaníhi, Jesus yaa hikaigo nayídaadiłkid, 24 Gádaayiłṉiigo, Iłch’ígó’aahíí, Moses gáṉíí ni’, Ła’ nṉee bichągháshé doo ła’ dago daztsąąyúgo, bik’isnhíí bi’aa n’íí yił nnádo’ṉeełgo, bik’isn n’íí chągháshé bá ágodolṉiił. 25 Iłk’isyú gosts’idi nohwitahyú daagolį́į́ ni’: dantsé nṉááhíí daztsąą, bichągháshé doo ła’ da, áík’ehgo bi’aa n’íí bik’isn yił naná’ṉáá: 26 Nakigeehíí ágánánádzaa, taagigeehíí ałdó’, da’áík’ehgo gosts’idzhį’ dawa nanezna’. 27 Da’iké’yú isdzánhíí ałdó’ daztsąą. 28 Áík’ehgo nanezna’dí’ naach’idikáhgee díí gosts’idihíí shą’ hadíí bi’aa doleeł, dawa yił nadaazṉaadá’? 29 Jesus gádaabiłṉii, Da’ołsiih, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí doo bídaagonołsį dahíí bighą. 30 Naach’idikáhgee doo nnádaach’iłse’ da, doo ndaagoch’ihiṉiiłgo nnádaach’iłse’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolį́į́híí k’ehgo daagoch’ilį́į́. 31 Áídá’ nanezna’íí naadiikáhíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nohwich’į’ yałti’íí, ya’ doo hwahá baa daahohshiih da née, gáṉíígo, 32 Shíí Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhíí nshłįį, Isaac, Jacob ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhíí nshłįį. Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nanezna’íí yokąąhíí nlįį da, daahiṉaahíí zhą́. 33 Nṉee íła’at’ééhíí díí daidezts’ąągo, iłch’ígó’aahííbighą bił díyadaagot’ee.

34 Jesus Sádducees daanlíni doo nt’é ńdaado’ṉii dago áyíílaago Phárisees ya’ikodaanzįįgo, íła’adzaa. 35 Áí ła’ begoz’aaníí nłt’éégo yígółsini Jesus yich’į’ hadziigo nabíntaahgo nabídiłkid, 36 Iłch’ígó’aahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí hadíí itisgo at’éé? ṉiigo. 37 Jesus gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń nijíí dawa bee nił nzhǫǫ le’. niyi’siziiníí dawa bee, ła’íí ninatsekeesíí dawa bee nił nzhǫǫ le’. 38 Áí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dantséhi ła’íí itisgohi at’éé. 39 Nakigeehíí ałdó’ ágánánát’éé, Nit’ahdí’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫ́ǫ́híí k’ehgo. 40 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí k’eda’ eshchiiníí dawa díí nakihíí bits’ą́’dí’hi at’éé.

41  Phárisees daanlíni t’ah íła’at’éégee, Jesus nabídaadiłkid, 42 Gáṉíígo, Christ‐híí hagot’éégo baa natsídaahkees? Hadíń biye’ nlįį? David biye’ nlįį, daabiłṉii. 43 Jesus gánádi’ṉii, Hagot’éégoshą’ David Holy Spirit yábiyiłti’go, SheBik’ehń, biłṉii, gáṉíígo, 44 Bik’ehgo’ihi’ṉań sheBik’ehń gáyiłnṉiid, Shigan dihe’nazhiṉéégo síńdaa, ni’ina’ benik’eh silįįgo nikełtł’ááhyú niníṉilzhį’. 45 David, SheBik’ehń, biłṉiigo bozhííyúgo, hagot’éégoshą’ biye’ nlįį áídá’? 46 Jesus nṉee doo ła’ bich’į’ hanadzíih da lę́k’e, áí bijįįdí’ godezt’i’go nṉee daaste’go, doo hadíń nabínánłkid da.

23

1 Jesus nṉee íła’at’ééhíí hik’e bitsiłke’yu yich’į’ hadzii, 2 Gáṉíígo, Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanlíni Moses nṉee yá sizįį n’íí k’ehgo nṉee yá nazįį: 3 Áí bighą da’ádaanohwiłṉiiyú ádaanoht’eego ádaaht’įį; ndi doo ádaat’įįhíí k’ehgo ádaaht’įį da: áí ádaaṉiiyú doo ádaat’įį da ndi ádaaṉii. 4 Áí nṉeehíí nṉee biwosyú ndaazgo dázhǫ́ nyeego dahda’ogheełgo ádaayiłsį; áídá’ da’ayą́há ndi doo ich’odaaṉii da. 5 Nłt’éégo ánádaat’įįłíí dawa nṉee dá bo’įį hádaat’įįhíí bighą ánádaat’įįł: Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ ła’ bídaadestł’ǫǫhíí nteelgo ádaile’, bi’íí bidá’yú ałdó’ nteelgo na’izlaago ádaayiłsį. 6 Da’idąągee nṉee ízisgo ádaat’eehíí dahnádinbįhyú itah dahnaháztąągo zhą́ bił daanzhǫǫ, ła’íí Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee yánazíni dahnádinbįhyú itah dahnaháztąągo ałdó’ bił daanzhǫǫ, 7 Na’hiṉiih nadaagoz’ąąyú bich’į’ ádaach’iṉiigo, ła’íí, Iłch’ígó’aahíí, Iłch’ígó’aahíí, daabiłṉiigo zhą́ bił daanzhǫǫ, 8 Áídá’ nohwihíí doo hadíń, Iłch’ígó’aahíí, nohwiłṉii da le’: dała’á nohwił ch’ígó’aahíí nlįį, Christ zhą́; ła’íí nohwihíí daanohwigha iłk’isyú daanohłįį. 9 Ni’gosdzáń biká’ nṉee doo ła’, ShiTaa, biłdohṉii da le’: dała’á, yaaká’yú dahsdaahń zhą́, nohwiTaa at’éé. 10 Doo hadíń, ShiNant’a’, nohwiłṉii da le’: dała’á nohwiNant’a’ nlįį, Christ zhą́. 11 Hadíń nohwitahyú ízisgo at’ééhíí, nohwá na’iziid le’. 12 Hadíń itisgo ídéstiiníí ídaagoch’olba’go ádolṉiił; áídá’ hadíń ídaagoch’olba’íí itisgo at’éégo ádolṉiił.

13 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee goz’áni nṉee bits’ą́’ daanáda’dohtį́: nohwíí doo itah daahłeeh dadá’, nṉee itah daaleeh doleeł n’íí t’ąązhį’ ádaanołsį. 14 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Isdzáné itsaa daanlíni bigową bits’ą́’ nádaahohṉiił, ła’íí daazhógo ádaadohṉiigo nzaad gont’i’go da’ohkąąh: áí bighą nohwíí itisgo nohwiniigonłt’éégo nohwá ndaagodot’aał. 15 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Tú biká’ ła’íí ni’ biká’ dahot’éhé nadaanohtaah, dała’á ndi nohwíhiigháhíí bighą; nohwíhiyaayúgo nakidn nohwitisyú łenágołchǫǫdgo ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa bágoz’ąą. 16 Nohwiṉáá ádaagodįh ndi ła’ bádįh nadaahkaihíí, nohwá góyéé doleeł! Dahadíń da’ch’okąąh goz’aaníí biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihdá’, áí doo nt’é da, daadohṉii: ndi hadíń óodo da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’hi biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihíí, áń zhą́ da’áṉííyú át’éé le’, daadohṉii! 17 Nohwíí doo daagonohsąą da, nohwiṉáá ádaagodini: hadíí itisgo at’éé, óodohíí née, née da’ch’okąąh goz’aaníí bits’ą́’dí’ óodo dilzįhgo alzaahíí née? 18 Ła’íí, Dahadíń be’okąąhíí biká’ dahnási’ṉiłi goz’aaníí biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihdá’, áí doo nt’é da, daadohṉii; ndi hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’ṉiiłíí áí yiká’ dahsiné’íí biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihíí, áń zhą́ da’áṉííyú át’éé le’, daadohṉii. 19 Nohwíí doo daagonohsąą da, nohwiṉáá ádaagodini: hadíí itisgo at’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’né’ihíí née, née yiká’ dahsiné’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’né’ihíí dilzįhgo áile’ihíí née? 20 Áík’ehgo dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’né’i yiká’ dahsiné’i biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihíí, áí hik’e biká’ dah sihi’ṉiiłíí dawa ałdó’ biláhyú bitł’a dahnádidilṉiih. 21 Ła’íí dahadíń da’ch’okąąh goz’aaníí biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihíí, áí hik’e ákóṉe’ golííníí ałdó’ biláhyú bitł’a dahnádidilṉiih. 22 Ła’íí dahadíń yaaká’yú biláhyú bitł’a dahnádidilṉiihíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań dahsdaagee goz’aaníí hik’e áígee dah sdaahíí ałdó’ biláhyú bitł’a dahnádidilṉiih. 23 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Tł’oh mint, ánise, hik’e cúmmin daaholzéhi dá goneznanyú iłk’é’ṉilgo, dała’á Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nádaahné’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí itisgo at’ééhíí doo bee ádaanoht’ee da, dábik’ehyú ánách’ot’įįłíí, koł goch’oba’íí, ła’íí ko’odlą’ golííníí: díí bee ádaanoht’ee le’at’éhi, ła’ihíí doo baa daayołṉah dago. 24 Nohwiṉáá ádaagodįh ndi ła’ bádįh nadaahkaihíí, dǫ́’ áłts’ísę́hi bitádaadołkaałdá’ łį́į́ bigháń ha’i’áhi odaahołneeh. 25 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Idee hik’e its’aa biká’yú zhą́ tádaahgisdá’, aadaach’ihi’ṉiiłíí ła’íí doo ádaagoch’idzaa dahíí zhą́ biyi’ yuṉe’ begoz’ąą. 26 Phárisee ńlíni, niṉáá ágodini, idee hik’e its’aahíí biyi’ yuṉe’ ntsé táńgis, áík’ehgo biká’dí’ ałdó’ nłt’éé doleeł. 27 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Nṉee łe’shijeedíí biká’gee alzaahíí łigaigo ánálzaahíí k’ehgo ádaanoht’ee, áídá’ áí biyi’ yuṉe’híí nṉee daztsáni bits’in zhą́ siṉil, nchǫ’íí zhą́ dawa begoz’ąą. 28 Nohwíí ałdó’ nohwiká’dí’go zhą́ nṉee biṉááł nłt’éégo ádaanoht’ee, áídá’ nohwiyi’ yuṉe’ nzhǫǫ ách’idil’iiníí hik’e nchǫ’híí bee hagolk’ił. 29 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanohłíni, daanohshǫǫ ádaadoł’íni, nohwá góyéé doleeł! Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí łe’shijéédíí biká’gee dant’éhéta bee bínádaach’ilṉiihíí ádaagohłe’, ła’íí nṉee dábik’ehyú ádaat’ee n’íí łe’shijeedíí biká’gee alzaahíí dénzhónégo ánádaahdle’híí bighą, 30 Gádaadohṉiigo, Nohwitaa n’íí t’ah daahiṉaadá’ daagondlįįyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí naatseedgee doo itah daandlįį da doleeł ni’. 31 Ádaadohṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ndaistseed n’íí bichągháshé daanohłįįgo dánohwíí ádaa nadaagolṉi’. 32 Nohwitaa n’íí nchǫ’go ádaat’įį n’íí ąąłzhį’ beda’ohłe’. 33 Tł’iish k’ehgo daanohłíni, ch’osh bik’asda’ golííníí k’ehgo hałinołt’įįłíí, ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa nohwá goz’aaníí hagot’éégoshą’ bitis hahkáh?

34 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi, nṉee daagoyáni, hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi nohwich’į’ daadeł’a’: áí ła’ nadaałtseed doleeł, ła’íí tsį’iłna’áhi bídaahołkał doleeł; ła’ihíí íła’ánádaaht’įįgee habída’ołtsaas doleeł, ła’íí daabi’odlą’híí bighą yóíyahgo biṉí’da’dołṉíh doleeł, kįh gozṉildí’ łahyúgo kįh gozṉilzhį’: 35 Áí bighą ni’gosdzáń biká’ nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí nadaaztseedíí dawa bidił nohwik’izhį’ didot’aał, dábik’ehyú át’éhi, Abel holzéhi, zesdįįdí’ Barakías biye’, Zakarías holzéhi, zesdįįzhį’, Zakaríasíí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí hik’e be’okąąhíí biká’ dahnási’ṉiłíí goz’aaníí bigizhgee daazesołhįį n’íí. 36 Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Díí dawa díí daałinolt’įįłíí bik’izhį’ didot’aał. 37 Jerúsalem, Jerúsalem ńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi natsíńłtseedíí, ła’íí nich’į’ daahil’aadíí tséé bee nbida’tsíńłṉe’íí, tazhik’áné bi’aadíí bit’ats’in bitł’ááh yuṉe’ bizhaazhé onáyiṉiłíí k’ehgo nichągháshé doo ałch’ídn łináhishṉiił hasht’į́į́ ndi doo hádaaht’įį da ni’! 38 Nikįhíí yó’agodot’ąą. 39 Gádaanohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’ yee higaałíí ba’ihégosini at’éé, daadohṉiihíí bijįį zhą́ nadaashołtséh.

24

1 Jesus da’ch’okąąh goz’ąądí’ ch’ínyáádá’, bitsiłke’yu baa hikai, gádaabiłṉiigo, Díí da’ch’okąąh goz’ąągee kįh nagozṉilíí níńł’įį. 2 Jesus gádaabiłṉii, Díí dawa daah’įį née? Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, díí tséé iłká’ dahnagozṉilíí doo ła’ iłká’ dahnast’ą́ą́ da doleeł, dawa nanehiłkaad doleeł.

3 Áídí’ Jesus dził Olives holzéhi biká’yú dahsdaago bitsiłke’yu dasahndiyú baa hikaigo gádaabiłṉii, Nohwił nagolṉí’ da’os’ah ágoṉéhi? Nádńdáhíí hik’e nnágodáhi biłgo hant’é bee bígózį doleeł? 4 Jesus gánádaabiłdi’ṉii, Ídaa daagonohdząą, nṉee ła’ ch’a’onohołt’e’ hela’. 5 Nṉee łą́ą́go shizhi’ yee daahikáh doleeł, Shíí Christ nshłįį, daaṉiigo; áí nṉee łą́ą́go ch’a’odaayiłkaad doleeł. 6 Nagonłkaadíí ba’ikodaanohsį, ła’íí nagonłkaadíí baa ch’iṉii daadohts’ag doleeł: áídá’ doo nohwijíí natsídaahiltǫ’ da le’: díí dawa begolṉe’hi at’éé, ndihíí t’ah doo hwahá nnágodáh da. 7 Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí iłch’į’ nanágonłkaad doleeł, ła’íí nṉee dała’á binant’a’ daagolínihíí ałdó’ iłch’į’ nanágonłkaad doleeł: da’adzaayú shiṉá’ góyééhíí benagowaa doo, nadaagontł’ogíí iłtah at’ééhíí benadaagowaa doleeł, ła’íí ni’ nagohi’naa doleeł. 8 Áí koniidaagonłt’ééhíí begodigháh doleeł. 9 Áígee nohwiṉí’daach’idiłṉi’go odaanohwiniyood doleeł ła’íí nadaanohwiłtseed doleeł: ła’íí shizhi’ daanohwich’ozhííhíí bighą nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa bił daanohchǫ’ doleeł. 10 Áígee nṉee łą́ą́go t’ąązhį’ ánáda’ṉe’ doo, łaa nadaagolṉi’ doo, ła’íí iłk’edaadi’ṉiih doo. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ádaadil’íni hahikáh doleeł, áík’ehgo nṉee łą́ą́go ch’a’odaayiłkaad doleeł. 12 Doo bik’ehyú ágot’ee dahíí dázhǫ́ łą́ą́go begoz’ąąhíí bighą nṉee łą́ą́go bił’ijóóníí édįįłgo nádaanihik’as doleeł. 13 Áídá’ dahadíń dángont’i’zhį’ dahildǫ́híí hasdábi’dolteeł. 14 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo baa na’goṉi’íí ni’ dágoz’ąą nt’éégo be’ánágoldoh doleeł, nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa yidiits’į́h doleełhíí bighą; áí bikédí’go nnágodáh doleeł. 15 Áík’ehgo gołchǫǫhgo o’ṉí’ihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Daniel holzéhi, yaa yałti’ n’íí, godiyįhgo goz’ąągee sizįįgo daah’įįdá’, (dahadíń áí yózhííhíí bił ígózį le’,) 16 Hadíí Judéa golzeeyú daagolííníí, dził naz’aaníí yich’į’ okeeh doo: 17 Dahadíń kįh biká’yú dahsdaahíí nt’éhéta náidiiné’go gódah ch’ínádáh hela’: 18 Ła’íí dahadíń k’edolzaahíí yiyi’ na’iziidíí t’ąązhį’ bidyágé yaa nánódáh hela’. 19 Áígee goldohíí daaltsaaníí ła’íí isdzáné mé’ daabiłbe’íí bá góyéé doleeł! 20 Haihíí biyi’ ła’íí godilziníí bijįį ágóṉéh hela’, daadohṉiigo da’ohkąąh. 21 Áígee dantsé godeyaadí’ godezt’i’go díí jįįzhį’ goyéégo nagowaahíí áí ga’at’éhi doo hwahá be’ágoṉe’ da, áí doo be’ágánágo’ṉéh át’éé da. 22 Áígee goldohíí doo dé’igodégo ánálzaa dayúgo, nṉee doo ła’ hasdáwáh át’éé da: áídá’ nṉee bitahasdlaahíí bighą áígee goldohíí dé’igodégo ánádolṉííł. 23 Áígee nṉee ła’, Daadeh’į́į́, Christ kú naghaa, dagohíí, nlahyú naghaa, nohwiłṉiiyúgo, doo daahohdląą da. 24 Christ ádaadil’iiníí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ádaadil’iiníí hahikáh doleeł, áí godiyįhgo be’ígóziníí ch’í’ṉah ádaile’ ła’íí ízisgo áńda’ol’įįh doleeł; yídaanel’ąąyúgo áí bee nṉee bitahasdlaahíí ndi ch’a’odaiłkaad doleeł. 25 Ídaayesółts’ąą, iłk’idá’ dabíntsé baa nohwił nagosisṉi’. 26 Christ da’igolį́į́yú naghaa, daanohwiłch’iṉiiyúgo; ákú dohkáh hela’: nagont’į’ goz’ąą yuṉe’ sidaa, daanohwiłch’iṉiiyúgo; áí doo daahohdląą da. 27 Ya’áí hanadáhdí’ ya’áí onadáhzhį’ hada’didla’íí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nádishdaał. 28 Dahayú its’í siné’yú ch’ishoogi íła’at’éé doleeł.

29 Goyéégo nagoyaahíí bikédí’go ya’áí diłhił doleeł, tł’égona’áíhíí doo bee got’įį da doleeł, ts’iłsǫǫsé yáádí’ nanihidéh doleeł, ła’íí yáázhį’go inawodíí nagohi’naa doo: 30 Áígee shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, yaaká’yú beshígóziníí ch’í’ṉah hileeh; áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí doo bił daagozhǫ́ǫ́ dago daachag doleeł, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, yaak’os biyi’dí’ shinawodíí bee ła’íí dázhǫ́ shits’ą́’idindláádgo náshdaałgo daashidołtseeł. 31 Áídí’ shinadaal’a’á yaaká’dí’ ohish’aa doleeł, bésh dilwoshé ádaaṉiigo bitahelááhíí dį́į́dí’, ni’gosdzáń nel’ąądí’ yáá nel’ąązhį’ íła’ádaile’. 32 Ch’il fig holzéhi bits’ą́’dí’ nohwił ch’ígót’aah; bits’ádaaz’aahíí dit’ódé daaleehdí’ bit’ąą daagoleehyúgo, k’ad shį́į́ nágodleehgo bídaagonołsį. 33 Da’áík’ehgo áí be’ádaagoṉe’íí goldohgo daah’įįdá’, k’ad náshdaałzhį’ ałhánégo godziihgo bídaagonołsį doleeł. 34 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Díí daałinolt’įįłíí doo nohwee ch’ígoṉáh da, díí ádaanohwiłdéṉiidíí dawa begolzaago zhą́. 35 Yáá hik’e ni’gosdzáń biłgo bech’ígoṉáh doleeł, áídá’ shiyati’íí doo bech’ígowáh da doleeł.

36 Hadíí bijįį shįhíí, dagohíí da’kwíí bik’ehenkéézgo shįhíí ágoṉe’íí nṉee doo ła’ yígółsį da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí ndi doo yídaagołsį da, shiTaa zhą́ yígółsį. 37  Noe t’ah golį́į́dá’ ágot’ee n’íí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nánshdáhíí bijįį ałdó’ ágágot’ee doleeł. 38 Tú’idezjoolíí dabíntségo ágot’ee lę́k’ehíí k’ehgo ágot’ee doleeł, da’ch’iyąą ni’, da’ch’idląą ni’, nnádaach’iłse’ ni’, ła’íí łaa daagoch’ihiṉiiłgo nnádaaze’ ni’, Noe tsina’eełíí yiyi’ oyaahíí bijįįzhį’, 39 Tú’idezjoolíí doo yídaagołsį’égo tú idezjoolgo dawa bił ogo’éél; shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nánshdáhgo ałdó’ ágágot’ee doleeł. 40 Áí bijįį nṉee naki k’edolzaayú na’aashyúgo, dała’á nádilteehdá’ ła’íí da’akú sizįį doo. 41 Isdzáné naki da’ik’aayúgo, dała’á nádilteehdá’ ła’íí da’akú sidaa doo.

42 Áí bighą biká nádaadeht’į́įh; da’kwíí bik’ehenkéézgo shíí, nohweBik’ehńhíí, nánshdáhíí doo bídaagonołsį da. 43 Díí bídaagonołsį, nṉee bigową golííníí da’os’ah in’įįhíí hígháhgo yígółsįyúgo, yiká déz’įį doleeł ni’, áík’ehgo bigową doo ch’ínódzį́į́s át’éé da. 44 Nohwíí ałdó’ dahkodá’ iłch’į’daanoht’ee: shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dahagee nánshdáh, doo ndaashołíí dagee. 45 Áídá’ hadíń na’iziidi begondlįįhíí góyáni, binant’a’ bigowąhíí yebik’ehgo nbiłtį́į́ n’íí, dahagee idáń nana’ṉííhgee idáń nayiṉiih. 46 Na’iziidíí binant’a’ ábiłṉiiyú át’į́į́go, binant’a’ nadzááyúgo, áń biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 47 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nant’án nt’é bíyééhíí dawa yebik’ehgo na’iziidíí nbiłtéeh doo. 48 Áídá’ áí na’iziidi nchǫ’ihíí, Shinant’a’ doo hwah nadáh da, ídiłdi’ṉiiyúgo; 49 Isdzáné hik’e nṉee ła’ nada’iziidíí nadainłkaad nkegonyaago bił nágodizyisíí biłgo da’iyąą hik’e da’idląąyúgo; 50 Áí na’iziidi binant’a’ doo yiká déz’įį dagee, doo nyołíí dagee nadáhgo, 51 Nbihiłgeesh, áídí’ hadíí daanzhǫǫ ádaagodil’ínihíí bich’į’zhiṉéégo nilteeh: áígee daach’ichag ła’íí kowoo łídaach’idiłk’ash doo.

25

1 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: ch’ekíí gonenan kǫ’ nałbaałíí dahdaayo’aałgo nṉee niiṉéhíí bich’į’yú deskai. 2 Ashdla’ihíí daagoyą́ą́, áídá’ ashdla’ihíí doo daagoyą́ą́ da. 3 Doo daagoyą́ą́ dahíí kǫ’ nałbaałíí dahdaayo’aał ndi túkǫ’íí ik’e’an doo ła’ dahdaidnziid da. 4 Áídá’ daagoyááníí túkǫ’íí tús biyi’ siziidgo ik’e’an dahdaidn’ąą lę́k’e, kǫ’ nałbaałíí biłgo. 5 Nṉee niiṉéhíí t’ah doo hwahá hígháh dadá’, ch’ekíí bił daanzįįgo da’iłhaazh. 6 Tł’é’is’ahyú ła’ nádidilghaazh gáṉíígo, Daadeh’į́į́, nṉee niiṉéhíí kodí’ higaał; bich’į’ dohkáh. 7 Áík’ehgo ch’ekííhíí nádiikaigo bikǫ’ nałbaałíí iłch’į’daizlaa. 8 Áídá’ doo daagoyą́ą́ dahíí daagoyááníí gádaayiłṉii, Túkǫ’ííła’ nohwaa daanohsiid; nohwikǫ’ nohwits’ą́’ daanestsiz. 9 Daagoyááníí gádaabiłṉii, Dah; ágádaasiidzaayúgo, doo hwoi da hileeh: áídá’ hayú nahiṉiih goz’ąąyú dohkáhgo ła’ nadaahołṉiih. 10 Nada’iłṉiihyú okaidá’ nṉee niiṉéhíí ńyáá; áík’ehgo iłk’idá’ nłt’éégo ádaadeszaago naháztaaníí ni’i’ṉéh yuṉe’ okai: áídí’ da’det’ąą. 11 Bikédí’go ła’ ch’ekíí n’íí nákaigo gádaaṉii, Nohwinant’a’, Nohwinant’a’, nohwá ch’í’íńtįįh. 12 Áídá’ nṉee niiṉéhíí gádaabiłṉii, Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Doo nohwídaagonsį da. 13 Áík’ehgo biká ńdaadeht’į́įh; hadíí bijįį shįhíí, da’kwíí bik’ehenkééz shįhíí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nánshdáhíí doo bídaagonołsį da.

14 Yaaká’yú dahsdaahń bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: nṉee ńzaadyú deyaago bánada’iziidíí yushdé’ nnohkáh yiłṉiigo, bíyééhíí yiṉádaadéz’įįgo yaidin’ą́ą́ lę́k’e. 15 Ła’ bestso talent holzéhi ashdla’i yaidin’ą́ą́, ła’íí naki yaidin’ą́ą́, ła’íí dała’á yaidin’ą́ą́; dawa daantį́į́gee dá yídaanel’ąągee yaidin’ą́ą́go; áídí’ nant’ánhíí dagoshch’į’ dahnyaa. 16 Nṉee talents ashdla’i baadet’aaníí hant’é nayihesṉiihíí baa nanáhazṉiigo ashdla’i bá ígoya. 17 Ła’íí talents naki baadet’aaníí ałdó’ naki bá ígoya. 18 Áídá’ talent dała’á baadet’aaníí łeyi’ ogogeed yuyaa binant’a’ bibestsohíí náyides’įįd. 19 Áídí’ ńzaad godeyaago binant’a’íí nádzáágo yił daayołtag. 20 Áík’ehgo talents ashdla’i baadet’aaníí talents ashdla’i bá’ígoyahíí ałdó’ ákú yinné’ gáṉiigo, Shinant’a’, talents ashdla’i shá ńṉil n’íí talents ashdla’i shá ígoya. 21 Binant’a’ gábiłṉii, Negondlįįgo shána’izíídi, nłt’éégo ándzaa ląą: da’ayą́háhi ndi nłt’éégo shá ánlaahíí bighą łáni benik’ehgo ánishłe’: shíí ninant’a’ baa shił gozhóóníí ni ałdó’ baa nił gozhǫ́ǫ́ le’. 22 Talents naki baadet’aaníí ałdó’ kú ńyáá gáṉíígo, Shinant’a’, talents naki shá ńlaa n’íí talents naki shá ígoya. 23 Binant’a’ gábiłṉii, Negondlįįgo shána’izíídi, nłt’éégo ándzaa ląą: da’ayą́háhi ndi nłt’éégo shá ánlaahíí bighą łáni benik’ehgo ánishłe’: shíí ninant’a’ baa shił gozhóóníí ni ałdó’ baa nił gozhǫ́ǫ́ le’. 24 Áídí’ talent dała’á baadet’aaníí kú ńyáá gáṉíígo, Shinant’a’, nṉee doo bee gónedząą dahi ńlį́į́go nígonsį, doo k’edínlaa dayú ná’igéésh, doo ishínlch’ii dayú łená’ílá: 25 Nésdzidgo, nitalent‐híí łeyi’ yuyaa nádéł’į́ ni’; koh, ṉíyéé naa náníné’. 26 Binant’a’ gábiłṉii, Nchǫ’go shána’izíídi, bił goyé’i ńlį́į́, doo k’e’diláá dayú ná’ishgeesh, doo ishíłch’ii dayú łená’ishłá bígonłsį́: 27 Áí bighą bestso iłkáh ch’ídaihiṉiiłíí shizhaali bánné’ le’at’éhi, áík’ehgo nánsdzaago bínágodáhíí bił shaa nánné’ doleeł ni’. 28 Áík’ehgo talent‐híí bits’ą́’ nádo’né’go nṉee gonenan talents bíyééhíí baa no’né’. 29 Dahadíń dant’éhéta bíyéé gólííníí bitisgo baa nádo’né’, áík’ehgo łą́ą́go bíyéé doleeł: áídá’ dahadíń bíyéé da’ayą́háhi, bíyéé gólį́į́ n’íí ndi bits’ą́’ nádido’né’hi at’éé. 30 Na’iziidi doo bik’ehyú át’éé dahíí chagołheełzhį’ ch’ídaanołt’e’: ákú daach’ichag ła’íí kowoo łídaach’idiłk’ash doo.

31 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shits’ą́’idindláádíí bee dahnádisdzaago yaaká’dí’go nadaal’a’á dilzini bił nánshkáh, biká’dahsdáhá biká’dí’ shits’ą́’idindládi biká’ dahsidáágo nansht’aa doo: 32 Shinadzahgee nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa íła’alṉéhgo iłts’ą́’ hishṉiił, dibełį́į́ nanyoodi bidibełį́į́ hik’e gantł’ízí bits’ą́’yihiṉiiłhíí k’ehgo. 33 Dibełį́į́ shigan dihe’nazhiṉéégo nnihishṉiił, áídá’ gantł’ízí she’eshganzhiṉéégo. 34 Áídí’ shíí, Ízisgo Nansht’aahíí, shigan dihe’nazhiṉéégohíí gádaałdishṉii, Yushdé’, shiTaa gozhóóníí nohwá ádaizlaahíí, ni’gosdzáń nnit’ąądá’ bee nadaanoht’aa doleełgo nohwá iłch’į’golzaahíí bee nadaanoht’aa le’: 35 Shiṉá’ nshłįįgo shá da’desoné’ ni’: dibá’ nshłįįgo tú shaa daasoziid ni’: doo kígonsį dayú hishaałgo nádaashidołtįį ni’: 36 Shidiyágé ádįhgo diyágé shá ádaagosolaa ni’: dinshṉiihgo shaa nanádaanohtaah ni’: ha’ásítį́į́go shaa nahkáh ni’. 37 Áík’ehgo dábik’ehyú ádaat’eehíí gádaashiłṉiih, NohweBik’ehń, dadá’ shiṉá’ ńlį́į́go daaniit’įįgo ná da’de’né’ láń? Ła’íí dibá’ ńlį́į́go tú nadaasiidziid láń? 38 Dadá’ doo kígonłsį́ dayú híṉááłgo nádaanideltįį láń? Ła’íí nidiyágé ádįhgo naa daasii’ṉil láń? 39 Ła’íí dadá’ dinṉíihgo dagohíí ha’ásíńtįįgo daaniit’įįgo naa nkai láń? 40 Shíí, Ízisgo Nansht’aahíí, bich’į’ hasdziihgo gádaałdishṉiih, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Shik’isyú doo ízisgo at’éé dahi ndi ágádaasolaayúgo, shíí ałdó’ ágádaashisolaahi at’éé. 41 Áídí’ she’eshganzhiṉééhíí ałdó’ díí k’ehgo bich’į’ hasdziih, Nohwíí, da’ílíí daahłeehgo nohwá ndaagost’ąąhíí shits’ą́’zhį’ daadohkáh, kǫ’ dahazhį’ diltłi’ yuṉe’, ch’iidn nant’án hik’e binadaal’a’á biłgo bá iłch’į’golzaayú. 42 Shiṉá’ nshłįįgo doo shá da’desoné’ da ni’: dibá’ nshłįįgo tú doo shaa daasoziid da ni’: 43 Doo kígonsį dayú hishaałgo doo nádaashidołtįį da ni’: shidiyágé ádįhgo diyágé doo shá ádaagosolaa da ni’: dinshṉiihgo ła’íí ha’ásítį́į́go doo shaa noyaa da ni’. 44 Áík’ehgo gádaashiłṉiih, NohwiNant’a’, dadá’ shiṉá’ ńlį́į́go, dagohíí dibá’ ńlį́į́go, dagohíí doo kígonłsį́ dayú híṉááłgo, dagohíí nidiyágé ádįhgo, dagohíí dinṉíihgo, dagohíí ha’ásíńtįįgo daaniit’įįgo doo nich’odaasii’ṉi’ da láń? 45 Áík’ehgo gádaałdishṉiih, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Díí doo ízisgo at’éé dahi ndi doo ágádaasolaa dayúgo, shíí ałdó’ doo ágádaashisolaahi at’éé da. 46 Dííhíí dahazhį’ biniigodilṉe’ doleeł, áídá’ dábik’ehyú ádaat’eehíí dahazhį’ daahiṉaa doleeł, yaaká’yú.

26

1 Áík’ehgo Jesus díí ąął yaa nagosṉi’dá’ bitsiłke’yu gádaayiłṉii, 2 Nakiskąą hik’e bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’ godiṉíhgo da’idąą doleełíí bídaagonołsį, áígee shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shik’edaanṉiihíí bilák’e shi’dolteełgo tsį’iłna’áhi bíshi’dilkał. 3 Áídí’ okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí nṉee yánazíni okąąh yebik’ehi da’itiséyú sitíni, Cáiaphas holzéhi, bigowągee íła’adzaago, 4 Hagot’éégo dánant’į’eego Jesus daayiłtsoodgo daayiziłheego yee ndaagoshchįį. 5 Áídá’, Doo da’idąąhíí bijįį daahiiltsood da, daaṉii, ágádaasiidzaayúgo nṉee dánko bádaagochįįhgo godnch’aad doleełi at’ééhíí bighą, daaṉii.

6 Béthanyú Simon, łóód doo ínádįh dahi, léprosy holzéhi, yaa naghaa n’íí bigową yuṉe’ Jesus sidaadá’, 7 Iyąągo sidaago isdzán ła’ ch’il bik’ah łáń ílíni tús alabáster be’alzaahi besi’áni ha’áyí’ą́ą́go Jesus baa nyáá, áí ik’ahíí Jesus bitsits’in yiká’ yaa yiziid. 8 Jesus bitsiłke’yu díí daayiłtsąągo doo bił dábik’eh dago gádaaṉii, Nt’é bighą ik’ahíí da’ílíí yishchįį? 9 Áí ik’ahíí łą́ą́go ílį́į́go nahiṉiihgo, zhaalihíí tédaat’iyéhíí baa hi’né’ le’at’éhi. 10 Ádaaṉiihíí Jesus yígołsįįdgo gábiłṉii, Nt’é bighą isdzánhíí nadaanołtł’og? Nłt’éégo áshíílaa. 11 Tédaat’iyéhíí dabik’ehn nohwitahyú nadaakai; áídá’ shihíí doo dahazhį’ nohwitahyú nashaa da doleeł. 12 Doo hwahá łeeh shi’dilteeh dadá’ ik’ahíí shits’í yiká’ yaa yiziid. 13 Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo dahayú yati’ baa gozhóni baa na’goṉi’gee, díí isdzán adzaahíí baa na’goṉi’ doleeł, bee bíná’godiṉíhgo.

14 Áídí’ Judas Iscáriot, nakits’ádahíí itah nlíni, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi yaa nyáágo, 15 Jesus hayúhíí nohwił ch’ínsh’aahdá’, hant’é shaa daanohné’? daayiłṉii. Zhaali łigaií tádin naa do’né’, daabiłṉii. 16 Áídí’ godezt’i’go hagot’éégo ch’íidish’aał nzįgo yiká hésdaa nkegonyaa.

17 Báń benilzoołíí da’ádįhgo báń alzaahi daadaaníí dantséhíí bijįį Jesus bitsiłke’yu baa hikaigo gádaabiłṉii, Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idaaníí hayú ná iłch’į’daagohiidle’? 18 Jesus gádaabiłṉii, Kįh gozṉilyú dohkáh, áígee nṉee ła’ gádaabiłdohṉiih, Iłch’ígó’aahíí gáṉíí, Iłk’idá’ shaa gonyáá; nigową yuṉe’ bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo shitsiłke’yu bił da’ishąą doleeł. 19 Áík’ehgo Jesus ádaabiłṉii n’íí k’ehgo bitsiłke’yu ádáát’įįd; áígee bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idaaníí iłch’į’daizlaa. 20 Áídí’ o’i’ą́ą́yú nakits’ádahíí da’iyąągo yił dahdinezbįh. 21 Da’iyąągo Jesus gáṉíí, Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, nohwíí ła’ ch’íshinoh’aah doleełi at’éé. 22 Áík’ehgo dázhǫ́ doo bił daagozhǫ́ǫ́ dago dała’á daantį́į́go, SheBik’ehń, ya’ shíí née? daaṉii nkegonyaa. 23 Áík’ehgo gáṉíí, Dahadíń its’aa biyi’zhį’ dała’ bił éédisht’áhi, áń ch’íshí’aah doleeł. 24 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dá shaa k’e’eshchiiníí shee godolṉiił: áídá’ nṉee ch’íshí’aahíí bá góyéé doleeł! Áí nṉeehíí doo bi’deshchįį dayúgo nłt’éé doleeł ni’. 25 Áídí’ Judas, ch’íbí’aah doleełíí, Jesus gáyiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, ya’ shíí née? Jesus gábiłṉii, Da’áígee ánṉiid.

26 Da’iyąągo Jesus báń náidn’ąągo ya’ihénzįgo oskąądá’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yitaizṉiih, Nkóh daohsąą; díí shits’í át’éé, ṉiigo. 27 Áídí’ idee beda’iskaaníí náidnkąą, áí ya’ihénzįgo oskąądá’ iłtah daidezkąą, Daanohwigha daohdląą, yiłṉiigo; 28 Díínko shidił k’ehgo at’éé, shidił bee áníidégo łángont’aahi at’éé, nṉee łą́ą́go bá idijoołíí, binchǫ’híí bighą baa nádaagodet’aahgo. 29 Gádaanohwiłdishṉii, Kodí’ godezt’i’go dahts’aa bitoohíí doo naanáshdlą́ą́ da, dahadíí bijįį shiTaa bilałtł’áhgee goz’ąąyú áníidéhi nohwił naadaadishdlįįłgo zhą́. 30 Áídí’ sį ła’ hadaidez’ąądá’, dził Olives holzéhi si’ąąyú okai. 31 Áígee Jesus gádaabiłṉii, Tł’é’go áshi’dilṉe’híí bighą daanohwigha t’ąązhį’ ádaahṉe’: díí baa k’e’eshchįįhíí k’ehgo, Dibełį́į́ Nanyoodíí biṉí’dishṉíh, áík’ehgo dibełį́į́híí da’adzaayú nkenelt’ee doleeł. 32 Áídá’ dasiitsąądí’ naadisdzaago Gálileeyú nohwádįh disháh doleeł. 33 Peter gábiłṉii, Nṉee dawa nits’ą́’ t’ąązhį’ ánádaasdzaa ndi, shíí doo ágáoshṉe’ at’éé da. 34 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Da’aṉiigo gániłdishṉii, Tł’é’go tazhik’áné doo hwahá áṉiih dadá’ taadn, Áń doo bígonsį da, shiłdinṉíił. 35 Áídá’ Peter gábiłṉii, Dała’ nił dastsaah ndi, Áń doo bígonsį da, doo niłdoshṉiih at’éé da. Ła’ihíí bitsiłke’yu dawa da’áík’ehgo ádaanṉiid.

36 Áídí’ Gethsémane golzéhi goz’ąąyú Jesus bitsiłke’yu yił hikaidá’ Jesus gádaabiłṉii, Dádząą nahísóotąą, nláhyú déyáá, oshkąąhyú. 37 Peter ła’íí Zébedee biye’ke naki Jesus yił okai, áídí’ dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ dago bijíí nṉiih nkegonyaa. 38 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Shiyi’siziiníí dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ da, dák’azhą́ dastsaahíí ga’at’éé: dádząą nahísóotąągo sha’ishhah daadeh’į́į́. 39 Áídí’ da’aṉahyú óyááyú ni’zhį’ hayaa adzaago okąąh gáṉíígo, Bígonedząąyúgo, shiTaa, díí hishdląą doleełíí shits’ą́’zhį’ ánle’: áídá’ shíí doo beshik’eh da, ni zhą́ benik’eh. 40 Áídí’ bitsiłke’yu yaa nadzaago da’iłhoshgo yiká nnyáá, áík’ehgo Peter gáyiłṉii, Dała’á łedihikeezzhį’ ndi shą’ doo sha’ashhah daadeh’į́į́ le’at’éé da? 41 Daadeh’į́į́go da’ohkąąh, nanohwída’dintaah bídaanołdzil doleełhíí bighą: nohwiyi’siziiníí da’aṉii hát’į́į́ ndi nohwits’íhíí doo nłdzil da. 42 Nakidn onaanádzaagee na’okąąh gáṉíígo, ShiTaa ńlíni, díí hishdląą doleełíí doo hagot’éégo shits’ą́’zhį’ alṉe’ dayúgo hishdląą, ni nik’ehgo ágoṉe’. 43 Bitsiłke’yu da’iłhoshgo yaa naanádzaa: dázhǫ́ bił daanzįgo. 44 Áídí’ yits’ą́’ onaanádzaa, okąąhyú taadngee da’ágánádi’ṉiigo. 45 Áídí’ bitsiłke’yu yaa naanádzaago gádaayiłṉii, Akú da’ołhoshgo hanádaahsoł: shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bilák’e shi’dilteehgo ch’íshi’dot’aałíí iłk’idá’ biká’ ngonyáá. 46 Nádohkáh, hiikaah le’: ch’íshí’aahíí kodí’ higaał.

47 Jesus t’ah yałti’dá’ Judas, nakits’ádahíí bił itah nlíni, nṉee łą́ą́go bésh be’idiltłishé ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaayiṉííłgo, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí nṉee yánazíni daabides’a’íí yił náłsą́ą́. 48 Ch’íbí’aah doleełíí iłk’idá’ bebígózį doleełíí yengon’ą́ą́ lę́k’e, gáṉíígo, Hadíń hists’ǫsíí áí áń doleeł; áń daahołtsood. 49 Dagoshch’į’ Jesus yaa nyáágo, Gozhǫ́ǫ́, Iłch’ígó’aahíí, yiłṉiigo yizts’ǫs lę́k’e. 50 Jesus gábiłṉii, Shik’isn, hant’é bighą ńyaa? Áídí’ Jesus yił ndaazdeelgo daayiłtsood. 51 Nṉee dała’á Jesus yił hikaahíí bibízh be’idiltłishé hayidzį́į́zgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni binal’a’áhi yontłízhgo bijaa naidnłgizh lę́k’e. 52 Jesus gábiłṉii, Nibízhíí iłch’į’nántįįh: dahadíń bésh yee iziłheehíí dabíí ałdó’ bésh bee nabizi’dodeełi at’éé. 53 Ya’ doo bígonłsį́ da née, shiTaa bich’į’ oshkąąhyúgo binadaal’a’á yaaká’dí’hi nakits’ádahyú siṉili dagoshch’į’ shich’į’ yidił’aah go’į́į́? 54 Áídá’ ágádzaayúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí hagot’éégo begolṉe’? Da’ágágoṉéhgo goz’ąą go’į́į́. 55 Da’áí bik’ehenkéézgee Jesus nṉee baa nánłsą́ą́híí gádaayiłṉii, Ya’ bésh be’idiltłishé ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaanohṉiiłgo daashołtsoodgo nánołsąą née, in’įįhíí daach’iłtsoodhíí k’ehgo? Dawa jįį ła’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nohwił ch’ídaagonsh’aahgo dahsídáá át’éé ni’, ndi doo hak’i daashołtsood da ni’. 56 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí yee K’e’eshchiiníí begolṉe’híí bighą díí dawa ánágot’įįł. Áídí’ bitsiłke’yu dawa bits’ą́’zhį’ ádaaszaago bits’ą́’ iłhadeskai.

57 Nṉee Jesus daabiłtsoodíí okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni, Cáiaphas holzéhi, yaa yił hikai, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Jews yánazíni biłgo íła’at’éégee. 58 Peter da’aṉahgo biké’dí’ higaał, áídí’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bikįh biṉaa łé’ditł’įįh yuṉe’ ha’ayáágo nada’iziidi bitahyú nezdaa, hago ágoṉe’íí dá’ąąłzhį’ yineł’į́į́ hát’į́į́go. 59 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, Jews yánazíni, yánádaaltihi biłgo Jesus zidee hádaat’įįgo daazhógo yaa dahgosi’aahíí yiká daadéz’įį; 60 Ndi doo ła’ da: łą́ą́go neheskai ndi dá doo at’éé dayú baa dahdaago’aahíí doo ła’ da. Nt’éégo nṉee naki n’áázh, daazhógo baa dahdaago’aahi, 61 Gádaaṉiigo, Díí nṉee, Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’aaníí tagoshṉiłgo, áídí’ taagi jįį hileehgo ánágoshdle’go bínesh’ąą, ṉíí ni’. 62 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni hizį’go Jesus gáyiłṉii, Ya’ nihíí doo nt’é nṉiigo hadziih da née? Díí naa dahdaago’aahgo naa yádaałti’íí hago at’éé. 63 Áídá’ Jesus doo nt’é ṉii da. Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi biláhyú gániłdishṉii, Nohwił nagolṉí’, ya’ ni Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́ née? 64 Jesus gábiłṉii, Da’áígee áńṉiid: gádaanohwiłdishṉii, Díí bikédí’go shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, da’tiséyú binawod golíni bigan dihe’nazhiṉéé dahsídáágo, yaaká’dí’ yaak’os shił hoṉáhgo daashidołtsééł. 65 Áík’ehgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bidiyágé ídá nayihesdzį́į́zdá’ gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yałti’; nt’é bighą nṉee ła’i baa yanánálti’ doleeł? Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yałti’íí daadisots’ąą. 66 Hagot’éégo baa natsídaahkees? Zideego bángonot’aah daaṉii. 67 Áídí’ biniizhį’ odaach’idihizheeh, ła’íí ńdaach’inłts’į; ła’ihíí bítł’adaach’ika’, 68 Gádaaṉiigo, Christ ńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yáńłti’yúgo, hadíń náninłts’į shįhíí nohwił nagolṉí’.

69 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bikįh biṉaa łé’ditł’įh yuṉe’ Peter sidaa: áígee isdzán na’iziidi baa nyáágo, Ni la’ ałdó’ Jesus Gálileedí’ nagháhi bił na’aash ni’, biłṉii. 70 Áídá’ dawa biṉááł, Dah, hant’é nṉiigo ánṉiihíí doo bígonsį da, nṉiid. 71 Kįh bahgee ch’ínágohen’ą́ą́yú ch’ínyáágo isdzán na’iziidi ła’i náábiiłtsąągo, áígee naháztaaníí gáyiłṉii, Díí nṉeehíí ałdó’ Jesus, Názarethdí’ gólíni, yił na’aash ni’. 72 Bitł’a dahdidilṉiihdá’ gánádo’ṉiid, Áí nṉeehíí doo bígonsį da. 73 Dét’įhék’e ałhánídí’ nazíni Peter yaa hikaigo gádaayiłṉii, Da’aṉii ni áí itah ńlį́į́, niyati’íí bee nígózį. 74 Áídá’ Peter bitł’a dahdidilṉiihgo hashkeego nchǫ’go yałti’ nkegonyaa, Ai nṉeehíí doo bígonsį da, ṉíí ńt’éégo, áígee tazhik’áné ánṉiid. 75 Peter Jesus gábiłnṉiid n’íí yénálṉii, Tazhik’áné doo hwahá áṉiih dadá’ taadn, Áń doo bígonsinihi at’éé da, shiłdinṉíił. Áídí’ ch’ínyáágo dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ dago hichag.

27

1 Hayiłką́ą́yú okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi hik’e Jews yánazíni biłgo dawa hagot’éégo Jesus zidee doleełíí yaa nadaagoshchįį: 2 Áík’ehgo łídaistł’ǫǫgo dahdainłt’e’, nant’án, Póntius Pílate holzéhi, yaa daidez’ąą.

3 Judas, ch’íbin’áni, Jesus zideego bángot’ąągo yígołsįįdá’, dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ dago zhaali tádinhíí okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, Jews yánazíni biłgo t’ąązhį’ yaa náyiné’, 4 Gáṉíígo, Nṉee dábik’ehyú át’éhi ch’íní’ą́ą́híí bighą doo bik’ehyú ásdzaa da. Áík’ehgo gádaabiłṉii, Néé doo nanohwinłtł’og da. Dani nanínłtł’og le’. 5 Da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ zhaalihíí nayiłkaadá’ ch’ínyáágo da’ídodleeh. 6 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí zhaali nádaidnné’go gádaaṉii, Zhaali biyi’ ohilkaadíí biyi’ yuyaa doo o’né’go goz’ąą da, dił bighą nahasṉilhíí bighą. 7 Áík’ehgo yaa yádaałti’dá’ zhaalihíí bee nṉee goshtł’ish tús áiléhi bini’ nahazṉii, áígee aṉahdí’ nadaakaihíí łehi’ṉííł doleełgo. 8 Áí bighą áídí’ godezt’i’go díí jįįzhį’ áí ni’híí, Ni’ dił bee nahazṉiihíí, holzee. 9 Áík’ehgo Jéremy, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, gáṉíí n’íí begolzaa, Zhaali tádinhíí, Israel hat’i’íí ła’i, Áí nṉee ilį́į́, daaṉiigo, nádaidnné’go, 10 Goshtł’ish tús áiléhi bini’íí yaa nadaihesṉii, sheBik’ehń áshiłnṉiid n’íí k’ehgo. 11 Jesus nant’án yidáhzhį’ sizįįgo nayídiłkid gáyiłṉiigo, Jews ízisgo biNant’a’i ńlį́į́ née? Da’áígee ánṉii, biłṉii, Jesus. 12 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, Jews yánazíni biłgo baa dahgoz’ąą ndi doo nt’é ṉii da lę́k’e. 13 Áík’ehgo Pílate gábiłṉii, Łą́ą́go naa yádaałti’íí ya’ doo dints’ag da née? 14 Áídá’ t’ah Jesus doo nt’é biłṉii da, yati’ dała’á ndi; áí bighą nant’án dázhǫ́ bił díyagot’ee. 15 Bitis hagowáh n’íí bíná’godiṉíhgo da’idąągee ha’áshijeedíí dała’á, hadíí nṉee hádaat’iiníí, nant’án bá ch’ínádaayíłtéeh lę́k’e. 16 Áígee nṉee doo bik’ehyú át’éé dago bígózini, Barábbas holzéhi, ha’ásitįį lę́k’e. 17 Áík’ehgo nṉee íła’adzaago Pílate gádaabiłṉii, Hadíí nohwich’į’ ch’ínánshteeh hádaaht’įį? Barábbas née, dagohíí Jesus, Christ holzeehíí née? 18 Pílate yígółsį nṉee dawa Jesus bił daanzhǫǫhíí bighą okąąh yedaabik’ehi Jesus yik’edaanṉiihgo baa daabidez’ąą.

19 Pílate yánáltihgo dahnezdaadá’ bi’aahíí, ła’ yich’į’ yił’aa gábiłṉiigo, Áí nṉee dábik’ehyú át’ééhíí doo baa nanṉaa da, díí jįįgo baa naiseełgo shiniigonłt’éé. 20 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, Jews yánazíni biłgo nṉee íła’adzaahíí biini’ yá ádaagozlaa, gádaayiłṉiigo, Barábbas nohwá ch’ínáńłteehdá’ Jesus‐híí zodéé, daadohṉii. 21 Nant’ánhíí gádaabiłṉii, Díí nṉee nakihíí hadíí nohwich’į’ ch’ínánshteeh? Barábbas zhą́ hádaahiit’įį, daaṉii. 22 Pílate gánádaabiłdo’ṉiid, Jesus, Christ holzéhi, hago ląą nohwá áshłe’ áídá’? Dawa gádaabiłṉii, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé. 23 Nant’ánhíí gádaabiłṉii, Nt’é bighą, hant’é bee nchǫ’go adzaago? Nṉee da’tiségo nnádaadidilghaazhgo, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, daabiłṉii.

24 Pílate doo hagot’éégo nṉee yidag hagháh át’éé dago, ła’íí godnch’áad nkegonyaago yígołsįįdá’, nṉee íła’adzaahíí biṉááł tú náidnkąągo bigan tayizgis, gáṉíígo, Díí nṉee dábik’ehyú át’ééhíí bidiłíí shíí doo nashinłtł’og da: dánohwíí nadaanohwinłtł’og le’. 25 Nṉee dawa gádaabiłṉii, Bidiłíí nohwiká’zhį’ at’éé doleeł, ła’íí nohwichągháshéhíí ałdó’ biká’zhį’ at’éé doleeł.

26 Áík’ehgo Pílate Barábbas nṉee yich’į’ ch’ínáinłtį́į́, áídá’ Jesus‐híí habí’ oltsaazdá’ tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zidéégo nṉeehíí yaa daidez’ąą. 27 Nant’án bisiláádahíí yáná’itih goz’ąą yuṉe’ Jesus odaizt’e’ lę́k’e, áígee silááda dawa baa íła’ádaizlaa. 28 Áídí’ bidiyágé yaa daidnłtsoozdá’ diyágé łichí’i yá ádaagozlaa.

29 Hosh diwozhi nánihezwodgo nant’án bich’ah k’ehgo alzaahi bik’e daidez’ąą, bigan dihe’nazhiṉéégo tsį yaa daiztąą: ła’íí bich’į’ nádaahilzhishgo baa daadloh, Gozhǫ́ǫ́, Jews ízisgo biNant’a’ ńlíni! daaṉiigo. 30 Áídí’ bik’ídaadihizheeh, ła’íí tsįhíí naanádaidntąągo bitsits’inyú nádainłtłish. 31 Ąął baa daadlohdá’, diyágé yaa daidnłtsoozdá’ dabíí bidiyágé yá ánádaagosdlaa, áídí’ tsį’iłna’áhi yiká’ daiziłheeyú bił nádeząą lę́k’e. 32 Ch’ínáńłsą́ą́yú nṉee Símon holzéhi, Cyréne golzeedí’ gólíni, silááda daabiłtsąągo, Tsį’iłna’áhi bá dahngheeh, daabiłṉii. 33 Áík’ehgo Gólgotha golzeegee náńłsą́ą́, áí golzeego itsits’in si’áni golzeego ágolzee.

34 Áígee vinegar, nch’í’i bił nadesdziidgo, Jesus yaa daizkąą: yizlįh ndi doo yodląą da. 35 Áígee tsį’iłna’áhi yídaabiskałdá’ bidiyágé iłta’isṉiigo yighą da’diłjoł lę́k’e: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi gáṉíí n’íí begolṉe’go ánágot’įįł, Shidiyágé iłta’isṉii, ła’íí iká’ shi’ííhíí yighą da’diłjoł. 36 Áídí’ áígee naháztąągo daabineł’į́į́ lę́k’e. 37 Nt’é baa dahgost’aaníí ádaagozlaago bitsit’á’gee díínko dahdaiztąą, DÍÍ JESUS JEWS ÍZISGO BINANT’A’ NLÍNI, golzeego k’e’eshchįį. 38 Áígee nṉee da’in’įįhíí naki ałdó’ Jesus ba’ashhahdí’ tsį’iłna’áhi bídaahaskał, ła’ dihe’nazhiṉéégo, ła’íí be’eshganzhiṉéégo.

39 Bahyú ch’íhikáhíí bitsits’in daidiłtasgo yati’ yee daabokáał, 40 Gádaaṉiigo, Biyi’ da’ch’okąąhíí tanágoshṉiłgo taagi jįį hileehgo ánágoshdle’, nṉii ni’, haląą, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́yúgo dáni hasdá’ánlteehgo tsį’iłna’áhi biká’dí’ gódah ch’ínṉáh. 41 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí Jews yánazíni ałdó’ baa daadloh lę́k’e, gádaaṉiigo, 42 Nṉee hasdáyiṉiiłdá’ bíhíí doo hasdá’ádilteeh da. Israel hat’i’íí ízisgo biNant’a’ nlįįyúgo, tsį’iłna’áhi yiká’dí’ naadowáh, áík’ehgo daahohiidląąh. 43 Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ołíí; áń hát’į́į́yúgo hasdábółteeh: Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłįį, ṉiidá’, daaṉii. 44 Da’n’įįhíí áígee tsį’iłna’áhi yídaayiskałíí ałdó’ da’áík’ehgo bee baa daadlohgo daabóch’iid lę́k’e. 45 Isk’áhńyáádí’ taagi nehenkéézzhį’ ni’ biká’ dahot’éhé godiłhił gozlįį lę́k’e. 46 Taagi nehenkéézgo shį Jesus nádidilghaazhgo gáṉíí, Éli, Éli, láma sabákthani? áí, Bik’ehgohinshṉaahíí, Bik’ehgohinshṉaahíí, nt’é ląą bighą shits’ą́’zhį’ ándzaa? golzeego ágolzee. 47 Ła’ áígee nadaaziiníí daabidits’ago, Díí nṉeehíí Elías yich’į’ aṉii, daaṉii. 48 Dagoshch’į’ nṉee ła’ nádilwodgo túdaabits’ǫsíí vinegar yiyi’ naiz’ąą, áídí’ tsį yaa dahyiz’ąągo Jesus bizé’zhį’ dahyída’nłtsiih. 49 Ła’ihíí gádaaṉii, Ntséńt’ah, bídaagonolzįįh, Elías baa higháhgo hasdábiłteeh shį.

50 Jesus nanádidilghaazhgo dabíí biyi’siziiníí be’ogoyáágo áyíílaa lę́k’e. 51 Áígee kįh biyi’ da’ch’okąąhíí biyi’ yuṉe’ daadintsoozíí bighą́’dí’ hayaago iłch’idláád lę́k’e; ni’ godihes’naadá’ tséé daahesdla’; 52 Nṉee łeyi’ nazjeedíí bá iłts’ą́’ ádaagosdzaago ínashood daanlįį n’íí łą́ą́go naadiikai. 53 Áí Jesus naadiidzaahíí bikédí’go łeyi’dí’ hakaidá’ kįh dilzini gozṉilyú okaigo, nṉee łą́ą́go daabiłtsąą. 54 Silááda gonenadín binant’a’íí, ła’íí yił nakaihi Jesus daineł’íni, ni’ nagohi’naago ła’íí áígee ágodzaahíí daayiłtsąądá’ dázhǫ́ ńdaałdzid, áík’ehgo gádaaṉii, Díí da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlíni ląą. 55 Isdzáné łą́ą́go Gálileedí’ Jesus biké’ anákahi, bich’odaaṉiihi, aṉahdí’ nazįį daabineł’į́į́go: 56 Mary Mágdalene, ła’íí Mary, James hik’e Joses bą́ą́, ła’íí Zébedee bichągháshéhíí bą́ą́hi ałdó’ itah nazįį. 57 K’ad o’i’aahyú, nṉee háłdzili, Arimathéa golzeeyú gólíni, Joseph holzéhi nyáá, áń Jesus yodláni: 58 Áń Pílate yich’į’ oyáágo Jesus bits’íhíí yíyókeed. Áík’ehgo Pílate áṉíígo Jesus bits’íhíí baa daach’idez’ąą. 59 Joseph Jesus bits’íhíí baa det’ąądá’ nak’ą’łigaihi nłt’éhi yik’íyidesdizgo, 60 Dabíí bitsébii’i’áń áníidéhi goz’ąą yuṉe’ nyinłtį́į́, áí tséé biyi’ yuṉe’ hayik’éhgo áyíílaahi: áídí’ tséé nchaahi yidaidenłhizdá’ onádzaa. 61 Mary Mágdalene, ła’ Maryhíí biłgo, tsébii’i’áńhíí bidáhzhį’ sikee lę́k’e.

62 Iłch’į’golṉe’íí bijįį hiskąągo okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, Phárisees daanlíni biłgo, dała’ Pílate yaa hikai, 63 Gádaabiłṉiigo, Nohwinant’a’, bínádaahiilṉiih, áí k’izé’idiłteehíí t’ah hiṉaadá’, Taagi hileehgo bijįį naadishdáh, ṉii ni’. 64 Áí bighą nik’ehgo tsébii’i’áńhíí ch’í’itingee dázhǫ́ ntł’izgo áolṉe’, taagi hileehíí bijįįzhį’, doo ágát’éé dayúgo dánko bitsiłke’yu tł’é’go hikáhgo bits’í daayín’įįh, áídí’, Jesus daztsąądí’ naadiidzaa, nṉee daayiłṉiih: áík’ehgo iké’yú doo bik’ehyú ádaaṉii dahíí ntségo ádaaṉii n’íí bitisgo ádaaṉii doleeł ákoh. 65 Pílate gádaabiłṉii, Silááda tsébii’i’áń yiṉádaadéz’íni nohwaa siṉil: ti’i, nzhǫǫgo ntł’izgo ádaahłe’. 66 Áídí’ okaigo, tsébii’i’áńhíí nzhǫǫgo ntł’izgo ádaizlaa, ła’íí áígee silááda yiṉádaadéz’įįgo ádaizlaa.

28

1 Jews daagodnlsiníí bijįį hiskąągo hayołkaałyú ínashood daagodnłsiníí bijįį, Mary Mágdalene, ła’ Maryhíí biłgo tsébii’i’áńyú daadéz’įįyú ó’áázh. 2 Nt’éégo adįįd ni’godes’naa: Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’ nkenyáágo, tséé daadin’ááníí yó’oyiłhizdá’ yiká’ dahnezdaa lę́k’e. 3 Biniizhį’ hada’didla’híí k’a’at’éé, bidiyágé zas k’ehgo dázhǫ́ łigai: 4 Iṉádaadéz’íni tsídaadesyizyú daaditłid daasilįį, nṉee nanezna’híí k’ehgo ádaasdzaa. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á isdzáné gáyiłṉii, Doo nédaałdzid da: Jesus tsį’iłna’áhi bíheskał n’íí biká hadaanohtaago bígonsį. 6 Áń doo hak’i da: naadiidzaa ni’, áṉíí n’íí k’ehgo, Yushdé’, nohweBik’ehń bits’í siné’ n’gee daadeh’į́į́. 7 Ti’i, dáháłe bitsiłke’yu Jesus daztsąądí’ naadiidzaahíí baa nagołṉi’yú doh’aash; nohwádįh Gálilee golzeeyú óyáá; ákú daahołtséh: da’aṉiigo ádishṉii. 8 Tsébii’i’áńdí’ hwéheego dahts’isteel, nédaaldzid ndi bił daagozhǫ́ǫ́ lę́k’e; bitsiłke’yu yił nagolṉi’yú ots’iłteel.

9 Nt’éégo bitsiłke’yu yił nadaagolṉi’yú hi’ashgo, Jesus bideyaa, Gozhǫ́ǫ́, biłṉiigo. Ákú Jesus yiyahzhį’ hayaa adzaago yikee daayotą’dá’ daayokąąh lę́k’e. 10 Jesus gábiłṉii, Doo nełdzid da: shik’isyú, Gálileeyú dohkáh, biłdohṉii, ákú daashiłtséh ndi at’éé.

11 Isdzáné ákú hi’ashdá’ iṉádaadéz’ínihíí ła’ kįh gozṉilyú hikaigo, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi hago ágodzaahíí dawa yił nadaagosṉi’. 12 Okąąh yedaabik’ehi, Jews yánazíni biłgo íła’adzaago baa nagoshchįįdí’ silááda bestso łą́ą́go bitasṉii, 13 Gádaayiłṉiigo, Nṉee gádaabiłdohṉiih, Bitsiłke’yu tł’é’yú nádaabinest’įįd, da’ilwoshdá’. 14 Nant’án ya’ikonzįyúgo, nohwá bich’į’ yádaahiilti’go doo hago ádaanohwile’ at’éé da. 15 Silááda bestso nádaidnné’go, da’ádaabiłdi’ṉiiyú ádaasdzaa: díí jįį ndi silááda ádaaṉii n’íí Jews bitahyú t’ah benagowaa.

16 Bitsiłke’yu ła’ts’ádahíí dziłyú okai, Jesus bándaagoz’ąą n’yú, Gálileeyú. 17 Akú Jesus daayiłtsąądá’ daayokąąh: ndi ła’ihíí bił nadaagoki. 18 Jesus baa nyáágo gádaabiłṉii, Yaaká’yú, ni’gosdzáń biká’gee ałdó’, dawa beshik’ehgo shaa godet’ąą.

19 Áík’ehgo ti’i, dahdohkáh, ił’aniyú hadaazt’i’íí dawa bił ch’ídaagonoh’aah, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, hik’e biYe’, ła’íí Holy Spirit bizhi’íí biláhzhį’ baptize ádaagoł’įįgo: 20 Ádaanohwiłdéṉiidíí dawa bikísk’eh ádaat’eego bił ch’ídaagonoh’aah: áík’ehgo dahazhį’ nohwił nshłįį, nnágodzaayú ndi. Doleełgo at’éé.

MARK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

THE GOSPEL ACCORDING TO

MARK

1

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’, Jesus Christ, baa na’goṉi’íí baa gozhóni díínko begodezt’i’; 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí binaltsoos biyi’dí’ díí baa k’e’eshchįį, Shíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań, shinal’a’á nádįhyú iłch’į’gole’ doleełíí deł’a’. 3 Da’igolį́į́yú hadíńshį dilwosh, NohweBik’ehń bádįhyú iłch’į’daagohłe’, intín iłk’ídezdǫhgo bá ádaahłe’, ṉiigo. 4 Áík’ehgo John da’igolį́į́yú baptize ádaagole’, nṉee yich’į’ yádaałti’go gádaayiłṉii, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’go baptize ádaanohwi’dolṉe’, áík’ehgo nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nágodit’aah doleeł. 5 Judéa dahot’éhé ni’ goz’ąądí’ ła’íí Jerúsalem golzeedí’ baa náńzą́ą́, áí dawa bi’ádaat’e’ nchǫ’íí yaa nanádaagosṉi’dá’ túńlííníí Jórdan holzéhi biyi’ John baptize ádaabizlaa. 6 John bidiyágé bigháń ha’i’áhíí bighaa alzaa, ikał hilchii biziz alzaa; nágonech’iidi hik’e dziłyú gosnihíí biłgo bihidáń lę́k’e; 7 Nṉee yich’į’ yádaałti’go gaṉíí, Shiké’dí’ ła’ shitisgo at’éhi higháh, ts’íyaa ashṉéhgo biketł’óól k’e’ish’adzhį’ ndi doo bik’eh sitį́į́ da. 8 Shíhíí tú bee baptize ádaanohwishłaa: áídá’ áń Holy Spirit yee baptize ádaanohwił’įį doleeł. 9 Áí benagowaadá’ Jesus ni’ Gálileegee Názareth holzeedí’ ch’ínyáádá’, túńlííníí, Jórdan holzéhi, biyi’ John baptize ábíílaa. 10 Tú biyi’dí’ hanádzaadá’ dagoshch’į’ yáá iłts’ą́’ ádzaago, Holy Spirit hawú k’ehgo bich’į’ nke’eṉíihgo yiłtsąą: 11 Nt’éégo yaaká’dí’go yati’ gáṉíígo yidezts’ąą, ShiYe’ shił nzhóni ńlį́į́, naa shił gozhǫ́ǫ́. 12 Dagoshch’į’ Holy Spirit nabiłaago da’igolį́į́yú obinyood. 13 Satan nabíntaahgo ákú da’igolį́į́yú dizdin behiskąą; tsétahgo daagolíni biłgo; áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’ daagolííníí baa hikaigo bich’odaazṉi’ lę́k’e. 14 John ha’áneztįįhíí bikédí’go Jesus Gálileeyú ńyáá, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa na’goṉi’íí baa gozhóni yaa yałti’go, 15 Gáṉíí, Áígee baa gonyáá, Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aahíí biká’ nagowaa; nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’, yati’ baa gozhóni daahohdląą le’. 16 Jesus túsikaaníí Gálilee holzéhi bahyú higaałdá’, Simon bik’isn Andrew biłgo łóg behaidléhé nanestł’óli téh nádaayi’aa’go yiłtsąą: áí łóg hadaayileehíí daanlįį. 17 Jesus gádaabiłṉii, Shiké’yú doh’aash, łóg hayihileehíí k’ehgo nṉee shá nádaahohłáhgo ánohwishłe’. 18 Áík’ehgo dagoshch’į’ łóg behaidlehé nanestł’ólihíí da’áígee ndaistsoozdá’ Jesus yiká’ dahn’aazh lę́k’e. 19 Áídí’ dahnádiidzaago James, Zébedee biye’, hik’e bik’isn John biłgo yiłtsąą, áí tsina’eełíí yiyi’ naháztąą, nanestł’ólihíí nádaiłkadgo. 20 Dagoshch’į’, Yushdé’, biłṉii: áík’ehgo bitaa, Zébedee, hik’e bánada’iziidíí biłgo da’akú tsina’eełíí yiyi’ naháztąądá’ yits’ą́’ dahn’aazh, Jesus biké’. 21 Áídí’ Capérnaum golzeeyú okai; dagoshch’į’ Jews daagodnłsiníí bijįį ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’ayáágo iłch’ígó’aah lę́k’e. 22 Áígee iłch’ígót’aahíí yaa bił díyadaagot’ee: yebik’ehíí k’ehgo yił ch’ígó’aahíí bighą, doo begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ádaat’eehíí k’ehgo da. 23 Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ nṉee ła’ spirit nchǫ’i biyi’ golínihi sidaa lę́k’e; áń nádidilghaazhgo, 24 Gáṉíí, Doo nohwaa nanṉaa da; hago lą́ą́ át’éégo nohwich’į’ goń’aahgo ánt’įį, Jesus, Názarethdí’ nanṉáhi? Ya’ da’ílíí nohwiłchííyú ńyaa née? Shíí nígonsį, hadíń ánt’įįhíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go Dilzįhgo Ńlíni. 25 Jesus nłdzilgo hadziigo gáyiłṉii, Handziih hela’, an biyi’dí’ hanṉáh. 26 Áík’ehgo spirit nchǫ’ihíí nṉee nádinigisdá’ ádįįd nádidilghaazhgo biyi’dí’ halwod. 27 Nṉee dawa bił díyadaagot’eego nałídaadilkid gádaaṉiigo, Díí nt’é lą́hi? Áníi zhą́ iłch’ígó’aahi ląą. Yebik’ehgo spirits daanchǫ’íí yich’į’ hadziigo ndi daabidits’ag. 28 Dagoshch’į’ Gálilee golzeehíí dahot’éhé nłt’éégo baa ch’iṉii didezdlaad lę́k’e. 29 Jesus, James hik’e John biłgo ha’ánázéhdí’ ch’ínákaigo Simon hik’e Andrew bigową yuṉe’ ha’ákai. 30 Ákóṉe’ Simon bi’aahíí bą́ą́ nezgaigo sitįį; áík’ehgo dagoshch’į’ Jesus yił nadaagosṉi’. 31 Baa nyáádá’ bigan yiłtsoodgo hadag áyíílaa; dagoshch’į’ nezgai n’íí bits’ą́’ gonyáá, áídí’ nádiidzaago yá da’dezné’. 32 O’i’ą́ą́zhį’ godeyaago kah iłtah at’éhi yaa nakaihíí dawa, ła’íí ch’iidn isnáh ádaabiłsiníí Jesus bich’į’yú bił nch’eheskai. 33 Áí kįh gozṉilgee daagolííníí dawa dadáńgee baa íła’adzaa. 34 Áígee kah iłtah at’éhi yaa nakaihíí łą́ą́go nádaayilzii, ła’íí ch’iidn łą́ą́go haineheyood; ch’iidnhíí bídaagołsįhíí bighą Jesus, Hadaahdziih hela’, daabiłṉii lę́k’e. 35 T’ahbįyú doo hwahá got’įįh dadá’ Jesus nádiidzaago ch’ínyáá, doo hadíń naghaa dayú óyáá, ákú oskąąd. 36 Simon hik’e yił nakaihíí biłgo biké’yú okai. 37 Baa hikaigo gádaabiłṉii, Nṉee dawa hadaanintaah. 38 Áík’ehgo Jesus gáṉíí, Noo’, łahyúgo kįh nagozṉilyú náádokáh, ákú nṉee bich’į’ yánádaahoshti’; díí bighą niyáhi. 39 Áídí’ Gálilee dahot’éhé biyi’yú Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee yich’į’ yałti’go naghaa, ła’íí ch’iidn haineheyood lę́k’e. 40 Nṉee łóód doo ínádįh dahi, leprosy holzéhi, yaa nagháhi Jesus yich’į’ hilzhiizhgo náyokąąh, gáṉíígo, Nashíńlziihíí bik’eh síńtįįgo nígonsį, háńt’įįyúgo náshíńlziih. 41 Áík’ehgo nṉeehíí Jesus yaa ch’oba’go yich’į’ dahdidilṉiidí’ yee delṉiihgo, Hasht’į́į́; nándziih, yiłṉii. 42 Áí yiłnṉiidá’ dagoshch’į’ łóód n’íí ínásdįįdgo nṉeehíí nádzii lę́k’e. 43 Jesus bich’į’ hadziidá’ obił’a’; 44 Gábiłṉiigo, Hadíń dánko bił nagolṉí’ hela’: ti’i, okąąh yebik’ehi bich’į’ ch’í’ṉah ádńdle’go, Moses ngon’ą́ą́ lę́k’ehíí k’ehgo hanánidelzaahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dant’éhéta baa nné’, áík’ehgo nándziihíí nṉee yídaagołsį doleeł. 45 Áídá’ da’ádzaayú yaa nagolṉi’go deyaa, dahot’éhé ch’iṉii didezdlaad, áí bighą Jesus doo dayúweh kįh gozṉilyú ch’í’ṉah aanádaał da, da’igolį́į́yú zhą́ naghaa: áídá’ iłch’į’dí’ nṉee baa náńłsą́ą́ lę́k’e.

2

1 Áídí’ da’kwíí iskąągo Jesus Capérnaum golzeeyú nádzá; áígee gowąyú sidaa, daaṉii. 2 Dagoshch’į’ nṉee łą́ą́go baa náńłsą́ą́, dázhǫ́ doo hagee nágost’ąą da, dáádítį́h bahyú ndi: áígee yati’ nłt’éhi yaa yałti’ lę́k’e. 3 Áígee nṉee ła’ baa hikai, dį́į́’i hilt’eego nṉee di’ili baa daiskąągo, 4 Ch’iląądhíí bighą Jesus doo bit’ah ch’idowáhgo da, áík’ehgo kįh biká’híí yó’adaizṉil, Jesus bik’ehgee: áí ąął ch’í’i’áńgo ádaizlaadí’ di’ilihíí yiká’ sitiiníí bee nkedaiztįį. 5 Daabi’odlą’ Jesus yígółsįįdá’ di’ilihíí gáyiłṉii, Shiye’, ninchǫ’híí bighą dák’ad naa nágodet’aah. 6 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’ naháztąą, dábiyi’yú na’ídaadiłkidgo gádaaṉii, 7 Hant’é bighą díí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań ádil’įįgo aṉíí ląą? Hadíń lą́ konchǫ’híí bighą kaa nágode’aah? Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ go’į́į́. 8 Na’ídaadiłkidíí Jesus dagoshch’į’ biyi’siziiníí bee yígołsįįdgo gáyiłṉii, Nt’é bighą na’ídaadołkid? 9 Hadíihíí doo nyeego di’ilihíí áłch’iṉiih da, Ninchǫ’híí bighą naa nágodet’aah; dagohíí, Nádndáh, biká’ síńtiiníí dahnádnné’go dahnṉáh? 10 Ni’gosdzáń biká’ nṉee binchǫ’híí bighą baa nágodet’aahíí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, beshik’ehgo bídaagonołsį doleełhíí bighą, (nṉee di’ili sitiiníí gáyiłnṉiid,) 11 Nádndáhgo biká’ síńtiiníí dahnádnné’go gowąyú nádńdáh, niłdishṉii. 12 Dagoshch’į’ nádiidzaago yiká’ sitįį n’íí dahnáyiné’go dawa biṉááł ch’ínyáá; áík’ehgo nṉee dawa bił díyadaagot’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzįgo gádaaṉii, Doohwahá áík’ehgo daahiiltséhi da. 13 Áídí’ Jesus túsikaaníí bahyú ch’ínánádzaadá’ nṉee baa nanáńłsą́ą́, áígee yił ch’ídaagoz’ąą. 14 Jesus higaałgo Alphéus biye’, Levi holzéhi, tax nanáhi’ṉiłígee sidaago yiłtsąądá’ gáyiłṉii, Shiké’ dahnṉáh. Áík’ehgo nádiidzaago biké’ dahiyaa. 15 Áídí’ Levi bigową yuṉe’ Jesus iyąągo nezdaago, tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí łą́ą́go Jesus hik’e bitsiłke’yu biłgo itah da’iyąągo dahdinezbįh; nṉee gádaat’eehíí łą́ą́go Jesus biké’ anáłseeł lę́k’e. 16 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanlíni biłgo tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí Jesus yił da’iyąągo daayiłtsąądá’ bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Nt’é bighą tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí Jesus yił da’iyąą? 17 Jesus áí yidezts’ąądá’ gádaabiłṉii, Doo hago’ádaat’ee dahíí izee nant’án doo yaa nakáh bik’eh da, daanṉiihíí zhą́: shíí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’, biłdishṉiiyú níyáá, áídá’ nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí doo ágáłdishṉiiyú níyáá da. 18 John bitsiłke’yu hik’e Pharisees daanlíni bitsiłke’yu dáshiṉá’ da’okąąh ni’: áík’ehgo Jesus yaa hikaigo gáṉíí, Nt’é bighą John bitsiłke’yu hik’e Phárisees bitsiłke’yu dáshiṉá’ da’okąąh, áídá’ ni nitsiłke’yu doo dáshiṉá’ da’okąąh da? 19 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ ni’i’ṉéhgee nṉee íła’ádaat’eehíí nṉee niiṉéhíí yił nakaiyúgo dáshiṉá’ da’okąąh née? Dah, nṉee niiṉéhíí yił nakaiyúgo doo dáshiṉá’ da’okąąh at’éé da. 20 Dahagee nṉee niiṉéhíí bits’ą́’ nádilteeh ndi at’éé, áígee dáshiṉá’ da’okąąh doleeł. 21 Ko’íí dénchǫ’éhíí doo nak’ą’ áníidéhíí bee ch’idi’aah da; ágách’idzaayúgo áníidéhíí iłhanigháhgo dayúwehégo onanádlaad. 22 Ła’íí wine áníi alzaahíí ikágé wine benałtiníí dénchǫ’éhíí doo biyi’ tádaach’iṉił da; ágách’idzaayúgo wine áníi alzaa’ihíí ikágé yidiłdohgo na’ṉil, áík’ehgo winehíí ąął ha’ijool, ła’íí ikágéhíí kots’ą́’ yiłchǫǫh: áídá’ wine áníi alzaa’ihíí wine benałtiníí áníidéhíí zhą́ biyi’ tádaach’iṉił. 23 Łah Jews daagodnłsinii bijįį Jesus tł’oh nagháí hentííníí yiyi’yú higaał; bitsiłke’yu yił hikaahgo tł’oh nagháí binest’ą’ nadaayiṉiił nkegonyaa. 24  Phárisees daanlíni Jesus gádaayiłṉii, Díń’įį, nt’é bighą godilziníí bijįį doo baa nach’ighaa dahíí nitsiłke’yu yaa nakai? 25 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ David hik’e yił nakaihíí biłgo idáń ádįhgo shiṉá’ daasilįįgo, hago ádaasdzaa láń shįhíí doo hwahá baa da’ohshiih da née? 26 Abíathar okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitįįdá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ ha’ayáágo, báń Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’okąąhgo baa hi’né’go nii’né’ n’íí náidnné’go yiyąą, ła’íí yił nakaihíí ałdó’ ła’ yá’ńné’ lę́k’e; áí báńhíí okąąh yedaabik’ehi zhą́ daayiyąągo goz’ánihi. 27 Jesus gádaabiłṉii, Godilziníí bijįį nṉee bá alzaa, doo nṉee godilziníí bijįį bá alzaa da: 28 Áí bighą shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, godilziníí bijįį ndi beshik’eh.

3

1 Jesus Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’anánádzaago nṉee bigan dała’ázhiṉéé binawod ásdįįdi ákóṉe’ itah sidaa. 2 Áík’ehgo Jesus daabich’inł’į́į́, godilziníí bijįį áí nṉeehíí náyilziih shį daabich’o’ṉíígo; ágádzaayúgo dant’éhéta bee yaa dahdaago’aahíí bighą. 3 Jesus nṉee bigan binawod ásdįįdi, Kodé’ hizįį, yiłṉii. 4 Áídí’ nṉee daabineł’ííníí gádaayiłṉii, Ya’ godilziníí bijįį nłt’éégo ách’ít’įįgo goz’ąą née, dagohíí nchǫ’i bee ách’ít’įįgo née? Ya’ nṉee hasdách’iłteehgo née, dagohíí ch’iziłheego née? Áídá’ doo nt’é daaṉii da. 5 Bijíí daantł’izíí bighą Jesus doo bił gozhǫ́ǫ́ dago déhashkeego nṉee yitah déz’įįdá’ nṉee bigan binawod ásdįįdi, Yushdé’ dahdinlṉíh, yiłṉii. Áík’ehgo bich’į’ dahdidilṉiigo bigan nádzii, łahzhiṉééhíí ga’at’éé násdlį́į́. 6 Áídí’ Phárisees daanlíni ch’ékaigo dagoshch’į’ Hérod yił daagot’íni biłgo hagot’éégo Jesus daayiziłheehíí yee ndaagoshchįį. 7 Jesus bitsiłke’yu biłgo túsikąąyú dahiskai: nṉee łą́ą́go Gálileedí’ ła’íí Judéadí’ biké’ onałsą́ą́, 8 Jerúsalemdí’ ałdó’, ła’íí Iduméadí’, Jórdan túńlííníí hanaadí’, ła’íí Tyre hik’e Sidon biṉaadyúdí’, ízisgo ánát’įįłíí ya’ikodaanzįįgo baa náńłsą́ą́. 9 Akú nṉee łą́ą́híí bighą Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Nṉee doo daashiłjizh da doleełgo t’ahkodá’ tsina’eeł ałts’ísę́hi kozhį’ shá nnoł’eeł. 10 Nṉee łą́ą́go náilzii; áík’ehgo kah yaa nakaihíí dawa bee denshchíd daanzįgo bik’izhį’ daałishjizh lę́k’e. 11 Spirits daanchǫ’íí dahagee daabo’įįgee biyahzhį’ hayaa ádaadzaago nádaadidilghaazh, Ni, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlíni ánt’įį, daaṉiigo. 12 Ch’ídaashinoh’aah hela’, daayiłṉii. 13 Áídí’ Jesus wą́’zhį’ hayaadá’ yił nakai doleełíí, Yushdé’, daayiłnṉiid: áík’ehgo baa hikai lę́k’e. 14 Bitsiłke’yu doleełíí nakits’ádah hayiṉil, yati’ baa gozhóni yaa yádaałti’yú daidoł’aałgo, 15 Iłtah at’éégo daanṉiihíí nádaayilziihgo, ch’iidn ałdó’ hadainihiyóódgo binawod baa daadest’ąą: 16 Simon holzéhi Peter ałdó’ yizhi’ yá áyíílaahi; 17 Zébedee biye’, James holzéhi hik’e bik’isn John biłgo; áí Boanérges yizhi’ yá ádaayiizlaa, i’ṉiihíí k’a’at’éégo golzeego ágolzee: 18 Andrew, Philip, Barthólemew, Matthew, Thomas, Alphéus biye’ James holzéhi, Tháddeus, Símon, Cánaanite nlíni, 19 Ła’íí Judas Iscáriot, ch’íbido’aałíí: áí hayiṉildá’ kįh yuṉe’ ha’akai lę́k’e. 20 Áígee nṉee dázhǫ́ łą́ą́go íła’ánánádzaa, áík’ehgo Jesus hik’e bitsiłke’yu doo hagot’éégo ndi da’iyąą da. 21 Bik’íí ya’ikodaanzįįdá’ biká okai; Biini’ édįh ląą, daaṉiigo.

22 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Jerúsalemdí’ hikaihíí gádaaṉii, Ch’iidn binant’a’, Beélzebub holzéhi, biyi’ sizįį lą́go, áń binawodíí bee nṉee biyi’dí’ ch’iidn hainihiyood, daabiłṉii lę́k’e. 23 Áídí’ Jesus begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, Yushdé’, daayiłṉiigo, na’goṉi’íí bee bił ch’ígó’aahgo gáṉíí, Hagot’éégo Satan biyi’dí’ dabíí hádi’nidzood doleeł? 24 Nṉee dałaháyú binant’a’ golííníí dabíí iłch’į’ nanádaagonłkaadyúgo doo aṉahyú bengonowáh át’éé da. 25 Dała’ naháztaaníí dabíí iłk’ídahnájahyúgo doo aṉahyú bengonowáh át’éé da. 26 Áík’ehgo Satan dabíí ích’į’ naná’idziidgo ádaagodet’ąąyúgo doo aṉahyú bengonowáh át’éé da, daazhógo bengoṉáh. 27 Doo hadíń nṉee nalwodi bigową yuṉe’ ha’agháhgo dawahá bíyééhíí yino’į́įh at’éé da, ntsé nṉee nalwodíí łíhiłtł’ǫǫyúgo zhą́; áídá’ dawahá bíyééhíí yits’ą́’ yin’įįh. 28 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nṉee binchǫ’íí dawa baa nágodit’aah doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go baa yách’iłti’íí ndi ałdó’: 29 Áídá’ Holy Spirit dénchǫ’go baa yách’iłti’yúgohíí doo kaa nágodinot’áah at’éé da, áídá’ dahazhį’ bił ch’ígodeehíí bee bá goz’ąą: 30 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, Ch’iidn biyi’ golį́į́ lą́ą́, daabiłṉiihíí bighą Jesus díí k’ehgo yałti’ lę́k’e.

31 Jesus bik’isyú bimaa biłgo akú hikai, dadáńyú nadaazį’dá’ bich’į’ oda’is’a’, Yushdé’, daabiłṉiigo. 32 Nṉee łą́ą́go biṉaayú naháztaaníí gádaabiłṉii, Nimaa ła’íí nik’isyú dadáńyú nazįį, níka daantaahgo. 33 Hadíń shimaa, hadíń shik’isyú? biłṉii. 34 Jesus nṉee biṉaayú naháztaaníí yitah déz’įįdá’ gáṉíí, Kúnko shimaa ła’íí shik’isyú. 35 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań dáhát’į́į́yú ánát’įįłíí, shik’isn dagohíí shilah ła’íí shimaa at’éé.

4

1 Jesus túsikaaníí bahgee iłch’ígó’aah nkenágodidzaa: áígee nṉee łą́ą́go baa náńłsą́ą́, áík’ehgo tsina’eełíí yihiyaago dahnezdaa; áídá’ nṉeehíí tábąąyú íła’adzaa lę́k’e. 2 Áígee na’goṉi’íí yee łą́ą́go yił ch’ígó’aah gáṉíígo, 3 Ídaayesółts’ąą; k’edileehíí yił ke’go k’edileeyú óyáá, 4 K’edileegee k’edilzíí ła’ intín bahyú nanehezdee, áík’ehgo dlǫ́’ íła’adzaago ąął nádaihezlaa. 5 Ła’ k’edilzíí tsétahyú nanehezdee, ákú łeezh doo dázhǫ́ łą́ą́yú da; łeezh da’ayą́háhíí bighą dagoshch’į’ hadaazhjeed: 6 Áídá’ ya’áí hanadáhgee dilid; bikeghad doo yúyahyú nel’ąą dahíí bighą nádaahesgą. 7 Ła’ihíí hosh bitahyú nanehezdee, áík’ehgo hoshihíí igháńłsąągo nadaistseedgo binest’ą’ da’ádįh. 8 Ła’ k’edilzíí łeezh nłt’ééyú nanehezdee, áí zhą́ hadaazhjeedí’ nchaa daasilįįgo nest’áń áyíílaa, ła’ tádin, ła’íí gostądin, ła’íí dała’á gonenadín bitisyú ánálzaa. 9 Hadíń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le’, ṉii, Jesus. 10 Jesus dasahndi nṉee ła’ t’ah biṉaayú nadaazį’íí bitsiłke’yu biłgo nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee nohwił nadaagosíńłṉi’íí nt’é nṉiigo ánṉii? 11 Áík’ehgo gáyiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo bígózį da n’íí nohwíí bídaagonołsįįhgo nohwaa daagodest’ąą: áídá’ doo néé zhiṉéé daanlįį dahíí iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí zhą́ bee bił na’goṉi’: 12 Áík’ehgo dédaineł’įį ndi doo daayo’įį da doleeł; dédaidits’ag ndi doo bił ídaagozį da doleeł; doo ágát’éé dayúgo binchǫ’íí yits’ą́ t’ąązhį’ nakáhgo binchǫ’híí bighą baa nágodit’aah doleeł ni’. 13 Ya’ iłch’ígót’aahgo nohwił nagosisṉi’ n’íí doo nohwił ídaagozį da née? Áídá’ hagot’éégo iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí dawa nohwił ídaagozį doleeł? ṉii, Jesus.

14 K’edileehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ k’eidilee. 15 K’edilzíí intín bahyú nanehezdee n’íí áí nṉee yati’ biyi’ k’edolzaahíí ádaat’ee, áídá’ yati’ dédaidits’agdá’ Satan baa nyaago daabijíí yuṉe’ yati’ k’edolzaa n’íí bits’ą́’ hayiné’. 16 Da’ágánánát’éégo tsétahyú nanehezdee n’íí yati’ daidits’ago dagoshch’į’ bił daagozhǫ́ǫ́go nádaidnné’hi; 17 Áídá’ daabiyi’yú bikeghad doo yúyahyú nel’ąą dago dá’aṉahzhį’ begodigháh; áídá’ yati’híí bighą nagontł’ogíí bee, dagohíí nṉee daabich’ołaahíí bighą biniigonłt’ééhíí begowáhgee dagoshch’į’ t’ąązhį’ nanánihidéh. 18 Hosh bitahyú nanehezdee n’íí yati’ daidits’ag, 19 Áídá’ ni’gosdzáń biká’zhį’ nabi’dintł’ogíí, hágołdzilgohíí k’izé’idiłteehíí, ła’íí dawahá biká hágot’iiníí bijíí biyi’ bitis silįįgo, hosh igháńłsą́ą́go yati’ k’edolzaa n’íí naistseed, áík’ehgo doo binest’ą’ goleeh da. 20 Łeezh nłt’ééyú nanehezdee n’íí yati’ daidits’ago nádaagodin’ąą, áík’ehgo nest’áń ánádail’įįh, ła’ tádin, ła’íí gostądin, ła’íí dała’á gonenadín bitisyú ánádail’įįh.

21 Jesus gánádaayił’ṉii, Ik’ah kǫ’íí ch’otį́į́łgo táts’aa bił hayaa nch’í’áah née? Kástíné yitł’ááhyú nch’í’áah née? Ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhé biká’ dahch’i’aahgohi at’éé. 22 Dawahá nanl’į’ n’íí ch’í’ṉah ádolṉiił; dawahá doo hit’įį da n’íí bígózįhgo ádolṉiił. 23 Hadíń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą 24 Da’dohts’agíí nłt’éégo ídaayesółts’ąą. Dáhołąągo kaa daasohné’ láńshį n’íí k’ehgo da’ágáhołąągo nohwaa nádo’né’; ła’íí nohwíí daadohts’agíí dayúweh bitisyú ínágodáhgo nohwaa nádo’né’, biłṉii. 25 Dahadíń íyésts’ąągo ígoł’aahíí, bigoyą’íí itisgo baa nádo’né’; áídá’ dahadíń doo íyésts’ąą dahíí ayą́hágo íyésts’ąą n’íí ndi bits’ą́’ da’ílíí nádodleeł.

26 Jesus gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí díí k’ehgo at’éé: ła’ nṉee k’edilzíí yił ke’go k’edilee; 27 Ánágoldohgo tł’é’gee iłhoshdá’ t’ahbįgo nádidáhdá’ k’ednláá n’íí hadaazhjeedí’ ńdaandésąą, hagot’éégo shįhíí doo yígółsį da ndi. 28 Ni’ dabíí inest’ą’ yińdíłsé, bit’ąą ntsé hadaajah, áígeehíí bilatáhé daagoleeh, áídí’ binest’ą’ nłt’éégo nt’į́. 29 Nłt’éégo nest’ąągee dagoshch’į’ tł’oh bená’itłíshé bee higeesh nkegonigháh, da’nest’ąągee ngonyááhíí bighą.

30 Jesus gánádi’ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí hant’é bił łíshhah ndleego baa nadaagohiilṉi’? Nt’éshą’ iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí baa nadaagohiilṉi’? 31 Ch’il mustard holzéhi biyigéhíí k’ehgo at’éé; áík’edilzeegee k’edilzíí dawa bitahgee bízhą́ ałts’ísę́hihi at’éé: 32 Áídá’ k’edolzaadá’ hadag nołsééł, áídí’ ch’il dawa bitisgo at’éhi hileeh, bits’ádaaz’aahíí nchaa hileeh, áík’ehgo dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí bit’oh ádaagole’, bichagosh’ohyú. 33 Iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí ágádaat’eehíí łą́ą́go Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee bił nagosṉi’ lę́k’e, bił ídaagozįhíí bik’ehgo. 34 Dá’iłch’ígót’aahgo nada’goṉi’íí zhą́ bee bich’į’ yałti’ lę́k’e: áídá’ dasahndi bitsiłke’yu yił nadaaháztąąyúgo, dawahá bił ch’í’ṉah áyíílaa. 35 Da’áí bijįį o’i’ą́ą́yú Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Noo’, hanaazhį’ nohwił nada’do’éeł. 36 Nṉee baa náńłsą́ą́ n’íí nádihołséh daayiłnṉiidá’, Jesus t’ah tsina’eełíí yiyi’ dahsdaago bitsiłke’yu bił oda’iz’éél. Tsina’eeł ádaałts’ísę́hi ałdó’ ba’ashhah dahi’eeł lę́k’e. 37 Nt’éégo yat’éégo deyolgo tsina’eełíí tú nádidáhíí beh nádilk’oołgo bee ha’dezbįh. 38 Áídá’ tsina’eełi biyi’ iké’dí’ tsi’aał biká’ Jesus iłhosh: bitsiłke’yu ch’ínádaabisidgo gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, goyéégo nohwich’į’ godegháhíí doo nił hago’at’éé da née? 39 Áík’ehgo ch’ínádzidgo nyolhíí yich’į’ hadzii, áídí’ túsikaaníí gáyiłṉii, Dákohégo, nkegohin’ą́ą́ le’. Áík’ehgo oyólgo nkenágoheltǫ’ lę́k’e. 40 Áídí’ Jesus gádaabiłṉii, Hant’é lą́ bighą ńdaałdzid? Hant’é bighą doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bada’ohłíí da? 41 Áík’ehgo bitsiłke’yu dázhǫ́ tsídaadesyizgo gádaałiłdi’ṉii, Nṉee lą́ą́ daat’éhi díí, nyolhíí ła’íí tú ndi da’áyiłṉiiyú ádaat’įį.

5

1 Hanaayú Gadarénes daagolį́į́yú bił nada’diz’eel. 2 Jesus tsina’eełíí yiyi’dí’ háyáágo nṉee łena’ṉiłíí goz’ąądí’ nṉee spirit nchǫ’íí biyi’ golíni baa nyáá, 3 Áń nṉee łena’ṉiłíí goz’ąąyú golínihi; doo hadíń łínábółtł’óh adzaa da, bésh hishbizhíí bee ndi: 4 Goląąn bésh hishbizhíí ła’íí kokee bee łínádaach’iłtł’óhíí bee łíbi’destł’ǫǫ ndi bésh hishbizhíí iłk’ínáyidzįįs, ła’íí bikee łínádaach’iłtł’óhíí nyihidzįįz lę́k’e: doo hadíń nzhǫǫgo ábóle’ ágódzaa da. 5 Tł’é’gee ła’íí jįįgee dziłyú nṉee łena’ṉiłíí bitahyú dádilwoshgo zhą́ naghaa, tséé yee n’ídilgeeshgo. 6 Áídá’ dáńzaadí’ Jesus yiłtsąądá’ yich’į’ nádilwodgo yiyahzhį’ hayaa adzaago, 7 Yat’éégo gáṉíí, Hago ląą áshíle’go ánt’įį, Jesus, da’tiséyú át’éhi biYe’ ńlíni? Shiniigodnléh hela’, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nánoshkąąh. 8 Jesus spirit nchǫ’íí iłk’idá’ gáyiłnṉiid, An biyi’dí’ hanṉáh, spirit nchǫ’íí ńlíni. 9 Jesus nabídiłkidgo, Hant’é honlzéé? biłṉii. Shíí Łáni honszee: hiidląąhíí bighą, ṉii. 10 Díí goz’ąądí’ ch’ídaanohwinyóód hela’, ṉiigo náyokąąh. 11 Áígee dził biṉahzhį’yú góchi da’ayąągo nanałsé’ lę́k’e. 12 Áík’ehgo ch’iidn dawa nádaayokąąh, Góchi biyi’ onohwinyóód, áí beh náhiilzéh, daaṉiigo. 13 Áík’ehgo Jesus baa goden’ą́ą́. Spirits daanchǫ’íí nṉeehíí yiyi’dí’ hanałsą́ą́dá’ góchi yiyi’ onałsą́ą́; áídí’ góchi n’íí (nakidn doo náhóltagyú shį,) hayaa nádnkįįgo túsikáni yeh nałsą́ą́go tú yił daadesdzii. 14 Góchi yiṉádaadéz’įį n’íí nádnkįįgo kįh gozṉilyú ła’íí biṉaayú gotahyú yaa nadaagosṉi’. Nṉee yił nadaagosṉi’íí áí ágodzaahíí daineł’į́į́yú oheskai lę́k’e. 15 Jesus yaa hikaidá’ nṉee ch’iidn isná ábiłsį n’íí, spirits daanchǫ’i łáni biyi’ golį́į́ n’íí, bidiyágé gólį́į́go, biini’ ndi golį́į́go sidaago daayiłtsąą lę́k’e; áík’ehgo ńdaaldzid. 16 Nṉee biṉááł ágodzaahíí hagot’éégo nṉee ch’iidn isná ábiłsį n’íí biyi’dí’ Jesus ch’iidn hainiyoodíí, ła’íí góchi hago ádaasdzaahíí yaa nadaagosṉi’. 17 Áík’ehgo, Nohwini’dí’ ch’ínṉáh, yiłṉiigo náyokąąh nkegonyaa. 18 Jesus tsina’eełíí yeh nádzaago nṉee ch’iidn isná ábiłsį n’íí nábokąąhgo, Nił nádósht’aash, ṉii lę́k’e. 19 Áídá’ Jesus, Dah, biłṉii, gowąyú nádńdáhgo nit’eké Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ ná áyíílaahíí baa bił nadaagolṉí’, ła’íí hagot’éégo naa ch’oba’íí. 20 Áídí’ dahiyaago Decápolis biṉaayú Jesus bá áyíílaahíí yaa nagolṉi’ nkegonyaa; áík’ehgo nṉee dawa bił díyadaagot’ee lę́k’e. 21 Jesus hanaayú bił naná’dez’eeldá’ ákú nṉee łą́ą́go baa náńłsą́ą́; áń tábąąyú sizįį lę́k’e. 22 Áígee Jews ha’ánáłséhíí yebik’ehi ła’ Jáirus holzéhi nyáá; áń Jesus yiłtsąądá’ yiyahzhį’ hayaa adzaago, 23 Náyokąąhgo gáṉíí, Shitsi’ ałts’ísę́hi k’azhą́ datsaah: noo’, nłt’éé nádleeh doleełgo bik’enlṉíh; áík’ehgo hiṉaa doo. 24 Áík’ehgo Jesua yił onát’aazh; higaałgo nṉee łą́ą́go biké’ nałseełgo daabiłjizh lę́k’e. 25 Áígee isdzán dił bigháńlį́į́go nakits’ádah bił łegodzaa, 26 Izee nant’án łáń ch’éh ádaabił’įįd, ła’íí bizhaali dawa nayihiṉiił ndi doo nzhǫǫ nádleeh da, áídá’ da’tiségo adzaa. 27 Jesus ya’ikonzįįgo biṉe’dí’ ch’iląągee ninyaago bi’íí yedelṉiih lę́k’e. 28 Ídił yalti’go gáṉíí, Bi’íí zhą́ ndi bedenshṉiihyúgo, nłt’éé náshdleeh. 29 Dagoshch’į’ dił bigháńlį́į́ n’íí ésdįįd; áík’ehgo kah yaa naghaa n’íí nábi’dilziigo yígołsįįd lę́k’e. 30 Jesus, binawodíí bits’ą́’ hagoshį adzaago yígołsįįdgo, dagoshch’į’ nṉee biké’ náńłsą́ą́híí yich’į’ łedidzaago gáṉíí, Hadíń shi’íí yedelṉiih? 31 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, Nṉee niṉaayú daałiłjizhgo hí’į́į́; nt’é bighą, Hadíń shedelṉiih, nṉii áídá’? 32 Hadíń át’ííníí yígołsįįhgo, nṉee yitah dez’įį. 33 Isdzánhíí ábi’dilzaahíí yígołsįįdgo néldzidgo ditłidgo Jesus yiyahzhį’ hayaa adzaago, adzaahíí da’aṉiigo yaa yił nagosṉi’ 34 Jesus gáyiłṉii, Shilah, ni’odlą’íí nłt’éégo ánániidlaa; iłch’į’gont’éégo nadááł, kah baa nanṉaa n’íí nándzii. 35 Jesus áígee t’ah yałti’dá’ Jews ha’ánáłséhíí yebik’ehi bigowądí nṉee hikaigo gádaabiłṉii, Nitsi’ dastsąą; nt’é bighą Iłch’ígó’aahíí dayúweh nańtł’og áída’? 36 Ádaaṉiihíí Jesus yidezts’ąągo ha’ánázéh yebik’ehi gáyiłṉii, Doo néńldzid da, Bik’ehgo’ihi’ṉań hondlą́ą́. 37 Áídí’ Peter, James hik’e bik’isn Johnhíí zhą́ yił dikáhgo ngon’ą́ą́. 38 Ha’ánázéh yebik’ehi bigowąyú ńyáágo godnch’aadgo ła’íí nṉee díyat’éégo daachago yiłtsąą. 39 Gową yuṉe’ ha’ayáágo gádaabiłṉii, Nt’é bighą daagodinołch’aadgo daahchag? Na’ilíhn doo daztsąą da, daazhógo iłhoshgo at’éé. 40 Áí bighą nṉee dázhǫ́ baa daadloh lę́k’e. Nṉee íła’adzaahíí, Ch’ínohkáh, daayiłṉiidá’, na’ilíhnhíí bą́ą́, bitaa hik’e yił nakai n’íí biłgo na’ilíhn sitįį yuṉe’ ha’akai. 41 Áígee bigan yiłtsoodgo gáyiłṉii, Talítha cúmi; áí, Na’ilíhn, nádndáh, (niłdishṉii,) golzeego ágolzee. 42 Dagoshch’į’ nádiidzaago dahiyaa; áń nakits’ádah bił łegodzáhi. Áígee dázhǫ́ koł díyadaagodzaa lę́k’e. 43 Ágodzaahíí hadíń baa bił nadaagołṉi’ hela’, daayiłṉii, Jesus; ła’íí gánádaabiłdo’ṉiid, Bá da’dohné’.

6

1 Jesus áídí’ dahiyaa, dabíí gólį́į́yú nádzáá; bitsiłke’yu biké’ hikaahgo. 2 Jews daagodnłsiníí bijįį, ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ Jesus iłch’ígó’aah nkegonyaa: nṉee łą́ą́go daidits’ago bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Hadí’ lą́ą́ yígołsįįdihi? Bigoyą’íí hadí’ baa hi’né’i, godiyįhgo ánágot’įįłíí ndi ánáyol’įįłgo? 3 Díń la’kįh ágole’hi nlįį, Mary bizhaazhé ya’, James, Joses, Juda hik’e Simon daabik’isn ya’? Bilahkiihíí ałdó’ la’ akú bił nahétąą? Áí bighą bik’edaach’ishch’ii lę́k’e. 4 Jesus gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi dahot’éhé nṉee daabidnłsį, áídá’ dágolį́į́gee, bik’ííhíí ła’íí dała’ naháztaaníí bitahyú zhą́ doo hadíń bidnłsį da. 5 Áí bighą ákú doo ízisgo ánát’įįł da ndihíí daanṉiihíí da’kwííyé zhą́ yik’e daadilṉiihgo nádailzii. 6 Doo daabodląą dahíí bighą bił díyagot’ee lę́k’e. Áígee iłch’ígó’aahgo gotahyú naghaa.

7 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí, Yushdé’, daayiłnṉiidá’, dánaki nláágo zhą́ odaayihił’aago spirits nchǫ’íí daabidits’ago yá ndaagoz’ąą; 8 Gádaayiłṉiigo, Desohkaiyú doo hant’é daahné’go da, gish zhą́; izis bena’iltiníí dahgo, báń ałdó’ dah, nohwibestso bizis biyi’ zhaali da’ádįhgo: 9 Kee biká’na’astł’ónihíí biyi’ desoł’eez, ni’íícho doo naki da le’. 10 Gánádaayiłdo’ṉiid, Dahagee gowąyú ha’ahkáhgo, da’áígee dinohbįh le’gá, łahyú desohkaizhį’. 11 Dahagee nṉee daagolííníí doo hádaanohwit’įį dayúgo, nohwiyati’ doo yídaayésts’ąą dayúgo, áídí’ dahdohkáhgo nohwikee bąą łeezhíí baa daałhaał, áí bee doo hádaanohwit’įį dahíí bígózį doo. Da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį Sódom hik’e Gomórrah golzeegee daagolį́į́ n’íí biniidaagodilṉe’íí bitisgo hagee nohkai n’íígee daagolííníí biniidaagodolṉiił. 12 Áík’ehgo nakits’ádahíí dahdikaigo nṉee yich’į’ yádaałti’, Nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’, daaṉiigo. 13 Ch’iidn łą́ą́go nṉee biyi’dí’ hadainiheyood, ła’íí daanṉiihíí łą́ą́go ik’ah yił yedaadilṉiihgo nádailzii. 14 Nant’án Hérod holzéhi Jesus ya’ikonzį; (dahot’éhé bizhi’ bígozįįdgo;) áík’ehgo gáṉíí, John Baptize ágole’ n’íí daztsąądí’ naadiidzaa ląą, áí bighą ígozisgo ánát’įįł. 15 Áídá’ ła’íí, Elías at’į́į́, daaṉii. Ła’, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi at’į́į́, dagohíí doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí ga’at’éhi, daaṉii. 16 Hérod Jesus ánát’įįłíí ya’ikonzįįdá’ gáṉíí, John, bitsits’in nadik’ii n’íí át’į́į́: daztsąądí’ naadiidzaa ląą. 17 Dabíntsédá’ Hérod oda’is’a’go John daayiłtsoodgo ha’ádaayist’e’, Heródias holzéhihíí bighą, áń Hérod yił nṉaa lę́k’e, bik’isn Philip t’ah yił nanṉee ndi. 18 John Hérod gáyiłnṉiid, Nik’isn bi’aa doo bił na’aashgo ná goz’ąą da. 19 Áí bighą Heródias John yik’enṉiihgo bidizidee hat’į́į́ ndi doo hagot’éégo da lę́k’e: 20 Hérod John yidnłsį, nṉee dábik’ehyú át’ééhíí, dilzįhgo bá habi’delzaahíí nlįįgo yígółsįgo biṉádéz’įį lę́k’e; Hérod yidits’ago yaa bił gozhǫ́ǫ́, bił nagodinlt’ee ndi. 21 Áídá’ Heródias bá iłch’į’golzaa, Hérod bił łénágodáhgo nnágodzaagee bá da’odąągo nadaant’aahíí, silááda bá nant’án daanliiníí, ła’íí Gálileegee nṉee itisgo ádaat’eehíí dawa da’iyąą. 22 Heródias bizhaazhé na’ilíhníí ha’ayaadá’ ilzhishgo Hérod ła’íí yił da’iyąąhíí yił daagoyiłshǫ́ǫ́, áík’ehgo Hérod na’ilíhníí gáyiłṉii, Dant’éhéta háńt’iiníí shíhóńkeed, áík’ehgo naa nshné’. 23 Bitł’a dahdidilṉiihgo gánáyiłdi’ṉii, Dant’éhéta shíhóńkeedíí, dawahá bánansht’aahíí iłṉí’go ndi naa densh’aa. 24 Áídí’ na’ilíhníí onádzaayú bimaa gáyiłṉii, Nt’é bíhóshkeed? Áík’ehgo bimaa gábiłṉii, John Baptize ágole’íí bitsits’in bíhóńkeed. 25 Áík’ehgo na’ilíhníí dagoshch’į’ ha’ánádzaadá’ hwéhego Hérod yich’į’ nnilwodgo gáṉíí, John Baptize ágole’íí bitsits’in bena’ikaahíí biká’ dahs’ąągo dagoshch’į’ shaa ńkaah. 26 Nant’ánhíí dázhǫ́go doo bił gozhǫ́ǫ́ da; áídá’ bitł’a dahdidilṉiih n’íí bighą, ła’íí nṉee yił da’iyąąhíí bighą doo hagot’éégo, Dah, yiłṉii da. 27 Áík’ehgo dagoshch’į’ nant’ánhíí silááda John bitsits’in náyíí’aahgo oyił’a’: áík’ehgo ha’áná’ilka’ yuṉe’ bitsits’in nadain’ą́ą́dá’, 28 Bena’ikaahíí bee bitsits’ini ha’ádaiskąągo, na’ilíhníí yaa yinką́ą́; áídí’ na’ilíhníí bimaa yaa nainką́ą́. 29 John bitsiłke’yu ya’ikodaanzįįdá’ bits’íhíí nádainłtįįgo tsébii’i’áń yuṉe’ odaiztįį lę́k’e. 30 Odais’a’ n’íí Jesus yaa nákaigo hago ánádáát’įįdíí, ła’íí nt’é iłch’ídaagos’ąąhíí dawa baa bił nanádaagosṉi’. 31 Áídí’ Jesus gádaabiłṉii, Noo’, danéé zhą́ da’igolį́į́yú ch’a’ohkáh, hanádaahidzoołyú; nṉee łą́ą́go baa nihikáhíí bighą doo da’iyąą da le’ágot’ee lę́k’e. 32 Áík’ehgo doo hadíń naghaa dayú dabíí zhą́ bił oda’iz’eel. 33 Áídá’ nṉee bił oda’iz’eelgo daabiłtsąą lę́k’e, áík’ehgo łą́ą́go Jesus yídaagołsįįdgo ił’anigo kįh gozṉildí’ dáni’go akú dantsé ńkį́į́, áídí’ baa náńłsą́ą́. 34 Jesus ákú bił nda’iz’eelgo nṉee łą́ą́go íła’adzaahíí yo’įįgo yaa daach’oba’, dibełį́į́ nanyoodíí da’ádįhgo nakai łehíí k’ehgo ádaat’eehíí bighą; áík’ehgo łą́ą́go yił ch’ídaago’áah nkegonyaa. 35 O’i’ą́ą́zhį’ godeyaayú bitsiłke’yu baa hikaigo gádaabiłṉii, Kú da’igolį́į́yú doo hadíń gólį́į́ da, k’ad o’i’aahzhį’ goldoh: 36 Nṉeehíí dahayú gotahyú nádaadnł’áá, báń nadaayiłṉiihyú; bi’idáń da’ádįhíí bighą. 37 Áídá’ Jesus gádaabiłṉii, Nohwíígo bá da’dohné’. Bitsiłke’yu gánádaabiłdo’ṉiid, Báń naki gonenadín zhaali, penny holzéhi, dábik’ehgo nadaahiilṉiihyú nkáh née, bá da’n’né’go? 38 Báń dijolé da’kwíí nadaahné’? ṉii, Jesus, Ti’i, akú hadaadeh’į́į́. Yídaagołsįįdá’ gádaaṉii, Ashdla’i ląą, łógíí naki biłgo. 39 Jesus gádaabiłṉii, Nṉee dawa ni’yú tł’oh dotł’izhi biká’yú ił’anigo dinohbįh daabiłdohṉii. 40 Áík’ehgo dała’á gonenadíngo ła’íí ashdladingo dinezbįh. 41 Áídí’ Jesus báń ashdla’ihíí łóg nakihíí biłgo náidnné’go hadag déz’įįgo ya’ihénzįgo oskąądí’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yaa daizné’, nṉee yitada’iṉiihgo; ła’íí łóg nakihíí nṉee dawa yitada’izṉii. 42 Áígee nṉee dawa da’iyąągo náda’isdįįd lę́k’e. 43 Ch’ékaadíí táts’aa nakits’ádah bik’ehgo nádaihezlaa, báń hik’e łóg biłgo. 44 Nṉee ashdladn doo náhóltagyú áhołánishį báń daiyą́ą́. 45 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Tsina’eełíí beh hohkáhgo shádįhyú nohwił ido’éeł hanaayú, Bethsáidayú, shíhíí nṉee nádohkáh biłdishṉiidá’. 46 Nádohkáh yiłnṉiidá’ dasahndi wą́’yú óyáá, okąąhyú. 47 O’i’ą́ą́ ni’ tsina’eełíí tú iłṉí’yú hi’oł, áídá’ Jesus dasahndi ni’yú naghaa lę́k’e. 48 Bił da’o’ołgee bidáhzhį’ nyolgo bich’į’ nagontł’ogo Jesus yiłtsąą; áík’ehgo doo hwahá ha’i’aah dayú bich’į’ higaał, tú yiká’ higaałgo; ba’ashhah ch’egháhgo. 49 Nt’éégo tú yiká’ higaałgo bitsiłke’yu daabiłtsąądá’, ch’iidn at’į́į́ daanzįgo nádaadidilghaazh: 50 Dawa daabiłtsąągo tsídaadolyiz. Áídá’ dagoshch’į’ Jesus bich’į’ hadziigo, Nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’: shíí ásht’į́į́; doo nédaałdzid da, daabiłṉii lę́k’e. 51 Áídí’ tsina’eełíí itah yiyi’ oyáágo nyolíí isht’idedzaa: áí bighą dázhǫ́ bił díyadaagot’eego tsídaadolyiz. 52 Báń godiyįhgo łą́ą́go alzaa n’íí doo bił ídaagozį da; áídá’ bijíí ntł’iz daasilįį. 53 Hanaayú bił nada’dez’eeldá’ ni’ Gennésaret golzeeyú nda’iz’eelgo tsina’eełíí dah daayihiztł’ǫ́ǫ́. 54 Áígee tsina’eełíí biyi’dí’ hakaidá’ dagoshch’į’ nṉee Jesus yídaagołsįįd. 55 Áík’ehgo daagotahyú dahot’éhé anákeełgo daanṉiihíí ch’id yiká’ nashjeed, hayú Jesus naghaa ch’iṉiiyú anádaayołtéeh. 56 Dahayú naghaayú kįh nagoshjaayú, ła’íí kįh nagozṉilyú, ła’íí gotahyú, daanṉiihíí intínk’ehyú ndaayihiṉiił, Jesus náyokąąhgo, Ni’íí bidá’yú zhą́ ndi bedaadenlṉiih, daabiłṉiigo: áík’ehgo bedaadesṉiihíí dawa nádaabi’dilzii.

7

1  Pharisees daanlíni hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’ biłgo Jerúsalemdí’ hikaihíí Jesus yaa íła’adzaa. 2 Jesus bitsiłke’yu ła’ bigan dáchįzhą́go da’iyąągo daa yiłtsąą, áí dá doo daagodnłsįgo táda’digisé da’iyąągo ágolzee; áí daayiłtsąądá’ yída’iłtah lę́k’e. 3 Phárisees hik’e Jews daanlíni dawa daagodnłsįgo tánáda’digisyúgo zhą́ náda’idįįh, iłk’idá’ nṉee yánazįį n’íí yendaago’aahíí k’ehgo. 4 Na’hiṉiih nagoz’ąądí’ nnáhikáhgee daagodnłsįgo táda’digisgo zhą́ da’iyąą. Iłk’idá’ nṉee n’íí yedaagos’aaníí łą́ą́go ałdó’ yee ánádaat’įįł, idee, isaa, be’ibízhé bésh łitsogi alzaahíí daagodnłsįgo tádaasgisgo, biká’idáné ałdó’. 5 Phárisees hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo Jesus nayídaadiłkidgo, Hant’é bighą nitsiłke’yu iłk’idá’ nṉee yánazįį n’íí yendaagos’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dago dá doo daagodnłsįgo táda’digiségo da’iyąą? daaṉii. 6 Jesus gádaabiłṉii, Nohwíí nṉee nzhóni ádaadoł’íni, Esáias da’aṉiigo dabíntsédá’ nohwaa nagolṉi’ lę́k’e, díí k’ehgo nohwaa k’e’eshchįįgo, Díí nṉee dá yati’ zhą́ bee daashidnłsį, áídá’ bijíí bee doo daashidnłsį da. 7 Da’ílį́į́zhį’ daashokąąh, nṉee yegos’aaníí zhą́ yee iłch’ídaago’aah. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ááníí k’ihzhį’ ádaasolaadá’ iłk’idá’ nṉee n’íí yendaagos’aaníí zhą́ bikísk’eh ádaanoht’ee, isaa, ideeta daagodinołsįgo tádaahgisgo; ła’íí da’áík’ehgo łą́ą́yú ánádaaht’įįł. 9 Áídí’ gánádaabiłdi’ṉii, Iłk’idá’ nṉee n’íí nohwá yendaagos’aaníí zhą́ nłdzilgo daahonohtą’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ááníí daazhógo k’ihzhį’ ádaanołsį. 10 Moses gánṉiid, Nitaa hik’e nimaa dinłsį́, ła’íí, Hadíń bitaa dagohíí bą́ą́ yati’ yee yokáałíí zideego bá goz’ąą: 11 Áídá’ nohwihíí gádaadohṉii, Hadíń bitaa dagohíí bą́ą́, Nt’éhéta bee nich’oshṉii doleeł n’íí Corban at’éé, yiłṉiihíí, áí golzeego Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nshné’ golzeego ágolzee; áík’ehgo áń doo zideego bá goz’ąą da, daadohṉii. 12 Ádohṉiigo bitaa dagohíí bą́ą́ doo dayúweh bich’oṉii da ndi nzhǫǫ, daadohṉii; 13 Áík’ehgo iłk’idá’ nṉee n’íí yendaagos’aaníí nohwichągháshé bił ch’ídaagonoh’aahíí bikísk’eh ádaanoht’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí doo nt’égo ádaanołsį da: ła’íí da’áík’ehgo łą́ą́yú ánádaaht’įįł.

14 Áídí’ nṉee dawa, Yushdé’, daayiłnṉiidá’ gádaayiłṉii, Daanohwigha shídaayełts’ą́ą́go bídaagonoł’aah: 15 Nt’é koká’dí’ koyi’ yuṉe’ be’ogohigháhíí doo nchǫ’go kodiłteeh da: áídá’ nt’é koyi’dí’ behagohigháhíí zhą́ nchǫ’go kodiłteehi at’éé. 16 Hadíń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le’. 17 Nṉee íła’at’éé n’íí bits’ą́’ Jesus kįh yuṉe’ ha’ayaadá’ bitsiłke’yu iłch’ígó’aahgo nagolṉi’ n’íí yaa nabídaadiłkid. 18 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Ya’ nohwíí ałdó’ t’ah doo nohwił ídaagozį da née? Nt’éhéta koká’dí’ koyi’ yuṉe’ be’ogohigháhíí doo nchǫ’go kodiłteeh dahíí, ya’ doo hwahá bídaagonołsįįh da née? 19 Áí kojíí doo biyi’ yuṉe’ ogohigháh da go’į́į́, áídá’ kobid yuyaa be’ogohigháh, áídí’ nláhyú bech’ígohigháh; Jesus áṉííhíí bee idáń dawa nłt’éé, ṉii. 20 Gánádaabiłdo’ṉiid, Koyi’dí’ behagohigháhíí zhą́ nchǫ’go kodiłteehi at’éé. 21 Koyi’dí’, kojíí biyi’dí’ díínko behagohigháh: nchǫ’go natsí’ikeesíí, nant’į’ na’idaahíí, iké’ na’idaahíí, na’iłtseedíí, 22 Ich’in’įįhíí, dawahá dayúwehégo ídáhách’it’iiníí, nchǫ’go ách’ít’ééhíí, nach’ich’aahíí, nchǫ’íí doo bich’į’ t’ąązhį’ ách’it’éé dahíí, bíyééhíí hách’it’įįhíí bighą hach’ishkeehíí, nchǫ’go yách’iłti’íí, ída’ch’odlííhíí, koni’ ádiníí ałdó’: 23 Díí nchǫ’íí dawa koyi’dí’ behagohigháh, áí nchǫ’go daakodihiṉiiłi at’éé.

24 Áídí’ Jesus dahiyaago Tyre hik’e Sidon golzeehíí biṉaayú óyáá, áígee kįh yuṉe’ ha’ayáá, akú nashaahíí doo hadíń yígołsįįh da, nzįgo: áídá’ doo hagot’éégo nádaabidoł’į́ihgo da. 25 Áídá’ isdzán bizhaazhé na’ilíhníí spirit nchǫ’i biyi’ golíni Jesus ya’ikonzį, áík’ehgo baa nyáágo biyahzhį’ hayaa adzaa: 26 Isdzánhíí Greek k’ehgo yałti’ihi, Syropheníciadí’ gólíni; áń nábokąąh, Ch’iidn shizhaazhé biyi’ golíni biyi’dí’ hanyóód, biłṉiigo. 27 Jesus gábiłṉii, Chągháshé ntsé bá daach’idiné’go nłt’éé: báń chągháshé bits’ą́’ nách’idiné’go gósé bich’į’ och’iłkaadgo doo bik’eh da. 28 Isdzán gánábiłdi’ṉii, Da’aṉii, shiNant’a’: da’ágát’éé ndi gósé biká’idáné bich’į’ nakaihíí báń bizhool chągháshé bits’ą́’ nanihidéhíí daayiyąą. 29 Jesus gábiłṉii, Ánṉiihíí bighą nádńdáh; ch’iidn nizhaazhé biyi’dí’ háyáá. 30 Isdzánhíí bigowąyú nadzaago, ákú bizhaazhé biká’dahstíné yiká’ dahstįį ląą, ch’iidn da’ádįhgo.

31 Áídí’ Jesus dahnadidzaago Tyre hik’e Sidon golzeedí’ túsikaaníí Gálilee golzeezhį’ nadzáá, Decápolis golzeeyú ch’ínyáágo. 32 Áígee nṉee bijeyi’ ágodini, doo nłt’éégo yałti’i, Jesus baa bił ch’ikai lę́k’e; Biká’nlṉíh, daabiłch’iṉiigo nádaabich’okąąh. 33 Nṉee íła’at’ééhíí bits’ą́’ dasahndi yił o’áázhdá’ bijeyi’ odolṉiih, áídí’ hadnzhéédgo nṉeehíí bizaad yedelṉiih; 34 Hadag déz’įįgo deyoldá’, Éphphtha, biłṉii, áí, Ch’ínádendláad, golzeego ágolzee. 35 Dagoshch’į’ bijeyi’ ch’ínádendláád, ła’íí bizaad n’íí nłt’éé násdlį́į́go, nłt’éégo yałti’. 36 Hadíń bił nadaagołṉi’ hela’, biłṉii, Jesus: ádaabiłnṉiid ndi da’tiségo yaa nanádaagolṉi’; 37 Dázhǫ́ bił díyadaagot’ee lę́k’e, gádaaṉiigo, Dawahá dázhǫ́ nłt’éégo ładaile’: kojeyi’ ágodįh n’íí ich’idits’ago ánáidle’, ła’íí doo yách’iłti’ da n’íí ndi yách’iłti’go ánáidle’.

8

1 Áí benagowaadá’ nṉee łą́ą́go íła’adzaa, doo nt’é daiyąą dago Jesus bisiłke’yu, Yushdé’, yiłnṉiidgo gádaayiłṉii, 2 Nṉee íła’at’ééhíí baa daach’oshba’, dá bił nashkaigo taagiskąą, k’adíí doo nt’é daiyąą da. 3 Bigowąyú dáshiṉá’ onádaasił’a’yúgo, nákaahyú dánko shiṉá’ yik’ee odaatłish: ła’íí ńzaadí’ neheskaihíí bighą. 4 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, Da’igolį́į́gee hadí’ báń nádaach’idiné’, díí nṉee bá daan’né’go? 5 Jesus gádaabiłṉii, Báń dijolé da’kwíí nadaahné’? Gosts’idi, daaṉii. 6 Áígee nṉeehíí, Ni’yú dinohbįh, daayiłṉii: áídí’ báń gosts’idi náidnné’go ya’ihénzįgo oskąądí’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yaa daizné’, nṉee yitada’iṉiihgo; áík’ehgo yitada’izṉii. 7 Łóg ałts’ísę́híí da’ayą́hágo ałdó’ nadaané’: áí ya’ihénzįgo oskąądgo, Díí ałdó’ nṉee bitadaahṉiih, ṉii, Jesus. 8 Áík’ehgo da’iyąągo náda’isdįįd: áídí’ ch’ékaadíí táts’aa gosts’idi bik’ehgo nádaihezlaa. 9 Nṉee dį́į́dn doo náhóltagyú áhołánishį da’iyąą: áídí’ onádaihes’a’ lę́k’e.

10 Dagoshch’į’ bitsiłke’yu biłgo tsina’eełíí beh hikai, áídí’ Dalmanútha golzeeyú bił nda’iz’eel. 11  Phárisees baa hikaigo yił łahada’dit’áh nkegonyaa, bídaantááh daanzįgo gádaabiłṉii, Yaaká’dí’ godiyįhgo be’ígózini nohwił ch’í’ṉah áńle’. 12 Jesus biyi’siziiníí doo bił gozhǫ́ǫ́ dago gáṉíí, Nt’é bighą díí daałinolt’įįłíí be’ígózini yiká daadéz’įį? Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, be’ígózini doo bił ch’í’ṉah ádaalṉéhi at’éé da. 13 Áídí’ tsina’eełíí yeh nanadzaago hanaayú yits’ą́’ bił naná’diz’eel.

14 Bitsiłke’yu báń yínádaasṉah ni’, dała’á zhą́ tsina’eełíí biyi’ si’ąą lę́k’e. 15 Jesus bił ch’ígó’aahgo gádaabiłṉii, Báń benilzoołé Phárisees daanlíni bíyééhíí, ła’íí Hérod ałdó’ bíyééhíí baa daagonohsąą. 16 Bitsiłke’yu iłch’į’ yádaałti’go gádaaṉii, Báń doo daasii’né’ dahíí bighą aṉíí. 17 Jesus ádaaṉiihíí yígółsįgo gábiłṉii, Hant’é bighą báń doo daasoné’ dahi baa iłch’į’ yádaałti’? Ya’ doo hwahá bídaagonoł’aah da, doo nohwił ídaagozį da nee? Ya’ nohwijíí t’ah daantł’iz? 18 Nohwiṉáá daagolį́į́dá’ doo bee daadeh’į́į́ da née? Nohwijeyi’ daagolį́į́dá’ doo bee ídaayesółts’ąą da née? Ya’ doo bínádaałṉiih da née? 19 Báń dijolé ashdla’i iłk’ídaasiiné’go nṉee ashdladn doo náhóltago bá da’dená’ n’dá’, ch’ékaadíí da’kwíí táts’aa bik’ehgo ńdaahesolaa láń? Gosts’idi, daaṉii. 20 Báń dijolé gosts’idi iłk’ídaasiiné’go nṉee dį́į́dn doo náhóltago bá da’dené’ n’dá’, ch’ékaadíí da’kwíí táts’aa bik’ehgo ńdaahesolaa láń? Gosts’idi, daaṉii. 21 Áík’ehgo Jesus gánádo’ṉiid, Nt’é bighą doo nohwił ídaagozį da?

22 Áídí’ Jesus Bethsáidayú ńyáá; áígee nṉee biṉáá ágodini baa bił ch’ikaigo, Bik’enlṉíh, daabiłṉiigo nádaabokąąh. 23 Áík’ehgo nṉee biṉáá ágodinihíí bigan yiłtsoodgo kįh gozṉilíí bits’ą́’yú oyilǫ́ǫ́z; ákú biṉáá yik’ídihizheedá’ yiká’ ndelṉiihgo gáyiłṉii, Nt’éhéta hí’į́į́ née? 24 Déz’įįgo gáṉíí, Nṉee hikahgo daash’įį ndi t’iis hikahi ga’at’éé. 25 Jesus nṉeehíí biṉáá yiká’nnádelṉiihdá’, Díń’įį, biłṉii; áníita biṉáá nágosdlįįgo nṉee dawa nłt’éégo yo’įį lę́k’e. 26 Áídí’ Jesus gowąyú onábíł’a’ gábiłṉiigo, Kįh gozṉilyú dáko nádódáh hela’, hadíń bił nagolṉí’ hela’.

27 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu biłgo Caesaréa Philíppi golzéhi biṉaayú kįh nagozṉilyú okai: hikaahyú bitsiłke’yu nayídaadiłkidgo gáyiłṉii, Nṉee hadíń át’į́į́ daashiłṉii? 28 Gádaabiłṉii, Ła’, John, Baptize ágole’ n’íí át’į́į́, daaniłṉii; ła’ihíí, Elías at’į́į́, ła’ihíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ła’ at’į́į́, daaniłṉii. 29 Jesus gádaabiłṉii, Nohwíí nohwich’į’yúgohíí, hadíń át’į́į́ daashiłdohṉii? Ni Christ ánt’į́į́, yiłṉii, Peter. 30 Jesus gádaabiłṉii, Hadíń shaa bił nadaagołṉi’ hela’. 31 Áídí’ bił ch’ídaago’aah nkenágodidzaa gáṉíígo, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, doo ałch’ídn shiniigodilṉéh da, Jews yánazíni, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi doo hádaashit’įį dago shidizideedá’ taagi jįį hileehgo naadishdáh. 32 Áí doo nainł’į’ dago aṉíí. Áídá’ Peter bich’į’ yałti’ nkegonyaago, Doo ánṉii da, biłṉiigo. 33 Áídá’ Jesus t’ąązhį’ adzaago bitsiłke’yu ła’ihíí yich’į’ déz’įįdgo Peter nłdzilgo bich’į’ hadziigo, Satan, yúwehyú shiké’zhį’ ánṉe’: Bik’ehgo’ihi’ṉań binatsekeesíí k’ehgo doo natsíńkees da ląą, nṉee binatsekeesíí zhą́ bee natsíńkees, biłṉii.

34 Áígee nṉeehíí bitsiłke’yu biłgo yiká ánṉiidgo gádaayiłṉii, Dahadíń shiké’ dahdigháh hát’į́į́yúgo, ídaayo’ṉahdá’ bitsį’iłna’áhi dahyidotįįhgo shiké’ dahdowáh. 35 Dahadíń bi’ihi’ṉa’ yaa bił goyééhíí áí bits’ą́’ da’ilíí hileeh: áídá’ dahadíń ídaayis’ṉahgo shíí shighą ła’íí yati’ baa gozhónihíí bighą bi’ihi’ṉa’ da’ilíí silįį’į́į́, áń ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł. 36 Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo ch’ist’įįdá’, koyi’sizíni da’ilíí silįįyúgo, áí hant’é bits’ą́’dí’ ch’it’įįh? 37 Dagohíí koyi’sizíni hant’é bideṉá nch’iné’? 38 Díí nchǫ’go nant’į’ nakaigo daałinolt’įįłíí bitahgee dahadíń shik’e ídaayándzįhíí, ła’íí shiyati’ yik’e ídaayándzįhíí, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ałdó’ áń bik’e ídaayánsdzį doo, nánshdáhgee, shiTaa bits’ą́’idindláádíí bee shits’ą́’idindláádgo, binal’a’á yaaká’yú daagolííníí dilzini bił nánshkáhgo.

9

1 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, kúgee nadaaziiníí ła’ dá doo da’itsaahíí dailįhé Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod golį́į́go nant’aa nkegonyaago daayiłtséh.

2 Áídí’ gostáń iskąągee Peter, James hik’e John, Jesus dasahndi yił okai lę́k’e, dził n’ááyú; áígee binadzahgee Jesus łahgo ánolįh silįį. 3 Bidiyágé bik’ina’didlaad silįį, zas k’ehgo łigaigo, nṉee ni’gosdzáń biká’gee doo hadíń ágát’éégo łigaigo áyóle’ at’éé da. 4 Áígee Moses hik’e Elías bił daanlįįgo silįį: Jesus yił yádaałti’go. 5 Peter Jesus gáyiłṉii, NohweBik’ehń, kú nkaihíí nohwá nzhǫǫ; tł’ohdahskáń táágo ádaagohiidle’; ła’ ni ná, ła’ihíí Moses bá, ła’ihíí Elías bá. 6 Nt’éshą’ dishṉii nzį lę́k’e; ńdaaldzidhíí bighą. 7 Áígee yaak’os biká’ dahiyaa: nt’éégo yaak’os biyi’dí’ yati’ daidezts’ąą gáṉíígo, Díínko shiYe’ shił nzhóni; hódaayełts’ą́ą́. 8 Dagoshch’į’ bitsiłke’yu łédaadnghalgo, nṉee doo ła’ dadá’ Jesus zhą́ itah sizįįgo daayo’įį. 9 Dziłdí’ nkenádikaigo, Jesus gádaabiłṉii, Daahołtsąą n’íí hadíń bił nadaagołṉi’ hela’, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dasitsąądí’ naadisdzaago zhą́. 10 Áík’ehgo áṉíí n’íí doo hadíń yił nadaagolṉi’ da lę́k’e, áídá’ gádaałiłdi’ṉii, Nt’éshą’ áiłṉii, dasitsą́ą́dí’ naadishdáh, ṉiihíí?

11 Bitsiłke’yu nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Hant’é bighą Elías dantsé hígháh, daaṉii, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi? 12 Jesus gádaabiłṉii, Elías da’aṉii dantsé hígháhgo dawahá iłch’į’nádaidle’; áídí’ shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, díí k’ehgo shaa k’e’eschchįį lę́k’e, doo ałch’ídn shiniigodilṉe’ da, ła’íí doo shił da’ch’ołtag da doleeł. 13 Áídí’ gánohwiłdishṉii, Elías iłk’idá’ nyáádá’ baa k’e’eshchiiníí k’ehgo nṉee dabíí hádaat’įįyú ánádaayol’įįł lę́k’e. 14 Áídí’ bitsiłke’yu ła’ihíí yaa nákaidá’ nṉee łą́ą́go biṉaayú nadaazįįgo begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi yił łádaadit’áhgo Jesus yiłtsąą. 15 Nṉee dawa Jesus daayiłtsąągo bił díyadaagot’ee, áídí’ dagoshch’į’ baa bił daagozhǫ́ǫ́go bich’į’ nádnkįį. 16 Áígee begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi gádaayiłṉii, Nt’é baa bił ładaadoht’áh láń? 17 Áík’ehgo nṉee íła’at’ééhíí ła’ gáṉíí, Iłch’ígó’aahíí, shiye’ naa bił ní’áázh, spirit nchǫ’i biyi’ golį́į́go doo yałti’ da. 18 Dahagee nabihiłaagee nádinigis; áídí’ bizédí’ táńwosh hahigháh hileeh, biwoo’íí łíidiłk’ash, ła’íí doo nłdzil da hileeh: nitsiłke’yu hadainihiyoodgo nádaahoshkąąh: ndi doo hagot’éégo da ni’. 19 Jesus gábiłṉii, Nohwi’odlą’ édaadįhgo daałintołt’įįłíí, dahosahzhį’ nohwił nahashtąą? Dahosahzhį’ ląą nohwidag ánsht’ee? Yushdé’, niye’ shich’į’ bił nn’áash. 20 Áík’ehgo ishkiinhíí baa bił hikai: nt’éégo spirit nchǫ’ihíí Jesus yiłtsąądá’ dagoshch’į’ ishkiinhíí nádinigisgo ni’yúnágo’; áígee anáyis lę́k’e, bizédí’ táńwosh hahigháhdá’. 21 Jesus ishkiin bitaahíí nayídiłkid gáṉíígo, Dadá’ át’į́į́ godeyáhi? Ałts’í ę́ędá’ át’íni, ṉii. 22 Łahgee spirit nchǫ’ihííkǫ biyi’ onábiłt’ee, tú ałdó’ biyi’ onábiłt’ee, biziłheego ch’éh ábił’įįgo; bínil’ą́ą́yúgo nohwaa ch’onbaahgo nohwich’onṉii. 23 Jesus gábiłṉii, Ondląąyúgo, dahadíń odlaaníí dawahá bá łaalṉe’hi at’éé. 24 Dagoshch’į’ ishkiinhíí bitaa hichago nádidilghaazhgo gáṉíí, Shíí oshdląą; doo oshdląą dagee oshdląągo áshíńłsį. 25 Jesus nṉee łą́ą́go bich’į’ dahikeego yiłtsąądá’ spirit nchǫ’i nłdzilgo yich’į’ hadziigo gáṉíí, Spirit nchǫ’i ńlíni, doo yáńłti’i da, doo idints’agi da, biyi’dí’ halyeedá’ t’ąązhį’ onándáh hela’, niłdishṉii. 26 Áídí’ spirit nchǫ’íí nádidilghaazhdá’ nádinigisgo ábíílaago biyi’dí’ háyáá; áídí’ ishkiinhíí daztsáni k’a’ánolįh silįį; áík’ehgo nṉee łą́ą́go, Daztsąą ląą, daaṉii lę́k’e. 27 Áídá’ Jesus ishkiinhíí bigan yiłtsoodí’ náidnlǫǫzgo hizį’. 28 Áídí’ Jesus kįh yuṉe’ ha’ayáádá’ bitsiłke’yu dasahndi nabídaadiłkidgo, Nohwihíí nt’é bighą doo hadaandzood da láń? daabiłṉii. 29 Jesus gádaabiłṉii, Spirit nchǫ’i ga’at’éhihíí dáshiṉá’ da’ch’okąąhgo zhą́ habidi’nedzoodhi at’éé.

30 Áídí’ dahnanáskaidá’ Gálilee golzeeyú ch’ékai; áídá’ Jesus akú naghaa ndi nṉee doo ła’ bígółsį hat’į́į́ da. 31 Bitsiłke’yu bił ch’ídaago’aah gáṉíígo, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee bilák’e shi’dolteełgo daashiziłhee; áídí’ taagi jįį hileehgo naadishdáh. 32 Hant’é ṉiigo aṉííhíí doo bił ídaagozį da, áídá’ nabídaadiłkidzhį’ nédaaldzid.

33 Jesus Capérnaum golzeeyú ńyáá: áígee kįh yuṉe’ ha’ayáádá’ bitsiłke’yu nayídaadiłkid gáṉíígo, Hohkaahyú nt’é baa łił nadaagołṉi’? 34 Áídá’ doo hant’é daaṉii da: Nohwitahyú hadíń itisgo at’éhi? daałiłdi’ṉii ni’, hikaahyú. 35 Áígee Jesus nezdaago nakits’ádahíí yiká ánṉiidá’ gádaayiłṉii, Dahadíń shíí dantsé le’ nzįyúgo, áń iké’zhį’ hileeh doo, áń dawa yá áił’įį doo. 36 Chągháshé ła’ íłṉí’gee nyinlǫ́ǫ́z: áídí’ dahyinłtįįgo bitsiłke’yu gádaabiłṉii, 37 Dahadíń shizhi’íí binkááyú chągháshé díí ga’at’ééhíí náidnłtįįyúgo, shíí náshidnłtíni at’éé; ła’íí dahadíń náshidnłtiiníí doo shíí zhą́ náshidnłtįį da ndi shides’a’íí ałdó’ náidnłtíni at’éé.

38 John gábiłṉii, ShiNant’a’, nṉee ła’ doo bił daandlįį dahíí nizhi’íí binkááyú nṉee biyi’dí’ ch’iidn hainiyoodgo daahiit’įį; áík’ehgo, Doo ágáńt’įį da, daabiłn’ṉiid, doo bił daandlįį dahíí bighą. 39 Áídá’ Jesus gábiłṉii, Doo ágádaabiłdohṉii da: dahadíń shizhi’íí binkááyú godiyįhgo áná’ol’įįłíí, doo dénchǫ’égo áshiłdoṉi’ at’éé da. 40 Hadíń doo nchǫ’go nohwich’į’ na’iziid dahíí, áń bił daagohiit’įį. 41 Hadíń shizhi’íí bighą, Christ bíyéé daanohłįįhíí bighą, idee bee tú nohwá nayiziidíí, da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nayihiṉiiłíí da’aṉiigo bíyéé doleeł. 42 Dahadíń díí doo ízisgo ádaat’ee da ndi daashodlaaníí dała’á nchǫ’go at’į́į́go áile’íí, áń tséé be’ik’áhi nchaahi bik’osyú bidestł’ǫǫgo túnteel beh hilt’e’go bá nzhǫǫ doleeł ni’. 43 Nigan nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo nadnłgeesh; nigan dała’á ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ nigan nakigo ch’iidn bikǫ’ diltłi’i, kǫ’ dahazhį’ diltłi’íí biyi’ yuyaa onṉáhyúgo doo ná nzhǫǫ da: 44 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 45 Nikee nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo nadnłgeesh; nikee dała’á ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ nikee nakigo ch’iidn bikǫ’ diltłi’i, kǫ’ dahazhį’ diltłi’íí biyi’ yuyaa oni’dolt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da: 46 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 47 Niṉáá nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo ha’aah; niṉáá dała’á ádįh ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ ha’ánṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ niṉáá nakigo ch’iidn bikǫ’ dahazhį’ diltłi’i biyi’ yuyaa oni’dilt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da: 48 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 49 Daakówa kǫ’ bee hadaakodilṉe’ doleeł, ishįįh k’ehgo, be’okąąhíí natseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’ṉiiłíí ishįįh bee daadilk’ǫsh doleeł. 50 Ishįįh nłt’éé ndi doo nk’ǫ́ǫ́zh da silįįyúgo, nt’é bee nk’ǫ́ǫ́zhgo ánálṉe’? Nohwiyi’ ishįįh daagolį́į́ le’, áídí’ iłch’į’ daanohjǫǫ le’.

10

1 Áídí’ Jesus dahnádidzaago ni’ Judéa golzéhi goz’ąąyú túńlííníí Jórdan holzéhi hanaayú ńyáá: ákú nṉee baa nanáńłsą́ą́; áígee iłch’ígó’aah n’íí k’ehgo yich’į’ yałti’go nkenágodidzaa.

2  Phárisees daanlíni baa hikaigo nabídaantaahgo gádaabiłṉii, Ya’ nṉee bi’aa iłk’ínát’aashgo goz’ąą née? 3 Gábiłṉii, Moses nt’é nohwiłṉiigo nohwá ngon’ą́ą́ láń? 4 Áídí’ gádaaṉii, Naltsoos bee iłk’íńch’ít’aashíí łayile’go isdzánhíí yił iłk’ínát’aashgo Moses bá ndaagoz’ąą ni’. 5 Jesus gádaabiłṉii, Nohwijíí daantł’izíí bighą díí begoz’aaníí Moses bee nohwich’į’ k’e’eshchįį lę́k’e. 6 Dantsé godeyaadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee áyíílaadí’ godezt’i’go nṉee ła’íí isdzán áyíílaa. 7 Díí bighą nṉee bitaa hik’e bą́ą́ yits’ą́’gháhgo bi’aa yił nlįį doleeł; 8 Áí naki n’íí dała’á nádodleeł; áík’ehgo doo naki dilt’ee dadá’ bits’í dała’á silįį. 9 Áík’ehgo dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań łayinlááhíí, dahadíńta iłk’íyóléh hela’. 10 Áídí’ kįh yuṉe’ bitsiłke’yu da’áí baa nabínádaadiłkid. 11 Jesus gáyiłṉii, Hadíń bi’aa yił iłk’ínát’aazhdá’ ła’i yił naná’ṉááyúgo nant’į’ nagháhi at’éé. 12 Dagohíí isdzánhíí biką’ yił iłk’ínát’aazhdá’ ła’i yił naná’ṉááyúgo, isdzánhíí ch’a’oṉáá hileeh.

13 Jesus chągháshé ałts’ísę́hi baa bił nch’ihezkai lę́k’e, yiká’ ndaadilṉiih daabich’o’ṉíígo; áídá’ bitsiłke’yu, Doo ágádaaht’įį da, daakołṉii. 14 Áídá’ Jesus daabiłtsąągo doo bił bik’eh da lę́k’e, áík’ehgo bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Ch’ík’eh chągháshé shich’į’ nihikáh le’, doo t’ąązhį’ daahínóhtą’ da; bíí ga’ádaat’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanlįį. 15 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń chągháshé ałts’ísę́híí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nágodn’ąąyúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileeh. 16 Áík’ehgo dahnáidiłtééhgo yiká’ ndaadelṉiigo yá da’oskąąd.

17 Áídí’ łahyúgo Jesus dahnasdzaadá’ nṉee bich’į’ nádilwodgo biyahzhį’ hilzhiizhdá’ nabídiłkid, Iłch’ígó’aahíí nłt’éhi ńlínihi, hago ląą áshṉe’go ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí bee hinshṉaa doleeł? ṉiigo. 18 Jesus gábiłṉii, Nt’é bighą nłt’éhi shiłnṉii? Doo hadíń nłt’éé da go’į́į́, dała’á zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ą́ą́ lęk’ehíí bígonłsį́ go’į́į́, Doo nant’į’ nach’ighaa da, Doo na’ch’iłtsee da, Doo ich’in’įįh da, Doo łé’ch’iłchoo da, Doo nach’ich’aa da, Kotaa hik’e komaa ch’idnłsį. 20 Nṉeehíí gábiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, ánists’ísę́dí’ godezt’i’go díí dawa bee ánsht’ee. 21 Jesus bił nzhǫǫgo bineł’į́į́go gábiłṉii, Dała’á zhą́ doo bee áńt’éé da: ti’i, dawahá ṉíyééhíí naa nahoṉiihgo zhaalihíí tédaat’iyéhíí bita’iṉííh, áík’ehgo yaaká’yú dawahá łáń ílíni ṉíyéé doleeł: áídí’ yushdé’ tsį’iłna’áhi dahntįįłgo shiké’ dahsinṉáh. 22 Jesus áṉíídá’ nṉeehíí ádaatsídézkeezgo doo bił gozhǫ́ǫ́ dago onádzaa; dázhǫ́ háłdzilhíí bighą.

23 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu yitah déz’įįdá’ gádaabiłṉii, Nṉee hádaałdzilíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleehgo dázhǫ́ bá nyee! 24 Bitsiłke’yu Jesus áṉííhíí bighą bił díyadaagot’ee lę́k’e. Áídá’ Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Shichągháshé, nṉee hádaałdzilíí zhą́ ya’ołííhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleehgo dázhǫ́ bá nyee! 25 Łį́į́ bigháń ha’i’áhíí bená’kadé bigha’i’áńyú ch’égháhgo bá nyeedá’ nṉee háłdzilíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileehgo itisgo bá nyee. 26 Bitsiłke’yu díí daidezts’ąądá’ dázhǫ́ bił díyadaagodzaago gádaałiłdi’ṉii, Áídá’ hadíń zhą́ hasdábi’dilteeh? 27 Jesus daabineł’į́į́go gáṉíí, Nṉeehíí áí doo łayole’ at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ go’į́į́: Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ dawa łayile’hi at’éé.

28 Peter gábiłṉii nkegonyaa, Nohwíyéé dawa bits’ą́’ dahidiikaidá’ niké’ dahsiikai ni’. 29 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, dahadíń bigową, bik’isyú, bilahkííyú, bitaa, bą́ą́, bichągháshé, bi’aa, dagohíí bini’ shíí shighą ła’íí yati’ baa gozhónihíí bighą yits’ą́ dahnyaayúgo, 30 Áń díí goldohíí biyi’ gową, bik’isyú, bilahkííyú, bą́ą́, bichągháshé, ła’íí bini’ dała’á gonenadín k’a’ánáhołąągo, biniigodilṉéhíí bíhii’né’go, baa det’aahi at’éé, ła’íí łahgo nágodesdzaago ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł. 31 Áídá’ łą́ą́go dantsé daanlįį n’íí iké’yú doleeł; ła’íí iké’yú daanlįį n’íí dantsé doleeł.

32 Áídí’ Jesus ádįh higaałgo Jerúsalemyú wą́’yú intínk’eh ch’okaah lę́k’e; áígee bił díyadaagot’ee; ła’íí biké’ hikaahíí nédaaldzid lę́k’e. Nakits’ádahíí k’ihzhį’ yił nnanákaigo bich’į’ ágoṉéhíí baa bił nadaagolṉi’go nkenágodidzaa, 33 Gáṉíígo, Isąą, Jerúsalemyú dekai; ákú shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo baa shi’dilteehdá’ shidizideego shá ngot’áah doleeł, áídí’ doo Jews dannlįį dahíí yaa daashiłtéehgo, 34 Shaa daadloh doo, hashída’iłtsaas doo, shik’ídaadihizheeh doo, ła’íí daashiziłhee doleeł; áídí’ taagi jįį hileehgo naadishdáh.

35 Áídí’ James hik’e John biłgo, Zébedee biye’kehíí, Jesus yaa n’áázhgo gáyiłṉii, NohwiNant’a’, nt’é níhǫ́keedíí nohwá łanle’. 36 Hant’é nohwá áshłe’ haht’į́į́ gá’? biłṉii, Jesus. 37 Gádaabiłṉii, Ízisgo áńt’ee síńlįįgee ła’ nigan dihe’nazhiṉéé dahsdaa doleełgo, ła’íí ni’eshganzhiṉéé dahsdaa doleełgo nohwá ngon’áah. 38 Áídá’ Jesus gádaabiłṉii Nt’é shíhóhkeedíí doo bígonołsį da ląą: idee be’ishdląąhíí be’ohdląągo bínołdzil née? Baptize be’áshi’dilṉ’eíí bee baptize ánohwi’dilṉe’go bínołdzil née? 39 Bínldzil, daabiłṉii. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Idee be’ishdląąhíí da’aṉii be’ohdląą doleeł, baptize áshi’dilṉe’íí da’aṉii bee baptize ánohwi’dilṉe’ doleeł, 40 Áídá’ shigan dihe’nazhiṉéé dagohíí shi’eshganzhiṉéé sodaa doleełíí, doo shíí nohwaa godesh’aah da; áí dahadíń bá iłch’į’golzaahíí zhą́ baa godet’aahi at’éé. 41 Áík’ehgo bitsiłke’yu gonenanhíí James hik’e John ádaaṉiihíí daidezts’ąądá’ doo bił daabik’eh da nkegonyaa lę́k’e. 42 Jesus bitsiłke’yu íła’áyíílaago gádaayiłṉii, Doo Jews daanlįį dahíí bánant’án daanlįįgo ha’ṉilíí isná ádaabiłsįgo bá nadaant’aah; ła’íí bitahyú nṉee ízisgo ádaat’eehíí da’áṉííyú ádaat’įįgo ádaabiłsįgo bídaagonołsį. 43 Áídá’ nohwihíí nohwitahyú doo ágágot’ee da doleeł: áídá’ dahadíń nohwitahyú ízisgo ánsht’ee le’ nzįhíí, áń nohwá áił’įį le’: 44 Nohwitahyú dahadíń nant’án nshłįį le’ nzįhíí, áń nohwá na’iziid le’. 45 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí nshłįį ndi, doo hadíń shich’oṉiihíí bighą niyáá da, áídá’ nṉee bich’oshṉiihíí bighą niyáá, shi’ihi’ṉa’íí nṉee łáni bá nahishṉiiłhíí bighą niyáá.

46 Jériko golzeeyú hikai: áídí’ Jérikodí’ dahiskaigo bitsiłke’yu nṉee łą́ą́go biłgo náńłsą́ą́go nṉee biṉáá ágodini, Bartiméus holzéhi, Timéus biye’híí, intín bahyú sidaa, ídókeedgo. 47 Jesus, Názarethdí’ gólíni, higaałgo nṉee biṉáá ágodini ya’ikonzįįdá’ nádidilghaazh nkegonyaago gáṉíí, Jesus, David biYe’ ńlíni, shaa ch’onbáah. 48 Nṉee łą́ą́go, Godnch’áad, daabiłṉii: áídá’ da’tiségo nanádidilghaazhgo gánádo’ṉiid, David biYe’ ńlíni, shaa ch’onbáah. 49 Jesus ninyáágo gáṉíí, Yushdé’ daabiłdohṉii. Áík’ehgo nṉee biṉáá ágodiníí yich’į’ ánṉiidgo gádaabiłṉii, Nił gozhǫ́ǫ́go nádndáh: yushdé’ niłṉii. 50 Íícho ídáidiłtsoozdá’ nádihiitahgo Jesus yich’į’ nyáá. 51 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Nt’é ná áshłe’ háńt’įį gá? Nṉee biṉáá ágodiníí gábiłṉii, SheBik’ehń, desh’į́į́go ánáshidle’. 52 Jesus gábiłṉii, Ti’i, ni’odlą’íí nłt’éégo ánániidlaa. Áík’ehgo dagoshch’į’ biṉáá nágosdlįįgo biké’ dahiyaa.

11

1 Áídí’ Jesus bitsiłke’yu biłgo Jerúsalem k’ad yaa hikáh, Béthphage ła’íí Béthany golzeezhį’, dził Olives holzéhi si’ąągee, áídí’ bitsiłke’yu naki oyił’a’, 2 Gáyiłṉiigo, Ti’i, nohwádįhyú gotahyú doh’aash: dáha’ah’aashgee túlgayé zhaazhé dahastł’ǫǫgo baa noh’aash, doo hwahá hadíń yiká’ dahndaahi da; áí k’e’oh’adgo kú nánohłǫǫs. 3 Dahadíń, Nt’é bighą k’e’oh’ad? nohwiłṉiiyúgo, gábiłdohṉiih, NohwiNant’a’ hát’į́į́go áhiit’įį; áík’ehgo dagoshch’į’ nohwaa gode’aahgo nádohłǫǫs. 4 Áík’ehgo o’áázh, ákú túlgayé zhaazhé kįh bitah na’iztínhíí bahyú ch’íná’itį́hgee dahastł’ǫǫgo yaa n’áázh, áídí’ k’eda’yi’ad. 5 Áígee ła’ nadaaziiníí gádaabiłṉii, Nt’é bighą túlgayé k’e’oh’ad? 6 Jesus áṉííhíí bee ágádaabiłṉii; áík’ehgo onádaist’e’. 7 Áídí’ túlgayéhíí Jesus yaa daizlǫǫzgo bidiyágéhíí biká’ dahdaihezṉildá’ Jesus túlgayéhíí yiká’ dahnezdaa. 8 Nṉee łą́ą́go bidiyágé intínyú yídaagosteel lę́k’e; ła’ihíí ch’il palm bits’ádaaz’aahíí nadaayihilgeeshgo intínyú yídaagosteel. 9 Nṉee bádįh náłseełíí ła’íí biké’dí’ náłseełíí daadilwoshgo gádaaṉii, Hosánna: NohweBik’ehń bizhi’ yee higaałíí ba’ihégosini at’éé: 10 David, bits’ą́’dí’ hadaałinelt’ąąhíí, nant’aa n’íí k’ehgo nohweBik’ehń bizhi’ bee kú ngowáhíí ba’ihégosį: da’tiséyú goz’ąądí’, Hosánna. 11 Áídí’ Jesus Jerúsalemyú ńyáágo da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ oyáá: ákú dawahá daineł’į́į́dá iłk’dá’, o’i’ą́ą́go Béthanyú nakits’ádahíí biłgo onákai.

12 Iskąą hik’e Béthanydí’ nákaahdá’ Jesus shiṉá’ silįį; 13 Dańzaadí’ ch’il fig bit’ąą golį́į́go o’áágo yiłtsąągo yaa nyáá, nt’éhéta baa dahsné’ nolį nzįgo: áídá’ yaa nyáádá’ doo nt’é baa dahsné’ da ląą, bit’ąą zhą́, figs doo hwahá daant’ąą dagee goldohíí bighą. 14 Áík’ehgo Jesus gábiłṉii, Kodí’ godezt’i’go doo hadíń nits’ą́’dí’ nest’ą’ náyódą́ą́ át’éé da. Áṉííhíí bitsiłke’yu daidezts’ąą.

15 Áídí’ Jerúsalemyú hikai: áígee da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus ha’ayáágo, baa nada’iṉiihi ła’íí nada’iłṉiihi ch’íinihiyood nkegonyaa, ła’íí zhaali yiká’ iłkáh ch’ínádaiṉiiłíí naz’aaníí nanyihesgo’; hawúcho baa nadaahiṉiihíí biká’ dah’sdáhá ałdó’ nanyihesgo’; 16 Áídí’ doo hadíń nt’éhéta da’ch’okąąh goz’aaníí iłṉí’yú ch’ínáyiné’ dago ngon’ą́ą́. 17 Áídí’ bił ch’ídaago’aahgo Jesus gádaabiłṉii, Ya’ díínko doo bek’e’eshchįį da née? Shikįhíí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa kįh biyi’ da’ch’okąąhíí holzeego hojíí doleeł, áídá’ nohwihíí daan’įįhíí bigową ádaagosolaa ląą. 18 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi díí ya’ikodaanzįįdá’ hagot’éégo daabiziłheehíí ch’éh yaa natsídaakees: áídá’ bee yił ch’ígó’aahíí nṉee dawa bił díyadaagot’eehíí bighą yédaaldzid lę́k’e. 19 Áídí’ o’i’ą́ą́yú kįh gozṉildí’ onádzaa.

20 T’ahbįyú ch’il fig o’áhi n’íí naach’okahgo bikeghadí’ náhesgągo daayiłtsąą lę́k’e. 21 Jesus áṉíí n’íí Peter yénálṉiihgo gáyiłṉii, NohweBik’ehń, isąą, ch’il fig doo nant’ą́ą́ át’éé da biłnṉii n’íí náhesgą ląą. 22 Jesus gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daahohłíígo daahohdląą. 23 Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń díí dził bich’į́’ hadziigo, Yúwehégo dihi’ṉáhgo túnteel biyi’ oni’dolné’, yiłṉiiyúgo, ła’íí bijíí biyi’dí’ doo bił nagoki dago, áídá’ áṉííhíí begolṉe’ yodląąyúgo, da’áṉííhíí k’ehgo bá ádolṉííł. 24 Áí bighą gádaanohwiłdishṉii, Dant’éhéta da’ohkąąhgo daahohkeedíí nohwaa do’né’go daahohdląą, áík’ehgo nohwaa hi’né’hi at’éé. 25 Ła’íí dahayú nasozįįgo da’ohkąąhgee dahadíń nohwil dahgoz’ąą lę́k’eyúgo baa nágodenoh’aah; áík’ehgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahíí doo bik’ehyú ádaanoht’ee dahíí nohwaa nágode’aah ałdó’. 26 Áídá’ doo baa nádaagodeso’ąą da lę́k’eyúgo, nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahíí ałdó’ doo bik’ehyú ádaanoht’ee dahíí doo nohwaa nágode’aahi at’éé da.

27 Áídí’ Jerúsalemyú naanákai: áígee da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus anádaałgo okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Jews yánazíni baa hikaigo, 28 Gádaabiłṉii, Hadíń bik’ehgo ánánt’įįł? Hadíń naa godin’ą́ą́go ánt’įįh? 29 Jesus gádaabiłṉii, Shíí ałdó’ dała’ándi nanohwídishkid, shił nadaagołṉi’yúgo, shíí ałdó’ hadíń bik’ehgo ánásht’į́į́łíí nohwił nagoshṉi’ doleeł. 30 Ya’ John baptize ádaagole’íí yaaká’ dí’go née, dagohíí nṉee bits’ą́’dí’go née? Shił nadaagołṉi’. 31 Łił yádaałti’go gádaałiłdi’ṉii, Yaaká’dí’go daan’ṉiihyúgo, gánohwiłṉiih, Áídá’ nt’é bighą doo daahohdląą da láń? 32 Áídá’, Nṉee bits’ą́’dí’go daan’ṉiihyúgo nṉee bédaahildzid, nṉee dawa John da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįį n’íígo yídaagołsįhíí bighą. 33 Áík’ehgo Jesus gádaayiłṉii, Néé doo baa nadaagohiilṉi’da. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shíí ałdó’ hadíńbik’ehgo ánásht’įįłíí doo nohwił nagoshṉi’ da.

12

1 Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee bich’į’ yádaałti’ nkegonyaa. Ła’ nṉee dahts’aa k’eidnláádá’ yiṉaayú ná’nezṉil, dahts’aa hahigęęs doleełgee yá ogogéed, biká’dí’ idést’iiníí ágólaa, ła’íí bá yiṉádaadéz’íni yá ch’ígohet’ąądá’ ńzaadyú ni’ goz’ąąyú óyáá. 2 Da’nest’ąągee ngonyáágo bána’iziidi bidahts’aa bá yiṉádaadéz’íni yich’į’ oyił’a’, binest’ą’ ła’ bá náyíné’go. 3 Áídá’ bił ndaazdeelgo nyída’eshtłizhdá’ dádílkǫǫhgo onádais’a’. 4 Áídí’ bána’iziidíí ła’ihi onaayíł’a’; áń bitsits’in yiṉída’desṉih, ła’íí nchǫ’go ánádaabił’įįdá’ áń ałdó’ onádais’a’. 5 Áídí’ ła’ onaayíł’a’; áń daizes‐hį́į́; áídí’ da’áík’ehgo łą́ą́go odaihes’a’, ła’ nyída’eshtłizh, ła’ihíí nadaistseed. 6 Áídá’ dała’á ná’godzii lę́k’e, biye’ bił nzhóni, áń da’iké’yú oyił’a’, Shiye’ daidnłsį doleeł, ṉiigo. 7 Áídá’ bidahts’aa yiṉádaadéz’íni gádaałiłdi’ṉii, Díí dahts’aa hentííníí bíyéé doleełíí át’éé, yushdé’, daazoldee, áík’ehgo bíyéé doleeł n’íí daanohwíyéé doleeł. 8 Áík’ehgo yił ndaazdeelgo daizes‐hį́į́dá’ dahts’aa hentį́į́dí’ ch’ídaist’e’. 9 Áídá’ dahts’aa hentííníí bíyééhíí hago ádaabile’shą’? Áń nádáhgo dahts’aa bá yiṉádaadéz’į́į́ n’íí naiłtseedá’ dahts’aa hentííníí ła’ihi yá ch’ínágohet’aah. 10 Díínko Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’ eshchiiníí doo hwahá daahohshiih da née: Tséé kįh ádaagole’íí yó’odaisṉe’i n’íí, hagon’áágee dantsé si’aaníí silįį; 11 Díí nohweBik’ehń bik’ehgo ánágot’įįł, áí daanéel’įįgo nohwił díyadaagot’ee, ṉiihíí daahohshíí née? 12 Áídí’ Jesus ha’ádaiłt’e’ hádaat’įį ndi nṉee łáni yédaaldzid, iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bíí ádaabiłṉiigo yídaagołsį lę́k’ehíí bighą; áík’ehgo bits’ą́’ okai.

13 Áídí’ ła’ Phárisees daanlíni, ła’ Hérod yił daagot’íni biłgo Jesus bich’į’ odaach’is’a’, yałti’gee daabihiljizh, daabich’o’ṉíígo. 14 Áí baa hikaigo gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, da’aṉii ánṉiigo, nṉee doo béníldzid dago yáńłti’go bídaagonlzį; nṉee doo ła’ itisgo síńłtįį da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’zhiṉéégo goz’aaníí da’aṉiigo baa iłch’ígóń’aah. Ya’ Caesar bich’į’ tax nadaach’iṉiiłgo begoz’ąą née? Née dah née? 15 Bich’į’ nadaahii’ṉiił née, née doo bich’į’ nadaahii’ṉiił da née? Áídá’ daazhógo ádaaṉiigo Jesus yígółsįgo gádaabiłṉii, Nt’é bighą yashti’íí bee daashołjizhgo ádaashiłdohṉii? Zhaali ła’, penny holzéhi, shaa noh’aahgo nesh’į́į́. 16 Áík’ehgo ła’ baa daiz’ąą. Jesus gádaabiłṉii, Hadíń be’ilzaa, hadíń bizhi’ biká’ dahgoz’ąą? Caesar bíyéhi ląą, daabiłṉii. 17 Áík’ehgo Jesus gádaabiłṉii, Caesar bíyééhíí Caesar baa daanohṉiił, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daanohṉiił. Áígee nṉeehíí bił díyadaagot’ee lę́k’e.

18 Áídí’ ła’ Sádducees daanlíni, nanezna’ n’íí doo naadikáh da daaṉihi, Jesus yaa hikaigo nayídaadiłkidgo gádaaṉii, 19 Iłch’ígó’aahíí, Moses gáṉíígo nohwá k’e’eshchįį lę́k’e. Ła’ nṉee bik’isn bi’aa yits’ą́’ daztsąąyúgo, bichągháshé doo ła’ dayúgo, nṉeehíí bik’isn n’íí bi’aa yił nnádo’ṉeełgo bik’isn n’íí chągháshé bá ágodolṉiił, ṉiigo. 20 Łah nṉee iłk’isn gosts’idi daanlįį lę́k’e, áí dantséhíí nṉáágo bichągháshé doo ła’ dago daztsąą. 21 Bik’isn nakigeehíí yił nnaná’ṉáágo dananástsą́ą́, bichągháshé doo ła’ dago; taagigeehíí da’ágánánádzaa. 22 Iłk’isyú gosts’idíí dawa nanezna’, bichągháshé doo ła’ dago. Dá’iké’yú isdzánhíí ałdó’ daztsąą. 23 Áík’ehgo nanezna’dí’ naach’idikáhgee hadíí bi’aa doleeł? Iłk’isyú gosts’idihíí dawa yił nadaazṉaadá’. 24 Jesus gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí doo bídaagonołsį dahíí bighą da’ołsiih shį ya’? 25 Naach’idikáhgee doo nnádaach’iłse’ da, doo ndaagoch’ihiṉiiłgo nnádaach’iłse’ da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí k’ehgo daagoch’ilį́į́. 26 Áídá’ ya’ Moses binaltsoos biyi’dí’ áṉííhíí k’ehgo nanezna’íí naadikáhíí doo hwahá baa daahohshiih da née? Ch’il biyi’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Moses gáyiłṉii, Shíí Abraham yokąąhíí nshłįį, Isaac, Jacob ałdó’ yokąąhíí nshłįį. 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nanezna’íí yokąąhń nlįį da, daahiṉaahíí zhą́: áígee nohwíí dázhǫ́ da’ołsiih.

28 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi dała’á nṉeehíí Jesus yił łahadaadit’áhgo yidezts’ąądá’ Jesus goyą́ą́go t’ąązhį’ yich’į’ hadziigo yígołsįįdá’ nayídiłkid gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí hadíí itisgo at’éé? 29 Jesus gábiłṉii, Dantsé begoz’aaníí díínko, Israel hat’i’íí daanohłíni, ídaayesółts’ąą; Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń Nant’án dała’á nlįį; 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń nijíí dawa bee nił nzhǫǫ le’, niyi’siziiníí dawa bee, ninatsekeesíí ła’íí ninawodíí dawa bee; áí dantségee begoz’aaníí át’éé. 31 Nakigeehíí ágánánát’éé, Nit’ahdí’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫ́ǫ́híí k’ehgo. Díí begoz’aaníí bitisgo at’ééhíí doo ła’ da. 32 K’e’iłchiihíí gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á nlįį, nṉiihíí da’aṉii ánṉii, Iłch’ígó’aahíí, ba’ashhahíí doo ła’ da, dabíí zhą́: 33 Áń kojíí dawa bee koł nzhǫǫgo, konatsekeesíí dawa bee, koyi’siziiníí ła’íí konawodíí dawa bee, ła’íí kot’ahdí’ gólííníí koł nzhǫǫgo, dakó ídił ch’ijǫ́ǫ́híí k’ehgo, áí okąąhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nch’ihiṉiiłíí dawa didlidíí, ła’íí natseedíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nch’ihiṉiiłíí dawa bitisgo at’éé. 34 K’e’iłchiihíí góyą́ą́go hadziigo Jesus yígołsįįdá’ gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí k’azhą́ itah nleeh ląą. Áí bikédí’go nṉee daaste’go doo hadíń nabínáńłkid da.

35 Jesus da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aahgo gáṉíí, Hagot’éégoshą’ begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Christ David biye’ nlįį, daaṉii? 36 David dabíí Holy Spirit yábiyiłti’go gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań sheBik’ehń gáyiłnṉiid, Shigan dihe’nazhiṉéégo síńdaa, ni’ina’ ni’isna’ ashłe’go nikełtł’ááhyú niṉílzhį’. 37 David dabíí sheBik’ehń biłṉiigo bozhíí; hagot’éégoshą’ biye’ nlįį áídá’? Áígee nṉee łą́ą́go bił daagozhǫ́ǫ́go daidezts’ąą lę́k’e.

38 Jesus iłch’ígó’aahgee gáṉíí, Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi baa daagonohsąą, áí bidiyágé daanṉeezihi daagolį́į́go nakaigo, ła’íí na’hiṉiih nadaagoz’ąąyú bich’į’ ádaach’iṉiigo bił daanzhǫǫ, 39 Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee yánazíni dahnádinbįhyú itah dahnanáztąągo, ła’íí da’idąągee nṉee ízisgo ádaat’eehíí dahnádinbįhyú itah dahnaháztąągo ałdó’ bił daanzhǫǫ: 40 Áí isdzáné itsaa daanlíni bigową́ yits’ą́’ nádaagohi’aa, ła’íí daazhógo ádaaṉiigo ńzaad gont’i’go da’okąąh: áí itisgo biniigonłt’éégo bándaagodot’aał.

41 Jesus zhaali biyi’ ohilkaadíí bit’ahgee dahnezdaa, nṉee áí biyi’ yuyaa bizhaali odaayihiłkaadgo yineł’į́į́go: nṉee łą́ą́go hádaałdzilíí bizhaali doo ałch’ídé odaayihiłkaad da lę́k’e. 42 Áídá’ isdzán itsaa nlíni tét’iyéhi ákú ńyáágo zhaali naki doo ílínihi da oyiłkaad, áí nakigo zhaaliłché’é ílį́į́. 43 Áík’ehgo Jesus bitsiłke’yu yiká ánṉiidgo gádaayiłṉii, Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Áí itsaa tét’iyéhíí nṉee dawa zhaali odaiheskaadíí bitisgo zhaali oyiłkáad: 44 Nṉee hádaałdzilíí bizhaali dáłahzhį́’ zhą́ odaiheskaad, áídá’ bííhíí tét’iyé ndi bizhaali da’áí zhą́ yee golíni n’íí oyiłkáad.

13

1 Áídí’ Jesus da’ch’okąąh goz’ąądí’ ch’ínyáágo, bitsiłke’yu dała’á gábiłṉii, Iłch’ígo’aahíí, díń’įį, tséé ntso ląą nłt’éhi, ła’íí kįh ntso ląą gonłt’éhi gozṉil! 2 Jesus gábiłṉii, Ya’ díí kįh ízisgo ádaagoszaahíí hí’į́į́ née? Díí tséé iłká’ dahnagozṉilíí doo ła’ iłká’ dahnast’ą́ą́ da doleeł, dawa nanehiłkaad doleeł. 3 Áídí’ da’ch’okąąh goz’aaníí hanaayú dził Olives holzéhi biká’yú Jesus dahsdaago, Peter, James, John hik’e Andrew biłgo zhą́ nabídaadiłkid, gádaaṉiigo, 4 Nohwił nagolṉí’, da’os’ah ágoṉéhi? Dawa be’ágoṉe’go hant’é bee bígózį doleeł? 5 Jesus gádaabiłṉii godeyaa, Ídaa daagonohdząą, nṉee ła’ ch’a’onohołt’e’ hela’: 6 Nṉee łą́ą́go shizhi’ yee daahikáh doleeł, Shíí Christ nshłįį, daaṉiigo; áí nṉee łą́ą́go ch’a’odaayiłkaad doleel. 7 Nagonłkaadíí ba’ikodaanohsį, ła’íí nagonłkaadíí baa ch’iṉiigo daadohts’agdá’, doo nohwijíí natsídaahiltǫ’ da le’; áí dawa begolṉe’hi at’éé ndihíí t’ah doo hwahá nnágodáh da. 8 Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí iłch’į’ nanágonłkaad doleeł, ła’íí nṉee dala’á binant’a’ daagolínihíí ałdó’ iłch’į’ nanágonłkaad doleeł: da’adzaayú ni’ nagohi’naa doleeł; shiṉá’ góyééhíí benagowaa doo, ła’íí nyé’i daats’idits’ag doleeł: áí koniidaagonłt’ééhíí begodigháh doleeł.

9 Áídá’ ídaa daagonohdząą: yánádaaltihíí yaa nádaanohwide’aah doleeł; Jews ha’anáłséh nagozṉil yuṉe’hanohwínáda’iłtsas doleeł; ła’íí nant’ánchań hik’e ízisgo nant’án daanliiníí daabiṉááł shaa yádaałti’go biyahzhį’ nadaasozįį doo. 10 Yati’ baa gozhóni nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa ntsé bił na’goṉi’ ndi at’éé. 11 Nohwaa yá’iti’yú bił desohkaigo yánádaaltihíí yaa daanohwidez’ąąyúgo, doo hwahá hadaahdziih dadá’ nt’éshą’ dishṉiih doo daanohsį da, ła’íí doo nohwiini’ łą́ą́ da le’: áídá’ daazhógo nohwaa hi’né’íí baa hadaahdziih, da’áí bik’ehenkéézgee: doo dánohwíí yádaałti’ da, Holy Spirit nohwiláhyú yałti’ doleeł. 12 Nṉee ła’ bik’isn zideeyú nyiiłtéeh doleeł, ła’íí nṉee ła’ biye’ ágáyidoliił; chągháshé bitaa, bą́ą́ biłgo yich’į’ nanáda’idziidgo, ádaaṉiigo nabi’ditseed doleeł. 13 Shizhi’ bee daanohwich’ozhííhíí bighą nṉee dawa bił daanohchǫ’ doleeł; áídá’ dahadíń dángont’i’zhį’ dahildǫhíí hasdábi’dolteeł.

14 Áík’ehgo gołchǫǫhgo o’ṉí’ihíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi Daniel holzéhi yaa yałti’ n’íí, doo bágoz’ąą dagee sizįįgo daah’įįdá’, (dahadíń áí yózhííhíí bił ígózį le’,) hadíí Judéa golzeeyú daagolííníí dził naz’aaníí yich’į’ okeeh doo. 15 Dahadíń bikįh biká’yú dahsdaahíí gódah ch’ínádáhgo bikįh yuṉe’ ha’awáh hela’, nt’éhéta náidiiné’go. 16 Ła’íí dahadíń k’edolzaahíí yiyi’ na’iziidíí t’ąązhį’ bidiyágé yaa nánódáh hela’. 17 Áígee goldohíí daaltsaaníí ła’íí isdzáné mé’ daabiłbe’íí bá góyéé doleeł! 18 Haihíí biyi’ ágóṉéh hela’, daadohṉiigo da’ohkąąh. 19 Áígee goldohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá áyíílaadí’ godezt’i’go díí jįįzhį’ goyéégo nagowaahíí áí ga’at’éhi doo hwahá be’ágoṉe’ da, áí doo be’ágánágo’ṉéh át’éé da. 20 Áígee goldohíí nohweBik’ehń doo dé’igodégo áyíílaa dayúgo, nṉee doo ła’ hasdáwáh át’éé da: áídá’ nṉee bitahasdlaahíí, dabíí yitahezlaahíí bighą áígee goldohíí dé’igodégo áyíílaa. 21 Áígee nṉee ła’, Daadeh’į́į́, Christ kú naghaa; dagohíí, Daadeh’į́į́, nlahyú naghaa, nohwiłṉiiyúgo, doo daahohdląą da: 22 Christ ádaadil’iiníí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ádaadil’iiníí hahikáh doleeł, áí godiyįhgo be’igóziníí ch’i’ṉah ádaile’, ła’íí ízisgo áńda’ol’įįh doleeł, yídaanel’ąąyúgo áí bee nṉee bitahasdlaahíí ndi ch’a’odaiłkaad doleeł. 23 Áík’ehgo ídaa daagonohdząą: ídaayesółts’ąą, iłk’idá’ dabíntsé dawa baa nohwił nagosisṉi’.

24 Áí benagowaadá’, goyéégo nagoyaahíí bikédí’go ya’áí diłhił doleeł, tł’égona’áíhíí doo bee got’įį da doleeł, 25 Ts’iłsǫǫsé yáádí’ nanihidéh doleeł, ła’íí yáázhį’go inawodíí nagohi’naa doleeł. 26 Áígee shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shinawodíí bee, ła’íí dázhǫ́ shits’ą́’idindláádgo yaak’os biyi’dí’ náshdaałgo daashidołtseeł. 27 Áídá’ shinadaal’a’á yaaká’dí’ ohish’aa doleeł, bitahelááhíí dį́į́dí’, ni’gosdzáń nel’ąądí’ yáá nel’ąązhį’ íł íła’ádaile’. 28 Ch’il fig holzéhi bits’ą́’dí’ nohwił ch’igót’aah; bits’ádaaz’aahíí dit’ódé daaleehdí’ bit’ąą daagoleehyúgo k’ad shį́į́ nágodleehgo bídaagonołsį: 29 Da’áík’ehgo áí be’ádaagoṉe’íí goldohgo daah’įįdá’, k’ad náshdaałzhį’ ałhánégo godziihgo bídaagonołsį́: 30 Da’aṉii gánohwiłdishṉii, díí daałinolt’įįłíí doo nohwee ch’ígoṉáh da, díí ádaanohwiłdéṉiidíí dawa begolzaago zhą́. 31 Yáá hik’e ni’gosdzáń biłgo bech’ígoṉáh doleeł; áídá’ shiyati’íí doo bech’ígowáh da doleeł.

32 Hadíí bijįį shįhíí dagohíí da’kwíí bik’ehenkéézgo shįhíí ágoṉe’íí nṉee doo la’ yígólsį da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí ła’íí biYe’ ndi doo yídaagołsį da, shiTaa zhą́ yígółsį. 33 Da’os’ah begoṉáh shįhíí doo bídaagonołsį dahíí bighą ídaa daagonohdząą, biká nádaadeht’į́į́h, ła’íí da’ohkąąh. 34 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee ła’ bigową yits’ą́ dahiyaago łahyú óyááhíí k’ehgo ánsht’ee; áń bánada’iziidíí bíyéé gólííníí yebik’ehgo áyíílaa, dała’á daantį́į́gee binasdziid golį́į́go; ła’íí dáádítį́h yaasidaahíí nádét’įįhgo yángon’ ą́ą́. 35 Áik’ehgo nádaadeht’įįh: bikįh golííníí da’os’ah nadáh doleełíí doo bídaagonołsį da, o’i’ą́ą́go shį, tł’é’ís ahgo, tazhik’áné ádaaṉiigo, dagohíí t’ahbį shį nadáh doleeł: 36 Doo nádaadeht’į́įh dayúgo dahį́ko nádaałgo da’ołhoshgo nohwiká niigháh. 37 Ádaanohwiłdishṉiihíí da’áí nṉee dawa ádaabiłdishṉii, Nádaadeht’į́į́h.

14

1  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgo da’idąązhį’, ła’íí báń benilzoołé da’ádįhgo báń alzaahi daadąązhį’ naki yiłkaah godziih: okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo hagot’éégo dánant’į’eego Jesus daayiłtsoodgo daayiziłheego yee ndaagoshchįį lę́k’e. 2 Áídá’, Doo da’idąąhíí bijįį daahiiltsood da, nṉee dánko bádaagochįįhgo godnch’aad doleełhi at’ééhíí bighą, daaṉii.

3 Béthanyú Simon, łóód doo ínádįh dahi leprosy holzéhi yaa naghaa n’íí, bigową yuṉe’ Jesus iyąągo sidaadá’, isdzán ła’, ch’il bik’ah spikenard holzéhi łáń ílíni, tús alabáster bee alzaahi besi’áni ha’áyí’ą́ą́go baa nyáá; áídí’ tús bidá’gee yists’iłgo ik’ahíí Jesus bitsits’in yiká’ yaa yiziid lę́k’e. 4 Áígee ła’ doo bił dábik’eh dago gádaałiłdi’ṉii, Nt’é bighą ik’ahíí da’ílíí yishchįį? 5 Ik’ahíí taadn gonenadín zhaali, penny holzéhi, bitisyú izlįįgo nahazṉii láńshį n’íí zhaalihíí tédaat’iyéhíí bitahi’ṉiih le’at’éhi, daaṉii. Áík’ehgo isdzánhíí yída’iłtah lę́k’e. 6 Áídá’ Jesus gáṉíí, Doo nt’é daabiłdohṉii da; hant’é bighą nadaanołtł’og? Nłt’éégo áshíílaa. 7 Tédaat’iyéhíí dabik’ehn nohwitahyú nadaakai, áí hádaaht’įįgee nłt’éégo ádaał’įį doleeł: áídá’ shihíí doo dahazhį’ nohwitahyú nashaa da doleeł. 8 Yínel’ąąhíí ąął łayiilaa: doo hwahá łeeh shi’dilteeh dadá’ ik’ahíí shits’í yiká’ yaa yiziid. 9 Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo dahayú yati’ baa gozhóni bee na’goṉi’gee, díí isdzán adzaahíí baa na’goṉi’ doleeł, bee bíná’godiṉíhgo.

10 Áídí’ Judas Iscáriot, nakits’ádahíí itah nlíni, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi yaa nyáá, Jesus ch’íyí’aah doleełgo. 11 Áí daidezts’ąądá’ bił daagozhǫ́ǫ́ lę́k’e, áík’ehgo Judas zhaali yaa daayiné’go yándaagoz’ąą. Áídí’ hagot’éégo Jesus ch’íyí’aahíí yiká déz’įį.

12 Báń benilzoołé da’ádįhgo báń alzaahi daadaaníí, Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgee dibełį́į́ zhaazhé zesdįįdá’, bitsiłke’yu Jesus gádaayiłṉii, Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idaaníí hayú ná iłch’į’daagohiidle’? 13 Áídí’ bitsiłke’yu naki oyił’a’, gáyiłṉiigo, Ti’i, kįh gozṉilyú doh’aash, áígee nṉee ła’ tús tú beyo’áłi nohwaa hiṉáh doleeł: áń biké’doh’aash. 14 Dahayú ha’ayááyú, nṉee bigową golííníí gábiłdohṉiih, Iłch’ígó’aahíí gániłṉii, Gosta’ nakaahíí hayú bágoz’ąą, ákóṉe’ bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo shitsiłke’yu bił da’ishąą doleeł? 15 Áík’ehgo ik’ehyú dahnágost’ąą yuṉe’, iłk’idá’ dawa siṉili, nohwiba’ goz’ąąyú bił nkáh doleeł: ákóṉe’ nohwá iłch’į’gohłe’. 16 Áídí’ bitsiłke’yu dahizh’aazhgo kįh gozṉilyú ó’áázh, ákú Jesus da’ádaabiłṉii n’íí k’ehgo yaa n’áázh: áígee bitis hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idaaníí iłch’į’daizlaa. 17 Áídí’ o’i’ą́ą́yú Jesus nakits’ádahíí yił hikai. 18 Áígee da’iyąągo naháztąądá’ Jesus gáṉíí, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, Nohwíí ła’ ch’íshinoh’aah doleeł, hadíń bił dała’ ishaaníí. 19 Áík’ehgo doo bił daagozhǫ́ǫ́ dago dała’á daantį́į́go, Ya’ shíí née? daabiłṉii nkegonyaa. 20 Jesus gádaabiłṉii, Nakits’ádah daanohłiiníí dała’á, hadíí its’aa biyi’zhį’ dała’ bił éédisht’áhi. 21 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dá shaa k’e’eshchiiníí shee godolṉiił: áídá’ nṉee ch’íshí’aahíí bá góyéé doleeł! Áí nṉeehíí doo bi’deshchįį dayúgo bá nłt’éé doleeł ni’.

22 Da’iyąągo Jesus báń náidn’ąągo ya’ihénzįgo oskąądá’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yitaizṉiih, Nkóh, daohsąą: díí shits’í át’éé, ṉiigo. 23 Áídí’ idee beda’iskaaníí náidnkąą, áí ya’ihénzigo oskąądá’ iłtah daizkąągo dawa daayodląą. 24 Jesus gádaabiłṉii, Díínko shidił nṉee łą́ą́go bá idijoołíí bee áníidégo Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee biłgo łángont’aahi at’éé. 25 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Kodí’ godezt’i’go dahts’aa bitoohíí doo naanáshdlą́ą́ da, dahadíí bijįį Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąąyú áníidéhi naadishdląąłgo zhą́.

26 Áídí’ sį ła’ hadaidez’ąądá’, dził Olives holzéhi si’ąąyú okai. 27 Áígee Jesus gádaabiłṉii, Tł’é’go áshi’dilṉe’híí bighą daanohwigha t’ąązhį’ ádaahṉe’: díí baa k’e’eshchiiníí k’ehgo, Dibełį́į́ Nanyoodíí biṉí’dishṉíh, áík’ehgo dibełį́į́híí da’adzaayú nkenelt’ee doleeł. 28 Áídá’ dasiitsą́ą́dí’ naadisdzaago Gálileeyú nohwádįh disháh doleeł. 29 Peter gábiłṉii, Nṉee dawa nits’ą́’ t’ąązhį’ ánádaasdzaa ndi, shíí doo ágáoshṉe’ at’éé da. 30 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Da’aṉiigo gániłdishṉii, Tł’é’go tazhik’áné doo hwahá nakidn áṉiih dadá’ taadn, Áń doo bígonsį da, shiłdinṉíił. 31 Áídá’ Peter nawode gábiłṉii, Dała’ nił dastsaah ndi, Áń doo bígonsį da, doo niłdoshṉiih at’éé da. Ła’ihíí bitsiłke’yu dawa da’áík’ehgo ádaanṉiid. 32 Áídí’ Gethsémane golzéhi goz’ąąyú hikaidá’ Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Dádząą nahísóotąą, oshkąąhyú déyáádá’. 33 Áídí’ Peter, James, ła’íí John yił okai, áígee Jesus dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ dago bijíí nṉiih nkegonyaa lę́k’e. 34 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Shiyi’siziiníí dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ da, dák’azhą́ dastsaahíí ga’at’éé; dádząą nahísóotąągo daadeh’į́į́. 35 Áídí’ da’aṉahyú óyááyú ni’zhį’ adzaadá’ okąąh, gáṉíígo, Bígonedząąyúgo, díí shich’į’ begodigháhíí shits’ą́’zhį’ begodogaał. 36 Gánádi’ṉii, Ábba, shiTaa, doo nt’é ná nyee da; díí hishdląą doleełíí shits’ą́’zhį’ ánle’: áídá’ shíí doo beshik’eh da, ni zhą́ benik’eh. 37 Áídí’ bitsiłke’yu dá’iłhoshgo yaa nadzaa, áík’ehgo Peter gáyiłṉii, Simon, iłhosh née? Dała’á łedihikeezzhį’ ndishą’ doo díń’įį le’ágot’ee da née? 38 Daadeh’į́į́go da’ohkąąh, nanohwída’dintaah bídaanołdzil doleełhíí bighą. Nohwiyi’siziiníí da’aṉii hat’į́į́ ndi nohwits’íhíí doo nłdzil da. 39 Áídí’ onaanádzaayú da’ágánádi’ṉiigo naa’okąąh. 40 Áídí’ bitsiłke’yu da’iłhoshgo yaa nánádzáá, (dázhǫ́ bił daanzįgo,) áígee hant’é daaṉiih shįhíí doo yídaagołsį da lę́k’e. 41 Taadngee baa naanádzáágo gádaabiłṉii, Akú da’ołhoshgo hanádaahsoł gádnii: shí k’adí’, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bilák’e shi’dilteehgo ch’íshi’det’ąąhíí iłk’idá’ biká’ ngonyáá. 42 Nádohkáh, hiikaah le’: ch’íshí’aahíí kodí’ higaał.

43 Dagoshch’į’ Jesus t’ah yałti’dá’, Judas, nakits’ádahíí bił itah nlíni, nṉee łą́ą́go bésh be’idiltłishé ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaayiṉííłgo okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí Jews yánazíni daabides’a’íí yił náłsą́ą́. 44 Ch’íbí’aah doleełíí iłk’idá’ bebígózį doleełíí yengon’ą́ą́ lę́k’e, gáṉíígo, Hadíń hists’ǫsíí áń doleeł; daahołtsoodgo biṉádaadeh’į́į́go bił dohkáh. 45 Áík’ehgo Judas ákú ńyáágo dagoshch’į’ Jesus yich’į’ daheswodgo, Iłch’ígó’aahíí, Iłch’ígó’aahíí, yiłṉiigo yizts’ǫs.

46 Áídí’ Jesus yił ndaazdeelgo daayiłtsood. 47 Áídá’ bit’ahgee naziiníí dała’á bibéshbe’idiltłishé hayidzį́į́zgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni binal’a’áhi yontłízhgo bijaa naidnłgizh lę́k’e. 48 Áídí’ Jesus nṉee baa nánłsąąhíí gádaayiłṉii, Ya’ bésh be’idiltłishé ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaanohṉiiłgo daashołtsoodgo nánołsąą née, in’įįhíí daach’iłtsoodhíí k’ehgo? 49 Dawa jįį la’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nohwił ch’ídaagonsh’aahgo nohwitah nashaa ni’ ndi doo hak’i daashołtsood da ni’: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí begolṉe’ doleełhíí bighą ánágot’įįł. 50 Áígee bitsiłke’yu dawa bits’ą́’zhį’ ádaasdzaago bits’ą’ iłhadeskai. 51 Nṉee áníid nagháhihi nak’ą’łigaihi zhą́ binasti’go Jesus yiké’ itah higaał lę́k’e; áń nṉee áníid nakaiyéhi bił ndaazdeel: 52 Áídá’ nak’ą’ binasti’ n’íí yiyi’ halwodgo dáłichiigo ch’a’olwod.

53 Nṉee Jesus daabiłtsoodíí okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yaa yił hikai: áígee okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, Jews yánazíni, hik’e begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo íła’adzaa lę́k’e. 54 Peter da’aṉahgo biké’dí’ higaał, áídí’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bikįh biṉaa łé’ditł’įįh yuṉe’ ha’ayáá: áígee kǫ’ diltłi’zhį’ aasiṉilíí yił naháztąą, nániiłdziiłgo. 55 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí yánádaaltihi dawa Jesus zidee hádaat’įįgo, yaa dahgosi’aahíí yiká daadéz’įį ndi doo ła’ da lę́k’e. 56 Łááni daazhógo ádaaṉiigo baa dahgo’aahgo baa yádaałti’ ndi doo ła’ łełt’ee da. 57 Áígee nṉee ła’ daahizį’go łéda’iłchoogo baa yádaałti’, gádaaṉiigo, 58 Áń gáṉíígo daadihiits’ag ni’, Díí kįh biyi’ da’ch’okąąhi nṉee áyíílaahíí taanágoshṉił, áídí’ taagi jįį hileehgo ła’ihíí nṉee doo áyíílaa dahíí ánágoshdle’, ṉiigo. 59 Gádaaṉii ndi doo łełt’eego ádaaṉii da. 60 Áídí’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni da’iłṉí’gee hizį’go Jesus nayídiłkidgo gáṉíí, Ya’ nihíí doo nt’é nṉiihgo hadziih da née? Díí naa dahgo’aahgo naa yádaałti’íí hago’at’éé? 61 Áídá’ Jesus doo nt’é ṉii dago doo t’ąązhį’ hanádzii da. Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni nabínádiłkidgo, Ya’ ni Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań Dilzini biYe’ ńlį́į́ née? biłṉii. 62 Jesus, Ha’oh, áń nshłįį, ṉii: shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’tiséyú binawod golíni bigan dihe’nazhiṉéégo dahsídáágo yaaká’dí’ yaak’os shił hoṉahgo daashidołtsééł. 63 Áík’ehgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bidiyágé ídánayihesdzį́į́zdá’ gáṉíí, Nt’é bighą nṉee ła’i baa nanaagolṉi’ doleeł? 64 Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yałti’íí daadisots’ąą: hagot’éégo baa natsídaahkees? Dawa gádaaṉii, Zideego bángonot’aah. 65 Áídí’ ła’ bik’ídaadihizheeh nkegonyaa, ła’íí binii yináda’isti’dá’ nádainłts’į, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yáńłti’yúgo, hadíń náninłts’į shįhíí nohwił nagolṉi’, daabiłṉiigo; ła’íí aasiṉilíí bitł’adaayika’ lę́k’e.

66 Peter yúyahyú kįh biṉaa łedn’aahíí biyi’ yuṉe’ sidaadá’ isdzán, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yána’iziidi, baa nyáá: 67 Áń Peter kǫ’zhį’ nániiłdziiłgo yo’įįdá’, Ni la’ ałdó’ Jesus, Nazaréne nlíni, bił na’aash ni’, biłṉii. 68 Áídá’, Dah, hant’é nṉiigo ánṉiihíí doo bígonsį da, ṉii. Áídí’ kįh bahgee ch’ínágohen’ą́ą́yú ch’ínyáá; áígee tazhik’áné ánṉiid lę́k’e. 69 Áígee isdzán na’iziidi naabiiłtsąą, áík’ehgo áígee naziiníí gáyiłṉii, Díí nṉeehíí áí itah nlįį. 70 Áídá’, Dah, naado’ṉiid. Dét’įhék’e áígee naziiníí Peter gánádaayiłdo’ṉiid, Da’aṉii ni áí itah nlį́į́: Gálileedí’ gonlį́į́, áí yádaałti’híí k’ehgo yáńłti’. 71 Áídá’ Peter bitł’a dahdidilṉiihgo hashkeego nchǫ’go yałti’ nkegonyaa gáṉíígo, Nṉee baa yádaałti’íí doo bígonsį da. 72 Nt’éégo tazhik’áné ánádo’ṉiid nakidngee. Peter Jesus gábiłnṉiid n’íí yénálṉiih, Tazhik’áné doo hwahá nakidn áṉiih dadá’ taadngee, Áń doo bígonsį da, shiłdinṉíił. Áí yaa natsekeesgo hichag lę́k’e.

15

1 Hayiłką́ą́yú okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, Jews yánazíni, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí yánádaaltihi dawa biłgo íła’adzaago Jesus yaa ndaagoshchįį, áídí’ łídaistł’ǫǫdá’ dahdainlǫ́ǫ́zgo Pílate yaa daidez’ąą. 2 Áígee Pílate Jesus nayídiłkid, Ya’ ni Jews ízisgo biNant’a’i ńlį́į́ née? Da’áígee ánṉii, biłṉii, Jesus. 3 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí doo ałch’ídéyú baa dahgoz’ąą da; ndi doo nt’é ṉii da lę́k’e. 4-5 Áík’ehgo Pílate nabínádiłkid, Nihíí doo nt’é shiłnṉii da née? Doo ałch’ídéyú naa dahgost’ąą da ląą akoh. 6 Bitis hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idąągee ha’áshijeedíí dała’á, hadíí nṉee hádaat’iiníí, Pílate bá ch’ínáyíłteeh lę́k’e. 7 Áígee nṉee, Barábbas holzéhi, ha’ásitįį lę́k’e; áń nṉee nant’án agohet’aa nkegonyaago nada’iłtseedihi yił ha’áshijeed. 8 Áík’ehgo nṉee Pílate yaa náńłsą́ą́go daadilwoshgo gádaayiłṉii, Da’ánál’įįhíí k’ehgo nohwá áńléh. 9 Ya’ Jews ízisgo biNant’a’ nohwá ch’ínánshteehgo hádaaht’įį née? biłṉii, Pílate. 10 Pílate yígółsį, nṉee dawa Jesus bił daanzhǫǫhíí bighą okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí Jesus yik’edaanṉiihgo baa daabidez’ąą. 11 Áídá’ okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi nṉee łą́ą́go íła’adzaahíí biini’ yá ádaagozlaa, gádaayiłṉiigo, Barábbas nohwá ch’ínáńłteeh, daadohṉii. 12 Áík’ehgo Pílate gánádaabiłdo’ṉiid, Jews ízisgo biNant’a’, daadohṉiigo daahohshíhishą’ hago ląą nohwá áshłéh áídá’? 13 Áídá’ nnádaadidilghaazhgo, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, daaṉii. 14 Nt’é bighą, hant’é bee nchǫ’go adzaago? ṉii, Pílate. Áídá’ da’tiségo nanádaadidilghaazhgo, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, daaṉii.

15 Áík’ehgo Pílate nṉeehíí yił daagoyiłshǫ́ǫ́ hát’į́į́go Barábbas bich’į’ ch’ínáinłtį́į́, áídá’ Jesus habí’oltsaazdá’ tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zideego nṉeehíí yaa daidez’ąą. 16 Áídí’ silááda yáná’itih goz’ąą yuṉe’, Pretórium holzéhi, Jesus odaizt’e’; áígee silááda dawa baa íła’ádaizlaa. 17 Áídí’ diyágé łichíígo dotł’izhi Jesus yá ádaagozlaadá’ hosh diwozhi nánihezwodgo nant’án bich’ah k’ehgo alzaahi bik’e daidez’ąą. 18 Áídí’ daidnłsįgo ádaadil’įįgo, Gozhǫ́ǫ́, Jews ízisgo biNant’a’ ńlíni, daabiłṉiigo yaa daadilwosh nkegonyaa lę́k’e. 19 Áídí’ tsį bee bitsits’inyú nádainłtłish, áídí’ bik’ídaadihizheeh, áídí’ biyahzhį’ nádaahilzhishgo daayokąąh nádaadi’ṉiihé lę́k’e. 20 Ąął baa daadlohdá’ diyágé łichiigo dotł’izh n’íí yaa daidnłtsoozdá’ dabíí bidiyágé yá ánádaagosdlaa, áídí’ tsį’iłna’áhi yiká’ daiziłheeyú bił nádeząą. 21 Nṉee ła’, Simon holzéhi, Alexánder hik’e Rúfus bitaahi, Cyréne golzeedí’ gólíni, k’edolzaadí’ nádaałgo, silááda tsį’iłna’áhi yogheełgo ádaabizlaa. 22 Áík’ehgo Gólgotha golzeeyú bił náńzą́ą́; áí golzeego itsits’in si’áni golzeego ágolzee. 23 Áígee wine, jeeh nch’í’i, myrrh holzéhi, bił nadesdziidgo Jesus yaa daizką́ą́; áídá’ doo yodląą da. 24 Áígee tsį’iłna’áhi yídaabiskałdá’ bidiyágé iłta’isṉiigo yighą da’diłjoł lę́k’e, hadíí gonesnaahíí bíyéé hileehgo. 25 Ńgost’áí bik’ehenkéézgee tsį’iłna’áhi yídaabiskał lę́k’e. 26 Nt’é baa dahgost’aaníí ádaagozlaago díínko bik’ehgee dahgoz’ąą, JEWS ÍZISGO BINANT’A’ NLÍNI, golzeego k’e’eshchįį. 27 Áígee nṉee da’in’įįhíí naki ałdó’ Jesus ba’ashhahdí’ tsį’iłna’áhi bídaahaskał, ła’ dihe’nazhiṉéégo, ła’íí be’eshganzhiṉéégo. 28 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’ eshchiiníí, Begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí bił da’ch’ołtag lę́k’e, ṉii n’íí begolzaa. 29 Bahyú ch’íhikáhíí bitsits’in daidiłtasgo yati’ yee daabokáałgo gádaaṉii, Háhái’, biyi’ da’ch’okąąhíí taagoshṉiłgo taagi jįį hileehgo ánágoshdle’, nṉii ni’, 30 Haląą, dáni hasdá’ídnlteehgo tsį’iłna’áhi biká’dí’ gódah ch’ínṉáh. 31 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo Jesus yaa daadloh, gádaałiłdi’ṉiigo, Nṉee ła’íí hasdáyihiṉiił; áídá’ bííhíí doo hasdá’ídilteeh da. 32 Christ, Israel hat’i’íí ízisgo biNant’a’ nliiníí, haląą tsį’iłna’áhi yiká’dí’ naadowáh, áík’ehgo daahihiiltsąągo zhą́ daahohiidląąh. Áídí’ bit’ahyú tsį’iłna’áhi bił bídaach’iskałíí yati’ yee daabokáał lę́k’e. 33 Isk’áhńyáádí’ taagi nehenkéézzhį’ ni’ biká’ dahot’éhé godiłhił gozlįį lę́k’e. 34 Taagi nehenkéézgo Jesus nádidilghaazhgo gáṉíí, Éloi, Éloi, láma sabákthani? áí, Bik’ehgohinshṉaahíí, Bik’ehgohinshṉaahíí, nt’é ląą bighą shits’ą́’zhį’ ándzaa? golzeego ágolzee. 35 Ła’ áígee nadaaziiníí daabidits’ago, Isąą, Elías yich’į’ aṉii, daaṉii. 36 Ła’ nádilwodgo tú daabits’ǫsíí vinegar yiyi’ naiz’ąą, áídí’ tsį yaa dahyiz’ąągo Jesus bizé’zhį’ dahyída’nłtsiih, gáṉíígo, Ntséńt’ah; bídaagonolzįįh, Elías baa higháhgo nanábidiłteeh shį. 37 Áídí’ Jesus nádidilghaazhgo oyol. 38 Áígee kįh biyi’ da’ch’okąąhíí biyi’ yuṉe’ daadintsoozíí bighą́’dí’ hayaago iłch’idláád lę́k’e.

39 Silááda dała’á gonenadín binant’a’íí Jesus bich’į’go siziiníí Jesus nádidilghaazhdá’ oyolgo yígołsįįdá’ gáṉíí, Díí nṉeehíí da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlíni ląą. 40 Isdzáné aṉahdí’ nazįį daabineł’į́į́go, Mary Mágdalene, Mary, James iké’yú nagháhi hik’e Joses bąąhíí, ła’íí Salóme biłgo, itah nazįį lę́k’e. 41 Áí Jesus Gálileeyú naghaadá’ biké’ anákah lę́k’e, bich’odaaṉiigo; ła’íí isdzáné Jerúsalemyú bił hikaihíí ałdó’ łą́ą́go itah nadaazįį.

42 K’ad o’i’aahyú iłch’į’golṉe’íí bijįį, áí iskąą hik’e Jews daagodnłsiníí bijįį doleełhíí bighą. 43 Nṉee Joseph holzéhi, Arimathéa golzeeyú gólíni, doo biini’ hą́h dago Pílate yich’į’ oyáá, Jesus bits’íhíí yíyókeedgo; áń nṉee godnłsíni, yánádaaltihíí itah nlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aa doleełíí yibad sidáhi. 44 Pílate, Jesus daztsąą shį dashą’at’éé nzįgo, silááda binant’a’ yiká ánṉiidgo nayídíłkid, Iłk’idá’ daztsąą née? yiłṉiigo. 45 Áík’ehgo silááda binant’a’, Ha’oh, daztsąą, biłnṉiiddá’ Pílate Jesus bits’íhíí Joseph yaa yiden’ą́ą́. 46 Áík’ehgo Joseph nak’ą’łigaihi nłt’éhi nayihesṉii, áídí’ Jesus bits’íhíí tsį’iłna’áhi yiká’dí’ nanáidnłtįįgo nak’ą’łigaihi yik’íyidesdiz, áídí’ tsébii’i’áńgo ágolzaa yuṉe’ nyinłtį́į́dá’ tséé yidaidenłhiz lę́k’e. 47 Mary Mágdalene hik’e Joses bą́ą́ biłgo hayú nniltiiníí daayo’į́į́ ni’.

16

1 Jews daagodnłsiníí bijįį ąąłdá’ Mary Mágdalene, Mary, James bąąhíí, Salóme biłgo, ik’ah łikągolchinihíí nadaahesṉii ni’, Jesus bits’í yee yídizhish doleełgo. 2 Áík’ehgo dázhǫ́ t’ahbį godilziníí bijįį ya’áí hagaałdá’ tsébii’i’áńyú hikai. 3 Áígee, Hadíńshą’ tséé daadin’ą́ą́híí nohwá yó’idołhis? daałiłdi’ṉii. 4 Áídí’ hadag daadéz’įįgo tséé n’íí yó’olyizgo daayiłtsąą; tséé dázhǫ́ nchaago. 5 Tsébii’i’áń yuṉe’ ha’ákaidá’ nṉee áníi nagháhihi, bi’íí nṉeezi łigaihi dihe’nazhiṉéégo sidaago daayiłtsąą; áík’ehgo tsídaadolyiz lę́k’e. 6 Áídá’ nṉeehíí gádaabiłṉii, Tsídaadołheez hela’: Jesus, Názarethdí’ gólíni, tsį’iłna’áhi bíheskał n’íí biká hadaanohtaago bígonsį: áń naadiidzaa ni’; doo hak’i da: nniltį́į́ n’íígee daadeh’į́į́. 7 Ti’i dohkáh, bitsiłke’yu, Peter biłgo, Jesus Gálileeyú nohwádįh deyaa, biłdohṉiih: ákú daabidołtsééł, da’ánohwiłṉiihíí k’ehgo. 8 Áídí’ tsébii’i’áńdí’ dahałe ch’ínákaidá’ nádnkįį; daiditłid ła’íí bił díyadaagot’ee daasilįį: nédaildzidgo doo hadíń nt’é daayiłṉii da lę́k’e.

9 Godilziníí bijįį t’ahbį Jesus daztsąądí’ naadiidzaadá’ Mary Mágdalene dantsé yich’į’ hit’įįgo ádelzaa, áí isdzánhíí biyi’dí’ ch’iidn gosts’idi haniyóod n’íí. 10 Áń nṉee Jesus yił nakai n’íí doo bił daagozhǫ́ǫ́ dago chaał naháztąąyú yaa nyáágo yił nagosṉi’. 11 Áídá’ Jesus náhi’ṉa’go isdzán bo’įįgo ya’ikodaanzįį ndi doo daayodląą da lę́k’e.

12 Áí bikédí’go Jesus yił nakai n’íí naki itínk’ehyú hi’aashgo bich’į’ łahgo hit’įįgo ádelzaa. 13 Áídí’ onát’aazhgo ła’ihíí yił nadaagosṉi’ ndi doo daabodląą da lę́k’e.

14 Áí bikédí’go bitsiłke’yu łats’ádahíí da’iyąągo nahą́ztąągo Jesus bich’į’ hit’įįgo ádelzaa, áígee doo da’odląą dago bijíí daantł’izíí bighą bich’į’ yádaałti’, daztsąądí’ naadiidzaahíí bikédí’go ła’ daabo’įįhíí doo daayodląą dahíí bighą. 15 Áídí’ gábiłṉii, Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo yati’ baa gozhóni nṉee dawa baa bił nadaagołṉi’ le’. 16 Dahadíń odląądí’ baptize ábi’delzaahíí hasdádolteeł; áídá’ dahadíń doo odląą dahíí dahazhį’ biniigonłt’éégo bá ngodot’aał. 17 Áídí’ díínko godiyįhgo ánágot’įįłíí da’odlaaníí ádaadoliił; shizhi’ bee ch’iidn hadaanyood doleeł; ła’íí yati’ łahgo at’éégo yee yádaałti’ doleeł; 18 Ch’osh bik’asda’ golíni nádaihiṉiił doleeł; dant’éhéta koziłheehíí daidląą ndi doo hago ádaabile’ da doleeł; ła’íí daanṉiihíí yiká’ ndaadilṉiigo nádaadziih doleeł.

19 Áík’ehgo Jesus ąął bich’į’ yádaałti’dá’ yaaká’yú onábi’doltį́į́, áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań bigan dihe’nazhiṉéégo dahnezdaa. 20 Áídí’ dahiskaigo dahot’éhé yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’ lę́k’e, beBik’ehń yił nlįįgo nada’iziidgo, godiyįhgo ánágot’įįłíí bee biyati’ da’aṉii at’éhi ch’í’ṉah áile’go. Doleełgo at’éé.

LUKE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

THE GOSPEL ACCORDING TO

LUKE

1

1 Nṉee łą́ą́go nohwitahyú hago ánágot’įįłíí dałiké’go yek’eda’ishchįįgo, 2 Nṉee da’iłtsé godezt’i’gé’ biṉááł ánágot’įįłíí, Jesus biyati’ yaa nadaagolṉi’íí nohwił nadaagosṉi’híí k’ehgo yek’eda’ishchįį; 3 Áík’ehgo Theóphilus, ízisgo áńt’éhi, shíí ałdó’ da’iłtsé godezt’i’gé’ hago ánágot’įįłíí bígosiłsįįdgo dałiké’ ánágot’įįłíí bee nich’į’ k’e’eshchįį hasht’į́į́, 4 Hago ánágot’įįłíí nił na’gosṉi’ n’íí da’aṉiigo bígonłsį́įhíí bighą nich’į’ bek’e’eshchii.

5 Hérod Judéa yánant’aaná’ nṉee, Zakarías holzéhi, okąąh yedaabik’ehi Abía hat’i’íí itah nlįį lę́’e: áń bi’aad, Elísabeth holzéhi, Aaron hat’i’i nlįį. 6 Zakarías ła’íí bi’aad biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dánłt’éégo ádaat’ee, Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ááníí ła’íí biyati’íí nzhǫǫgo yikísk’eh hi’ash lę́’e. 7 Bichągháshé doo hwaa da, Elísabeth doo iłchiih dahíí bighą; sáan ła’íí hastiin daasilįį’. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee Zakarías okąąh yebik’ehgo baa gonyááná’, 9 Nṉee okąąh yedaabik’ehi dahgos’aaníí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ dilidgo łikągolchinihíí yidiłtłi’go habi’doltįį lę́’e. 10 Łikągolchinihíí diltłi’go biká’ ngonyaaná’ nṉee łą́ą́go dadáńyú dała’adzaago da’okąąh lę́’e. 11 Ákóṉe’ łikągolchinihíí biká’ dahsi’ąągo yidiłtłi’íí dihe’nazhiṉéégo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi bił ch’í’ṉah adzaa. 12 Zakarías yiłtsąągo yik’e tsídolyizgo biłgoyéé’go gozlįį. 13 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gáyiłṉii, Doo nénldzid da, Zakarías: Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’okąąhíí yidezts’ąą; ni’aad Elísabeth bizhaazhé ishkiini ná yiłchii, áí mé’ihíí bizhi’ John bá áńle’. 14 Baa nił gozhǫ́ǫ́ doleeł, dázhǫ́ nił gozhǫ́ǫ́ doleeł; nṉee łą́ą́go mé’ goleehíí yaa bił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ízisgo at’éé doleeł, wine dagohíí iłnágodiłhisíí doo yidląą da doleeł; t’ah bimaa bibishch’id yiyi’ sitįįgé’ godezt’i’go Holy Spirit bee baa godet’ąą doleeł. 16 Díí mé’ goleehíí nṉee Israel hat’i’íí łą́ą́go beBik’ehń, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń, yich’į’ nnáhiikáhgo áidoliił. 17  Elías biyi’siziiníí ła’íí binawodíí k’ehgo beBik’ehń yádn dahdidogaał doleeł, nṉee bichągháshé nłt’éégo yaa tsínádaadikeesgo áidoliił, ła’íí hayíí doo ídaayésts’ąą dahíí nṉee nłt’éégo ádaat’eehíí bigoyą’ yídaayésts’ąągo áidoliił; beBik’ehń yaa higháhíí nṉee bijíí yuṉe’ bá iłch’į’gole’go áidoliił. 18 Zakarías Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gáyiłṉii, Hago at’éégo shiye’ goleehíí bígonsį doleeł, shíí hastiin silįįná’ shi’aadń ałdó’ są́ silįį? 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bich’į’ hananádzii, gáṉíígo, Shíí Gábriel honszee, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee sizį́į́; shíí nich’į’ hasdziihgo díí nłt’éégo ágoṉe’íí baa nił nagoshṉi’go shi’dol’aad. 20 Doo yáńłti’ da nleeh, díí ágoṉe’ dishṉiihíí begolzaahíí bijįį zhą́ hanáńdziih, doo shondląą dahíí bighą, ágoṉe’ dishṉiihíí da’aṉii begolṉe’hi at’éé. 21 Nṉee dała’at’éé n’íí Zakarías ch’éh yiba’ naháztąą, hat’íí bighą doo hwaa ch’ínádáh da daanzigo. 22 Ch’ínádzaaná’ doo hago’at’éégo nṉee yich’į’ hadzii da: áík’ehgo hat’íhíta bich’į’ ch’í’ṉah adzaa shį daanzį; t’ah doo yałti’ dago daazhógo na’ígizh lę́’e. 23 Áígee binasdziidíí ąął áyíílaaná’ bigowąyú onádzaa. 24 Áí bikédé’go bi’aad Elísabeth hiltsąą silįįná’ yaa ch’anant’į’go ashdla’i dahitąą, gáṉíígo, 25 Nṉee bich’į’ siste’ n’íí shich’ą́’zhį’go shá áile’híí bighą sheBik’ehń shaa ch’ozbaago díí k’ehgo shá ágólaa. 26 Isdzán holtsaanihíí gostáń behitąągo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á, Gábriel holzéhi, yaaká’gé’ kįh gozṉil Názareth golzeezhį’ yíł’aad, áí kįh gozṉilíí Gálileehíí biyi’, 27 Áígee it’eedń k’ad nṉee, Joseph holzéhi, baa hiiłtíni yich’į’ oyáá lę́’e, áí nṉeehń David hat’i’i nlįį; it’eedń Mary holzee. 28 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi Mary yaa nyáágo gáyiłṉii, Nił gozhǫ́ǫ́ le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ naa ch’oba’go nohweBik’ehń nił nlįį: dázhǫ́ niyaa gozhǫ́ǫ́ doleełgo isdzáné bitahgé’ haniłtį́į́. 29 Áń yo’į́į́go ábiłṉiihíí bighą tsídolyiz, yaa tsídiskeezgo hat’ííshą’ ṉiigo aṉíí nzį lę́’e. 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gábiłṉii, Doo nénłdzid da, Mary: Bik’ehgo’ihi’ṉań naa ch’oba’go haniłtį́į́. 31 Isąą, hinłtsą́ą́ nleehgo ishkiiníí hinłchii, áń Jesus golzeego áńlííł. 32 Ízisgo at’éé doleeł, Da’tiséyé At’éhi biYe’ holzee doo; áń David yá niltįįgo godoleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń David yánant’aa lę́’e n’íí yánant’aago ábile’: 33 Jacob hat’i’i daanliiníí dahazhį’ yánant’aa doleeł; nant’aago doo bee nnágódáh da. 34 Mary Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gáyiłṉii, Hago’at’éégo díí, shiką’ doo hwaa daná’? 35 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gábiłṉii, Holy Spirit niká’zhį’ at’éé doleeł, Da’tiséyú At’éhi binawodíí niká’zhį’ áiléh: áík’ehgo ni’imé’ goleehíí dázhǫ́ dilzini doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ holzee doo. 36 Elísabeth, nik’íí, doo iłchíhi da daałch’iṉii n’íí, są́ silįį ndi ałdó’ hiltsąą, gostáń bedahitąą, bi’imé’ ishkiin doleeł. 37 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hat’íí ch’éh áil’įį da. 38 Mary gáṉíí, Shíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéé nshłįį; ha’aa dishṉii, da’ánṉiihíí bikísk’ehyú áshidolííł. Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bich’ą́’ onádzaa. 39 Áígé’ Mary dahałeego aṉahyú beezhį’yú kįh gozṉilyú Judahíí biyi’ oyáá lę́’e; 40 Ákú Zakarías bigową yuṉe’ ha’ayáágo Elísabeth yich’į’ hadzii. 41 Elísabeth Mary biyati’ yidezts’ąągo biyi’ mé’ dehes’naa lę́’e; ła’íí Elísabeth Holy Spirit bee baa godet’ąą lę́’e: 42 Áń nawode hadzii ląą gáṉíígo, Isdzáné bitahgé’ niyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, mé’ nibishch’id biyi’ sitiiníí ałdó’ biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 43 Hago’at’éégo lą́hi sheBik’ehń bimaa shaa ch’oba’go shaa nyáá? 44 Niyati’íí disets’ąąná’ mé’ bił gozhǫ́ǫ́go shiyi’ dehes’naa ląą. 45 Isdzán osdląądíí biyaa gozhǫ́ǫ́: Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’híí binkááyú ábiłṉiihíí da’aṉii begolṉe’híí bighą. 46 Mary gáṉíí, Shijíí dawa bee sheBik’ehń ízisgo at’ééhíí baa nagoshṉi’, 47 Shiyi’siziiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdáshíłtííníí yaa bił gozhǫ́ǫ́. 48 Shíí binal’a’á nshłíni doo hat’íí be’ánsht’ee da ndi nłt’éégo shaa tsínádeskeez: kogé’ godezt’i’go nṉee daałinolt’įįłíí dawa, isdzán biyaa gozhóni daashiłṉii doleeł. 49 Dázhǫ́ k’a’at’éhi dázhǫ́ nłt’ééhíí áshíílaa; áń bizhi’íí dilzįh. 50 Iłké’ nánot’įįłíí dahadń Bik’ehgo’ihi’ṉań bił diyinihíí baa ch’oba’ doleeł. 51 Binawod ch’í’ṉah áyíílaa: bijíí yuṉe’ dázhǫ́ ádaadilkąhíí yił nadaagodesgeed, 52 Nṉee hayíí ízisgo ádaat’ee n’íí hayaa ánáyiidlaaná’ doo ízisgo ádaat’ee da n’íí hadag ánáyiidlaa. 53 Hayíí dáshiṉá’ nakai n’íí dawahá nłt’ééhíí yá ná’nné’ ni’; áíná’ ízis da’it’iinihíí dádilkǫǫgo onáyis’a’ lę́’e. 54 Bána’iziidíí, Israel holzéhi, bich’ozṉi’, biłgoch’oba’íí yee yénálṉiihgo; 55 Dahazhį’ Abraham ła’íí bich’ą́’gé’ hadaałinolchiiłííbił goch’oba’, daanohwitaa n’íí ágáyiłṉii n’íí k’ehgo, ṉii, Mary. 56 Mary Elísabeth yił sikeego taagi dahitąą lę́’e, áígé’ bigowąyú onádzaa. 57 Elísabeth iłchiigee ngonyaa lę́’e; áígee ishkiin yizhchįį. 58 Hago’at’éégo Elísabeth Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ch’ozbaadíí, ba’ashhahgé’ daagolííníí ła’íí daabik’ííhíí yaa t’ídaanzįgo bił daagozhǫ́ǫ́ lę́’e. 59 Mé’ tsebíí beyiskąągo circumcise alṉéhgo baa ch’ikai; Zakarías holzee doleeł, bitaa bizhi’híí k’ehgo, daach’iṉii. 60 Áíná’ mé’ bimaahíí, Dah; John bizhi’ hileeh, ṉii. 61 Nik’íí doo ła’ ágágolzee da, daabiłch’iṉii. 62 Áík’ehgo mé’íí bitaahíí bich’į’ na’ída’ch’igizhgo, Díí mé’íí hat’íí holzee doo? daabiłch’iṉii. 63 Áík’ehgo Zakarías biká’ k’e’elchiihíí hát’į́į́go na’ígizh, áígé’, Díí mé’íí John holzee doo, ṉiigo biká’ k’e’eshchįį. Áí bighą nṉeehíí bił díyadaagot’ee lę́’e. 64 Áígé’ dahį́ko Zakarías hanádziigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzį lę́’e. 65 Áígé’ ba’ashhahgé’ daagolííníí tsídaadesyiz: díí ágodzaahíí ni’ Judéa biyi’ dahyisk’idyú daagoch’ilííníí dawa bitahyú didesdlaad. 66 Hayíí áí ch’iṉii daidezts’aaníí bijíí yuyaa nazné’go, Díí mé’íí hagoshą’ at’éé hileehi! daaṉii. Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yił nlįį lę́’e. 67 Zakarías, mé’ bitaahíí, Holy Spirit yábiyiłti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’, gáṉíígo, 68 Bik’ehgo’ihi’ṉań Israel hat’i’i beBik’ehń ba’ahégosį; nṉee bíyééhíí yaa nyáágo hanáyíṉilhíí bighą, 69 Bána’iziidíí, David holzéhi, bich’ą́’gé’ hadaałinolchiiłíí bitahgé’ dázhǫ́ nalwodi hasdánohwiṉiił doleełíí nohwá hayiłtį́į́; 70 Ni’gosdzáń alzaagé’ yúshdé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi daadilzini yinkááyú nohwich’į’ hadziigo gánohwiłnṉiid: 71 Nohwik’edaanṉiihíí ła’íí hayíí bił daanlchǫ’íí dawa nohwidás sizįį doleeł; 72 Daanohwitaa n’íí áyiłṉii n’íí k’ehgo nohwaa daach’oba’, ła’íí áí biłgo godiyįhgo łángot’ąą n’íí yénálṉiih, 73 Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉiigo díí k’ehgo nohwá ngon’ą́ą́, 74 Nohwíí hayíí nohwik’edaanṉiihíí nohwidás sizįįgo, doo nídaahiildzidgo da Bik’ehgo’ihi’ṉań bá nada’iidziid doo, 75 Dáhandaahinṉa’zhį’ daagodinlzįgo ła’íí nłt’éégo binadzahgee ádaant’eego. 76 Ni, mé’íí, Da’tiséyú At’éhi binkááyú na’iziidíí honlzee doo: ni nohweBik’ehń bádnyú iłch’į’goléhgo dahnṉáh; 77 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí hago’at’éégo binchǫ’íí bá da’ízlį́į́ ánánlṉe’go hasdaakáh doleełgo yídaagołsįįhgo ánle’, 78 Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń nohwaa ch’oba’íí binkááyú; da’áń bik’ehgo yaaká’gé’ idindláádíí nohwaa nyáá, 79 Hayíí chagołheełyú naháztaaníí da’itsaah yédaaldzidíí bá idindláádgo ágole’, ła’íí iłch’į’gont’éégo yikísk’eh hiikaahgo áile’, ṉii lę́’e, Zakarías. 80 Mé’ nchaa silįįgo biyi’siziiníí dázhǫ́ nalwod silįį, Israel hat’i’i bich’į’ ch’í’ṉah ádilṉe’íí bijįįzhį’ da’izlįįyú naghaa lę́’e.

2

1 Áíná’ nant’án Caesar Augústus holzéhi nṉee dawa daantį́į́gee tax nahi’ṉiił doleełgo bizhi’ ádaagole’go yángon’ąą lę́’e. 2 (Cyrénius, Sýriayú nant’án nlįįná’, díí nach’ihi’ṉiił doleełgo kozhi’ ádaagoch’ile’íí da’iłtsé álzaa lę́’e.) 3 Nṉee dawa bizhi’ ádaagole’yú onádaaskai lę́’e, hayú kįh gozṉilgé’ daagolį́į́yú. 4 Joseph ałdó’ itah onádzaa, Gálilee bigodzogíí biyi’ Názareth golzeegé’ Béthlehem golzeezhį’, Judéahíí biyi’gee, David golį́į́ n’ííyú, (Joseph David yił hat’i’i lę́’ehíí bighą,) 5 Mary dak’adégo iłchiihi, Joseph baa hiiłtíni yił hi’ash lę́’e, bizhi’ ádaagole’yú. 6 Áígee sikeená’ iłchiihíí biká’ ngonyaa lę́’e. 7 Da’iłtsé iłchíhi ishkiin yishchįį, mé’ihíí nadik’ą’ bik’ídisdizgo magashi yiyi’ náda’idįįhíí yiyi’ nyinłtį́į́; na’ch’injahíí doo ła’ hayú bá goz’ąą dahíí bighą. 8 Mé’ sitiiníí da’aṉahyú nṉee nada’nyoodíí bidibełį́į́ yiṉádaadéz’įį lę́’e, tłé’yú. 9 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi bich’į’ ch’í’ṉah adzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’idindláádíí bee ike’dendláád; áík’ehgo nṉee nada’nyoodíí tsídaadesyiz. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gábiłṉii, Doo nédaałdzid da: íyínłts’ąą są́ą́, yati’ dázhǫ́ nłt’éhi nṉee dawa bee bił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleełíí baa nohwił nagoshṉi’. 11 Díí jįį David golį́į́ n’ííyú nṉee hasdáyihiṉíłi nohwá gozlįį, Christ nohweBik’ehń. 12 Díí bee bídaagonołsį doleeł, mé’ihíí nadik’ą’ bik’ídisdizgo magashi yiyi’ náda’idįįhíí yiyi’ sitįįgo daahołtséh. 13 Dahį́ko Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á da’iłtsé ch’í’ṉah ádilzaahíí łą́ą́go yaaká’gé’ yił ch’í’ṉah ánádedlaa, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzįgo gádaaṉii, 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań da’tiségo at’éhi yaaká’zhį’go daach’inłsį le’, ła’íí ni’ biká’yú nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee iłch’į’gont’ééhíí bíyéé le’. 15 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’yú onákainá’ nada’nyoodíí, Béthlehemyú dokáh, daałiłdi’ṉii, Díí ágodzaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił ch’í’ṉah ágolaahíí daanél’įįyú dokáh. 16 Áík’ehgo áígé’ dagoshch’į’ deskaigo Mary, Joseph, ła’íí mé’ magashi yiyi’ náda’idįįhíí yiyi’ sitįįgo yaa hikai. 17 Daayiłtsąąná’ mé’ihíí ábiłdi’ṉii n’íí dahot’éhé yaa nadaagosṉi’. 18 Hayíí daidezts’aaníí nada’nyoodíí ádaabiłṉiihíí yaa bił díyadaagot’ee. 19 Maryhíí díí dawa yénálṉiihgo dayúweh bijíí yuyaa yaa natsekees lę́’e. 20 Nada’nyoodihíí da’ádaabiłdi’ṉiihíí k’ehgo hayíí daidezts’ąąhíí ła’íí daayo’įįhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo at’ééhíí yaa nadaagolṉi’go, ła’íí ya’ahédaanzįgo t’ąązhį’ onákai. 21 Tsebíí beyiskąąná’ mé’ círcumcise ábi’delzaaná’ Jesus bizhi’ bá álzaa, áí bizhi’íí doo hwaa goleeh daná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’ihi bizhi’ bá áyíílaahi. 22 Moses ngon’ąą n’íí k’ehgo Mary godnłsįgo iłch’į’bi’dilṉe’íí biká’ ngonyáágo, mé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hiłtéehgo Mary ła’íí Joseph biłgo Jerúsalemyú odaistįį lę́’e; 23 (Mé’ da’iłtsé ishkiin daagolehihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá sanigo nihi’ṉiiłgo ngon’ą́ą́go k’e’eshchįįhíí bighą;) 24 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań hat’íhíta ye’okąąhíí yaa daayiné’go odaistįį lę́’e ałdó’, hawú naki, dagohíí hawúcho bizhaazhé naki, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí k’ehgo. 25 Jerúsalemgee nṉee ła’, Símeon holzéhi, nłt’éégo at’éhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsíni naghaa lę́’e; áń Israel hat’i’i yił goyiłshǫ́ǫ́go ánáyidle’íí hígháhíí yiká déz’įį lę́’e: Holy Spirit biká’zhį’ at’éhi. 26 Holy Spirit bee bił ch’í’ṉah ágolzaago gábił’idi’ṉii, T’ah doo hwaa dantsaah daná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Its’áltíni, Christ holzéhi, hinłtséh. 27 Holy Spirit nábihiłaago da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nyáá; ákú Jesus bimaa ła’íí bitaa biłgo begoz’aaníí k’ehgo bá okąąhgo ádaabistįįná’, 28 Áígee Símeon mé’ náyinłtįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzįgo gáṉíí, 29 SheBik’ehń, áníita áshiłnṉii n’íí k’ehgo nána’isiidíí shił gozhǫ́ǫ́go ch’ík’eh shee ngonowáh: 30 Shí shiṉaahíí bee hago’at’éégo hasdá’ííṉííł doleełíí hish’įį, 31 Áí nṉee dawa biba’ iłch’į’ńdlaa n’íí; 32 Áń bich’ą́’idindííníí nṉee doo Jews daanlįį dahíí bee bá got’įį doleeł, ła’íí nṉee ṉíyééhíí, Israel hat’i’i, áń bee ízisgo ádaat’ee doleeł. 33 Jesus ábiłdi’ṉiihíí bitaa, bimaa biłgo yaa bił díyadaagot’ee lę́’e. 34 Símeon bá da’oskąądná’ Mary, Jesus bimaahíí, gáyiłṉii, Íyínłts’ąą są́ą́, díí mé’ihíí Israel hat’i’i łą́ą́go bighą naanándéh, ła’íí łą́ą́go nádikáh doleełhíí bighą habi’doltíni at’éé; godiyįhgo be’ígózini baa yádaach’iłti’ doleełi; 35 (Bésh be’idiltłishé nijíí bighálgeedhíí k’ehgo nijíí nṉiih doleeł;) nṉee bijíígé’ natsekeesíí ch’í’ṉah alṉéh doleełhíí bighą. 36 Phánuel, Áser hat’i’i itah nlíni, bitsi’, Anna holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’i nlįį lę́’e; áń są́ silįį, nanṉeego gosts’idn łegodzaa; 37 Itsaa nlįįgo tsebídin dį́į́’i bił łegodzaa, da’ch’okąąh goz’ąągé’ dá doo ch’igháhá dajįį biigha ła’íí datł’é’ biigha dáshiṉá’ okąąhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yá na’iziid lę́’e. 38 Áń ałdó’ da’áígee nyáágo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ahénzį, áígé’ Jerúsalemgee daagolííníí hago’at’éégo hasdábidi’ṉiił doleełíí yiká daadéz’iiníí Jesus yaa yił nadaagosṉi’. 39 Bik’ehgo’ihi’ṉań hago’at’éégo gos’aaníí ąął yikísk’eh ádaasdzaaná’ dabíí daagolį́į́yú, Gálilee bigodzogíí biyi’ Názareth golzeeyú, onákai. 40 Mé’ n’íí nołseełná’ biyi’siziiníí nłdzil silįį, goyą́ą́ silįį; ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí biká’zhį’ at’éé lę́’e. 41 Jesus bimaa ła’íí bitaa biłgo dałenágodáhgee Jerúsalemyú onat’ash lę́’e, bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo náda’idįįhíí bighą. 42 Jesus nakits’ádah bił łegodzaaná’, dałenágodáhgee ákú onakáhíí k’ehgo ákú okai lę́’e; 43 Ąął bengonyaaná’ onákai, ndi Jesus t’ąązhį’ ídestąą lę́’e Jerúsalemgee; bimaa ła’íí bitaahíí dá doo yídaagołsį dago. 44 Jesus bił hikah daanzįgo názeełgo o’i’ą́ą́yú; bik’íí ła’íí hayíí bídaagosiníí bitahyú ch’éh yiká daantaa lę́’e. 45 Doo hwaa hayú nádaanłtįį dahíí bighą t’ąązhį’ Jerúsalemyú biká daantaayú onát’aazh. 46 Taagiskąąyú da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nṉee daagoyááníí iłch’ídaago’aahíí íyésts’ąągo ła’íí nayídiłkidgo naháztąąyú itah sidaago yaa hikai lę́’e. 47 Bił’ígóziníí ła’íí nabídíkidgo yígółsįgo hadzi’híí bighą nṉee daabidezts’aaníí bił díyadaagot’ee lę́’e. 48 Jesus bimaa ła’íí bitaahíí daabiłtsąągo bił díyadaagot’ee: áík’ehgo bimaa gábiłṉii, Shizhaazhé, hat’íí lą́ą́ bighą áńt’íni? Nitaa ła’íí shíí ch’éh niká hantaahíí bighą doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da ni’. 49 Jesus gábiłṉii, Hat’íí bighą shiká hanołtaa? ShiTaa binasdziidíí baa nashaago shá goz’ąą, ya’ doo bígonołsį da née? 50 Hat’íí ṉiigo aṉíí shįhíí doo yídaagołsį da lę́’e. 51 Áík’ehgo yił onákai Názarethyú, bimaa ła’íí bitaa da’ádaabiłṉiiyú át’éé lę́’e: bimaahíí bizhaazhé ábiłnṉiidíí dawa yaa natsekees lę́’e. 52 Áík’ehgo Jesus goyą́ą́go hoṉaał, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áígeego bił at’éé, áígé’ nṉee ałdó’, dayúweh begoldoh lę́’e.

3

1 Tibérius Caesar holzéhi nant’ánchań nlįįgo ashdla’ádah łegodzaa lę́’e, áíná’ iké’gee sitiiń, Póntius Pílate holzéhi, ni’ Judéa golzéhi yánant’aa, taagigee sitiiń, Hérod, ni’ Gálilee golzéhi yánant’aaná’ bik’isn Philip Ituréa ła’íí Trakonítis yánant’aa, ła’íí Lysánias Ábilene yánant’aa lę́’e, 2 Ánnas ła’íí Cáiaphas okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni daanlįįná’ Zakarías biye’, John holzéhi, da’izlį́į́yú Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ hadzii. 3 Jórdan túńlínihíí biṉaayú nṉee yich’į’ yałti’go gádaayiłṉii, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’go baptize ádaanohwi’dolṉe’, áík’ehgo nohwinchǫ’íí nohwá da’ízlį́į́ ánálṉe’; 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Esáias holzéhi, binaltsoos biyi’gé’ díí bak’e’eshchįį, Da’izlį́į́yú hadńshį gáṉíígo dilwosh, NohweBik’ehń bádnyú iłch’į’daagołe’, intín iłk’ídezdǫhgo bá ádaałe’. 5 Nadaashwozhíí hanágodibįh, ła’íí dził naz’aaníí, nadaask’idíí hayaa álṉe’; ła’íí godigizíí iłk’ínádoldǫł, ła’íí godilwołíí dilkǫh ánálṉe’ doo; 6 Áígee nṉee dawa hago’at’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań hasdá’iiṉiił doleełíí daidołtseeł. 7 Áígé’ nṉee John baptize ádaabile’ hádaat’įįgo yaa hikaihíí gáyiłṉiigo yich’į’ yałti’, Nohwíí tł’iish bik’asda’ golííníí k’ehgo daałinołt’įįłíí, hadń lá nohwádnyú nohwiniigodilṉe’íí bich’ą́’ nołkáh nohwiłnṉiid? 8 Da’aṉii nohwinchǫ’íí bich’ą́’ ádaałdzaayúgo ch’í’ṉah ádaadi’ṉołsį, nest’ą’ nłt’éégo nádaant’įhíí k’ehgo nohwaa daide’aah, Abraham bich’ą́’gé’ daadihe’ṉa’i doo ídiłdaadoł’ṉii da: Bik’ehgo’ihi’ṉań díí tséé nazṉilíí nṉee Abraham bich’ą́’gé’ daadihezṉa’íí k’ehgo áile’yúgo áile’, nohwiłdishṉii. 9 Tsint’áni nkedn’aagee k’ek’éhgo godest’ąą; tsint’áni dawa doo nest’áń nłt’ééhíí baa dahndéh dayúgo, yó’ok’éhgo kǫ’ diltłi’ yuyaa olkaadhi at’éé. 10 Nṉeehíí John nayídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Hago ádaahi’ṉe’ áíná’? 11 John gáṉíí, Hadń bi’íícho naki shįhíí, ła’ihíí bi’íícho da’ádįh shįhíí yaa yinołtsós; hadń bich’iyáń łą́ą́ shįhíí hadń bich’iyáń da’ádįh shįhíí ła’ yaa yinoné’. 12 Tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ałdó’ baptize ádaabi’dilṉe’yú hikaigo John gádaayiłṉii, Iłch’ígó’aahíí ńlíni, hago ląą ádaahi’ṉe’? 13 John gábiłṉii, Da’kwíí nohwich’į’ nadaahi’ṉiiłgo goz’ąą shįhíí doo bitisyú daahołkeed da. 14 Silááda ałdó’ nabídaadiłkidgo gádaaṉii, Nohwihíí hago ląą ádaahi’ṉe’? John gábiłṉii, Hadń biṉí’dołṉíh hela’, hadń da’izlįįyú baa dahdaagoł’aah hela’; ła’íí hanádaałdéhíí, da’áí nohwił daanzhǫǫgo nzhǫǫ. 15 Nada’ołíígo nṉee dawa bijíí yuṉe’ gádaanzį, Díí nṉee, John holzéhi, Christ at’į́į́ née, dah née? 16 John dawa yich’į’ hananádziigo gáyiłṉii, Shíhíí tú bee baptize ádaanohwish’įį, áíná’ shiké’gé’ ła’ shitisgo at’éhi higháh, biketł’óól k’e’ish’adgo ndi doo bik’eh sitį́į́da; áń Holy Spirit ła’íí kǫ’ yee baptize ádaanohwił’įį doleeł. 17 Be’iłch’íhé dahyotįįł, tł’oh nagháí iłch’íhi goz’ąągee nágosho doleeł, binest’ą’híí náyiziidgo iłk’eyihiṉiiłná’ bizhoolíí kǫ’ doo ntsésihi biyi’ yuyaa yidiłid. 18 Áígé’ nṉee yich’į’ yałti’go łą́ą́go yił ch’ígó’aah lę́’e. 19 Hérod, nant’án nlínihi, nchǫ’go at’į́į́go bik’isn Philip holzéhi bi’aad, Heródias holzéhi, yaa yiheltįį, ła’íí nchǫ’go ánát’įįdíí John yee bich’į’ yałti’ lę́’e, 20 Hérod nchǫ’go ánát’įįdííbitisgo adzaa, John ha’áyíłt’e’. 21 Nṉee dawa baptize ádaabilṉe’ná’, Jesus ałdó’ baptize ábi’delzaago yáá bich’į’ ałch’ą́’ ádzaago, 22 Holy Spirit hawú k’ehgo bich’į’ nke’eṉíihgo yaaká’gé’ yati’ gáṉíígo yidezts’ąą, ShiYe’ shił nzhóni ńlį́į́; naa shił gozhǫ́ǫ́. 23 Áígee Jesus tádin shį bił łegodzaa, áń Joseph biye’ (bido’ṉíí), Josephíí Héli biye’, 24 Hélihíí Mátthat biye’, Mátthatíí Levi biye’, Levihíí Mélki biye’, Mélkihíí Jánna biye’, Jánnahíí Joseph biye’, 25 Josephíí Mattathías biye’, Mattathíasíí Amos biye’, Amosíí Náum biye’, Náumíí Ésli biye’, Éslihíí Nágge biye’, 26 Nággehíí Máath biye’, Máathíí Mattathías biye’, Mattathíasíí Sémei biye’, Sémeihíí Joseph biye’, Josephíí Júda biye’, 27 Júdahíí Joánna biye’, Joánnahíí Rhésa biye’, Rhésahíí Zoróbabel biye’, Zoróbabelhíí Saláthiel biye’, Saláthielhíí Néri biye’, 28 Nérihíí Mélki biye’, Mélkihíí Áddi biye’, Áddihíí Cósam biye’, Cósamhíí Elmódah biye’, Elmódamhíí Er biye’, 29 Erhíí Jóse biye’, Jósehíí Eliézer biye’, Eliézerhíí Jórim biye’, Jórimhíí Mátthat biye’, Mátthatíí Levi biye’, 30 Levihíí Símeon biye’, Símeonhíí Júda biye’, Júdahíí Joseph biye’, Josephíí Jónan biye’, Jónanhíí Elíakim biye’, 31 Elíakimhíí Mélea biye’, Méleahíí Ménan biye’, Ménanhíí Máttatha biye’, Máttathahíí Náthan biye’, Náthanhíí David biye’, 32 Davidhíí Jesse biye’, Jessehíí Óbed biye’, Óbedhíí Bóoz biye’, Bóozíí Sálmon biye’, Sálmonhíí Náasson biye’, 33 Náassonhíí Amínadab biye’, Amínadabíí Áram biye’, Áramhíí Ésrom biye’, Ésromhíí Pháres biye’, Pháresíí Júda biye’, 34 Júdahíí Jacob biye’, Jacobíí Isaac biye’, Isaacíí Abraham biye’, Abrahamhíí Thára biye’, Thárahíí Nákor biye’, 35 Nákorhíí Sáruk biye’, Sárukhíí Rágau biye’, Rágauhíí Phálec biye’, Phálecíí Héber biye’, Héberhíí Sála biye’, 36 Sálahíí Caínan biye’, Caínanhíí Arfáxad biye’, Arfáxadíí Sém biye’, Semhíí Noe biye’, Noehíí Lámek biye’, 37 Lámekhíí Mathúsala biye’, Mathúsalahíí Enok biye’, Énokhíí Járed biye’, Járedhíí Maléleel biye’, Maléleelhíí Caínan biye’, 38 Caínanhíí Énos biye’, Énosíí Seth biye’, Sethíí Adam biye’, Adamíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biye’.

4

1 Jesus, Holy Spirit bił nlįįgo Jórdan túńlį́į́gé’ t’ąązhį’ nádesdzaa lę́’e, Spirit‐híí nabiłnaago da’izlįįyú óyáá, 2 Áígee dizdin behiskąą, ákú ch’iidn nant’án nabíntaah lę́’e. Akú naghaaná’ doo hat’íí yiyąą da: áí dizdin ąął iskąąná’ shiṉá’ silįį lá. 3 Ch’iidn nant’án bich’į’ hadziigo gábiłṉii, Ni Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́yúgo díí tséhíí báń náodleeh, nṉii. 4 Áíná’ Jesus gábiłṉii, Ágágolzeego k’e’eshchįį, Nṉee doo dá báń zhą́ yee hiṉaa da doleeł, áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí dawa yee hiṉaa doleeł. 5 Áígé’ ch’iidn nant’án dził dázhǫ́ yúdahi biká’yú yił hananásht’aazhgo, áígé’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa ch’inesk’ołíí dábich’į’ bił ch’í’ṉah áyíílaa lę́’e. 6 Áígé’ ch’iidn nant’ánhíí gánábiłdo’ṉiid, Díí dahot’éhé ízisgo ágot’eehíí naa nishné’, dawa bee nik’ehgo: díí ałk’iná’ dawa shaa hi’né’hi at’éé; dahadńta baa nishné’ hásht’į́į́yúgo baa nishné’. 7 Ni shonkąąhyúgo díí dawa ṉíyéé doleeł. 8 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Ágágolzeego k’ená’ishchįį, Satan, shiké’gé’ ńṉáh: ágágolzeego k’ená’ishchįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń zhą́ honkąąh, da’áń zhą́ bá na’ízíid. 9 Ch’iidn nant’án Jesus Jerúsalemyú yił o’áázhgo, kįh biyi’ da’ch’okąąhíí hadago goz’aaníí bilatahyú yił n’áázhgo gáyiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́yúgo kogé’ gódah ch’í’ńłt’e’: 10 Ágágolzeego k’e’eshchįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí nłt’éégo biṉádaadeł’į́į́ doleeł, ná daayiłdoṉiił: 11 Áígé’, Doo tséé hitałgo hayaa nageeh dahíí bighą ánádaanołteeł doo, golzeego k’e’eshchįį. 12 Jesus ch’iidn nant’án yich’į’ hananádziigo gáyiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń doo nabíńtaah da, golzee. 13 Ch’iidn nant’án dawa yee nayíneztąąd hik’e, Jesus yich’ą́’zhį’go dahnasdzaa, dét’įhézhį’.

14 Áígé’ Jesus Holy Spirit nabiłnaago Gálileeyú onádzaa: ákú dahot’éhé nłt’éégo baa ch’iṉiigo didezdlaad lę́’e. 15 Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ iłch’ígó’aahgo naghaago nṉee dawa daabidnłsį.

16 Názarethyú gólį́į́ n’ííyú nadzaa: ákú Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ oyáá, Jews daagodnłsiníí bijįį ákóṉe’ onadáhgee, áígé’ ozhíihgo hizį’, 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Esáias holzéhi, naltsoos biyati’ biyi’ k’e’eshchiiníí Jesus baa hit’ą́ą́. Áí naltsoosíí iłch’ą́’ áyíílaa, gáṉíígo k’e’eshchįįgee, 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań sheBík’ehń biSpirit‐híí shiká’zhį’ nlįį, nṉee tédaat’iyéhíí yati’ baa gozhóni bee bich’į’ yádaashti’ doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań hashidilaahíí bighą; dázhǫ́ doo bił daagozhǫ́ǫ́ dahíí nłt’éégo ánáshdle’ doleełhíí bighą shidol’aad, isnáh daanliiníí hago’at’éégo yich’ákáhgo ła’íí biṉáá ádaagodiníí hago’at’éégo ch’ínádaaghaałgo ánádaadle’go bił nagoshṉi’go, hayíí bich’į’ nagontł’ogíí biyi’gé’ hahishṉiił doleełgo, 19 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yaa ch’oba’íí biká’ ngonyaagee baa nagoshṉi’híí bighą shi’dol’aad. 20 Áígé’ naltsoosíí iłch’į’ ánáyiidlaago, nal’a’á yaa náyin’ą́ą́gé’ nánezdaa. Ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ yił naháztaaníí dawa daabineł’į́į́ lę́’e. 21 Nṉee yich’į’ yałti’ nkegonyaago gáṉíí, Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí díí jįį daasidołts’aanihíí begolṉe’. 22 Nṉee dawa nłt’éégo baa yádaałti’ lę́’e, yati’ nzhóni yee hadziihíí yaa bił díyadaagot’eego gádaałiłdi’ṉii, Díń la’ Joseph biye’ at’éé? 23 Jesus gábiłṉii, Yati’ iłch’ígó’aahíí bee gádaashiłdołṉii, Izee nant’án ńlíni, dáni na’ńlziih: Capérnaumyú ánát’įįłíí yaat’ídaandzįgo kú ałdó’ dáni gonlį́į́yú ágánt’įįł. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi dá golį́į́gee doo habi’dit’įį da, da’aṉiigo ádaanohwiłdishṉii. 25 Shíí da’aṉiigo nohwił nadaagoshṉi’, Elías t’ah hiṉaaná’ dá doo nagołtįįhé taagi łegodzaagé’ gostáń dahitąą, áígee shiṉá’ góyééhíí benagowaa lę́’e, Israel hat’i’i bitahgee isdzáné biką’ da’adini łą́ą́go daagolį́į́; 26 Ndi Elías doo hwaa ła’ bich’į’ bi’dol’aad da, naniyúgo itsaa Sídon godzogíí biyi’ kįh gozṉil Sarépta golzeeyú gólínihi zhą́ bich’į’ bi’dol’aad lę́’e. 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Elíseus holzéhi, t’ah hiṉaaná’ Israel hat’i’i bitahgee nṉee łą́ą́go łǫ́ǫ́d doo ínádįh dahi, leprosy holzéhi, yaa nakai; ndi doo ła’ nádzii daná’ nṉee Náaman holzéhi, Sýriayú gólíni, zhą́ nádzii lę́’e. 28 Ha’ánázéh yuṉe’ naháztaaníí díí Jesus áṉííhíí daideztsąąná’ bádaagoshchįįd, 29 Áík’ehgo daahizį’go Jesus ch’ídaaniyood, dził nan’aahíí biká’ gotahyú yił náłseeł lę́’e, áígé’ gódah ch’ídaahilt’e’ daanzį. 30 Áíná’ nṉeehíí bigizhyú ch’ínyáá lę́’e. 31 Áígé’ Capérnaum golzeeyú ńyáá, Gálilee godzogíí biyi’, ákú Jews daagodnłsiníí bijįį dawahn iłch’ígó’aah lę́’e. 32 Yebik’ehgo iłch’ígó’aahíí bighą nṉee bił díyadaagot’ee.

33 Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ła’ nṉee ch’iidn biyi’ golínihi sidaa lę́’e, áń nawode 34 Gáṉíí, Doo nohwaa nanṉaa da; hago lą́ą́ át’éégo nohwich’į’ goń’aahgo ánt’įį, Jesus, Názarethgé’ nanṉáhi? Ya’ da’izlįįyú ánohwiléhíí bighą ńyaa née? Shíí nígonsį hadń ánt’įįhíí; Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’gé’go Dilzįhgo Ńlíni. 35 Jesus nłdzilgo hadziigo gáyiłṉii, Handziih hela’, an biyi’gé’ hanṉáh. Nṉee iłṉí’gee nṉee ch’iidn biyi’ golínihíí ch’iidn nkíbidest’ehgo dá doo hago ábile’é biyi’gé’ halwod. 36 Nṉee dawa bił díyadaagot’eego gádaałiłdi’ṉii, Díí yati’íí hago’at’éhi! Dawa yebik’ehgo ła’íí binawod golį́į́go spirits daanchǫ’i haołkáh yiłṉiigo hainiyood. 37 Dahot’éhé nṉee bitahyú nłt’éégo baa ch’iṉii didezdlaad lę́’e.

38 Nádiidzaago ha’ánázéhgé’ ch’ínádzaago Simon bigową yuṉe’ ha’ayáá. Simon bi’aadíí bimaa yóíyahgo nezgai; áí bighą nádaach’okąąh. 39 Yit’ahgé’ sizįįgo hat’íí binesgai shįhíí náines’įįhgo nłt’éé násdlį́į́: áík’ehgo dagoshch’į’ nádiidzaago yá da’dezné’.

40 O’i’ą́ą́zhį’ godeyaago hayíí bik’íí kah iłtah at’éhi yaa nakaihíí Jesus bich’į’yú yił neheskai; áík’ehgo dała’á daantį́į́go yik’e daadilṉiigo nádailziih lę́’e. 41 Nṉee ch’iidn biyi’ daagolííníí łą́ą́go ch’iidn nádaadihilghaashgo haikáhná’ gádaaṉii, Ni, Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlíni. Ch’iidn Jesus, Christ nlįįgo yídaagołsįhíí bighą, nłdzilgo yich’į’ hadziigo, Hadaałdziih hela’, yiłnṉiid. 42 Hayołkaałyú ch’ínyáágo da’izlįįyú óyáá: áíná’ nṉee biká hadaantaago, áíke’égo baa hikai, doo yich’ą́’ digháh hádaabit’įį dahíí bighą. 43 Áík’ehgo yich’į’ hadziigo gáṉíí, Łahyú kįh nagozṉilíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa yashti’ doleeł: áí bighą shi’dol’aad. 44 Gálileeyú Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee yich’į’ yałtigo naghaa lę́’e.

5

1 Jesus túsikaaníí Gennésaret holzéhi bahyú sizįįná’ nṉee daałiłjizh, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ daidits’į́h hádaat’įįhíí bighą, 2 Túsikąągee tsina’eełíí naki silaago yiłtsąą, nṉee łog hadaileehíí tsina’eeł yiyi’gé’ hakaigo biłógbehaidlehé nanestł’óli tádaigisgo. 3 Jesus tsina’eełíí dała’á Simon bíyééhíí yeh hiyaaná’, Simon gáyiłṉii, Da’aṉahzhį’ shił ńł’eeł. Áígé’ tsina’eełíí yiyi’ dahnezdaa, áígé’ nṉee yił ch’ígó’aahgo yich’į’ yałti’. 4 Ąął nyáńłti’ná’ Simon gáyiłṉii, Tú łą́ą́yú idnł’eełgo áígé’ niłógbehaidléhé ténłtsosgo beha’íílée. 5 Áík’ehgo Simon gábiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, ch’éh ádaahiit’įįgo iskąą ndi doo ła’ hadaasiidlee da: da’ágát’éé ndi da’áshiłnṉiiyú áshṉe’go shiłógbehaidlehé hayaa ashłe’, ṉii. 6 Ágádaadzaago łóg dázhǫ́ łą́ą́go hayíléego biłógbehaidlehé bich’ą́’ ndaasdlaad lę́’e. 7 Ła’ yił hada’ileehíí aṉahyú tsina’eełíí bił dahna’eełíí yich’į’ yída’dishgish, Nohwich’odaałṉiih, daaṉiigo, Áík’ehgo áí bich’į’ bił nda’iz’eelgo tsina’eełíí da’áła łóg biyi’ ha’desbįhgo tsina’eełíí hayaa téłtł’á’o’eeł nkegonyaa. 8 Simon Peter díí yiłtsąągo Jesus biyahzhį’ hayaa adzaago gáṉíí, SheBik’ehń, shich’ą́’zhį’go dahnṉáh, nṉee binchǫ’ łánihi nshłįįhíí bighą. 9 Simon ła’íí yił hada’ileehíí biłgo dawa bił díyadaagot’ee, łóg dázhǫ́ łą́ą́go hadaizlee’híí bighą: 10 James ła’íí John biłgo, Zébedee biye’kehi, Simon yił nada’iziidi, ałdó’ bił díyadaagot’ee. Jesus Simon gáyiłṉii, Doo nénłdzid da; kodé’ godezt’i’go łóg hayihileehíí k’ehgo nṉee shá náhiláh doleeł. 11 Áík’ehgo bitsina’eełíí tábąąyú ndaayisṉilná’ dawahá akúyaa ndaizṉilná’, Jesus yiké’ dahiskai lę́’e.

12 Jesus kįh gozṉilyú nyáágo nṉee łóód doo ínádįh dahi, leprosy holzéhi, yaa nagháhi Jesus yiłtsąąná’ hayaa adzaago náyokąąhgo gáyiłṉii, SheBik’ehń, náshíńlziihíí bik’e síńtįįgo nígonsį, háńt’įįyúgo náshíńlziih. 13 Jesus yich’į’ dahdidilṉiigé’ yedelṉii’go gáyiłṉii, Hasht’į́į́, nándziih. Áí dábiłgo łóód n’íí ínásdįįd lę́’e. 14 Jesus gábiłṉii, Hadń dánko bił nagolṉí’ hela’: ti’i, okąąh yebik’ehń bich’į’ ch’í’ṉah ádńdle’go, Moses ngon’ą́ą́ lę́’ehíí k’ehgo hat’íhíta be’okąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nné’, hanánidelzaahíí bighą, áík’ehgo nándziihíí nṉee yídaagołsį doleeł. 15 Áíná’ yúwehyú ch’iṉii didezdlaad: áík’ehgo nṉee doo ałch’ígé Jesus yałti’íí daidits’į́h hádaat’įį ła’íí kah iłtah at’éhi yaa nakaihíí nádaabi’dilzii hádaat’įįhíí bighą baa hikáh lę́’e.

16 Áígé’ Jesus dasahn da’izlįįyú óyááyú oskąąd. 17 Áíná’ ła’ jįį Jesus iłch’ígó’aahgo Phárisees daanlíni ła’íí begoz’aaníí iłch’ídaago’aahi itah naháztąą lę́’e, Gálilee biyi’, Judéa biyi’ daagotahgé’, ła’íí Jerúsalemgé’ hikaihi: Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí biłnlįįgo nádailziih.

18 Jesus yałti’ná’ ła’ nṉee di’ili Jesus bich’į’ ndaach’íłteehgo biyahzhį’ ndaach’íłteehgo ch’éh ádaach’it’įį lę́’e. 19 Dázhǫ́ ch’iląądgo doo hayú Jesus bich’į’ ch’ígót’i’ dahíí bighą kįh biká’yú hádaach’istįįgo Jesus siziiníí bik’ehgé’ ch’í’í’áńgo ádaach’izlaagé’ a’ádaach’istįį lę́’e. 20 Jesus nṉee bi’odlą’ yígołsįįdná’ di’ilihíí gáyiłṉii, Shik’isn, ninchǫ’íí da’izlíné nádleeh. 21 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo dábiyi’yú na’ídaadiłkidgo gádaaṉii, Hadń láhi áń Bik’ehgo’ihi’ṉań ádil’įįgo aṉíí? Hadń konchǫ’íí da’izlíné áile’? Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ go’į́į́. 22 Jesus áí natsídaakeesíí yígołsįįdná’ gáyiłṉii, Hat’íí bighą dánohwiyi’yú na’ídaadołkid? 23 Hayííhíí doo nyeego ách’iṉiih da, Ninchǫ’íí da’izlíné nádleeh, dagohíí, Nádndáhgo dahnṉáh? 24 Ni’gosdzáń biká’ nṉee binchǫ’íí da’izlį́į́ alṉe’íí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, beshik’ehgo bídaagonołsį doleełhíí bighą, (nṉee di’ili sitiiníí gáyiłnṉid,) Nádndáhgo biká’ síntiiníí dahnádnné’go gowąyú nádńdáh, niłdishṉii. 25 Nṉee biṉááł dagoshch’į’ nádiidzaago yiká’ sitįį n’íí dahnáyiné’go gowąyú onádzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzįgo. 26 Nṉeehíí dawa dázhǫ́ bił díyadaagot’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzį, áígé’ tsídaadesyizgo gádaaṉii, Díí jįį ánágot’įįłíí doo hwaa ła’ hat’íí gát’éégo daahiit’įį da.

27 Díí bikédé’go Jesus ch’ínádzaago tax nanáhi’ṉiłígee nṉee tax bich’į’ nahi’ṉiiłihi, Levi holzéhi, sidaago yiłtsąą lę́’e: áík’ehgo gáyiłṉii, Shiké’ dahnṉáh. 28 Áík’ehgo dawahá da’akú nazṉilná’ nádiidzaago Jesus yiké’ dahiyaa lę́’e. 29 Levi bigowąyú Jesus bá da’odąą: áígee nṉee łą́ą́go tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí, nṉee ła’ihíí biłgo, Jesus ła’íí bitsiłke’yu itah da’iyąązhį’ naháztąą. 30 Áíná’ Phárisees daanlíni ła’íí bitahyú begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi biłgo Jesus bitsiłke’yu yída’iłtahgo gádaayiłṉii, Hat’íí bighą tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bił da’ołsąą? 31 Jesus gádaabiłṉii, Doo hago’ádaat’ee dahíí izee nant’án doo yaa nakah bik’eh da, daanezgaihíí zhą́. 32 Shíí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’, biłdishṉiiyú níyáá, áíná’ doo nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí ágáłdishṉiiyú níyáá da.

33 Phárisees Jesus gádaayiłṉii, Hat’ííshą’ bighą John bitsiłke’yu dáshiṉá’ da’okąąh, ła’íí Pharisees bitsiłke’yu ałdó’ ágádaat’ee; áíná’ ni nitsiłke’yuhíí doo dáshiṉá’ da’okąąh da? 34 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ ni’i’ṉéhgee nṉee dała’ádaat’eehíí nṉee niiṉéhíí yił nakaiyúgo dáshiṉá’ da’okąąh née? 35 Dahagee nṉee niiṉéhíí bich’ą́’ nádilteeh ndi at’éé, áígee dáshiṉá’ da’okąąh doleeł.

36 Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí ałdó’ yee hadziigo gábiłṉii, Doo hadń íí áníidéhíí haizǫǫsgo íí dénchǫ’éhíí yenádi’aah da; ágádzaayúgohíí áníidéhíí biká’ ch’ída’i’áń hileehná’ íí dénchǫ’éhíí áníidéhíí béédit’ąągo doo łełt’ee da. 37 Ła’íí wine áníi alzaahíí ikágé wine bee nałtiníí dénchǫ’éhíí doo biyi’ tádaach’iṉił da; ágách’idzaayúgo wine áníi alzaa’ihíí ikágé yidiłdohgo na’ṉil, áík’ehgo winehíí ąął ha’ijooł, ła’íí ikágéhíí koch’ą́’ yiłchǫǫh. 38 Áíná’ wine áníi alzaahíí wine bee nałtiníí áníidéhíí zhą́ biyi’ tádaach’iṉił; áík’ehgo daańłt’éé ńt’éé. 39 Hadń wine da’iłtsé alzaahíí yodlaaníí, doo áníi alzaahíí hát’į́į́da; Wine da’iłtsé alzaahíí zhą́ nłt’éé, ṉiihíí bighą.

6

1 Jews daagodnłsiníí bijįį nakigeehíí Jesus tł’oh nagháí hentííníí yiyi’yú higaał; bitsiłke’yu yił hikaahgo tł’oh nagháí binest’ą’ nadaayiṉiił; áígé’ daidnzhishgo daayiyąą lę́’e. 2  Phárisees daanlíni ła’ gádaabiłṉii, Hat’íí bighą godilziníí bijįį doo hat’íí baa nach’ighaa dahíí ádaałt’įį? 3 Jesus gáṉíí, Ya’ David ła’íí yił nakaihíí biłgo shiṉá’ daasilįįgo hago ádaasdzaa láń shįhíí doo hwahá baa da’ołshiih da née? 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ ha’ayáágo, báń Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’okąąhgo baa hi’né’go nii’né’ n’íí náidnné’go yiyąą, ła’íí yił nakaihíí ałdó’ ła’ yá’ńné’ lę́’e; áí báńhíí okąąh yedaabik’ehi zhą́ daayiyąągo goz’ánihi. 5 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, godilziníí bijįį ndi beshik’eh, ṉii, Jesus. 6 Łah Jews daagodnłsiníí bijįį ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ Jesus ha’ayáágo iłch’ígó’aah lę́’e: akóṉe’ nṉee bigan dihe’nazhiṉéégo binawod ásdįįdi itah sidaa. 7 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo Jesus daineł’į́į́ lę́’e, godilziníí bijįį nṉeehíí náyilziih shį daanzįgo; ágádzaayúgo Jesus hat’íhíta yee yaa dahdaago’aahíí bighą. 8 Áíná’ Jesus áí natsídaakeesíí yígółsįhíí bighą nṉee bigan binawod ásdįįdi gáyiłṉii, Nádndáhgo kodé’ hizįį. Áík’ehgo nádiidzaago áígee hizį’ lę́’e. 9 Jesus begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Phárisees biłgo gádaayiłṉii, Dała’á nanohwídaadishkid, ya’ godilziníí bijįį nłt’éégo ách’ít’įįgo goz’ąą née, dagohíí dénchǫ’égo ách’ít’įį née? Ya’ nṉee hasdách’iłteehgo née, dagohíí ch’iziłheego née? 10 Jesus nṉee yitah déz’įį lę́’e, áígé’ nṉee bigan binawod ásdįįdi gáyiłṉii, Yushdé’ dahdinlṉíh. Ágádzaaná’ bigan nłt’éé násdlį́į́, łahzhiṉééhíí ga’at’éé. 11 Nṉee Jesus yik’edaanṉiihíí hadaashkeego gádaałiłdi’ṉii, Jesus hagoshą’ ádaahiidle’? 12 Áíná’ Jesus dasahn dziłyú óyáá okąąhgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ okąąhgo iskąą.

13 Hayiłką́ą́yú biké’ hikahíí, Yushdé’, daayiłnṉiidná’ nakits’ádah hayiṉil: áí shinadaal’a’á daayiłṉii; 14 Simon, (Peter yízhi’ yá áyíílaahíí,) bik’isn Andrew, ła’íí James, John, Philip, Barthólemew, 15 Matthew, Thomas, ła’íí James Alphéus biye’i, Simon Zelótes holzéhi, 16 Judas James bik’isn, ła’íí Judas Iscáriot, ch’íbido’aał doleełi.

17 Dziłgé’ yił nkenákainá’ dziłíí bitl’ááhgee sizįį, áígee biké’ hikahíí, ła’íí nṉee łą́ą́go Judéagé’, Jerúsalemgé’, ła’íí tádá’yú Tyre ła’íí Sídongé’ daagolínihi daabidits’į́h hádaat’įįgo, ła’íí daanezgaihíí nádaabidilziih hádaat’įįgo baa náńłsą́ą́; 18 Hayíí spirits nchǫ’i biyi’ daagolííníí ałdó’ baa hikai: áík’ehgo náda’bidilzii lę́’e. 19 Nṉee dawa bedaadilchiid hádaat’įį lę́’e: binawodíí nádaabilziihíí bighą.

20 Biké’ hikahíí yineł’į́į́go gáyiłṉii, Nohwíí tédaanołt’iyéhíí nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daanołįį. 21 K’adíí shiṉá’ daanołiiníí nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: náda’dołdǫǫł. K’adíí daałchagíí nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: daałdloh doleeł. 22 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shighą nṉee nohwik’edaanṉiihyúgo, ła’íí doo hádaanohwit’įį dayúgo, nchǫ’go nohwich’į’ yádaałti’yúgo, nohwizhi’ nchǫ’go yaa yádaałti’yúgo nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 23 Áí bijįį dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́go yaadaołjah le’: yaaká’yú itisgo nohwaa hi’né’i dázhǫ́ nchaa doleeł: nṉee nohwik’edaanṉiihíí bich’ą́’gé’ nṉee daanlínihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ałdó’ ágádaayiłsį lę́’e. 24 Áíná’ nohwíí ízisgo da’ołt’iiníí, nohwá góyéé doleeł! ałk’iná’ dawa hádaałt’iiníí nohwíyéé. 25 K’adíí náda’sołdįįdíí, nohwá góyéé doleeł! shiṉá’ daanołįį doleeł. K’adíí daałdlohíí, nohwá góyéé doleeł! ík’edaadoł’ṉii ła’íí daołchag doleeł. 26 Nohwíí nṉee dawa nłt’éégo nohwaa yádaałti’ihíí, nohwá góyéé doleeł! áí bich’ą́’gé’ nṉee daanlínihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí daazhógo ádaadil’íni n’íí ágádaayiłnṉiid ałdó’.

27 Shihíí daashidołts’agíí gádaanohwiłdishṉii, Nohwik’edaanṉiihíí nohwił daanzhǫǫ le’, hayíí bił daanołchǫ’íí nłt’éégo bich’į’ ádaanołt’ee le’, 28 Yati’ yee daanohwókaałíí nłt’éégo bich’į’ natsídaałkees le’, ła’íí nchǫ’go nohwich’į’ ádaat’eehíí bá da’ołkąąh le’. 29 Hadń nitł’ah yonłts’íyúgo łahzhiṉéé bich’į’ nnanínt’aah; hadń ni’íícho nich’ą́’ náidiłtsoozyúgo n’íí ałdó’ doo baa ńchį’ da. 30 Dahadń hat’íí níyókeedíí baa nné’; hadń dahat’íhíta ṉíyééhíí nich’ą́’ náidnné’yúgo doo t’ąązhį’ bínáhóńkeed da. 31 Nṉee hago’at’éégo nohwich’į’ ádaat’eego hádaałt’įįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ bich’į’ ágádaanołt’ee. 32 Hayíí bił daanołshooníí zhą́ nohwił daanzhǫǫyúgo, hago’at’éégo nłt’éé áí? Nṉee doo daagodnłsį dahíí ndi hayíí bił daanzhooníí bił daanzhǫǫ. 33 Hayíí nłt’éégo ádaanłsį shįhíí zhą́ bich’į’ nłt’éégo ádaanołt’eeyúgo, hago’at’éégo nłt’éé áí? Nṉee doo daagodnłsį dahíí ndi ágádaat’íni at’éé ałdó’. 34 Nohwíí hadń hat’íí bá ch’ídaashołné’yúgo t’ąązhį’ shaa nné’ daanołsįgo, hago’at’éégo nłt’éé áí? nṉee doo daagodnłsį dahíí ndi dawahá łáłch’ínádai’né’i at’éé, da’áígee shaa nai’né’ daanzįgo. 35 Nohwik’edaanṉiihíí nohwił daanzhǫǫ le’, ła’íí nłt’éégo ádaałt’įį, dahat’íhíta ch’ídaanołné’ le’ doo shaa nané’ daanołsį dago; áík’ehgo yaaká’gé’ łą́ą́go nohwaa nané’ ła’íí Da’tiséyú At’éhi bichągháshé daanołįį doleeł: áń nṉee doo ahédaanzį dahíí ła’íí daanchǫ’íí ndi yich’į’ nłt’éégo at’éé. 36 NohwiTaa bił goch’oba’híí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwił goch’oba’ le’. 37 Doo hadń baa nádaałt’įį da le’, áík’ehgo nohwíí ałdó’ doo nohwaa nádaach’it’įį da doleeł: nṉee doo nchǫ’go baa natsídaałkees da le’, áík’ehgo doo nchǫ’go nohwaa natsída’ikees da: nṉee nohwich’į’ nchǫ’go ánát’įįłíí baa nádaagodenoł’aah le’, áík’ehgo nohwíí ałdó’ nohwaa nágodet’aah: 38 Nṉee baa daanołné’, áík’ehgo nohwíí ałdó’ nohwaa na’né’; áí nłt’éégo bínel’ąądgo, hayaa iłk’ínábénisdzilgo, nłt’éégo ąął nnésgohgo haláh odaazlįįgo nohwaa nach’iné’. Dáhołąągo kaa daasołné’ láńshį n’íí k’ehgo da’ágáhołąągo nohwaa nádo’né’. 39 Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee hadziigo gádaabiłnṉiid, Ya’nṉee biṉáá ágodiníí ła’ nṉee biṉáá ágodini łolǫǫs née? ágádaasdzaayúgo shą’ da’áła ínlwozh yuyaa ołiłdeeł? 40 Biłch’ígót’aahíí biłch’ígó’aahi doo yitisgo at’éhi at’éé da: áíná’ daakówa nłt’éégo koł ch’ídaakost’ąąyúgo, áí bił ch’ígó’aahíí ga’ách’ít’éé daach’ileeh. 41 Hat’íí bighą nik’isn biṉáá yuṉe’ tsįałch’ísę́ę sitaaníí hí’į́į́, áíná’ nihíí niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitaaníí doo hí’į́į́ da? 42 Ni niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitaaníí doo hí’į́į́ daná’, hat’íí bighą nik’isn gáłnṉii, Shik’isn, ai tsį ałch’ísę́ę niṉáá yuṉe’ sitaaníí ná haoshtįįh? Ni nzhǫǫ ádńł’íni, iłtsé niṉáá yuṉe’ tsį nchaahi sitaaníí hatįįh, áík’ehgo nłt’éégo go’į́į́ nleehgo, áníita nik’isn biṉáá yuṉe’ tsį ałch’ísę́ę sitaaníí bá hatįįh. 43 Tsint’áni nłt’éhihíí doo nest’áń dénchǫ’éhíí baa dahnándahi at’éé da; ła’íí tsint’áni dénchǫ’éhíí nest’áń nłt’éhihíí doo baa dahnándahi at’éé da. 44 Tsint’áni dała’á hentį́į́go nest’áń baa dahnándahíí bee bígózį. Figs doo hosh baa ndaach’ihiṉiiłhi at’éé da, ła’íí dasts’aa’íí doo hosh diwozhíí baa ndaach’ihiṉiiłhi at’éé da. 45 Nṉee nłt’éhihíí bijíí yuṉe’ nłt’éégo goz’aaníí bich’ą́’gé’ nłt’éhihíí zhą́ bee hagowá; áíná’ nṉee nchǫ’íí bijíí yuṉe’ nchǫ’go goz’aaníí bich’ą́’gé’ nchǫ’íí zhą́ bee hagowá: hago’at’éégo yách’íłti’ shįhíí kojíí yuṉe’ hago’at’éégo goz’ąą shįhíí bich’ą́’gé’ ách’iṉiihi at’éé.

46 Hat’íí bighą, SheBik’ehń, sheBik’ehń, daashiłdołṉiigo shich’į’ ádaadołṉiiná’ da’ánohwiłdishṉiiyú doo ádaanołt’ee da? 47 Dahadń shaa nyááhń shíyésts’ąągo shiyati’ yikísk’eh at’ééhń, díí k’ehgo ako at’éhi at’éé: 48 Nṉee yúyahgo hagogéedgo tséé biká’ bigową ágodlaa: áík’ehgo tú idezjoolgo bigowąhíí bídilk’oł ndi doo hago adzaa da; nłdzilgo tséé biká’ ágolzaahíí bighą. 49 Áíná’ dahadń shíyésts’ąą ndi doo yikísk’eh at’éé dahń, díí k’ehgo ako at’éhi at’éé, nṉee bigową dá sáí zhą́ yiká’ ágodlaa, doo tséé biká’ dahgoz’ąą dago; áí gowąhíí yich’į’ tú idezjoolgo dagoshch’į’ nangóngo’; áík’ehgo aanábígotł’įįł gozlįį.

7

1 Jesus nṉee bídaayésts’aaníí ąął yich’į’ nyánłti’ná’ Capérnaum golzeeyú óyáá. 2 Silááda dałá’n gonenadín binant’a’íí yána’iziidi bił nzhóni nezgaigo dak’azhą́ datsaah lę́’e. 3 Nant’ánhíí Jesus yaat’ínzįgo nṉee Jews yánadaazíni Jesus bich’į’ odais’a’ gáṉíígo, Yushdé’, kú ńṉáhgo shá na’iziidíí shá nánlziih, daabiłdołṉiih. 4 Áík’ehgo Jesus yaa hikaigo nádaayokąąhgo gádaaṉii, Díí áíłṉiihíí bá áńdle’go dábik’eh: 5 Bił daanjǫǫgo ha’ánálzéh goz’aaníí nohwá ágolaa. 6 Áík’ehgo Jesus yił onákai. Nant’ánhíí bigową t’ah bich’į’ hikahná’ nant’án bit’eké Jesus bich’į’ hil’aad gáṉíígo, ShiNant’a’, nich’į’ nagóńtł’ogíí bighą dáko akú nódáh hela’; shigową yuṉe’ ha’ánṉáhgo ndi doo bik’eh sitį́į́ da: 7 Naa nsháhgo doo bik’eh sitį́į́ da nsįhíí bighą doo dashíí naa niyáá da: déhadziihgo ndi shána’iziidń nádziih ndi at’éé. 8 Shíí ałdó’ shinant’a’ golį́į́, shihíí silááda bá nansht’aa, dała’á, Dahnṉáh, biłdishṉiiyúgo dahdigháh; ła’íí, Yushdé’, biłdishṉiiyúgo shaa higháh, ła’íí shána’iziidi, Díí áńle’, biłdishṉiiyúgo áí áile’. 9 Jesus áí yidezts’ąąná’ dé bił díyagodzaago, nṉee biké náłseełíí yich’į’ adzaago gáyiłṉii, Gánohwiłdishṉii, Israel hat’i’i bitahyú ndi doo hwaa hadń díí k’ehgo bi’odlą’ golíni baa nsháh da. 10 Jesus yich’į’ oda’is’a’íí gowąyú nákainá’ nezgai n’íí nłt’éé násdlįįgo yaa nakai lę́’e.

11 Áí iskąą hik’e Jesus kįh gozṉil, Nain golzeeyú óyáá; bitsiłke’yu ła’íí nṉee yił okai. 12 Áí kįh gozṉil ch’íná’itį́h goz’aaníí yich’į’ higaałgo, nṉee édįhi ch’ídaach’iłteeh lę́’e, bimaa itsaaná’ dabíí zhą́ bizhaazhé ishkiin dała’áhi; áí isdzánhíí nṉee łą́ą́go yił náłseeł lę́’e. 13 Jesus yiłtsąąná’ bijíí nṉiihgo gáyiłṉii, Doo nchag da. 14 Jesus yaa nyáágo tsiłhwón yedolchidgo, tsiłhwón daayo’aałíí daahizį’. Áígé’ hadziigo gáṉíí, Shik’isn, nádndáh, niłdishṉii. 15 Édįhgo sitįį n’íí nezdaago yałti’ nkegonyaa. Áík’ehgo Jesus isdzánhíí bizhaazhé yaa náíńłtį́į́. 16 Nṉee dawa tsídaadolyizgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzįgo gádaaṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidi ízisgo at’éhi nohwitah silįį; ła’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee hayihezṉilíí yaa nyáá. 17 Judéa dágoz’ąą nt’éégo, ła’íí biṉaayú daagotahyú Jesus nłt’éégo baa ch’iṉii lę́’e. 18 John bitisłke’yu díí ánágot’įįdíí dawa yaa bił nadaagosṉi’.

19 John bitsiłke’yu naki, Yushdé’, daayiłnṉiidná’ gádaayiłṉii, Jesus bich’į’yú doł’aashgo gáłdołṉi’, Ya’ ni higháhi n’íí áńt’įį née? dagohíí ła’i biká daadéet’įį née? 20 Nṉee nakihíí Jesus yaa n’áázhgo gádaabiłṉii, John Baptize ágole’íí nich’į’ nohwides’a’, gániłn’ṉiihgo, Ya’ ni higháhi n’íí áńt’įį née? dagohíí ła’i biká daadéet’įį née? 21 Yaa n’áázhná’ Jesus nṉee łą́ą́go náyihilzii, kah iłtah at’éhi yaa nakaihíí ałdó’, spirits nchǫ’i biyi’ daagolííníí bá hanesdzood; ła’íí biṉáá ádaagodiníí daago’įįgo ánayidlaa. 22-23 Áík’ehgo áí nṉee bich’į’ hil’aadíí gáyiłṉii, John bich’į’ nádołt’aashgo díí hoł’iiníí ła’íí disołts’aaníí baa bił nagołṉi’: biṉáá ádaagodįh n’íí biṉáá ánágodle’, doo nadaakai da n’íí náhikáh, nṉee łóód doo ínádįh dahi yaa nadaakai n’íí nłt’éégo ánádaidle’, bijeyi’ ádaagodįh n’íí da’idits’ag ánádaidle’, nanezna’ n’íí naahikáhgo ánádaidle’, tédaat’iyéhíí yati’ baa gozhóni bee bich’į’ yáda’iti’.

24 Nṉee John daabis’a’íí t’ąązhį’ onát’aazhná’, Jesus nṉee dała’at’ééhíí John yaa nagolṉi’go yich’į’ yałti’ nkegonyaa gáṉíígo, Da’izlį́į́yú hat’íí hádaadeł’į́į́yú nasołkai? Tł’oh bit’ąą nteelíí bił godiyołíí née? 25 Hat’íí hádaadeł’į́į́yú nasołkai áíná’? Nṉee nłt’éégo bik’e’izláhi née? Hayíí bidiyágé nłt’ééhíí ła’íí ízisgo daagolííníí nant’án golį́į́gee nadaakaihi at’éé. 26 Hat’íí lą́ą́ hádaadeł’į́į́yú nasołkai áíná’? Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi née? Ha’aa, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi yitisgo at’éhi, nohwiłdishṉii. 27 Díí bak’e’eshchįį n’íí áń át’į́į́, Shinal’a’á nádn dish’aa, nádn iłch’į’gole’go. 28 Gánohwiłdishṉii, Nṉee daagozlííníí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi doo ła’ John Baptize ágole’íí yitisgo at’éé da: áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí bitahyú hadń dázhǫ́ doo ilį́į́ dahíí John yitisgo at’éé. 29 Nṉee dawa Jesus daidezts’aaníí ła’íí tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí John baptize ádaabizlaa n’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ nłt’éégo at’éé, daaṉii. 30 Áíná’ Phárisees ła’íí begoz’aaníí nłt’éégo yídaagołsini, John doo hwaa baptize ádaabizlaa dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ááníí doo hádaat’įį dago yich’ą́’zhį’ ádaat’ee lę́’e.

31 Jesus gáṉíí, Nṉee daałinolt’įįłíí hat’íí bił łíshhah nishłeego baa nagoshṉi’? hat’íí bił dáłełt’ee? 32 Na’iṉiih nagoz’ąągee chągháshé dała’at’éégo iłch’į’ ádaaṉiigo, Tsįsól bee nohwich’į’ da’nt’aał ndi doo hwaa ch’adaashinołzhil da, daałiłdi’ṉiihíí bił dáłełt’ee. 33 John Baptize ágole’íí doo báń yiyąą dago ła’íí doo wine yidląą dago nyaaná’; Ch’iidn biyi’ golį́į́, daadołṉii. 34 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ishąągo ła’íí ishdląągo niyááná’ gádaashiłdołṉii, Áń dichini ła’íí idlánihi, tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bit’eké nlíni! 35 Da’aṉii igoyą’íí hat’íí ádaat’įįłíí bee bígózįh.

36 Ła’ Phárisee nlíni Jesus, Shigowąyú ńṉáá, yiłṉii. Áík’ehgo Jesus áí Phárisee bigowąyú nyaayú iyąągo nezdaa. 37 Ła’ isdzán binchǫ’ łánihi áí kįh gozṉilgee golínihi, Jesus Phárisee bigowąyú iyąągo yaat’ínzįgo tús tséé, alabáster holzéhi, bee alzaahi yee ik’ah yin’ą́ą́go, 38 Jesus dés’eezi yiṉe’gé’ hichago hizį’, biṉáá túhíí bee Jesus bikee yá táyigis nkegonyaa, bitsizíl yee k’eyiłdéh, áígé’ daayits’ǫsgé’ ik’ah yaa yiziid lę́’e. 39 Phárisee yił iyąą’ń díí isdzán at’ííníí yo’įįgo dabíí gádiłdi’ṉii, Díí nṉeehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįįyúgo, díí isdzán bídilchi’íí hadń át’į́į́ shįhíí hago’at’éé shįhíí yígółsį doleeł ni’; binchǫ’ łánihi at’ééná’. 40 Jesus bich’į’ hadziigo gáṉíí, Simon, hat’íí shį niłdishṉii. Áík’ehgo Simon gábiłṉii, Ánṉii, iłch’ígó’aahíí. 41 Ła’ nṉee zhaali ách’íiṉíłi nṉee naki yaa yił’áá lę́’e: nṉee dała’á ashdla’i gonenadín zhaali, penny holzéhi, baa ha’áá, ła’ nṉeehíí ashdladin baa ha’áá, 42 Doo hago’at’éégo nanáda’i’ṉiił da lę́’e, da’ágát’éé ndi nzhǫǫ yiłnṉiid. Díí nṉee nakihíí hayííhíí nṉee zhaali ách’íiṉíłi itisgo bił nzhǫǫ gá? 43 Simon hananádzii, Hayíí dázhǫ́ itisgo baa ha’áá shįhíí go’į́į́. Jesus gábiłṉii, Da’áígee ádínṉiid. 44 Jesus isdzánhíí yich’į’ adzaaná’ Simon gáyiłṉii, Ya’ díí isdzánhíí hí’į́į́ née? Nigową yuṉe’ ha’ayááná’ doo hwaa tú shikee bee tánágisíí shaa ńziid da: áíná’ díí isdzánhíí biṉáá túhíí bee shikee shá táyigisgé’ bitsizílíí bee k’e’iłdee. 45 Ni doo hwaa shísíńts’ǫs da: áíná’ ha’ayáágé’ yushdé’ godezt’i’go díí isdzánhíí shikee daayits’ǫs nkegonyaa ni’. 46 Doo hwaa ik’ah shitsit’á’ bídínzhizh da: áíná’ díí isdzánhíí ik’ah shikee yídezhizh. 47 Áík’ehgo gániłdishṉii, Isdzán binchǫ’ dázhǫ́ łą́ą́híí da’izlíné bá ánálṉe’, dázhǫ́ bił nshǫǫhíí bighą: áíná’ hadń binchǫ’ ayą́háhíí da’izlíné bá ánálṉe’íí, ayą́hágo bił nshóni at’éé. 48 Jesus isdzánhíí gáyiłṉii, Ninchǫ’íí da’izlíné ná ánálṉe’. 49 Nṉee yił da’ayaaníí gádaałiłdi’ṉii, Hadń láhi díí, konchǫ’íí da’ízlíné ká ánáidle’i? 50 Jesus isdzánhíí gánáyiłdo’ṉiid, Ni’odlą’íí hasdáníłtį́į́; iłch’į’gont’éégo dahnádndáh.

8

1 Áí bikédé’go Jesus kįh nagozṉilyú ła’íí gotahyú dahot’éhé nṉee áígee daagolííníí yich’į’ yałti’go ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo baa na’goṉi’íí yaa nagolṉi’go naghaa lę́’e: bitsiłke’yu nakits’ádah yił nakai, 2 Ła’íí isdzáné spirits nchǫ’íí biyi’ daagolį́į́ n’íí ła’íí kah iłtah at’ééhíí yaa nadaakai n’íí nádaabi’dilzii lę́’ehi yił nakai ałdó’, Mary, Mágdalene daałch’iṉiihi, ch’iidn gosts’idn biyi’gé’ hakaihi, 3 Ła’íí isdzán Joánna, nant’án Hérod bikįh yá bik’ehi, Chúza holzéhi, bi’aad; ła’íí Susánna, ła’íí isdzáné doo ałch’ídé dahi, ałdó’ yił nakai, áí isdzánéhíí bíyééhíí łahzhį’ Jesus yee yich’odaazṉi’.

4 Ił’ánigé’ kįh nagozṉilgé’ nṉee łą́ą́go Jesus yaa náńłsą́ą́, áígee na’goṉi’íí yee yił ch’ígó’aahgo gáṉíí: 5 K’edileehíí yił ke’go k’edileeyú óyáá: k’edileegee k’edilzíí ła’ itín bahyú nanehezdee; áí ła’ nṉee yiká’ naskai, ła’ihíí dlǫ́’ nádaihezlaa. 6 Ła’ k’edilzíí tsééká’ nanehezdee; ndi hadaazhjeedgo dagoshch’į’ daanłṉago nádaahisgą, doo nłt’éégo godit’oodyú hadaazhjeed dahíí bighą. 7 Ła’ihíí hosh bitahyú nanehezdee; áík’ehgo hoshihíí igháńłsąągo nadaistseed. 8 Ła’ k’edilzíí łeezh nłt’ééyú nanehezdee, áí zhą́ hadaazhjeedgo dała’á gonenadín bitisyú ánálzaa. Ąął nagosṉi’ná’ gánṉiid, Hadń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le’. 9 Bitsiłke’yu nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee nohwił nadaagosíńlṉi’íí hat’íí ṉiigo ánṉii? 10 Jesus gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’áni doo bígózį da n’íí nohwíí bídaagonołsįįhgo nohwaa daagodest’ąą: áíná’ ła’ihíí iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí zhą́ bee bił na’goṉi’; áík’ehgo dédaineł’įį ndi doo daayo’įį da doleeł, ła’íí dédaidits’ag ndi doo bił ídaagozį da doleeł. 11 Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí hat’íí ṉiigo ádishṉii shįhíí baa nohwił nagoshṉi’: K’edilziihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ at’éé. 12 K’edilzíí itínyú nanehezdee n’íí áí nṉee yati’ daidezts’ąą, ndi ch’iidn nant’án nyáágo yati’ bijíí yuṉe’ benagoz’aaníí bich’ą́’ náyihezlaa’íí ádaat’ee, doo da’osdląądgo hasdákai dahíí bighą. 13 K’edilzíí tséé yiká’ nanehezdee n’íí nṉee bił daagozhǫ́ǫ́go daidezts’ąą; áíná’ tł’oh bikeghad ádįįhíí k’ehgo ádaat’eego, dét’įhézhį’ yati’ daayodląą, áíná’ nabída’dintaahgee t’ąązhį’ nanánihidéh. 14 K’edilzíí hosh biyi’ nanehezdee n’íí nṉee yati’ daidezts’ąą, ndi dahikáhyú ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí, ízisgo it’ííníí, ła’íí gonedliiníí zhą́ yaa natsídaakeesíí ádaat’ee, áík’ehgo doo nest’ą’ goleeh da. 15 K’edilzíí łeezh nłt’ééyú nanihezdee n’íí yati’ daidezts’ąąná’ daabijíí nłt’éhi biyi’ yuyaa yati’ ích’iyołtą’, áík’ehgo nest’ą’ nłt’ééhíí yinłt’ąą dayúweh yaa hikaahgo.

16 Doo hadń ik’ah kǫ’íí yidiłtłaadgo dahat’íhíta yitł’ááh ch’aanáidił’įį da, dagohíí doo kástíné yitł’ááhyú nyiłt’áah da; áíná’ ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhé yiká’ dahyi’aah, áík’ehgo hayíí ha’áhikáhíí áí kǫ’íí yee daago’į́į́. 17 Dawahá nanl’į’ n’ií ch’í’ṉah ádolṉiił; dawahá doo hit’įį da n’íí bígózįhgo hit’įį doo. 18 Áí bighą da’dołts’agíí nłt’éégo ídaayesółts’ąą: dahadń íyésts’ąągo ígoł’aahń bigoyą’íí itisgo baa nádo’né’; áíná’ dahadń doo íyésts’ąą dahń, ayą́hágo ígoł’ąą n’íí ndi bich’ą́’ da’ílíí nádodleeł.

19 Jesus bimaa ła’íí bik’isyú biłgo baa hikai, ndi Jesus baa ch’iląąhíí bighą doo hago’at’éégo baa hikáh da lę́’e. 20 Nimaa ła’íí nik’isyú biłgo naa hikáh hádaat’įįhíí bighą dadáńyú nadaazį, daabiłch’inṉiid. 21 Jesus hadziigo gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yidezts’ąągo yikísk’eh ádaat’eehíí shimaa ła’íí shik’isyú ádaat’ee.

22 Łah jįį Jesus tsina’eełíí yeh hiyaa, bitsiłke’yu biłgo: bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Noo’, hanaazhį’ nohwił nada’do’éel. Áík’ehgo bił dahda’n’eel. 23 Bił da’o’ołyú Jesus iłhaazh lę́’e: áígé’ dát’éégo deshch’iidgo tú nádidáh silįįgo tsina’eełíí bidaadesk’olgo ńgodzid lę́’e. 24 Áík’ehgo Jesus ch’ínádaabisidgo gádaabiłṉii, NohweBik’ehń, nohweBik’ehń, k’azhą́ téłtł’áh nohwił ogo’eeł. Áík’ehgo ch’ínádzidgo ńch’iidíí ła’íí tú hashkeego nádídáhíí yich’į’ hadziigo óch’iidgo nkenágoheltǫ’. 25 Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, Hago’at’éégo nohwi’odlą’íí doo bada’ołíí da? Tsídaadolyiz ła’íí bił díyadaagot’eego gádaałiłdi’ṉii, Hago’at’éégo ląą, díí nṉeehń tú ła’íí ńch’iidíí ndi da’áyiłṉiiyú ádaat’ee!

26 Gadarénes daagolį́į́yú Gálilee biṉaazhį’yú bił nada’diz’eel. 27 Jesus tsina’eełíí yiyi’gé’ háyáágo kįh gozṉilgé’ nṉee ła’ doo áníiná’ godezt’i’go ch’iidn biyi’ golíni baa nyáá, áń bidiyágé da’ádįhgo nagháhi, nṉee łena’ṉiłíí goz’ąąyú gólíni, doo kįh biyi’ da. 28 Jesus yiłtsąąná’ nádidilghaazhgo yiyahzhį’ hayaa adzaago, nawode gáṉíí, Hago lą́ą́ áshíle’go áńt’įį, Jesus, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’tiséyú at’éhi biYe’ ńlíni? Nánoshkąąh, shiniigodoléh hela’. 29 (Jesus spirit nchǫ’íí ałk’iná’ gáyiłnṉiid, An biyi’gé’ hanṉáh. Doo ałch’ídn ch’iidnhíí nabihesłaa da: bésh hishbizhíí ła’íí kokee bee łínádaach’iłtł’óhíí bee łíbi’destł’ǫǫ; ndi łíbi’destł’ooníí nyihidzįįzgo ch’iidn da’ilįįyú onábinyo’.) 30 Jesus nabídiłkidgo, Hat’íí honlzéé? biłṉii. Shíí Łáni honszee, nṉiid: ch’iidn doo ałch’ídé biyi’ oheskai dahíí bighą. 31 Jesus nádaayokąąhgo, Doo yúyahgo o’i’áńyú dołkáh nohwiłdoṉii hela’, daanṉiid. 32 Áígee dziłyú góchi da’ayąągo nanałsé’: ch’iidn Jesus nádaayokąąhgo gádaaṉii, Góchi behokáh. Áík’ehgo Jesus yaa goden’ą́ą́. 33 Áík’ehgo nṉeehíí yiyi’gé’ hakaigo góchi nanałsé’íí yiyi’ oheskaigé’ túnteel sikaaníí yeh nałsą́ą́go hayaa nádnkįįgo tú yił daadesdzii. 34 Góchi yiṉádaadéz’įį n’íí díí ágodzaahíí daayiłtsąąná’ nádnkįįgo, kįh gozṉilyú ła’íí biṉaayú gotahyú yaa nadaagosṉi’. 35 Nṉee bił nada’gosṉi’íí áí ágodzaahíí daineł’į́į́yú oheskai lę́’e. Jesus yaa hikainá’ nṉee ch’iidn biyi’ golį́į́ n’íí Jesus bikeeyú sidaago daayiłtsąą, áí nṉeehíí ch’iidn biyi’gé’ haheskaigo k’adíí biini’ golį́į́go bidiyágé gólį́į́go sidaa, áík’ehgo ńdaaldzid lę́’e. 36 Nṉee biṉááł ágodzaahíí hago’at’éégo nṉee ch’iidn isná ábiłsį n’íí biyi’gé’ ch’iidn hainiyoodgo nailziihíí yaa nadaagosṉi’.

37 Nṉee Gadarénes daanliiníí bini’yú daagolínihíí dawa ńdaaldzidhíí bighą Jesus, Nohwich’ą́’zhį’ dahnṉáh, daayiłṉii; áík’ehgo tsina’eełíí yeh nádzaago t’ąązhį’ bił oná’í’éél. 38 Nṉee ch’iidn yiyi’gé’ hanałsą́ą́ n’íí nábokąąhgo, Nił nádósht’aash, ṉii: áíná’ Jesus t’ąązhį’ onábíł’a’, gáṉíígo, 39 Nigowąyú nádńdáhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań hago nłt’éégo ánániidlaahíí baa nagólṉi’yú. Áík’ehgo Jesus hago nłt’éégo ánábiidlaahíí kįh dágozṉil nt’éégo yaa nagolṉi’go anádaał. 40 Jesus hanaayú bił naná’dez’eelná’ akú nṉee łą́ą́go biba’ dała’at’éégo Jesus baa nyááhíí yaa bił daagozhǫ́ǫ́ lę́’e.

41 Nṉee ła’ Jáirus holzéhi, Jews ha’ánáłséhíí yebik’ehń, Jesus yaa nyáá lę́’e; yiyahzhį’ hayaa adzaago náyokąąhgo gáṉíí, Shigowąyú ńṉáh: 42 Bizhaazhé dała’áhi it’eedn nakits’ádah shį bił łegodzáhi k’azhą́ datsaahíí bighą áṉíí. Jesus higaałyú nṉee daabiłjizh lę́’e.

43 Áígee isdzán dił bigháńlį́į́go nakits’ádah bił łégodzáhi itah lę́’e, dawahá bíyéé n’íí izee nant’án yich’į’ nayihezṉil ndi doo hwaa ła’ nábilziih da. 44 Áń Jesus yine’gé’ ninyaago bi’íí bidá’yú yedelṉiih: dagoshch’į’ dił bigháńlį́į́ n’íí ésdįįd. 45 Jesus gáṉíí, Hadń shedelṉiih? Nṉee baa náńłsą́ą́híí, Nohwíí doo hwaa ádaahiit’įį da, daanṉiidgo, Peter ła’íí yił nakaihíí Jesus gádaayiłṉii, NohweBik’ehń, nṉee łą́ą́go niṉaayú náńłsą́ą́go daałiłjizh, hat’íí bighą, Hadń shedelṉiih? nṉii, áíná’? 46 Jesus gáṉíí, Shinawodíí łahzhį’ shich’ą́’zhį’ adzaahíí bighą hadńshį shedelṉiihgo bígonsį. 47 Isdzánihíí doo nant’į’ dago yígołsįįdná’ tsídolyizgo ditłidgo Jesus yiyahzhį’ hayaa adzaago hat’íí bighą Jesus yedelṉiih shįhíí, ła’íí hago’at’éégo dagoshch’į’ nábi’dilziihíí nṉee dawa yiṉááł nagosṉi’ lę́’e. 48 Jesus isdzánihíí gáyiłṉii, Shilah, nił gozhǫ́ǫ́ le’: ni’odlą’íí nłt’éégo ánániidlaa; iłch’į’gont’éégo dahnádńdáh.

49 Áígee t’ah yałti’ná’ Jews ha’ánáłséhíí yebik’ehń bigowągé’ nṉee ła’ baa nyáágo gábiłṉii, Nitsi’ daztsąą; Jesus doo dayúweh nańłtł’og da. 50 Jesus díí yidezts’ąągo gáṉíí, Doo ńńłdzid da: ondląągo zhą́ nitsi’ nłt’éé nádodleeł. 51 Jesus gowąyú ńyááná’ Peter, John ła’íí James biłgo ła’íí it’eedn daztsaanihíí bitaa ła’íí bimaa zhą́ bił ha’ashkáh, nṉiid lę́’e. 52 It’eedn n’íí nṉee dawa baa daachag ła’íí baa ch’aadaaneshzhil: áíná’ Jesus gáṉíí, Doo daałchag da, it’eedn doo daztsąą da, daazhógo ałhoshgo at’éé. 53 Áí bighą nṉee dázhǫ́ baa daadloh, it’eedn da’aṉii daztsąą yídaagołsįhíí bighą. 54 Jesus nṉee dała’adzaahíí, Ch’ínołkáh, daayiłnṉiidná’ it’eedn bigan yiłtsoodgo gáyiłṉii, Shina’ilį’, nádndáh. 55 Bi’ihi’ṉa’ nágosdlįįgo dagoshch’į’ nádiidzaa lę́’e: áígé’ Jesus, Bá’dołné’, ṉii. 56 Bitaa ła’íí bimaa bił díyadaagot’ee: áíná’ Jesus gábiłṉii, Díí ágodzaahíí hadń baa bił nadaagołṉi’ hela’.

9

1 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí dała’áyíílaago ch’iidn dawa bitisgo binawod daagolį́į́go yedaabik’ehgo, ła’íí kah iłtah at’ééhíí yaa nadaakaihíí nádaayilziihgo yaa daagodez’ąą. 2 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí yaa nadaagolṉi’go, ła’íí daanezgaihíí nádaayilziihgo odais’a’. 3 Áígee gádaabiłṉii, Desołkaiyú doo hat’íí daałné’go da, gish, izis bena’iltiníí, báń, dagohíí zhaali; doo íícho naki nadaałṉilgo da. 4 Dahayú gowągee ha’áłkaigee, łahyú nádesołkaizhį’ da’áígee nasółtąą le’gá. 5 Dahadń doo nádaanohwidiłteeh dayúgo dahdołkáhgo nohwikee bąą łeezhíí baa daałhaał, áí bee doo hádaanohwit’įį dahíí bígózįh doo. 6 Áík’ehgo dahdikaigo daagotahyú yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’, ła’íí dahayú nakaiyú náda’ihilziih lę́’e.

7 Hérod nant’án Jesus ánát’įįłíí dawa yaat’ínzįgo, hadńshą’ ádaayiłṉii, nzį lę́’e, ła’, John daztsąągé’ naadiidzaago áń át’į́į́, daaṉiihíí bighą; 8 Ła’ihíí, Elías n’íí nádzáá, daaṉii; ła’ihíí, Doo áníiná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí naadiidzaahi at’į́į́, daaṉii. 9 Hérod gánṉiid, Shí la’ John shik’ehgo bitsits’in nadaach’idnk’ii ni’; hadń lą́ą́hi áíná’, díń dá baa idists’ag nt’éé? Áík’ehgo Jesus yiłtséh hát’į́į́ lę́’e.

10 Odais’a’ n’íí nákaigo hago ánádaat’įįł n’íí Jesus yił nadaagosṉi’. Áígé’ aṉahyú da’izlįįyú, kįh gozṉil Bethsáida holzéhi ba’ashhahyú yił okai lę́’e. 11 Áíná’ nṉee yídaagołsįįdgo biké’ onałsą́ą́: áík’ehgo Jesus baa bił gozhǫ́ǫ́go Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí yaa bich’į’ yałti’, ła’íí hayíí nádaabi’dilziih hádaat’iiníí nádaayilzii lę́’e. 12 O’i’ą́ą́zhį’ godeyaayú nakits’ádahíí Jesus gádaayiłṉii, Ai nṉee dała’at’ééhíí dahayú gotahyú nádaadnł’áá, dahayú njeehíí nádaagodi’aahgo, ła’íí dahat’íhíta daiyaaníí yiká daadéz’įįyú; kú da’izlįįyú nahétąąhíí bighą. 13 Áíná’ Jesus gádaabiłṉii, Nohwihíí bá da’dołné’. Áík’ehgo gádaaṉii, Báń dijolé dá’ashdla’á zhą́ nadaahii’né’, łóg dánakiyé biłgo; díí nṉeehíí dawa idáń bá nadaahiilṉiihyúgo zhą́ bá da’n’né’. 14 Nṉee dała’at’ééhíí ashdladn doo náhóltag dayú hilt’ee lę́’e. Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, Nṉee dała’at’ééhíí ashdladingo ił’anigo dinołbįh daabiłdołṉiih. 15 Ágádaanṉiidná’ nṉee dawa dinezbįh. 16 Áígé’ Jesus báń ashdla’ihíí łóg nakihíí biłgo náidnné’go hadag déz’įįgo ya’ahénzįgo oskąądná’ iłk’ídaizdlaad, áígé’ bitsiłke’yu yaa daizné’, nṉee yitada’iṉiihgo. 17 Áígee nṉee dawa da’iyąągo náda’isdįįd lę́’e: áígé’ ch’ékaadíí táts’aa nakits’ádah bik’ehgo nádaach’ihezlaa.

18 Łah Jesus dasahn okąąh, bitsiłke’yu zhą́ bił naháztąągo; áígé’ Jesus bitsiłke’yu nayídiłkidgo gádaabiłṉii, Nṉee hadń át’į́į́ daashiłṉii? 19 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Ła’ John Baptize ágole’ n’íí daaniłṉii: ła’ihíí Elías at’į́į́; ła’ihíí doo áníiná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí daztsąągé’ naadiidzaahi at’į́į́ daaniłṉii. 20 Jesus gánádo’ṉiid, Nohwihíí hadń át’į́į́ daashiłdołṉii? Peter gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań Ats’áltíni, Christ holzéhi, áńt’įį. 21 Bitsiłke’yu nłdzilgo yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Hadń áí bił nadaagołṉi’ hela’; 22 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, doo ałch’ídn shiniigodilṉe’ da, Jews yánazíni, okąąh yedaabik’ehi bánadaant’aahi, ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi doo hádaashit’įįdago shidizideená’ taagi jįį hileehgo naadishdáh.

23 Dawa yich’į’ hananádziigo gánádo’ṉiid, Dahadń shiké’ dahdigháh hát’į́į́yúgo ídaayo’ṉahná’ dajįį biigha bitsį’iłna’áhi dahyidotįįhgo shiké’ dahdowáh. 24 Dahadń bi’ihi’ṉa’ yaa bił goyééhń, áí bich’ą́’ da’izlį́į́ hileeh: áíná’ dahadń ídaayis’ṉahgo shíí shighą bi’ihi’ṉa’ da’izlį́į́ silįį’ń, áń ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doo. 25 Ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo ch’ist’įįná’ koyi’sizíni da’izlį́į́ silįįgo ch’a’och’ítłizhyúgo, áí hat’íí bich’ą́’gé’ ch’it’įįh? 26 Hadń shik’e ídaayándzįhíí ła’íí shiyati’ yik’e ídaayándzįhíí, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ałdó’ nánshdáhgo bik’e ídaayánsdzį doo, shich’ą́’idindláádgo, shiTaa bich’ą́’idindláádíí ła’íí binal’a’á yaaká’yú daagolííníí dilzini bich’ą́’idindláádíí bee shich’ą́’idindláádgo. 27 Shíí da’aṉiigo nohwił nadaagoshṉi’, kúgee nadaaziiníí ła’ dá doo da’itsaahíí dailįhé Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago daayiłtséh.

28 Díí ánṉiidíí dáshį tsebíískąągo Peter, James, ła’íí John biłgo, Jesus yił okai lę́’e, dził n’ááyú okąąhyú. 29 Jesus okąąhná’ biniihíí łahgo at’éégo silįį, bidiyágéhíí dázhǫ́ łigaigo bik’ina’didlaad silįį. 30 Áígee nṉee naki, Moses holzéhi ła’íí Elías holzéhi Jesus yił yádaałti’ silįį: 31 Áí nṉeehíí dázhǫ́ bich’ą́’idindláád silįį, áígé’ Jesus datsaah doleełíí yaa yádaałti’, Jerúsalemyú áṉe’ihi. 32 Peter ła’íí yił nakaihíí dázhǫ́ bił daanzįį: ndi t’ah daadez’įįná’ Jesus bich’ą́’idindláádgo ła’íí nṉee naki yił nadaazį’íí daayiłtsąą. 33 Áí nṉee nakihíí Jesus yich’ą́’zhį’go dahnasht’aazhná’ Peter Jesus yich’į’ hadziigo, SheBik’ehń, kú nkaihíí nohwá nłt’éé: chagosh’oh taagi ádaagohiidle’; ła’ ni ná, ła’ihíí Moses bá, ła’ihíí Elías bá, ṉii lę́’e: dá doo natsekéesé da. 34 T’ah yałti’ná’ yaak’os biká’ dahiyaa lę́’e: biyaa nágoṉahgo tsídaadolyiz. 35 Áí yaak’os biyi’gé’ yati’ yidests’ąą, gáṉíígo, Díínko shiYe’ shił nzhóni: hódaayołts’ąą. 36 Áíhíí ąął yałti’ná’ Jesus dasahn daayiłtsąą. Bitsiłke’yu díí ágodzaahíí nadainł’įį’go doo hadń yił nadaagosṉi’ da.

37 Áí iskąą hik’e dziłgé’ gódah nákaigo nṉee łą́ą́go baa náńłsą́ą́ lę́’e. 38 Áí nṉeehíí ła’ nádidilghaazhgo gáṉíí, Iłch’ígó’aahi, nánoshkąąh, shiye’ shá níł’įį; da’áí zhą́ shizhaazhéhi. 39 Łahgee spirit nchǫ’i nabihiłaa, áígee dilwosh; nádinigisgo bidayi’gé’ itáwosh haigháh nádleeh, áígé’ biniigonłt’éégo doo bich’ą́’digháh da. 40 Nitsiłke’yu nádaahoshkąąh hadainihiyoodgo; ndi doo hago’at’éégo da. 41 Jesus gáṉíí, Nohwi’odlą’ édaadįhgo dánohwíí zhą́ daanohwik’ehgo daałinołt’įįłíí, dahónłsahzhį’ nohwił nahashtą́ą́, dahónłsahzhį’ ląą nohwidah ánsht’ee? Yushdé’, niye’ shich’į’ bił nń’aash. 42 T’ah yich’į’ higaałná’ ch’iidn yaabiłt’e’gé’ nádinigis lę́’e. Áíná’ Jesus spirit nchǫ’íí nłdzilgo yich’į’ hadziigo haińyood, áík’ehgo ishkiiníí náyilziigo bitaa yaa náińłtį́į́.

43 Daakowa Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí baa kił díyadaagot’ee lę́’e. Dawahá yaa ánát’įįłíí baa kił díyadaagot’eego Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, 44 Díí yati’íí nłt’éégo ídaasinółts’ąągo nohwijíí yuṉe be’ogohigháh le’: shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee baa daashich’ide’aah. 45 Áík’ehgo bitsiłke’yu Jesus hat’íí ṉiigo aṉííhíí doo bił ídaagozį da, doo yídaagołsį da doleełgo yaa ch’ananl’į’ lę́’e: áígé’ na’ódaadiłkidzhį’ bił daagoyéé.

46 Jesus bitsiłke’yu ładaadit’áh nkegonyaa, Nohwitahyú hadń itisgo at’éhi? daałiłdi’ṉiigo. 47 Jesus bitsiłke’yu natsídaakeesíí yígołsįįdgo, chągháshé ałch’ísę́ęhi náidnlǫǫzgo ba’ashhahgé’ yinesdaago, 48 Bitsiłke’yu gáyiłṉii, Dahadń shizhi’íí binkááyú díí chągháshéhíí náidnłtįįyúgo shíí ałdó’ náshidnłtíni at’éé; dahadń náshidnłtiiníí shides’a’ń ałdó’ náidnłtíni at’éé: dahadń nohwitahyú doo ilį́į́ dahíí ízisgo at’éé doleeł.

49 John gáṉíí, SheBik’ehń, nṉee ła’ nizhi’íí binkááyú nṉee biyi’gé’ ch’iidn hainiyoodgo daahiit’įįgo, Doo ágánt’įį da, daabiłde’ṉiid; doo bił daagohiit’įį dahíí bighą. 50 Jesus John gáyiłṉii, Doo ágádaabiłdohṉii da: hadń doo nchǫ’go nohwich’į’ na’iziid dahń bił daagohiit’íni at’éé.

51 Jesus yaaká’zhį’go nábidi’dilteehíí biká’ ngonyaago, Jerúsalemyú digháhgo biini’ łayílaa, 52 Áík’ehgo bádnyú bá iłch’į’daagole’go binadaal’a’á odaił’a’: áí Samáritans bigotahyú híkai. 53 Ndi áígee daagolííníí Jesus doo hádaayit’įį da lę́’e, Jerúsalemyú deyáá daanzįhíí bighą. 54 Jesus bitsiłke’yu John ła’íí James biłgo díí yídaagołsįįdgo gádaaṉii, NohweBik’ehń, ya’ yaaká’gé’ kǫ’íí daahwíikeedgo díí nṉeehíí daadndlid née, Elías adzaahíí k’ehgo? 55 Jesus bich’į’ adzaago nłdzilgo bich’į’ hadziigo gádaabiłṉii, Spirit nohwiyi’sizíni hago’at’ééhíí doo bídaagonołsį da. 56 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, doo nṉee da’izlíí ishchiihíí bighą niyáá da, áíná’ hasdáhishṉiiłhíí bighą niyáá. Áígé’ łahyúgo gotahyú onanákai.

57 Itínyú ch’okaahyú nṉee ła’ Jesus yich’į’ hadziigo gáṉíí, Dahayú anadááłyú niké’ anáshdaał doo. 58 Jesus gábiłṉii, Ba’ ndi bi’i’áń daagolį́į́, dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí bit’oh daagolį́į́; áíná’ shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, doo hayú nshteehi at’éé da. 59 Jesus nṉee ła’ihi gáyiłṉii, Shiké’ dahnṉáh. Áí nṉeehíí gáṉíí, ShiNant’a’, haląą shitaa iłtsé łehishteehyú dóshą’. 60 Jesus áí nṉeehíí gánáyiłdo’ṉiid, Nanezna’íí dabíí łedaałii’ṉiił le’: áíná’ nihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa nagólṉi’go dahnṉáh. 61 Nṉee ła’ihi gánádo’ṉiid, ShiNant’a’, niké’ dahdisháh doleeł; áíná’ iłtsé shigowąyú nádishdáhgo áígee naháztaaníí bił nanágoshṉi’ hik’e. 62 Jesus gábiłṉii, Dahadń bengohildzísé ałk’iná’ yiłtsoodná’ t’ąązhį’ nádést’įįń Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileehíí doo yik’eh sitįį da.

10

1 Díí bikédé’go Jesus ła’ gosts’idin hanayíṉilíí bádn dá nakigo nlaago kįh nagozṉilyú hayú deyaa shįyú odaihes’a’. 2 Jesus gádaabiłṉii, Nest’ą’ dázhǫ́ łą́ą́go nest’ąąná’ nada’iziidíí doo hwoi da: áík’ehgo nest’ą’ yeBik’ehń bich’į’ da’ołkąąhgo gádaabiłdołṉiił, Nada’iziidíí ninest’ą’ nádaayihigeeshyú daadnł’áá. 3 Dahdołkáh: ba’ bitahyú dibełį́į́ bizhaazhé k’ehgo daanohwideł’a’. 4 Bestso bizis, izis bena’iltiníí, dagohíí nohwikee ik’e’an dahdaadołné’ hela’: itínyú daahołkáhyú nṉee da’adzaayú doo bił nadaagołṉi’ da. 5 Gową yuṉe’ ha’ałkaigee iłtsé gádaadołṉiih doleeł, Iłch’į’gont’ééhíí díí gową yuṉe’ be’ágót’éé le’. 6 Nṉee nłt’éégo at’ééhíí áígee sidaayúgo nohwił iłch’į’gont’ééhíí yił nlįį doo: áíná’ nṉee doo hwaa ágát’éé da lę́’eyúgo, nohwił iłch’į’gont’ééhíí dánohwíí nohwíyéé nádodleeł. 7 Gową yuṉe’ ha’ałkaigee, da’áígee dinołbįh le’gá, áígee dahat’íhíta nohwá daach’idiné’íí daahołsąągo, ła’íí dahat’íhíta nohwá náda’ch’iłsįįhíí daahołdląągo: hadń na’iziidíí bich’į’ na’i’ṉiiłgo goz’ąą. Doo daazhógo gotahkaigo da. 8 Dahagee kįh gozṉilgee ha’ałkaigo, áígee hádaanohwich’it’įįyúgo, idáń nohwidáhgee daach’izné’íí daahołsąą doleeł: 9 Áígee daanezgaihíí nádaahołsiihgo bich’į’ gádaabiłdołṉiił, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daałeehgo nohwá ch’ígót’i’. 10 Dahagee kįh gozṉilgee ha’ałkaigo, áígee doo hádaanohwich’it’įį dayúgo, áígee da’ditinyú nołkahgo gádaadidołṉiił, 11 Daagonołįįgee dá łeezh zhą́ ndi nohwikee bídaahitł’į́híí k’eda’ildéh, áí bee doo hádaanohwiłt’įį da bígózįh doo, ndi díí bídaagonołsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daałeehgo nohwá ch’ígót’i’ ni’. 12 Shíí nohwił nagoshṉi’, Bik’ehgo’ihi’ṉań yándaago’aahíí bijįį Sódom biniigodilṉe’íí bitisgo áí kįh gozṉilíí biniigodolṉiił. 13 Korázingee daagonołiiníí, nohwá góyéé doleeł! Bethsáidagee daagonołiiníí, nohwá góyéé doleeł! Nohwitahyú ízisgo ánágot’įįłíí Tyre ła’íí Sídongee ágágodzaayúgo, áígee daagolííníí doo áníiná’ nak’ą’ dich’ízhé bik’inazlaaná’ iłch’ii yiyi’ naháztąągo binchǫ’íí yich’ą́’zhį’ ádaasdzaa doleeł ni’. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį Tyre ła’íí Sídon bitisgo nohwiniigodidolṉiił. 15 Nohwíí, Capérnaumgee daagonołiiníí, yaaká’zhį’go hanohwidi’ṉiiłíí, nohwíí ch’iidntahzhį’go nohwidido’ṉił. 16 Hadń daanohwíyésts’aaníí shíí shíyésts’ąą ałdó’; hadń daanohwich’ołaahíí shíí ałdó’ shich’ołaa; hadń shich’ołaahíí shides’a’ń ałdó’ yich’ołáhi at’éé.

17 Gosts’idinhíí bił daagozhǫ́ǫ́go nákaigo gádaaṉii, NohweBik’ehń, nizhi’íí binkááyú ch’iidn ndi benohwik’eh. 18 Jesus gádaabiłṉii, Ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, yaaká’gé’ hada’didla’híí k’ehgo gódah ch’íńgo’go hish’įį ni’. 19 Shíí tł’iish ła’íí ch’ígodahistas doo ła’ łanohwile’ dago, ła’íí nohwik’edaanṉiihíí binawod bitisgo nohwinawod golį́į́go nohwaa godini’ą́ą́; áík’ehgo doo hat’íí nohwiṉí’dółṉíh át’éé da. 20 Da’ágát’éé ndi ch’iidn da’ádaadołṉiiyú ánádaat’įįłíí doo da’áí zhą́ baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ da le’; áíná’ yaaká’yú daanohwizhi’ ágolaahíí baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’.

21 Áíná’ Jesus Holy Spirit bee bił gozhǫ́ǫ́go gánṉiid, ShiTaa, yaaká’zhį’ ła’íí ni’zhį’ nant’án ńlínihi, díí iłch’ígót’aahíí nṉee daagoyą́ą́go bił ídaagozínihíí baa ch’ananł’į’ n’íí mé’ ga’ádaat’eehíí bich’į’ ch’í’ṉah áńlaahíí ba’ahénsį: da’áík’ehgo ágot’ee, shiTaa; da’áík’ehgo háńt’įįgo ágónlaahi. 22 ShiTaa bich’ą́’gé’go dawa shaa hi’ṉííł: doo hadń shíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłíni shígółsini at’éé da, shiTaa zhą́; doo hadń shiTaa yígółsini at’éé da, shíí biYe’ nshłíni zhą́, ła’íí dahadń shiTaa bich’į’ bígózįhgo áshłe’íí ałdó’ shiTaa yígółsį.

23 Bitsiłke’yu zhą́ yich’į’ adzaago gáyiłṉii, Hadń hat’íí daał’iiníí daayo’iiníí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: 24 Shíí nohwił nagoshṉi’, doo ałch’ídé Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ła’íí nant’án daanlíni daał’iiníí daayiłtséh hádaat’įį ndi doo hwaa daayiłtsąą da; daadołts’agíí daidits’į́h hádaat’įį ndi doo hwaa daidezts’ąą da.

25 Begoz’aaníí nłt’éégo yígółsini ła’ Jesus hat’íí nayíntaahgo gáṉíígo hizį’, Iłch’ígó’aahíí, hago ashṉe’go ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí bee hinshṉaa doleeł? 26 Jesus gáṉíí, Begoz’aaníí hago’at’éégo k’e’eshchįį? Hóńzhiigo hat’íí nił’idi’ṉii? 27 Nṉeehíí gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań neBik’ehń nijíí dawa bee nił nzhǫǫ le’, niyi’siziiníí dawa bee, ninawodíí ła’íí ninatsekeesíí dawa bee; na’ashhahgé’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫ́ǫ́híí k’ehgo. 28 Jesus gánábiłdo’ṉiid. Da’áígee ádíńṉiid: díí bee áńt’ééyúgo hinṉáá doleeł. 29 Begoz’aaníí nłt’éégo yígółsini nṉee binadzahgee nzhǫǫ ádil’įį hat’į́į́go Jesus gánáyiłdo’ṉiid, Na’ashhahgé’ gólííníí nṉiihíí, hat’íí nṉiigo ánṉii? 30 Jesus hananádziigo gáṉíí, Ła’ nṉee Jerúsalemgé’ Jériko yuyaa higaałyú nṉee da’n’įįhi bik’idahishjeedgo dawahá bíyééhíí bich’ą́’ nádaidnṉilgo yóíyahgo biṉí’da’disṉihná’ bich’ą́’ onákai, k’azhą́ datsaahgo da’akú ndaabistįįná’. 31 Okąąh yebik’ehi áí itín yuyaa higaałyú, áí nṉee sitiiníí yiłtsąą, ndi łahzhiṉéégo łédnyaago ch’ínyáá lę́’e. 32 Ła’ nṉee Levi hat’i’íí nlíni ałdó’ áí nṉee sitiiníí yiłtsąą, ndi áń ałdó’ łahzhiṉéégo ya’ishhah ch’ínánádzaa. 33 Áíná’ ła’ nṉee Samáritan nlíni higaałyú, áí nṉee sitiiníí yiłtsąągo yaa nyáá; áík’ehgo yaa ch’oba’go, 34 Ik’ah ła’íí wine biłgo hagee bídaant’oodgee yik’i yaa daayiziidgo yik’ída’disdiz, áígé’ Samáritanhíí dabíí bitúlgayé yiká’ dahyistįįgo ná’ch’injahyú yinłtį́į́, áík’ehgo nłt’éégo áyíłsį lę́’e. 35 Iskąą hik’e bizhaali, penny holzéhi, naki hayiné’go ná’ch’injahíí yebik’ehń yaa yinné’ gáyiłṉiigo, Díí nṉeehń shá nłt’éégo áńłsį: díí zhaali naa niné’íí bitisyú izlįįyúgo, nich’į’ naná’dihishṉił, nánsdzaago. 36 Áí nṉee taagihíí hayíihíí nṉee be’nest’įįdihíí ba’ashhahgé’ gólį́į́híí k’ehgo ábíílaa ńnzį? 37 Begoz’aaníí nłt’éégo yígółsiníí gáṉíí, Nṉee biłgoch’ozbaadíí. Jesus gábiłṉii, Dahnṉáh, ni ałdó’ ágáńt’įį le’.

38 Ch’okaahyú Jesus ła’ gotahzhį’ oyáá: áígee isdzán Martha holzéhi bigowąyú ńyáágo, ha’ánṉáh biłṉiigo ha’ayáá. 39 Ákóṉe’ Martha bik’isn, Mary holzéhi, Jesus yit’ahgé’ nezdaa ni’yú, biłch’ígó’aahíí yíyésts’ąągo. 40 Martha łą́ą́go nabi’dintł’ogo Jesus yaa nyáágo gáṉíí, SheBik’ehń, ya’ shik’isn doo shich’oṉii dago dasahn na’isiidíí doo nił hago’at’éé da née? Nik’isn bich’onṉii, biłńṉe’. 41 Jesus gábiłṉii, Martha, Martha, nani’dintł’ogíí zhą́ łą́ą́go baa natsíńkees: 42 Áíná’ dała’á zhą́ ízisgo ilíni; áí Mary nágodn’ąą, doo hago’at’éégo bich’ą́’ nádi’né’ da.

11

1 Łahn Jesus okąąh lę́’e; ąął oskąądná’ bitsiłke’yu dała’á gábiłṉii, SheBik’ehń, da’ohiikąąhgo nohwił ch’ígon’áah, John bitsiłke’yu yił ch’ígon’ąą lę́’ehíí k’ehgo. 2 Áík’ehgo Jesus gáṉíí, Da’ołkąąhgee gádaadidołṉiił, NohwiTaa yaaká’yú dahsíńdaahń, Nizhi’íí dilzįhgo bígózįh le’. Nant’án ńlį́į́híí begodowáh. Hago’at’éégo ánṉiiyú yaaká’yú benagowaahíí k’ehgo ni’gosdzáń biká’yú ałdó’ begodolṉííł. 3 Dajįį biigha daahiidaaníí nohwá ágonłsį́. 4 Nohwinchǫ’híí nohwá da’izlíné ánándle’; nohwíí ałdó’ nṉee nchǫ’go nohwich’į’ ádaadzaahíí baa nádaagodent’aah. Nanohwída’dintaah yuṉe’ onohoṉííł hela’; áíná’ nchǫ’go at’ééhíí bich’ą́’zhį’ hanánohwihi’ṉííł. 5 Jesus gádaabiłṉii, Tł’é’ís’ahgo nohwíí ła’ dánko nit’eké bich’į’ nṉáhgo gábiłńṉiił, Shit’éké, báń dijolé taagi shá ch’íhinjáh; 6 Ła’ shit’ekéhi shaa nyaaná’ doo hat’íí bá’dishné’ da. 7 Bigową yuṉe’ nit’ekéhíí dánko gániłdiṉiih, Doo nashíńłtł’og da: ałk’iná’ dáádítį́h da’dintą́ą́, shichągháshé bił shiijééd; doo hago’at’éégo nádishdáhgo dahat’íhíta naa nshné’ da. 8 Gádaanohwiłdishṉii, Áí nṉeehń nádiidáhgo nṉee ídókeedíí dahát’į́į́gee yaa yiné’, doo bit’ekéhíí zhą́ bighą da, dayúweh ídókeedhíí bighą. 9 Áík’ehgo gádaanohwiłdishṉii, Da’dołkeed, áík’ehgo hat’íí daadołkeedíí nohwaa hi’né’hi at’éé; nadaanołtaad, áík’ehgo hat’íí bíka daanołtaadihíí nádaadołné’hi at’éé; dáádítį́h ńdaanołts’į, áík’ehgo nohwá ch’í’ítįįhi at’éé. 10 Hadń ídókeedń baa hi’né’hi at’éé; hadń nantaadń hat’íí yíka ntaadíí náidiné’hi at’éé; hadń dáádítį́h ńyinłts’įhń bá ch’í’ítįįhi at’éé. 11 Nohwitahyú ła’ nṉee biye’ golíni, biye’ báń bíyókeedyúgo, ya’ tséégo yaa yi’aah gá? Dagohíí łóg bíyókeedyúgo, ya’ tł’iishgo yaa yiłteeh gá? 12 Dagohíí iyęęzh bíyókeedyúgo, ya’ ch’ígodahistasgo yaa yiłteeh gá? 13 Daanołchǫ’ ndi nohwichągháshé nłt’éhi baa hi’né’íí bídaagonołsįyúgo, itisgo nohwaa natsekeesgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahń hadń Holy Spirit bíyókeedíí yaa yiné’hi at’éé.

14 Jesus ch’iidn doo yałti’ dahíí hainyood lę́’e. Ch’iidn habi’dinodzoodná’ nṉee doo yałti’ da n’íí hadzii; áík’ehgo nṉee dała’adzaahíí bił díyadaagot’ee. 15 Áíná’ ła’ gádaaṉii, Ch’iidn nant’án Beélzebub holzéhi binawodíí bee Jesus ch’iidn hainihiyood. 16 Ła’ihíí nayídaantaahgo gádaaṉii, Yaaká’gé’ godiyįhgo be’ígóziníí nohwił ch’í’ṉah ánle’. 17 Áíná’ Jesus, áí nṉee natsídaakeesíí yígółsįgo gáyiłṉii, Nṉee iłch’į’ t’ekédaas’anihíí dabíí iłch’į’ nanádaagonłkaadyúgo da’izlį́į́ hileeh; nṉee dała’ naháztaaníí dabíí iłk’ídahnájahyúgo doo aṉahyú begonowáh át’éé da. 18 Áík’ehgo Satan dabíí ích’į’ naná’idziidyúgo hagoshą’ yebik’ehíí bínágoṉaał doleeł? Ni Beélzebub bee ch’iidn haniyóód daashiłdołṉiihíí bighą ádishṉii. 19 Shíí Beélzebub bee ch’iidn haniisoodyúgo, nohwíí daanohwiye’íí hadń bee ch’iidn hadainiyood áíná’? Áík’ehgo daanohwiye’íí ch’í’ṉah ádaanohwile’. 20 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bee ch’iidn haniisoodyúgo, da’aṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwitahyú ałk’iná’ nant’aa. 21 Nṉee nłdzili yenagonłkaad doleełíí ałk’iná’ dahyoné’go bigową yiṉádéz’įįyúgo, dawahá bíyééhíí doo hago aṉéh da: 22 Áíná’ ła’ nṉee bitisgo nłdzilihi bich’į’ nanálwodgo isná ábidlaayúgo, yenagonłkaadíí ya’ołíí n’íí bich’ą́’ náyidinṉiiłgo nṉee yitah’iṉiih. 23 Hadń doo bił gonsht’įį dahń shich’į’ got’įį’hi at’éé; hadń doo bił dała’á ná’áshdle’ dahń shich’ą́’ ts’iłtįįgo áile’. 24 Spirit nchǫ’íí nṉee yiyi’gé’ háyááná’ tú ádįhyú aanádaał, hayú hanayóołíí yíka ntaago; áíná’ doo hagee dahíí bighą gáṉíí, Shigowąyú hagé’ níyáá n’ííyú nádésdzá. 25 Bigową n’íí nłt’éégo nágolzhoogo dawahá nzhǫǫgo neheshjaayú nádzá. 26 Áík’ehgo spirits gosts’idi daanchǫ’i yił nakai, bíí bitisgo daanchǫ’ihi, áí gową yuṉe’ yił ha’akáhgo áígee ndaagoleeh: áík’ehgo nṉee iłtséná’ át’éé n’íí bitisgo at’éé hileeh.

27 Jesus t’ah yałti’ná’ ła’ isdzán dała’ách’ít’éé biyi’gé’ hadziigo Jesus gáyiłṉii, Isdzán bibishch’id biyi’gé’go síńlįįgo nnłbe’ n’íí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 28 Áíná’ Jesus gáṉíí, Hadń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yidits’ago yikísk’eh at’ééhń, áńgo biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł.

29 Nṉee łą́ą́go dała’adzaaná’ Jesus gáṉíí nágodidzaa, Dázhǫ́ nchǫ’go daałinolt’įįłi: godiyįhgo be’ígóziníí yíka daadéz’įį; áíná’ be’ígóziníí doo bił ch’í’ṉah ádaalṉe’hi at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Jonas holzéhi, nṉee bich’į’ be’ígózįh alzaahíí zhą́. 30 Jonas nṉee Nínevehgee daagolííníí bich’į’ be’ígózįh alzaahíí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, daałinolt’įįłíí bich’į’ be’ígózįh doleeł. 31 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį isdzán nant’ánihi hayaadé’go nyááhń hizįįgo daałinolt’įįłíí yaa yałti’go, Shíí shitisgo daanchǫ’ ni’, didoṉiił: áń dázhǫ́ ńzaadgé’ ńyáá, Sólomon bigoyą’ yidits’į́hgo; áíná’ k’adíí Sólomon bitisgo ánsht’éhi niyáá. 32 Aayá’iti’gee nṉee Nínevehgee daagolį́į́ n’íí daahizįįgo nṉee daałinolt’įįłíí yaa yádaałti’go, Nohwíí nohwitisgo daanchǫ’ ni’, daadidoṉiił; Nínevehgee daagolííníí Jonas yałti’go daidezts’ąąná’ binchǫ’íí yich’ą́’zhį’go ánádaasdzaa; áíná’ k’adíí Jonas bitisgo ánsht’éhi niyáá. 33 Doo hadń ik’ah kǫ’íí yidiłtłaadgo nagont’į’yú nyiłt’áah da, dagohíí doo táts’aa yił yaa nyí’aah da, áíná’ ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’ááhyú daach’iłt’aah, áík’ehgo hayíí ha’áhikáhíí áí kǫ’íí daayo’įį doleeł. 34 Kiṉáá’íí kits’í bikǫ’i at’éé: kiṉáá nłt’ééyúgo kits’í dahot’éhé bikǫ’ golíni at’éé; áíná’ doo nłt’éé dayúgohíí kits’íhíí dahot’éhé diłhiłi at’éé. 35 Áík’ehgo ádaagots’idząą, dahyúgo kiyi’ ná’dindíín n’íí kich’ą́’ diłhił nádleeh. 36 Kits’í dahot’éhé biyi’ adindíínyúgo, hayú doo diłhiłgo baa dahgoz’ąą dayúgo, kits’í dahot’éhé bich’ą́’idindíín doo, ik’ah kǫ’íí bich’ą́’idindíínhíí k’ehgo.

37 Jesus t’ah yałti’ná’ Phárisee nlínihi, Shił ináá, biłṉii: áík’ehgo Jesus itah iyąągo nezdaa. 38 Jesus Phárisees bi’at’e’híí k’ehgo dá doo táádígisé itah iyąągo nezdaago Pháriseehíí bił díyagot’ee lę́’e. 39 Jesus gábiłṉii, Nohwíí Phárisees daanołíni, idee ła’íí its’aa biká’yú zhą́ táádaałgis; áíná’ nohwiyi’yú aadaach’ihi’ṉiiłíí ła’íí daanchǫ’íí zhą́ begoz’ąą. 40 Nohwíí doo daagonołsáni da, hadń nohwits’í áyíílaahń shą’ da’áń nohwiyi’ihíí ałdó’ áyíílaa? 41 Dawahá nohwijíí biyi’gé’ nłt’ééhíí nṉee bá daadołné’; áík’ehgo dawahá nohwá nłt’éé doleeł. 42 Phárisees daanołíni, nohwá góyéé doleeł! tł’oh mint holzéhi, ła’íí rue holzéhi, ła’íí tł’oh iłtah at’ééhíí dágonenanyú iłk’é’ṉilgo dała’á Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nádaałné’, áíná’ nłt’éégo ágot’eehíí doo bikísk’eh ádaanołt’ee da, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí doo baa natsídaałkees da: áí bee ádaanołt’ee doleeł ni’, ła’ihíí doo baa daayołṉah dago. 43 Phárisees daanołíni, nohwá góyéé doleeł! nohwíí Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee ízisgo ádaat’eehíí dahnádinbįhyú itah dahnasółtąągo zhą́, ła’íí nahi’ṉiih nagoz’ąąyú nohwich’į’ ádaach’iṉiigo nohwił daagozhǫ́ǫ́. 44 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Phárisees daanołíni, daanołshǫǫ ádaagonoł’íni, nohwá góyéé doleeł! łe’ch’izhjeegíí doo daat’įį dahíí ga’ádaanołt’ee, áí łe’ch’izhjeegíí biká’ ch’ích’ihikáh, dá doo bídaagoch’iłsinégo.

45 Ła’ Jews bich’į’ begoz’aaníí nłt’éégo yígółsini Jesus gáyiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, ágánṉiiyú nohwíí ałdó’ ánohwiłnṉii. 46 Jesus gáṉíí, Begoz’aaníí nłt’éégo bídaagonołsini, nohwíí ałdó’ nohwá góyéé doleeł! heeł ndaazi nṉee biká’ dahda’ohołheeh, áíná’ nohwihíí dázhǫ́ da’ayą́hágo ndi doo bich’odaałṉii da. 47 Nohwíí nohwá góyéé doleeł! nohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi nadaistseedi łe’shijeegíí biká’ dahat’íhíta bee bínádaach’ilṉihíí ádaagołe’. 48 Nohwitaa n’íí ánádaat’įįł n’íí nohwił dábik’ehgo ch’í’ṉah ádaał’įį: daanohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí nadaistseed, nohwíí łe’shijeegíí biká’ dahat’íhíta bee bínádaach’ilṉihíí ádaagołe’. 49 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’íí gánṉiid lę́’e, Binkááyú nada’isiidíí ła’íí shinadaal’a’á koch’į’ daadish’aa, ła’ nadaach’iłtseed doleeł, ła’íí biniidaagoch’idile’ doleeł: 50 Áík’ehgo ni’gosdzáń alzaagé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi dawa bidił nada’ijóółíí, daałinolt’įįłíí bik’izhį’ didot’aał, 51 Ábel zesdįįgé’ Zekarías zesdįįzhį’ nnágont’i’go, Zekaríasíí bech’okąąhíí biká’ dahnási’ṉiłíí goz’aaníí ła’íí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí bigizhgee daztsąą lę́’e: da’aṉii ádaanohwiłdishṉii, daałinolt’įįłíí bik’izhį’ didot’aał. 52 Begoz’aaníí nłt’éégo bídaagonołsini, nohwá góyéé doleeł! nohwíí igoyą’ bich’į’ bená’igisé nádaadołtąą: nohwíí doo ha’ałkáh daná’ nṉee ha’akáh doleeł n’íí t’ąązhį’ ádaanołsį. 53 Jesus ágáṉííná’ begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí Phárisees daanlíni bá daagoshchįįdgo łą́ą́go nayídaadiłkid: 54 Yá nakída’ił’áágo, k’izé hadzii daanzįgo, dahat’íhíta yik’izhį’ daidi’aahíí bighą.

12

1 Díí bee ánágot’įįłná’ nṉee doo náhóltag dayú dała’adzaago dázhǫ́ daałiłjizhná’ Jesus bitsiłke’yu iłtsé gáyiłṉii nkegonyaa, Phárisees daanlíni binchǫ’íí báń benilzoołé ga’at’éhi baa daagonołsąą, áí nṉee binadzahgee nzhóni ádaadil’íni at’éé. 2 K’ad dawahá bił łe’izkaad n’íí ch’í’ṉah ádolṉiił; ła’íí k’ad dawahá nanl’į’ n’íí bígózįhgo ádolṉiił. 3 Áík’ehgo godiłhiłyú hat’íí daadołṉii n’íí got’įįzhį’ didots’įįł; kįh biyi’ yuṉe’ datąąnégo hat’íí daadołṉii n’íí kįh biká’gé’ didots’įįł. 4 Shit’ekéhíí, gádaanohwiłdishṉii, Hayíí kits’í nadaiłtseedná’, bikédé’go doo hago ádaaṉéh dahíí doo bédaałdzid da. 5 Shíí nohwił nadaagoshṉi’ hadń bédaałdzid: ich’izishiiníí bikédé’go ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa kaa o’iłkaadíí áń bédaałdzid; gánohwiłdishṉii, áń bédaałdzid. 6 Ya’ dlǫ’dichiné ashdla’i zhaali łichí’é naki izlįįgo nahiṉiih gá? Da’ágát’éé ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á ndi doo yaa yiṉah da. 7 Nohwitsizíl dawa ałk’iná’ hotagi at’éé. Áík’ehgo doo nédaałdzid da: dlǫ’dichiné doo ałch’ídé bitisgo da’inołįį da. 8 Gánádaanohwiłdish’ṉii, Dahadń nṉee binadzahgee, Áń bígonsį, shiłṉiihń, shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí binadzahgee ágádiłdishṉiił: 9 Áíná’ hadń nṉee binadzahgee, Áń doo bígonsį da, shiłṉiihń, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí binadzahgee, Doo yígółsį da, biłdidishṉiił. 10 Dahadń shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nchǫ’go shaa yałti’ ndi binchǫ’íí bá da’izlíné ánádolṉiił; áíná’ dahadń Holy Spirit nchǫ’go yaa yałti’ń binchǫ’íí doo bá da’izlíné ánálṉe’ at’éé da. 11 Jews ha’ánáłséhíí, ła’íí nadaant’aahíí, ła’íí aasiṉilíí binadzahgee ndaanohwidel’aago, hago’at’éégo shą’ hasdziih, dagohíí hat’ííshą’ dishṉii gádnii, doo daanołsį da: 12 Holy Spirit da’áí bik’ehen’ą́ą́gee biyi’ hat’íí daadołṉiihíí nohwił ch’ígó’aah ndi at’éé.

13 Nṉee dała’at’ééhíí ła’ Jesus yich’į’ hadziigo gáṉíí, Iłch’ígó’aahíí, shik’isn hat’íí nohwíyéé doleełíí łahzhį’ shaa no’né’, biłnṉii. 14 Jesus gábiłṉii, Dawahá nanohwíńłtł’ogíí hadń nohwá iłch’į’ishłe’go hashiłtį́į́? 15 Áígé’ Jesus gánádo’ṉiid, Daagonołsąą le’, dawahá dayúwehégo ádáhádaałt’iiníí baa daagonołsąą: kíyééhíí łą́ą́ ndi doo áí bee ch’ihiṉaa da. 16 Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Nṉee ízisgo it’iiníí łą́ą́go na’inłt’į́h: 17 Dabíí gáłdi’ṉii, Hago áshṉéh, shinest’ą’íí doo hayú bá nágost’ąą da. 18 Áígé’ gánádi’ṉii, Hago áshṉéhíí bígonsį: dawahá bá gową shíyééhíí nanágohishṉiiłgo nchaago ánágoshdléhgo, shinest’ą’íí ła’íí dawahá shíyééhíí ákóṉe’ oshṉiił. 19 Shiyi’siziiníí gábiłdishṉii, Shiyi’siziiníí, dawahá ṉíyééhíí da’kwíí łegodzaayú dábik’ehyú iłk’eyíhiṉil; áík’ehgo hanányoł, ináá, ídlą́ą́, nił gozhǫ́ǫ́ le’. 20 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań gábiłnṉiid, Doo gonyą́ą́ da; díí tł’é’ niyi’siziiníí níhókeed: dawahá ṉíyééhíí iłk’ehiṉilíí hadń bíyéé doleeł áíná’? 21 Hadń dabízhą́ nzhooníí zhą́ ádáhát’į́į́go iłk’eyihiṉilná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo nzhǫǫ da, áń nṉeehń ágát’éé.

22 Jesus bitsiłke’yu gáyiłnṉiid, Áí bighą gánohwiłdishṉii, Nohwi’ihi’ṉa’íí doo baa daanohwił goyéé’ da le’, hat’ííshą’ hishąą doleeł, daanołsįgo; dagohíí nohwits’í doo baa daanohwił goyéé’ da le’, hat’ííshą’ ágoshdle’, daanołsįgo. 23 Ki’ihi’ṉa’íí idáń bitisgo ilíni at’éé, kits’íhíí diyágé bitisgo ilíni at’éé. 24 Gaagé baa natsídaałkees: doo k’eda’dilee da, doo náda’igeesh da; doo hayú binon’iłk’edaayihiṉiiłíí bá gową goz’ąą da; da’ágát’éé ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań bá da’diiné’: nohwíí dlǫ’ bitisgo da’inołįį! 25 Nohwitahyú hadń daahołṉeezíí yaa natsekeesíí zhą́ bee ayą́hágo ndi hadag ńdiłséhgo ádidle’ gá? 26 Áík’ehgo ágát’éhi dé’iyą́há ndi ch’éh ádaałe’ná’, hat’íí bighą ła’ihíí baa daanohwił goyéé’? 27 Tł’oh dénzhónéhíí baa natsídaałkees, hago’at’éégo nadaanse’íí: doo nada’iziid da, doo da’itł’ool da; da’ágát’éé ndi Sólomon ízisgo at’éé lę́’e ndi, doo díí tł’oh dénzhóné ga’at’éégo ík’e’isdlaa da, nohwiłdishṉii. 28 Áík’ehgo tł’oh díí jįį nołseełíí, áígé’ iskąą daadidlidíí ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo bik’e’isłaaná’; áí tł’ohíí bitisgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwik’e’isłaa, nohwíí nohwi’odlą’ ayą́háhi. 29 Áík’ehgo hat’íí da’iidąą shįhíí dagohíí hat’íí da’iidląą shįhíí zhą́ doo baa natsídaałkees da, doo nohwiini’ hą́h da le’. 30 Ni’gosdzáń biká’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí áí zhą́ itisgo hádaat’įį: áíná’ hat’íí bídn daanołiiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa nohwá yígółsį.

31 Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí itisgo biká hádaałt’įį, áígé’ díí dawahá ałdó’ nohwíyéé doleeł. 32 Doo nédaałdzid da, doo hwoigo shiké’ hołkah dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa bilałtł’áhgee daanliiníí itah daanołįįgo nohwá ngon’ą́ą́, áí bił goyiłshǫ́ǫ́. 33 Dawahá nohwíyééhíí nohwaa nahiṉiił le’, tédaat’iyéhíí baa daanołné’; bestso bizis doo są’i hileeh dahíí nádaadoł’aah, yaaká’zhį’ ilínihíí doo édį́įhi nádaadoł’aah, ákú da’in’įįhíí doo keda’in’įįh dayú, ła’ihíí doolé doo nohwich’ą́’ da’iyąą dayú. 34 Dahayú nohwił ilíni siṉilyú áí zhą́ baa natsídaałkees doo. 35 Ík’eda’ sołdlaago t’ałkoná’ nohwikǫ’ daadiltłi’ le’, 36 Nṉee binant’a’ ni’i’ṉéhgee k’ad nadáhgo yiba’ naháztąąhíí k’ehgo ádaanołt’ee le’; nadzáágo dáádítį́h ńyínłts’įgo dagoshch’į’ yá ch’ída’itįįh doleeł. 37 Nadaal’a’á binant’a’ nadzááná’ daadéz’įįhíí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: da’aṉii gánohwiłdishṉii, ík’e’idleego, Dinołbįh, yiłṉiigo yich’į’ iikaah. 38 K’ad tł’é’ís’ahzhį’ godeyaayú, dagohíí hadiyeskąąyú biká daadéł’įįgo nadzááyúgo, áí nadaal’a’á biyaa gozhǫ́ǫ́ doo. 39 Díí bídaagonołsį, nṉee bigową golííníí da’os’ah in’įįhíí hígháhgo yígółsįyúgo yiká déz’įį doleeł ni’, áík’ehgo bigową doo ch’í’nódzį́į́s át’éé da. 40 Nohwíí ałdó’ t’ałkoná’ iłch’į’daanołt’ee, shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí dahagee nánshdáh, doo ndaashołíí dagee.

41 Peter gábiłṉii, SheBik’ehń, iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee yáńłti’íí, ya’ nohwíí zhą́ nohwá ánṉii née, dagohíí dawa bá ánṉii née? 42 Jesus gáṉíí, Hadń begondlįįgo na’iziidíí góyáni, binant’a’ bigowąhíí yebik’ehgo nbiłtį́į́ n’íí, dahagee idáń nana’ṉííhghee idáń nayiṉiih. 43 Na’iziidíí binant’a’ ábiłṉiiyú át’į́į́go binant’a’ nadzááyúgo, áń biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 44 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, nant’án hat’íí bíyééhíí dawa yebik’ehgo na’iziidíí nbíłteeh doo. 45 Áíná’ áí na’iziidíí, Shinant’a’ doo dáhah nadáh da, idiłdi’ṉiiyúgo; isdzáné ła’íí nṉee nada’iziidíí nadainłkaad nkegonyaayúgo, iyąą ła’íí idląągo bił nágodezyizyúgo; 46 Áí na’iziidi binant’a’ doo yiká déz’įį dagee, doo nyołíí dagee nadáhgo nbihiłgeesh, áígé’ hayíí doo da’odląą dahíí bich’į’zhiṉéégo nilteeh. 47 Áí na’iziidi binant’a’ hat’íí áile’ hábit’iiníí yígółsį ndi doo hwaa ágádzaa da, doo hwaa iłch’į’ádidlaa dahíí nábi’diltsas. 48 Áíná’ na’iziidi binant’a’ hat’íí áile’ hábit’iiníí doo yígółsį dahíí, nábi’diltsas dábik’ehyú adzaayúgo ndi, dét’įh ńbi’diltsas doleeł. Hadń łą́ą́go baa hi’né’íí, áń łą́ą́go bínádokił; hadń nṉee łą́ą́go yá’ńné’yúgo, áń łą́ą́go yíná’dókeed doo.

49 Shíí kǫ’ ni’gosdzáń biká’zhį’ nkedinshṉiiłgo niyáá: ałk’iná’ diltłi’ le’ láń! 50 Shíí baptize áshidilṉe’; áí dáhah hadó’ begolṉe’! 51 Ya’ ni’gosdzáń biká’zhį’ iłch’į’gont’ééhíí nkeniiné’ daanołsį née? Dah, nohwiłdishṉii; nṉee iłk’ídaashṉilyú níyáá: 52 Kodé’ godezt’i’go ashdla’i kįh dała’á biyi’ daagolį́į́yúgo, taagi yich’į’ nakiłt’éé doleeł, dagohíí naki yich’į’ tałt’éé doo. 53 Nṉeehń biye’ yił nanágonłkaad doo, biye’ń bitaa yił nanágonłkaad doo ałdó’; ła’íí isdzán bi’isdzą’ yił nanágonłkaad doo, bi’isdzą’ń bimaa yił nanágonłkaad doo ałdó’; isdzán yá’iyéhń yił nanágonłkaad doo, isdzán bá’iyéhń yił nanágonłkaad doo ałdó’.

54 Jesus nṉee dała’at’ééhíí yich’į’ hadziigo gánṉiid, O’i’áh biyaayú yaak’os dahnanłse’go daał’įįyúgo dagoshch’į’ gádaadołṉii, Nagołtįį ląą; áík’ehgo da’ágánágot’įįł. 55 Hayaagé’go ńch’iidyúgo, Gozdog doleeł ląą, daadołṉii; áík’ehgo ágánágot’įįł. 56 Nohwíí nṉee nzhóni ádaagonoł’íni, yaak’os ła’íí ni’gosdzáń hago ágoṉéhíí bídaagonołsįná’, hat’íí bighą k’ad ágoṉéhíí doo bídaagonołsį da? 57 Hat’íí bighą doo dánohwíí nohwi’at’e’ hago’at’éé shįhíí bídaagonołsį dashą’?

58 Hadń naa dahgoz’aaníí nant’án yaa bił hi’ashyú dagoshch’į’ bił iłk’ínágonłdǫ́ǫh; dahyúgohíí aayánáltihíí yaa nidołt’eełgo at’éé, áík’ehgo aayánáltihíí aasitíni yaa niłtéehgo, aasitiiníí ha’ániłt’e’. 59 Doo ch’ínánódáh át’éé da, dá ąął na’íńṉilgo zhą́, niłdishṉii.

13

1 Áíná’ ła’ nṉee áígee dała’at’ééhíí Jesus yił nadaagolṉi’go gádaayiłṉii, Ła’ nṉee Gálileegé’ hikaihi Pílate nabistseedgo bidiłíí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa dainé’íí bidiłíí bił nanádisgeed lę́’e. 2 Jesus gádaabiłṉii, Ya’ áí nṉee Gálileegé’ daagolííníí nṉee ła’ihíí Gálileegé’ daagolííníí bitisgo binchǫ’ ye’ádaat’eehíí bighą biniidaagodeszaa daanołsį née? 3 Dah, nohwiłdishṉii: áíná’ nohwíí daanohwinchǫ’ doo bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’ dayúgo, nohwíí ałdó’ áí k’ehgo nanołṉe’. 4 Dagohíí łah nṉee tsebiits’ádah hilt’éhi Silóamgee tséé iłk’ehistł’ini nṉeezgo nadn’áhi biká’ nágo’go nabistseed n’íí, ya’ áí ła’ihíí Jerúsalemgee daagolííníí bitisgo binchǫ’ ye’ádaat’eehíí bighą adzaa daanołsį née? 5 Dah, nohwiłdishṉii: áíná’ nohwíí daanohwinchǫ’ doo bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’ dayúgo, nohwíí ałdó’ áík’ehgo nanołṉe’.

6 Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee yaa nanágolṉi’go gáṉíí, Ła’ nṉee bidasts’aa hentííníí biyi’gee ch’il fig holzéhi o’áá lę́’e; áík’ehgo nṉeehń áí fig o’áhi bah dahnándahíí yiká déz’įįgo nyáá ndi doo ła’ da ląą. 7 Nṉee bidasts’aa hentííníí bá yaa nádéz’iiníí gáyiłṉii, Kú díń’įį, díí fig sikaadíí bah dahnándahíí biká nádísht’įįgo taagi łegodzaa, t’ah doo ła’ nádish’aa da: k’íńk’é; hat’íí bighą o’áá doleeł, doo bah dahná’ndah daná’? 8 Áík’ehgo gáṉíí, Shinant’a’, ch’ík’eh da’áík’ehgo o’áágo łenágodáhgo nzhǫǫ, áík’ehgo dahat’íhíta bich’į’ int’aaníí bił k’enádishdlee: 9 Áík’ehgo bah dahnisdeeyúgo nłt’éé: dahyúgohíí k’ídńk’i. 10 Jews daagodnłsiníí bijįį Jesus ła’ Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aah lę́’e.

11 Áígee ła’ isdzán spirit nchǫ’i kah naghaago ábíłsini biyi’ golį́į́go tsebiits’ádah bił łegodzaahi itah lę́’e, áń hayaa isk’idgo doo iłk’ídídǫǫhi da. 12 Jesus yiłtsąągo yich’į’ áṉíígo gáyiłṉii, Isdzán, kah nanṉaahíí bich’ą́’ ni’doltįį. 13 Yiká ndelṉiigo dagoshch’į’ isdzánhíí iłk’ínádezdǫǫd, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań náshilziihgo bich’į’ ahénsį, ṉii lę́’e. 14 Áígee Jews ha’ánáłséh yebik’ehń hashkee, Jesus Jews daagodnłsiníí bijįį ná’ilziihíí bighą, áík’ehgo nṉee dała’at’ééhíí yich’į’ hadziigo gáṉíí, Gostáń iskąązhį’ na’iziidíí bee goz’ąą: áí gostáń iskaaníí biyi’ nádaanohwidilziihyú nohołkáh, doo godilziníí bijįį da. 15 Jesus hananádziigo áí nṉeehíí gáyiłṉii, Ni, nzhǫǫ ádńł’íni, nohwíí dała’á nołtįįgo godilziníí bijįį nohwimagashi dagohíí nohwitúlgayé dahastł’ooníí k’eda’oł’adgo túyú daadołǫǫz góya’? 16 Díí isdzánihíí, Abraham bich’ą́’gé’ bi’dishchíni, Satan dahbihestł’ǫǫgo tsebííts’ádah bił łegodzaahi, godilziníí bijįįshą’ doo k’e’it’ad da née? 17 Ágánṉiidná’ nṉee Jesus yich’į’ daagot’iiníí ádaa yádaaniidzįį: áíná’ nṉee ła’ihíí dawa bił daagozhǫ́ǫ́, Jesus dázhǫ́ nłt’éégo adzaahíí bighą.

18 Áígé’ Jesus gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí hago’at’ééhíí? Hat’íí bił łísht’a nshné’ baa nagoshṉi’? 19 Nṉee ła’ mústard biyigé dázhǫ́ ałch’ísę́hi náidn’ąągo bikíyaayú k’eidnláá; áí ch’il dázhǫ́ nchaahi silįįgo bich’ádaaz’aahíí biyi’yú dlǫ́’ yúdahyú nada’iṉiihíí bit’oh ádaagozlaahíí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí át’éé. 20 Áígé’ gánádo’ṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí hat’íí bił łísht’a nshné’go baa nagoshṉi’? 21 Isdzán ik’áán taadn ha’oką́ą́go báń benilzoołé yił ná’ist’oodgo ąął dahńdilzoołíí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí át’éé. 22 Jesus Jerúsalemyú higaałgo kįh nagozṉilyú ła’íí daagotahyú iłch’ígó’aah lę́’e. 23 Ła’ bich’į’ gánṉiid, ShiNant’a’, ya’ nṉee da’ayą́hágo hasdáhikáh doleeł née? Gáyiłnṉiid,

24 Ágołch’óshígo ch’ígót’i’ ch’ínołkáh bich’į’ dahdaanołdǫh: łą́ą́go ha’akáh hádaat’įį doleeł ndi ch’éh ádaat’įį doleeł, nohwiłdishṉii. 25 Bigową golííníí nádidáhgo dáádítį́h nohwich’ą́’ da’ditįįhná’ da’dáńyú nasozįįgo dáádítį́híí ńdaanołts’įgo gádaadołṉiił, Nohwinant’a’, Nohwinant’a’, nohwá ch’í’íńtįįh; nohwich’į’ hadziigo gádaanohwiłdoṉiił, Hagé’ nałkaihi shį, shíí doo nohwídaagonsį da: 26 Áíná’ gánádaadoł’ṉiił, Niṉááł da’iidąą ni’, nohwida’itinyú iłch’ígon’aah ni’. 27 Áíná’ gánohwiłdidoṉiił, Hagé’ nołkaihi shį doo nohwídaagonsį da, nohwiłdishṉii; yúwehzhį’ nołkáh, daanohwigha nchǫ’go ádaałt’íni. 28 Abraham, Isaac, Jacob, ła’íí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ naháztąągo daał’įįgo, áíná’ nohwíí nohwich’ą́’ da’detąągo, daałchag ła’íí nohwiwoo’ łídaadołk’ash doo. 29 Nṉee ha’i’áh biyaadé’go, ła’íí o’i’áh biyaadé’go, yúdaazhidé’go, ła’íí hayaadé’go nihikáhgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ dahnaháztąą doo. 30 Nṉee ła’ iké’yú daanlįį n’íí da’iłtsé doleeł; ła’ da’iłtsé daanlįį n’íí iké’yú doleeł.

31 Da’áí bijįį ła’ Phárisees daanlínihi baa hikaigo Jesus gádaayiłṉii, Kogé’ dahnṉáh; Hérod niziłhee hát’į́į́. 32 Jesus gábiłṉii, Ti’i, áí ba’íí k’ehgo nlíni gádaadołṉii, Díí jįį ła’íí iskąą shíí ch’iidn nṉee biyi’gé’ ch’ínihisood, ła’íí ná’isziih; nakiskąągo áníita shinasdziid ąął ashłeh. 33 Da’ágát’éé ndi díí jįį ła’íí iskąą ła’íí nakiskąągo da’áí k’ehgo hishgaał: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi Jerúsalemyú zhą́ datsaah dábik’eh. 34 Jerúsalem, Jerúsalem ńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi natsíńłtseedíí, ła’íí nich’į’ daahi’aadíí tséé bee nabida’tsisíńłṉe’íí; tazhik’áné bi’aadíí bit’ats’in bitł’ááh yuṉe’ bizhaazhé onáyiṉiłíí k’ehgo nichągháshé doo ałch’ídn łináhishṉiił hasht’į́į́ ndi doo hádaałt’į́į́ da ni’! 35 Nikįhíí yó’agodot’ąą: da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’ yee higaałń ba’ahégosini at’éé, daadołṉiihíí bijįį zhą́ nadaashołtséh.

14

1 Łah Jews daagodnłsiníí bijįį Jesus Phárisee nant’án nlíni bigową yuṉe’ iyąąyú óyáágo, dé’at’éégo daayinł’į́į́ lę́’e. 2 Jesus ła’ nṉee nádaanilzołi yiłtsąą. 3 Áík’ehgo nṉee begoz’aaníí nłt’éégo yídaagołsini ła’íí Phárisees daanlíni yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Ya’ godilziníí bijįį na’ch’ilziihgo goz’ąą née, dah née? 4 Doo hadń bich’į’ hanadzii da lę́’e. Áík’ehgo nṉee kah yaa nagháhihíí náidnlǫǫzgé’ náilziih, áígé’ onáyíł’aad. 5 Áígé’ gánádaabiłn’ṉiid, Hadń godilziníí bijįį bitúlgayé dagohíí bimagashi o’i’áń yúyaa ogo’yúgo dagoshch’į’ hanáidishood ya’? 6 Áígee doo hadń hananádzii da lę́’e.

7 Nṉee kú neheskaihíí hagee nṉee itisgo ádaat’eehíí dahnádaadinibįhgee dahnihebįįłgo yiłtsąąná’ iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee hadziigo gáṉíí, 8 Ni’i’ṉéhgee da’idąąyú ńṉáh, niłnṉiidyúgo, nṉee itisgo ádaat’eehíí dahnádinibįhyú dahnódaa hela’; ágándzaayúgo nṉee nitisgo at’éhi, Kú ńṉáh, biłdo’ṉiid n’íí; 9 Áík’ehgo nṉee bá da’idaaníí nich’į’ nigháhgo gániłdidoṉiiłgo at’éé, Ai dahsíńdaageehíí díí nṉeehíí baa goń’aah; ádaayáńdzįgo dá’ích’į’égee goz’ąągee dahńdaał. 10 Kú ńṉáh golzeego naa ch’íníhít’ą́ą́go akú ńyaago dá’ích’į’égee goz’ąągee dahńdaał; áík’ehgo nṉee bá da’idaaníí ńyáágo, Shit’eké, yúdahgee dahńdaał, niłṉiigo, kú neheskaihíí biṉááł itisgo nni’dilteeh. 11 Hadń itisgo ádéstįįhń ádaagoch’olba’go ádolṉiił; áíná’ ádaagoch’olba’ń itisgo at’éégo ádolṉiił.

12 Jesus nṉee bá da’idaaníí ałdó’ yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Nigowągee ha’iz’ąągo da’idąąyúgo, dagohíí o’i’ą́ą́go da’idąąyúgo, doo dá nit’eké, nik’isyú, nik’íí, dagohíí ízis da’it’iiníí na’ashhahgé’ daagolííníí zhą́, Kú nohołkáh da’ołsąąyú, biłnṉii da; ágándzaayúgo ni ałdó’, Kú ńṉáh, nádaaniłdo’ṉiiłi at’éé, t’ąązhį’ ni nich’į’ naná’doho’ṉił. 13 Ná da’idąąyúgo tédaat’iyéhíí, baa dahnagoz’aaníí, doo nadaakai dahíí, ła’íí biṉáá édaagodiníí, Da’ołsąąyú nohołkáh, daabiłnṉii doo: 14 Áík’ehgo niyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł; áí doo hat’íí nich’į’ nanádaihi’ṉiił dahíí bighą: nṉee nłt’éhi nanezna’íí naadikaihíí bijįį nich’į’ nanádo’ṉił.

15 Nṉee ła’ Jesus yił iyaaníí díí yidezts’ąągo gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ hadń báń yiyąą doleełíí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 16 Jesus gábiłṉii, Nṉee ła’ ízisgo bá da’idąągo, nṉee łą́ą́go, Kú da’ołsąąyú nohołkáh, yiłnṉiid lę́’e: 17 Áígé’ da’idaaníí biká’ ngonyáágee binal’a’á gáyiłṉii, Hayíí, Kú nohołkáh, daabiłdéṉiidíí, Yushdé’, daabiłnṉii; ałk’iná’ ąął á’ilzaa. 18 Áíná’ nṉee dała’á daantį́į́go, Doo ákú disháh da, daaṉii nkegonyaa. Nṉee da’iłtséhíí gáṉíí, Ni’ nagohéłṉii ni’, áí nish’į́į́yú díyáá: shá ch’ígon’aah, nánoshkąąh. 19 Ła’ihíí gánádo’ṉiid, Shíí magashi bena’ibąąsé gonenan nahéłṉii ni’, áí bínshtááhyú díyáá: shá ch’ígon’aah, nánoshkąąh. 20 Ła’ihíí ałdó’ gánádo’ṉiid, Shíí shi’aad gozlįį ni’, áí bighą doo ákú nsháh da. 21 Nal’a’á binant’a’ áí nṉeehíí hat’íí daaṉiihíí yił nagosṉi’. Nant’ánhíí bágóchįįdgo binal’a’á gáyiłṉii, Ti’i, dahałe, kįh gozṉilíí biyi’ da’itinyú, kįh bigizh ch’énádaagozt’i’yú nṉee tédaat’iyéhíí, baa dahnagoz’aaníí, doo nadaakai dahíí, ła’íí biṉáá édaagodiníí, Yushdé’, daabiłnṉii. 22 Áígé’ nal’a’áhíí binant’a’ gáyiłṉii, Shinant’a’, áshiłnṉiihíí ałk’iná’ begolzaa, ndi t’ah goz’ąą. 23 Nant’ánhíí binal’a’á gáyiłṉii, Ti’i, da’itinyú ła’íí kįh biṉaayú ch’il łédaant’i’yú nihiyóód, áík’ehgo shigową yuṉe’ ch’iląą doleeł. 24 Nṉee, Kú da’ołsąąyú nohołkáh, ch’éh ádaabiłdéṉiidíí shi’idáń doo daayolįh at’éé da.

25 Jesus nṉee łą́ą́go yił náłseeł: áí yich’į’ adzaago gáyiłnṉiid, 26 Dahadń shaa nyááhń bitaa, bimaa, bi’aad, bichągháshé, bik’isyú, bilahkííyú, ła’íí dabíí bi’ihi’ṉa’ ndi shitisgo bił nzhooníí, áń doo shiké’ higaałíí át’éé da. 27 Dahadń bitsį’iłna’ááhíí doo dahiditįįhgo shiké’ dahdigháh dahń, doo shiké’ higaałíí át’éé da. 28 Nohwitahyú dahadń yúdahyú nil’ąągo iłk’e’ishtł’i nzįyúgo, áń iłtsé ndaahgoshą’ da’kwíí ileeh shįhíí yołtag, dá bínil’ąą shį ąął ashłéhzhį’ nzįgo? 29 Dahyúgohíí kįh bitł’ááh łédn’aahíí ąął áyíílaaná’ hat’íí áile’ihíí doo ąął áile’ yínés’ąą dayúgo, nṉee biṉááł doo ąął áile’ dahíí baa daadloh nkegonyaa, 30 Gádaaṉiigo, Áí nṉeehíí itł’i nkegonyaa ndi doo ąął áile’ yínés’ąą da. 31 Ła’íí nant’án, nant’án ła’ yił nagonłkaad doleełyúgo, iłtsé ndaahgoshą’ yaa natsekees, shisilááda gonenango doo náhóltag dayú ła’ nant’ánhíí bisilááda nadin doo náhóltag dayúhi bił nagonshkaad dábik’eh shį, nzįgo? 32 Dahyúgohíí, yił nagonłkaadíí t’ah ńzaadgé’ hikaahná’, bá ch’iṉííh nadai’aahíí bidáhzhį’ daidił’aa gádaayiłdiṉiihgo, Iłt’eké náodleeh. 33 Áík’ehgo nohwitahyú dahadń bíyééhíí dawa bił nzhǫǫhíí bighą doo yich’ą́’hígháh hát’į́į́ dahń, doo shiké’ higaałíí át’éé da.

34 Ishįįh nłt’éé, ndi ishįįh doo nk’ǫ́ǫ́zh da silįįyúgo, hat’íí bee nk’ǫ́ǫ́zhgo ánálṉe’? 35 Łį́į́ bichan ndi bił nadigeedgo kíyaayú doo nalkaad bik’eh da; daazhógo ch’élkáad. Hadń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le.

15

1 Tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí ła’íí nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí dawa Jesus yídaayésts’ąągo yich’į’ nihikáh lę́’e. 2 Phárisees daanlíni ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Jesus yída’iłtahgo gádaaṉii, Áí nṉee, nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí yich’į’ nihikáh, ła’íí yił da’ayąą.

3 Áík’ehgo Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee yił nagolṉi’ gáṉíígo, 4 Nohwitahyú ła’ dahadń dibełį́į́ dała’á gonenadín da’izlįįyú yinoyołgo, dała’á ch’a’oyááyúgo, ngost’ádin ngost’áíhíí dakú nyiṉííłshą’, áíná’ dała’á bich’ą́’ ch’a’oyááhíí yíka ntaah, dá náidnłtįįzhį’? 5 Náidnłtįįná’ yaa bił gozhǫ́ǫ́go biwosyú dahiłteeh. 6 Bigowąyú nádzáágo bit’eké ła’íí ba’ashhahgé’ daagolííníí dała’áyíílaago gádaayiłṉii, Shił nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; shidibełį́į́ ch’a’oyáá n’íí nádiłtįįh. 7 Da’áík’ehgo ałdó’ nṉee dała’á nchǫ’go at’ééhń binchǫ’ yich’ą́’zhį’ adzaahń, ngost’ádin ngost’áí nṉee daanjǫǫ daanzįgo binchǫ’ doo yich’ą́’zhį’ ádaaṉe’ dahíí bitisgo yaaká’yú baa koł daagozhǫ́ǫ́ doleeł, nohwiłdishṉii.

8 Isdzán ła’ zhaali béshłigai be’alzaahi gonenan naiṉilgo, dała’á baa ch’a’oltǫ’yúgo, kǫ’ yidiltłaadgoshą’ nágołshóhgé’ yiká déz’įį, danáidn’ąązhį’? 9 Náidn’ąąná’ bit’eké ła’íí ba’ashhahgé’ daagolííníí dała’áyíílaago gádaayiłṉii, Shił nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; zhaali shich’a’oltǫ’ n’íí nádi’ąą. 10 Da’áík’ehgo ałdó’ nṉee dała’á nchǫ’go at’ééhń binchǫ’ yich’ą́’zhį’ adzaahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí biṉááł gózhǫ́ǫ́ doleeł, nohwiłdishṉii.

11 Jesus gánádo’ṉiid, Ła’ nṉee biye’ naki golį́į́ lę́’e: 12 Iké’gee nagháhihíí bitaa gáyiłṉii, Shitaa, dawahá ṉíyééhíí łahzhį’ shíyéé doleełíí shaa nné’. Áík’ehgo bá iłk’ííyíné’go yaa yiné’. 13 Da’kwíí iskąą hik’e iké’gee nagháhihíí dawahá bíyééhíí dała’áyíílaago ńzaadyú óyáá, ákú da’adzaayú análwołgo dawahá bíyéé n’íí ąął ch’ayishchįįh. 14 Dá ąął ch’ayishchįįná’ áígee shiṉá’ góyéégo daagodeyaa lę́’e; áík’ehgo dawahá yídn nlįįgo nkenyaa. 15 Nṉee ła’ áígee daagolííníí yá ná’nziid; góchi yá nádi’né’go. 16 Góchi bi’idáń dák’azhą́ yiyąą ndi nṉee doo ła’ bá’diné’ da. 17 Ídínágoszįįdgo gádiłdi’ṉii, Shitaa yánada’iziidíí łą́ą́go bi’idáń daagolį́į́, ik’e’an nazṉilgo, áíná’ shihíí shiṉá’ dák’azhą́ shiziłhee! 18 Shíí nádishdáhgo shitaa bich’į’yú nádésdzá, áík’ehgo gábiłdishṉiih, Shitaa, yaaká’zhį’ bich’į’, ła’íí ni nich’į’ nchǫ’go asdzaa, 19 Doo niye’ daashiłch’iṉii bik’eh sitį́į́ da: nánada’iziidíí k’ehgo nashíńłteeh. 20 Áík’ehgo nádiidzaago bitaa yich’į’ onádzaa. T’ah ńzaadgé’ nádaałná’ bitaa biłtsąągo baa ch’ozbaadgo bich’į’ nádilwod, bizénáschidgo bizts’ǫs lę́’e. 21 Biye’ gábiłṉii, Shitaa, yaaká’zhį’ bich’į’, ła’íí ni nich’į’nchǫ’go asdzaa, doo niye’ daashiłch’iṉii bik’eh sitį́į́da. 22 Áíná’ bitaahíí yánada’iziidi gádaayiłṉii, Diyágé dázhǫ́ itisgo nłt’éhihíí kú ndaanołtsoosgo bá ádaagołe’; gan bik’edn’áné bik’e daadoł’aa, kee ałdó’ bá ádaagołe’: 23 Magashi zhaazhé bidinesk’ah n’íí nádaadołt’e’go bá daazołhee; áík’ehgo daahiidąągo nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’: 24 Díí shiye’ daztsąą nsį n’íí t’ah hiṉaa lą́ą́; ch’a’otłizh n’íí nádiltįįh. Áík’ehgo bił daagozhǫ́ǫ́ nkegonyaa. 25 Biye’ iłtsé nagháhihíí k’edolzaayú naghaa n’íí nádaał: áń kįh yit’ahzhį’ nnyááná’ bésh dilwoshé bee idot’aałná’ da’ch’ilzhishgo yidezts’ąą. 26 Nada’iziidi ła’ yiká ánṉiidgo nayídiłkid, Hat’íí bighą ágot’įįh? 27 Gábiłṉii, Nidizhé nádzáá; nitaa magashi zhaazhé bidinesk’ah n’íí bá zesdįį, nidizhé dánłt’éé nt’éégo baa nadzááhíí bighą. 28 Áík’ehgo bágóchįįdgo doo ha’agháh dahíí bighą bitaa bich’į’ ch’ínyáágo, Ha’ánṉáh, biłṉiigo nábokąąh lę́’e. 29 Bitaa yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Doo ałch’ídé łegodzaa da nich’oshṉiigo áshiłnṉiihíí dawa bikísk’eh ánsht’ee ni’; ndi gantł’ízí zhaazhé ndi t’ah doo hwaa shaa ńłteeh da, shit’eké bił shił daagozhǫ́ǫ́ le’at’éhi: 30 Áíná’ díí niye’, bizháan da’adzaahíí yił anákeełgo dawahá ṉíyéé n’íí ąął ch’ayishchįįná’ nádzááyú, dagoshch’į’ magashi bidinesk’ah n’íí bá zínłhįį. 31 Bitaa gábiłṉii, Shiye’, ni nił gonshłįį, shíyééhíí dawa ṉíyéé. 32 Nohwił daagozhǫ́ǫ́, nohwił gonedlįįgo dábik’eh go’į́į́: díí nidizhé daztsąągo daandzį n’íí hiṉaa; ch’a’otłizh n’íí nádiltįįh.

16

1 Jesus bitsiłke’yu yich’į’ hananádzii, Łah nṉee ízisgo it’íni ła’ nṉee bána’iziidihi bíyééhíí dawa yiṉádéz’įįgo nyinłtįį lę́’e; áí nṉee ízisgo it’įį n’íí gádaabiłch’iṉii, Ṉíyééhíí yiṉádéz’iiníí dawahá nich’ą́’ da’izlį́į́ áił’įį. 2 Áík’ehgo bána’iziidíí, Yushdé’, yiłnṉiidgo gáyiłṉii, Hat’íí lą́ą́ daaniłch’iṉiigo naa idists’ag? Naltsoos biká’dawahá shíyééhíí shá beda’izoh n’íí shaa nán’aah; k’adíí dawahá shíyééhíí doo shá biṉádíń’įį da. 3 Na’iziidíí gádiłdi’ṉii, Hago ląą ashṉe’? Shinant’a’ dawahá bá biṉádésh’įį n’íí shich’ą́’ nágodn’ąą: doo nagoshgeed bik’eh da; ídóshkeedyúgohíí ádaayánsdzį. 4 Shíí hago ashṉe’ bígonsį, kodé’ ch’ínáshi’dolt’e’go nṉee bitashaa doleełgo. 5 Áík’ehgo binant’a’íí yaa hadais’aa n’íí, Yushdé’, daayiłṉiigo, da’iłtséhihíí gáyiłṉii, Shinant’a’ da’kwíí naa ha’áá? 6 Mazhííl dała’á gonenadíni ik’ah bee kedaanes’ąągo, ṉii. Áík’ehgo gánáyiłdo’ṉiid, Dagoshch’į’ ńdaahgo ashdladin zhą́ shaa ha’áá ánágódle’go k’e’iłchíí. 7 Ła’ gánáyiłdo’ṉiid, Ṉihíí da’kwíí naa ha’áá? Áík’ehgo gáṉíí, Tł’oh nagháí ízis nchaahíí dała’á gonenadín dádeskadgo. Áík’ehgo gánáyiłdo’ṉiid, Tsebídin zhą́ shaa ha’áá ánágódle’go k’e’ełchíí. 8 Nant’án bána’iziidná’ bich’į’ nach’aahń, Gonyą́ą́yú ándzaa ląą, yiłṉii: díí jįį ni’gosdzáń biká’ ágot’ee zhiṉéé nakaihíí daałinolt’įįłíí, idindíín zhiṉéé nakaihíí bitisgo daagoyą́ą́. 9 Ni’gosdzáń biká’ ízis it’iiníí bee nohwit’eké ádaagołdle’; áík’ehgo ásdįįdgo dahazhį’ daagolį́į́yú nohwá ch’ídaadotįįł, nohwiłdishṉii. 10 Hadń da’ayą́hágo ágot’eehíí ndi begondlįįgo nayik’í’iziidyúgo ízisgo ágot’eehíí ałdó’ begondlįįgo nayik’í’iziid doleeł: hadń ayą́hágo doo bik’ehyú át’éé dayúgo dázhǫ́ itisgo doo bik’ehyú át’éé da doleeł. 11 Áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ it’iiníí doo nzhǫǫgo ádaanołsį dayúgo, hadń yaaká’yú it’iiníí nohwaa yiné’ áíná’? 12 Ła’ bíyéhi doo bá nzhǫǫgo ádaanołsį dayúgo, hadń dánohwíí nohwíyééhíí nohwaa yiné’ áíná’?

13 Doo hadń binant’a’ naki da: dała’a bił nchǫ’ná’ ła’ihíí bił nzhǫǫ doleełi at’ééhíí bighą, dagohíí dała’á yotą’ná’ ła’ihíí yich’ołaa doleełi at’éé. Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí it’iiníí dała’ doo hago’at’éégo bá na’ch’iziidi at’éé da. 14 Phárisees daanlíni, zhaali ádáhádaat’ínihi, díí dawa daidezts’ąąná’ Jesus yaa yádaałti’go yaa daadloh lę́’e. 15 Áík’ehgo gáyiłnṉiid, Nṉee binadzahgee daanołshǫǫ ádaanoł’įį ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwijíí yuṉe’íí yígółsį: nṉee hat’íí itisgo ádaayoṉiihíí, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nchǫ’. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ła’íí binkááyú nada’iziidíí ádaaṉiihíí yebik’ehgo ngóhéyáá, John nyáázhį’: áígé’ yushdé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo baa na’goṉi’íí t’ah baa nadaagolṉi’ goldoh, áík’ehgo nṉee dała’á daantį́į́gee dázhǫ́ hádaat’įįgo ídéédaalnaa. 17 Yáá ła’íí ni’gosdzáń biłgo bech’ígoṉáhgo doo nyee da, áíná’ begoz’aaníí dázhǫ́ da’ayą́hágo ndi bech’ígowáhgo nyee. 18 Dahadń bi’aad yił iłk’ínát’aazhgo ła’i yił nnaná’ṉááyúgo áń nant’į’ naghaa: ła’íí dahadń isdzán biką’ yó’onáyíłt’e’ń yił nṉááyúgo áí nṉee nant’į’ naghaa.

19 Łah nṉee ízisgo it’iiníí, nak’ą’ nłt’éhi łichiigo dotł’izhi bidiyágé lę́’e, dajįį biigha idáń łáń ílííníí zhą́ yiyáni. 20 Áí nṉee bich’ígót’i’gee ła’ nṉee ídókeedi dá łóód zhą́hi, Lázarus holzéhi, ndaabich’istįį. 21 Nṉee ízis it’iiníí iyąągé’ báń bizhool nanidéhíí shá dó’né’ hadó’ nzį lę́’e: ła’íí łicháné baa hikáhgo biká’ łóódíí daayiłṉaad. 22 Nṉee tét’iyé n’íí daztsąągo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí Abraham bijííláhzhį’ ídéyóltą’go onádaabistįį lę́’e: nṉee ízis it’įį n’íí ałdó’ daztsąągo łełtįį. 23 Ch’iidntahyú dázhǫ́ biniigonłt’éégo hadag déz’įįgo ńzaadyú Abraham Lázarus ídéyóltą’go yiłtsąą. 24 Áík’ehgo Abraham nawode yich’į’ ánṉiid, Abraham, shitaa, shaa ch’onba’go Lázarus shich’į’ nł’áá, bilázhoozhíí tú bee náyółt’oodgo shizaad shá yinołk’az; díí kǫ’íí biyi’ nyeego shich’į’ nagowaahíí bighą. 25 Áíná’ Abraham gábiłnṉiid, Shiye’, t’ah hinṉááná’ bínánlṉíh, dawahá nłt’ééhíí ṉíyéé ni’, áíná’ Lázarus doo hat’íí nłt’éhi bíyéé da ni’: k’adíí áń nłt’éégo ábi’dilzį, áíná’ nihíí k’adíí niniigonłt’éé. 26 Nohwíí nohwigizhgee dázhǫ́ yúyahgo nalwozh ałdó’: áík’ehgo kodé’ azhį’ nach’idikáh doleeł n’íí doo hago’at’éégo akú nach’idikáh át’éé da; áíná’ doo yushdé’ nach’idikáh át’éé da. 27 Áík’ehgo nṉee ízis it’įį n’íí gánṉiid, Shitaa, nánoshkąąh, Lázarus shitaa bigowąyú ńł’áá: 28 Shik’isyú ashdla’i golį́į́; áí doo kúyaa góyéégo goz’ąą yuyaa dikáh da doleełhíí bighą Lázarus bił nagolṉi’go nł’áá. 29 Abraham gábiłnṉiid, Bíí Moses ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí k’eda’ashchiiníí yedaagoyiłį́į́; áí yídaayésts’ąą le’. 30 Ágánṉiid, Dah, shitaa Abraham: áíná’ dahadń daztsánihi bich’ą́’gé’ náńł’ááyúgo shik’isyú binchǫ’íí yich’ą́’zhį’ ádaaṉe’ doleeł. 31 Abraham gánábiłdo’ṉiid, Moses ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí k’eda’ashchiiníí doo daidits’ag dayúgo, daztsáni naadiidzaago bił nadaagolṉi’ ndi doo da’odląą da doleeł go’į́į́.

17

1 Jesus bitsiłke’yú gáyiłnṉiid, Nakídintaahíí dábegolṉe’ go’į́į́, áíná’ hadń na’íntaahíí bá góyéé doleeł. 2 Tséé be’ik’áhi nchaahi bik’osyú bídestł’ǫǫgo túnteel beh hilt’e’go bá nzhǫǫ doleeł ni’, díí doo ízisgo ádaat’ee dahíí dała’á nchǫ’go at’į́į́go doo áile’ da doleełhíí bighą.

3 Ídádaadesółt’įį: nik’isn nich’į’ nchǫ’go at’į́į́yúgo bee bich’į’ yáńłti’; áík’ehgo, Shaa nágodin’áah, niłṉiiyúgo baa nágodin’áah. 4 Dała’á jįį gosts’idn nich’į’ nchǫ’go ánádzaayúgo, gosts’idn nich’į’ ánádzaago, Shaa nágodin’áah, niłṉiiyúgo, baa nágodin’áah. 5 Jesus binadaal’a’á gádaabiłṉii, Nohwi’odlą’íí dayúweh nohwá bínáhodaałgo áńłsį. 6 Áík’ehgo Jesus gádaabiłṉii, Nohwi’odlą’ mústard biyígé ga’at’ééyúgo ndi, díí tsį sýcamine holzéhi gádaabiłdołṉii, Dáni nikeghadgé’ hádńłts’ǫǫdgo túnteel biyi’gee ík’endléé; áík’ehgo da’ánṉiiyú aṉe’ doleeł. 7 Nohwitahyú ła’ bána’iziidíí bá nagodzįįzyúgo, dagohíí magashi bá nanyoodyúgo, ya’ kíyaagé’ nádzáágo gáyiłṉiih née, Yushdé’, dák’ad ńdaahgo ináá? 8 Dah, áíná’ gáyiłṉiih, Shá á’íle’, áígé’ ík’e’idleego shich’į’ n’ííkáah, ąął iyą́ą́gé’ ąął ishdląąyúgo; bikédé’go ináá ła’íí ídlą́ą́. 9 Ya’ bana’iziidíí da’áyiłṉiiyú adzaahíí bighą, Ahíyi’ee, yiłṉii née? Dah, nsį. 10 Nohwíí ałdó’ da’ánohwiłdi’ṉiihíí dawa ádaasolaayúgo gádaadołṉiih, Nohwíí doo nił daandlįį dago ná nada’iidziid: hat’íí, Ádaałe’, nohwiłdi’ṉiihíí zhą́ ádaasiidlaa.

11 Jerúsalemyú higaałyú Jesus Samária ła’íí Gálilee bigizhyú higaał lę́’e. 12 Gotah yuṉe’ oyáágo nṉee gonenan łóód doo ínádįh dahi, léprosy holzéhi, yaa nakaihi baa hikai, áí da’aṉahyú nazįįgo, 13 Daadilwoshgo gádaaṉii, Jesus, Nant’án, nohwaa ch’onbáah. 14 Jesus áí nṉeehíí yiłtsąągo gádaayiłṉii, Daadołkáhgo okąąh yedaabik’ehi bich’į’ ch’í’ṉah ádaadołdle’. Hikahná’ nłt’éé nádaasdlįį lę́’e. 15 Áí nṉee dała’á nábi’dilziihíí yígołsįįdgo t’ąązhį’ Jesus yaa nadzáá, nádziihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzįgo dilwoshgo, 16 Jesus biyahzhį’ hayaa adzaa, Ahíyi’ee, yiłṉiigo: áń Samáriagé’ gólínihi. 17 Áígé’ Jesus gábiłṉii, Gonenan nádaadziihná’ ngost’áíhíí hayú? 18 Dadíń zhą́ łahgé’ nṉeehihi t’ąązhį’ nadzáá, Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzįgo. 19 Nádndáhgo híṉááł, ni’odlą’íí nłt’éégo ánániidlaa, yiłṉii.

20  Phárisees daanlíni Jesus nayídaadiłkidgo gádaayiłṉii, Da’os’ah Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aa doleełíí kú bengowáh? Jesus gáṉíí, Doo hwit’įįgo kú bengowáh da: 21 Kúńko díń’įį! dagohíí, Nláhyú nláh! doo daach’iṉii da: Bik’ehgo’ihi’ṉań ałk’iná’ nohwiyi’ yuṉe’ nant’aa. 22 Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí bijįį dała’á nách’ołtséh hádó’ daanołsįįh doleeł, ndi doo ndaahołtséh át’éé da goldohíí dahagee biká’ ngowáh. 23 Nláhyú daadeł’į́į́, dagohíí, Kú daadeł’į́į́, daanohwiłch’iṉii doo: áíná’ akú dołkáh hela’, biké’ dołkáh hela’. 24 Hada’didla’íí bee yáá dáłázhiṉéégé’ łahzhiṉéégo bee got’įį nágodleeh; áík’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ánsht’ee doleeł ch’í’ṉah áshi’delzaahíí bijįį. 25 Dabí’iłtsé łą́ą́go shiniigodilṉe’go daałinolt’įįłíí doo hádaashit’įį da doleeł. 26  Noe t’ah golį́į́ná’ ágot’ee n’íí k’ehgo shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nánshdáhíí bijįį ałdó’ ágágot’ee doleeł. 27 Áíná’ Noe tsina’eełíí yiyi’ oyaazhį’ da’ch’iyąą ni’, da’ch’idląą ni’, nnádaach’iłse’ ni’, ła’íí łaa daagoch’ihiṉiiłgo nnádaaze’ ni’, áígé’ tú idezjoolgo ąął tú bił daach’idesdzii’. 28 Lot t’ah golį́į́ná’ ałdó’ da’ágágot’ee ni’; da’ch’iyąą ni’, da’ch’idląą ni’, nada’ch’ihiłṉiih ni’, kaa nadaahi’ṉiih ni’, k’eda’ch’idilee ni’, ła’íí gową ádaagoch’ile’ ni’; 29 Áíná’ Lot Sódomgé’ ch’ínyááhíí bijįį kǫ’ ła’íí tséé łikǫ’i, brimstone holzéhi, yaaká’gé’ náłtą́ą́go ąął daakową́ą́’. 30 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ch’í’ṉah ádideshdle’híí bijįį ałdó’ ágágot’ee doleeł. 31 Áí bijįį hadń bikįh biká’yú dahsdaahń bikįh yuṉe’ bíyééhíí siné’i, gódah yiká o’ánáodáh hela’: da’áík’ehgo ałdó’ nṉee k’edolzaahíí yiyi’ naghaahń t’ąązhį’ ánáo’ṉe’ hela’. 32 Lot bi’aadń bínádaałṉiih. 33 Dahadń bi’ihi’ṉa’ yaa bił goyééhń, áí bich’ą́’ da’izlį́į́ hileeh; áíná’ dahadń ádaayis’ṉahgo bi’ihi’ṉa’ da’izlį́į́ silįį’ń ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doo. 34 Shíí gánohwiłdishṉii, Áí bitł’é’ nṉee naki dashteezhgo, dała’á nádilteehná’ ła’íí da’akú sitįį doo. 35 Isdzáné naki łísht’a da’ik’aayúgo, dała’á nádilteehná’ ła’íí da’akú sidaa doo. 36 Nṉee naki k’edolzaayú na’aashyúgo, dała’á nádilteehná’ ła’íí da’akú sizįį doo. 37 Hayú, nohweBik’ehń? daabiłṉii. Jesus gádaabiłṉii, Dahayú its’í siné’yú ch’ishoogi dała’at’éé doleeł.

18

1 Da’ch’okąąh nt’éégo doo kił iyeeh dago Jesus na’goṉi’íí bee iłch’ígó’aahgo 2 Gánṉiid, Łah kįh gozṉilyú yánáltihń gólį́į́, Bik’ehgoihi’ṉań doo yidnłsíni da, nṉee doo bił ilíni da: 3 Ła’ isdzán, itsaa nlíni, áígee golíni dakozhą́ baa nadáhgo gábiłṉii, Shá iłk’ígodnłdǫ́ǫh, nṉee ła’ shik’enṉiihíí bighą. 4 Dét’įhézhį’, Dah, yiłṉii: ndi bikédé’gohíí dabíí gádiłdi’ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo dinsį da, nṉee doo shił ilį́į́ da; 5 Da’ágát’éé ndi díí itsaahíí ts’íshiłdįįhíí bighą bá iłk’ígodishdǫǫh; dahyúgohíí kú nádáh ńt’ééyúgo shiyiłhá. 6 Jesus gánádo’ṉiid, Yánáltihń doo dábik’ehyú át’éé dahń ánṉiidíí ídaayesółts’ąą. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee hayíṉilííshą’ dajįį biigha ła’íí datł’é’ biigha bich’į’ ádaaṉiihíí bich’į’ ídésts’ąągo ńzaad godihigháh ndi yá ilk’ígodildǫǫh. 8 Dagoshch’į’ yá iłk’ígodildǫǫh, nohwiłdishṉii. Da’ágát’éé ndi shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí nánsdzaagoshą’, ni’gosdzáń biká’ nṉee daashodlaaníí ła’ daastséh shį? 9 Jesus nṉee ła’ dázhǫ́ nshǫǫ daanzįgo dabíí zhą́ ádaa da’odlíígo, ła’íí doo hadń yił da’óltagi da, iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee hadziigo gáyiłṉii: 10 Łah nṉee naki wą́’yú da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ o’áázh lę́’e; dała’á Phárisee nlíni, ła’ń tax bich’į’ nadaahi’ṉíłi. 11 Phárisee nlínihń ídá’okąąhgo gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań, shíí ła’ nṉee ádaat’eehíí k’ehgo doo ánsht’ee dahíí bighą naa ahénsį, áí aadaanchį’íí, doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí, nant’į’ nadaakaihíí, díí tax bich’į’ nahi’ṉiłń ndi doo bik’ehgo ánsht’ee da. 12 Shíí dałán godilziníí biyi’ nakidn dáshiṉá’ oshkąąh, ła’íí dawahn shíyééhíí dágonenanyú iłk’é’ṉilgo dała’á Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nanáhishṉił. 13 Áíná’ tax bich’į’ nahi’ṉiłihń da’aṉahyú sizįįgo bijííláhzhį’ nyínłts’į, dá doo hadag dighaałé gáṉíígo okąąh, Bik’ehgo’ihi’ṉań, shíí shinchǫ’ łánihi shaa ch’onba’ le’. 14 Shíí nohwił nadaagoshṉi’, Áí nṉeehń gowąyú onádzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee bízhą́ binchǫ’ n’íí bich’ą́’né’ná’ ła’ nṉeehíí, dah: hadń itisgo ádéstįįhń ádaagoch’olba’go ádolṉiił; áíná’ hadń ádaagoch’olba’ń itisgo at’éégo ádolṉiił. 15 Jesus mé’ baa ndaach’ihezṉil lę́’e, yiká ndaadilṉiih daabich’ido’ṉíígo: áíná’ Jesus bitsiłke’yu daayiłtsąągo, Doo ágádaałt’įį da, daabiłnṉiid. 16 Áíná’ Jesus, Yushdé’, daayiłṉiigo, Ch’ík’eh chągháshé shich’į’ nihikáh le’, doo t’ąązhį’ daahínółtą’ da; bíí ga’ádaat’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanlįį, ṉiigo. 17 Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadń chągháshé ałch’ísę́híí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nágodn’ąąyúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileeh. 18 Łah nant’án Jesus nayídiłkidgo gáyiłṉii, Iłch’ígó’aahíí nłt’éhi ńlínihi, hago ląą áshṉe’go ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí bee hinshṉaa doleeł? 19 Jesus gábiłṉii, Hat’íí bighą nṉee nłt’éhi shiłnṉii? doo hadń nłt’éé da go’į́į́, dała’á zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ą́ą́ lę́’ehíí bígońłsį́ go’į́į́, Doo nant’į’ nach’ighaa da, Doo ich’iziłhee da, Doo ich’in’įįh da, Doo łé’ch’iłchoo da. Kitaa ła’íí kimaa ch’idnłsį. 21 Nṉeehíí gábiłṉii, Áníi nashaagé’ godezt’i’go áí dawa bee ánsht’ee. 22 Jesus áí yidezts’ąąná’ gábiłṉii, Dała’á zhą́ doo bee áńt’éé da: ti’i, dawa ṉíyééhíí naa nahoṉiihgo, zhaalihíí tédaat’iyéhíí bita’iṉííh, áík’ehgo yaaká’yú dawahá łáń ílíni ṉíyéé doleeł: áíná’ yushdé’, shiké’ dahsinṉáh. 23 Áí yidezts’ąąná’ doo bił gozhǫ́ǫ́ da silįį: dázhǫ́ ízis it’įįhíí bighą. 24 Doo bił gozhǫ́ǫ́ da silįįgo Jesus bígołsįįdná’ gáṉíí, Nṉee ízis da’it’iiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daaleehgo dázhǫ́ bá nyee! 25 Łį́į́ bigháń ha’i’áhíí bená’kadé bigha’i’áńyú ch’égháhgo bá nyeená’ ízis it’iiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah hileehgo itisgo bá nyee. 26 Nṉee áí daidezts’aaníí gádaaṉii, Áíná’ hadń zhą́ hasdábi’dilteeh? 27 Jesus gáṉíí, Nṉee dahat’íhíta doo łayole’ at’éé dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań łayile’hi at’éé. 28 Peter gábiłṉii, Nohwíí nohwíyéé dawa bich’ą́’ dahdihiikainá’ niké’ dahsiikai ni’. 29 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanlįįzhį’ itah nlįįhíí bighą bigową, bi’aad, bik’isyú, bimaa, bitaa, dagohíí bichągháshé yich’ą́’ dahnyááyúgo, 30 Áń díí goldohíí biyi’ áí bitisgo doo ałch’ídn baa na’né’ doleeł, ła’íí łahgo náhodeszaago ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł.

31 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí yił its’ákaigo gádaayiłnṉiid, Jerúsalem yúdag deikai, ákú Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shaa k’eda’ashchiiníí dawa begolṉe’. 32 Nṉee doo Jews daanlįį dahíí baa shi’dilteehgo shaa daadloh doleeł, yúyahgo shiniidaagodile’ ła’íí shik’ídaadihizheeh doleeł: 33 Hashída’iłtsaas doo, ła’íí daashiziłhee doleeł, áígé’ taagi jįį hileehgo naadishdáh. 34 Áíná’ hat’íí ṉiigo aṉííhíí doo ła’ yídaagołsį da: aṉííhíí baa ch’ananl’į’go doo bił ídaagozį da.

35 Jesus Jériko k’ad yaa higháhná’, ła’ nṉee biṉáá ágodini ídókeedgo itín bahyú sidaa: 36 Nách’ołseełíí yidezts’ąągo, Hat’íí lą́ą́ ágodzaa, ṉiigo na’ídiłkid lę́’e. 37 Áík’ehgo gádaabiłch’iṉii, Jesus, Názarethgé’ gólíni, kúk’e higaał. 38 Áík’ehgo nádidilghaazhgo gáṉíí, Jesus, David biYe’ ńlíni, shaa ch’onbáah. 39 Ła’ ádn náłseełíí bił daadestehgo, Godnch’áad, daabiłṉii, áíná’ da’tiségo dilwosh, gáṉíígo, David biYe’ ńlíni, shaa ch’onbáah. 40 Jesus nnyáágo, Yushdé’ bił dołkáh, ṉii: bit’ahzhį’ nyááná’ nayídiłkidgo 41 Gáyiłṉii, Hat’íílá ná áshłe’ háńt’įį gá? Nṉee biṉáá ágodiníí gábiłṉii, SheBik’ehń, desh’į́į́go ánáshídle’. 42 Jesus gábiłṉii, Niṉáá nágódleeh, ni’odlą’ nłt’éégo ánániidlaa. 43 Dagoshch’į’ go’į́į́ nasdlįįgo biké’ dahiyaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ahénzįgo: áík’ehgo nṉee dawa daayiłtsąąná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzį lę́’e.

19

1 Jesus Jérikoyú ch’ínyáá lę́’e. 2 Ákú ła’ nṉee Zacchéus holzéhi, tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí da’tiséyú sitíni, ízis it’íni golį́į́ lę́’e. 3 Jesus holzeehń yiłtséh hát’į́į́; áíná’ nṉee daałiłjizhgé’ bíí ałch’ísę́híí bighą ch’éh histséh nzį lę́’e. 4 Áík’ehgo náłseełíí yádn nádilwodgo Jesus ch’égháh doleełyú gashdla’á nan’áhi yiká’zhį’ hayáá. 5 Jesus áígee nyááná’ hadag déz’įįná’ gábiłṉii, Zacchéus, dáhałe gódah ch’íńṉáh; díí jįį nich’į’ hasta’ deyáá. 6 Áígé’ dáhałego gódah ch’ínádzaago yaa bił gozhǫ́ǫ́go gowąyú yił onát’aazh. 7 Nṉee áí daayiłtsąąná’ bída’iłtahgo gádaaṉii, Nṉee doo bik’ehyú át’éé dahń yaa hasta’ oyáá. 8 Zacchéus nnyáágo Jesus gáyiłṉii, ShiNant’a’, dawahá shíyééhíí iłṉí’gé’ tédaat’iyéhíí baa hishṉiił; áíná’ dahat’íhíta bee bich’į’ nashich’a’yúgo, dį́į́dn dábitisyú da’ágánáołąągo bich’į’ nanádihishṉił. 9 Jesus gábiłṉii, Díí jįį behasdách’igháhíí kogee naháztaaníí bee bá goz’ąą, Zacchéus ałdó’ Abraham bich’ą́’gé’ bi’dishchíni at’éégo. 10 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee ch’a’onezdeehíí biká daadesh’įį ła’íí hasdáhishṉiiłhíí bighą niyáá. 11 Nṉeehíí ídaayésts’ąągo Jesus iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee bił nanádaagołṉi’, Jerúsalemyú dák’azhą́ hígháhíí bighą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aa doleełíí dagoshch’į’ ch’í’ṉah áile’ daanzįhíí bighą. 12 Łah nṉee ízisgo at’éhi ńzaadyú óyáá, nant’án ábi’dilṉe’go, áígé’ nádáhgo. 13 Nṉee gonenan bánada’iziidíí, Yushdé’, daayiłnṉiidgo, bestso pounds holzéhi dała’ágo daantį́į́gee yita’izṉii gáyiłṉiigo, Díí zhaalihíí bigowáhgo ádaałe’, danánsdzaazhį’. 14 Áíná’ nṉee áígee daagolííníí daabich’ołaahíí bighą ch’iṉii nadai’aahíí biké’ odais’a’ gádaaṉiigo, Díń nṉeehń doo nohwinant’a’ hileeh hádaahiit’įį da. 15 Nant’án ábi’delzaagé’ nádzáágo, Shánada’iziidi zhaali baa daasiṉilíí yushdé’ shá daabiłdołṉiih, ṉii lę́’e, dała’á daantį́į́gee zhaali da’kwíí ádaizlaahíí bígonsįhíí bighą. 16 Da’iłtsé baa nyááhń gábiłṉii, Shinant’a’, nizhaalihíí gonenan itisyú ánáyiidlaa. 17 Áík’ehgo gáyiłṉii, Nłt’éégo shána’izíídi, nłt’ééyú ándzaa lą́ą́: da’ayą́há ndi nłt’éégo shá ánlaahíí bighą gonenáágo kįh gozṉili bá nant’áágo ánishłe’. 18 Iké’gee nanádzááhń gáṉíí, Shinant’a’, nizhaalihíí ashdla’ itisyú ánáyiidlaa. 19 Áík’ehgo gáyiłṉii, Nihíí ashdla’go kįh gozṉili bá nant’áá doo. 20 Ła’ nanádzáágo gáṉíí, Shinant’a’, kóh nizhaali, bił isíídisgo ná síłné’ ni’: 21 Nṉee doo begónedząą dahi ńlį́į́híí bighą nénásdzid: hat’íí doo ninne’ dahíí dahnné’, hat’íí doo k’edínlaa dahíí náhigéésh. 22 Nant’ánhíí gábiłṉii, Dáni niyati’íí bee ch’é’édént’ąą, nchǫ’go shána’izíídi. Nṉee doo begónedząą dahi nshłįįgo bígońłsį, doo ni’niné’ dahíí nádishné’hi, ła’íí doo k’edíláá dahíí náhishgeeshi: 23 Hat’íí bighą áíná’ shizhaalihíí doo shá ha’áńṉil da, kú nánsdzaago bínágodzaahíí bił hanaṉil doleeł ni’? 24 Nṉee bit’ahyú nadaaziiníí gáyiłṉii, Bizhaali bich’ą́’ nadaadołṉiiłgo nṉee bizhaali gonenanhń baa daanołṉiił. 25 (Nohwinant’a’, áń la’ ałk’iná’ gonenan bíyéé, daabiłṉii.) 26 Gádaanohwiłdishṉii, Dakówa hat’íí kíyééhíí kaa nado’né’ doleeł; ła’íí doo hat’íí kíyéé dahíí, kíyéé lę́’e ndi kich’ą́’ nadido’né’ doleeł. 27 Áíná’ díí daashich’ołaahíí, doo binant’a’ hishłeeh hádaashit’įį dahíí, kú shidáhyú ndaahołt’e’go shiṉááł nadaałtseed.

28 Jesus ąął nagosṉi’ná’ ádn dahiyaa wą́’yú Jerúsalemyú. 29 Béthphage ła’íí Béthany k’ad yaa highánná’, dził Olives holzéhi si’ąągee nyááná’ bitsiłke’yu naki oyił’a’, 30 Gáyiłṉiigo, Ti’i, nohwádnyú gotahyú doł’aash; dáha’ał’aashgee túlgayé zhaazhé dahastł’ǫ́ǫ́go baa noł’aash, t’ah doo hwahá hadń yiká’ dahndaahi da: áí k’e’oł’adgo kú nánołǫǫs. 31 Dahadń, Hat’íí bighą k’e’oł’ad? nohwiłṉiiyúgo, gábiłdidołṉiił, NohwiNant’a’ hát’į́į́go áhiit’įį. 32 Doł’aash, yiłṉii n’íí dahazh’aazh, áík’ehgo Jesus dá ábiłṉii n’íí k’ehgo túlgayé zhaazhé yaa n’áázh. 33 K’edaayi’adná’ nṉee áí túlgayé bíyéhihi gádaabiłṉii, Hat’íí bighą túlgayé zhaazhé k’e’oł’ad? 34 Gádaayiłṉii, NohwiNant’a’ hát’į́į́go áhiit’įį. 35 Áígé’ túlgayé zhaazhé Jesus yaa daizlǫǫzgo bidiyágéhíí biká’ dahdaihezṉilná’ Jesus yiká’ dainesdaa. 36 Bił higaałyú bádnyú nṉee bidiyágé yídaagosteel lę́’e. 37 Jerúsalemyú k’ad yaa higháhgo, dził Olives holzéhi si’ąągé’ hayaa iditingee biké’ náłseełíí ízisgo áná’ol’įįłíí daayiłtsąąhíí bighą bił daagozhǫ́ǫ́go Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzįgo nádaadidilghaazhgo gádaaṉii nkegonyaa: 38 Ízisgo Nant’án, nohweBik’ehń bizhi’ yee higaałń ba’ahégosini at’éé: yaaká’yú iłch’į’gont’éé, da’tisé goz’ąągee idindíín. 39 Nṉee biṉááł ágot’įįdíí ła’ Phárisees daanlíni Jesus gádaayiłṉii, Iłch’ígó’aahíí ńlíni, niké’ náłseełíí, Doo daagonołch’aad da, daabiłṉii. 40 Áíná’ gádaayiłṉii, Áí doo daagonłch’aad dayúgo dá tséé ndi nádaadidilghaash go’į́į́nohwiłdishṉii.

41 Ałhánégé’ higaałná’ kįh gozṉilíí yiłtsąągo yaa hichag. 42 Gáṉíígo, Díí jįį ndi hat’íí bee niyi’ iłch’į’gont’éé doleełíí bígońłsįyúgo nłt’éé doleeł ni’! Áíná’ naa ch’anal’į’. 43 Nik’edaanṉiihíí niṉaa łeedaagodigeedgo łeezh niṉaa łeedn’aago doo hwaa ch’ígót’i’ da doleełíí bich’į’ goldoh. 44 Nkínádaanidiłt’eeh doo, ni ła’íí nichągháshé niyi’ daagolííníí; doo ła’ hayú tséé iłk’idaanasdláágo ádaanile’ da; Bik’ehgo’ihi’ṉań naa nyááná’ doo bígońłsį dahíí bighą. 45 Da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus ha’ayáágo ákóṉe’ baa nada’iṉiihíí ch’íinihiyood nkegonyaa lę́’e; 46 Gádaayiłṉiigo, Díínko bek’e’eshchįį, Shikįhíí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí át’éé, áíná’ nohwihíí daan’įįhíí bigową ádaagosolaa ląą. 47 Dawa jįį da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aah lę́’e. Okąąh yedaabik’ehi ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí nṉee itisgo nadaandeehi daabiziłhee hádaat’įį, 48 Ndi doo hago ádaabile’ da: nṉee nłt’éégo bich’į’ ídaayésts’ąąhíí bighą.

20

1 Łah da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus nṉee yił ch’ígó’aahgo nłt’éégo na’goṉi’íí yaa nagolṉi’go okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí Jews yánazíni baa hikaigo, 2 Gádaabiłṉii, Hadń bik’ehgo ánánt’įįł, nohwił nagólṉi’, hadń naa godin’ą́ą́go áńt’įįh? 3 Jesus gádaabiłṉii, Shíí ałdó’ dała’á nanohwídishkid; áí shił nadaagołṉi’: 4 Ya’ John baptize ádaagole’íí yaaká’gé’go née, dagohíí nṉee bich’ą́’gé’go née? 5 Łił yádaałti’go gádaałiłdi’ṉii, Yaaká’gé’go daan’ṉiihyúgo gánohwiłdiṉiih, Áíná’ hat’íí bighą doo daahołdląą da láń? 6 Áíná’, Nṉee bich’ą́’gé’go, daan’ṉiihyúgo: nṉee nohwił łedaats’iłṉe’: John da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi nlįį ni’ daanzįhíí bighą. 7 Áík’ehgo, Doo baa nadaagolṉi’ da, daaṉii. 8 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shíí ałdó’ hadń bik’ehgo ánásht’įįłíí doo nohwił nagoshṉi’ da. 9 Jesus díí iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee nṉee yił nanagolṉi’ nkegonyaa; Ła’ nṉee dasts’aa k’eidnláágo bá yiṉádaadéz’íni yá ch’ígohet’ąąná’ łahyú ni’ goz’ąąyú óyáá, ákú sidaago ńzaad begodigháhyú. 10 Da’nest’ą́ą́gee ngonyáágo ła’ bána’iziidi bidasts’aa bá yiṉádaadéz’íni yich’į’ oyił’a’, binest’ą’ ła’ bá náyíné’go: áíná’ dasts’aa bá yiṉádaadéz’ínihíí nbída’eshtłizhná’ dá dílkǫǫhgo onádaabis’a’. 11 Bána’iziidíí ła’ihi onaayíł’a’: áń ałdó’ nyída’eshtłizhgo yiniidaagodezlaaná’ dádílkǫǫhgo onádais’a’. 12 Áígé’ taagigee onaayíł’a’: áń ałdó’ yiṉída’desṉihgo ch’ídaist’e’. 13 Dasts’aa hentííníí bíyééhíí, Hago ashłe’? ṉii. Shiye’ shił nzhónihi dish’aa: áń zhą́ daayiłtsąągo daidnłsį doleeł shį. 14 Áíná’ dasts’aa yiṉádaadéz’íni áń daayiłtsąąná’ gádaałiłdi’ṉii, Díí dasts’aa hentííníí bíyéé doleełíí át’éé: haląą, daazołdee, áígé’ bíyéé doleeł n’íí daanohwíyéé doleeł. 15 Áík’ehgo dasts’aa hentííníí yiyi’gé’ ch’ídaist’e’go daizes‐hį́į́. Áíná’ dasts’aa hentííníí bíyéhi hago ádaabile’shą’? 16 Áń nádáhgo dasts’aa bá yiṉádaadéz’į́į́ n’íí naiłtseedná’ dasts’aa hentííníí ła’ihi yá ch’ínágohet’aah. Nṉee áí daidezts’ąąná’ gádaanṉiid, Begolṉéh hela’. 17 Áíná’ yineł’į́į́go gádaabiłṉii, Áíná’ díí bek’e’eshchiiníí hat’íí golzeego ágolzee, Tséé kįh ádaagole’íí yó’odaisṉe’ n’íí, iłhagon’áágee da’iłtsé si’aaníí silįį? 18 Dahadń áí tséé yiká’ nágo’yúgo bizéígo ábile’; áíná’ dahadń áí tséé biká’ naltǫ’yúgo ik’áń k’ehgo ábile’ doleeł.

19 Da’áígee begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’íí okąąh yedaabik’ehi itisyú nandeehíí, iłch’ígót’aahgo na’goṉi’i yee hadzii n’íí bíí ádaabiłṉiigo yídaagołsįhíí bighą ha’ádaiłt’e’ hádaat’įį, ndi nṉee dała’adzaahíí yédaasdzii’. 20 Daabinel’į́į́go anadaal’izi bich’į’ odais’a’, nṉee nzhóni ádaadil’įįgo, Jesus biyati’íí bee daahiiljizh daanzįgo, nant’ánchań baa daanłteehgo baa yá’iti’ doleełgo. 21 Áík’ehgo nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, nłt’éégo yáńłti’, ła’íí da’áígee iłch’ígóń’aahgo bídaagonlzį, nṉee doo ła’ itisgo síńłtįį da, dawa nich’į’ dáłełt’ee, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’zhiṉéé goz’aaníí da’aṉiigo baa iłch’ígóń’aah: 22 Ya’ Caesar bich’į’ nadaach’iṉiiłgo begoz’ąą née, dah dó’nolį? 23 Áíná’ nadaach’aahíí yígółsįgo gádaabiłṉii, Hat’íí bighą yashti’íí bee daashołjizhgo ádaashiłdołṉii? 24 Zhaali, penny holzéhi, ła’ shaa noł’aahgo nesh’į́į́. Hadń be’ilzaa, hadń bizhi’ biká’ dahgoz’ąą? Caesar bíyéhi ląą, daabiłṉii. 25 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Caesar bíyééhíí Caesar baa daanołṉiił, áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daanohṉiił. 26 Nṉee biṉááł Jesus aṉííhíí doo bee daahiljizh at’éé da: áíná’ t’ąązhį’ hanadziihíí baa bił díyadaagot’eego, doo hat’íí daaṉii da lę́’e.

27 Áígé’ ła’ Sádducees daanlíni, nanezna’ n’íí doo naadiikáh da daaṉíhi, Jesus yaa hikaigo nabídaadiłkid, 28 Gádaaṉiigo, Iłch’ígó’aahíí, Moses gáṉíígo nohwá k’e’eshchįį lę́’e, Ła’ nṉee bik’isn bi’aad yich’ą́’ daztsąąyúgo, bichągháshé doo ła’ dayúgo, nṉeehń bik’isn n’íí bi’aad yił nnádo’ṉeełgo bik’isn n’íí chągháshé bá ágodolṉiił, ṉiigo. 29 Łah nṉee iłk’isn gosts’idi daanlįį lę́’e: áí da’iłtséhíí nṉáágo bichągháshé doo ła’ dago daztsąą. 30 Bik’isn nakigeehíí isdzánhíí yił nnaná’ṉáágo bichągháshé doo ła’ dago dananástsą́ą́. 31 Taagigeehíí ałdó’ isdzánhíí yił nnaná’ṉáágo dananástsą́ą́; gosts’idihíí dawa da’ágánádaadzaa: bichągháshé doo ła’ dago nanezna’. 32 Dá’iké’yú isdzánhíí ałdó’ daztsąą. 33 Áík’ehgo nanezna’gé’ naach’idikáhgee hayíí bi’aad doleeł, iłk’isyú gosts’idihíí dawa yił nadaazṉaaná’? 34 Jesus gádaabiłṉii, Nṉee díí ni’gosdzáń biká’ nakaihíí nnádaałse’, ndaagohiṉiiłgo nnádaałse’: 35 Áíná’ yaaká’go yił da’otagihíí nanezna’gé’ naadikaigo doo nnádaałse’ da, doo ndaagohiṉiiłgo nnádaałse’ da: 36 Doo nanánne’ da: Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí k’ehgo daagolį́į́; naadikaihíí itah daanlįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanlįį. 37 Nanezna’íí naadiikáhgo Moses, ch’il yaa nagosṉi’íí bee nohwich’į’ dá’ígózįgo ágolaa, gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań, Abraham yokąąhń, da’áń Isaac, Jacob ałdó’ yokąąhń, yiłṉiigo yozhii. 38 Áń doo nanezna’íí yokąąhń nlįį da, daahiṉaahíí zhą́: nṉee nanezna’ ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee t’ah daahiṉaa.

39 Áígé’ begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi ła’ gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, nłt’éégo háńdzii. 40 Áí bikédé’go nṉee daaste’go doo hadń nabínánłkid da. 41 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Hago’at’éégo, Christ David biye’ nlįį, daach’iṉii áíná’? 42 David dabíí naltsoos Psalms holzéhi biyi’ k’e’eshchįį gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań sheBik’ehń gáyiłnṉiid, Shigan dihe’nazhiṉéégo síńdaa, 43 Nik’edaanṉiihíí ni’isna’ ashłe’go nikełtł’ááhyú niṉílzhį’. 44 David, sheBik’ehń biłṉiigo bozhíí, áík’ehgo hago’at’éégo biye’ nlįį áíná’?

45 Nṉee dawa bídaayésts’ąągo Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, 46 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi baa daagonołsąą, áí bidiyágé daanṉeezihi daagolį́į́go nakaigo, ła’íí na’hiṉiih nadaagoz’ąąyú bich’į’ ádaach’iṉiigo zhą́ bił daagozhǫ́ǫ́, ła’íí Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ nṉee yánazíni dahnádinbįhyú itah dahnaháztąągo, ła’íí da’adąągee nṉee ízisgo ádaat’eehíí dahnádinbįhyú zhą́ itah dahnáháztąągo bił daagozhǫ́ǫ́. 47 Áí isdzáné itsaa daanlíni bigową yich’ą́’ nádaagohi’aa ła’íí daazhógo ádaaṉiigo ńzaad gont’i’go da’okąąh: áí itisgo biniigonłt’éégo bándaagodot’aał.

21

1 Jesus hadag déz’įįgo nṉee ízis da’it’iiníí zhaali biyi’ ohilkaadíí biyi’ yuyaa bizhaali odaayihiłkaadgo yiłtsąą. 2 Áígé’ isdzán itsaa nlíni tét’iyéhi zhaali naki doo ílį́į́ le’at’éhi oyíłkaadgo yiłtsąą. 3 Áík’ehgo gáṉíí, Da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, áí itsaa tét’iyéhíí nṉee dawa zhaali odaiheskaadíí bitisgo zhaali oyíłkaad: 4 Nṉee ízis da’it’iiníí bizhaali Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa daayiṉiiłgo zhaali biyi’ ohilkaadíí biyi’ yuyaa odaiheskaad: áíná’ itsaahń tét’iyé ndi bizhaali da’áí zhą́ goyiłíni oyíłkaad.

5 Nṉee ła’ da’ch’okąąh goz’aaníí tséé dénzhónéhi ła’íí dawahá dénzhónéhi ndaayihezṉilíí be’ágolzaahi yaa yádaałti’ná’ Jesus gáṉíí, 6 Díí daoł’iiníí tséé iłká’ dahnagozṉilíí doo ła’ iłká’ dahnast’ą́ą́ da doleeł, dawa nanehiłkaad doleeł. 7 Áík’ehgo nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, da’os’ah ágoṉéhi, dawa be’ágoṉe’go hat’íí bee bígózį doleeł? 8 Áík’ehgo gábiłṉii, Ádaa daagonołdząą, nṉee ła’ ch’a’onohołt’e’ hela’: łą́ą́go shizhi’ yee daahikáh doleeł, Shíí Christ nshłįį; ałk’iná’ Christ nádaałíí biká’ ngonyáá, daaṉiigo: áí biké’ dahdołkáh hela’. 9 Áígé’ nagonłkaadíí ła’íí iłch’į’ nadaagontł’ogíí baat’ídaanołsį ndi doo ńdaałdzid da: áí iłtsé begolṉe’hi at’éé; ndi nnágodáhíí doo dagoshch’į’ begolṉe’ da. 10 Áígé’ gánádaabiłdo’ṉiid, Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí iłch’į’ nanágonłkaad doleeł, ła’íí nṉee dała’á binant’a’ daagolínihíí ałdó’ iłch’į’ nanágonłkaad doleeł: 11 Da’adzaayú ízisgo ni’ nagohi’naa doleeł, shiṉá’ góyééhíí benagowaa doo, ła’íí nadaagontł’ogíí iłtah at’ééhíí benadaagowaa doleeł; dázhǫ́ négodzidíí ła’íí godiyįhgo be’ígóziníí yaaká’gé’go bee ádaagot’įį doleeł. 12 Áí dawa t’ah doo hwahá begolṉe’ daná’ nṉee daanohwiłtsoodgo nohwiniidaagodile’ doleeł, Jews ha’ánáłséhíí bich’į’ odaanohwiłt’e’ doleeł, ła’íí ha’ádaanohwiłkaad doo, ła’íí shizhi’ bee daanohwich’ozhííhíí bighą ízisgo nant’án ła’íí nant’ánchań biyahzhį’ nádaanohwiłt’eeh doo, nohwaa yádaałti’go. 13 Dząągee shá nadaagołṉi’ doleeł. 14 Doo iłtsé hat’íí dishṉiih shįhíí baa natséskees dago nohwiini’ ładaałe’: 15 Shíí yati’ nohwaa hishṉiił doo, góyą́ą́go ádaanohwish’įį doleeł, hayíí nohwaa dahdaagoz’aaníí doo nohwitisgo hanádaadziih dago, doo nohwaa daagodiit’aah dago. 16 Dá daanohwitaa, nohwimaa, nohwik’isyú, nohwik’íí, ła’íí nohwit’eké ndi nohwaa yáda’iti’go ndaanohwiṉiił doleeł; ła’íí ádaaṉiigo nohwíí ła’ nadaanohwiłtseed doleeł. 17 Shizhi’ bee daanohwich’ozhííhíí bighą nṉee dawa nohwik’edaanṉiih doleeł. 18 Da’ágát’éé ndi nohwitsits’in biká’gé’ nohwitsizílíí dała’á ndi doo ch’a’odeeł da doleeł. 19 Daagoyéégo nohwich’į’ na’idziid ndi hadag ádaanołt’ee, áík’ehgo nohwiyi’siziiníí bídaagowa’. 20 Jerúsalemyú silááda biṉaa łeednt’i’go daoł’įįyúgo, daagołchǫǫhíí biká’ ngoṉáhgo bídaagonołsį doo. 21 Nṉee Judéa golzeeyú daagolííníí dził naz’aaníí yich’į’ okeeh doo; Jerúsalem yuṉe’ daagolííníí ch’ínókáh; ła’íí da’dáńyú daagolííníí Jerúsalem yuṉe’ dáko ha’aokáh hela’. 22 Iłk’ínágodildǫǫhíí goldoh biká’ ngowaa, baa k’e’eshchiiníí dawa begolṉe’ doleeł. 23 Áígee goldohíí daaltsaaníí ła’íí isdzáné mé’ daabiłbe’íí bá góyéé doleeł! Ni’gosdzáń biká’ góyéégo nagowaa doo, díí hat’i’íí áígee biniidaagodidolṉiił. 24 Bésh be’idiltłishé bee nabi’ditseed doo, ła’íí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí bi’isna’ daanlįį doo: doo Jews daanlįį dahíí Jerúsalem yiká’ nakai doleeł, doo Jews daanlįį dahíí ąął bengonyaazhį’.

25 Ch’ígona’áí, tł’é’gona’áí, ła’íí ts’iłsǫǫsé biyi’ godiyįhgo be’ígóziníí hit’įį doo; ni’gosdzáń biká’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí hat’íí bighą ánágot’įįł doo yídaagołsį dago bitah góyéégo nagowaa doo; túnteel ła’íí túnteel nádidáhíí díyat’éégo áṉíí doleeł; 26 Ni’gosdzáń biká’ hago ágoṉéh shįhíí bik’e nṉee natsídaalyiz doleeł: yaagé’ benagowodíí ndi nahi’naa doo. 27 Áígee áníita shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, yaak’os biyi’gé’ shinawod bee, ła’íí dázhǫ́ shich’ą́’idindláádgo náshdaałgo daashidołtseeł. 28 Díí benagowaahíí bee nkegonyaaná’ hadag yaa daanołt’ąągo hadag daadeł’į́į́; hasdánohwidi’ṉiiłíí biká’ ngonyááhíí bighą. 29 Iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí yee yił nagolṉi’; Fig bitsiníí ła’íí tsį dawa daanoł’į́į́; 30 Bit’ąą nádaagodleełgo daał’įįná’ k’ad shįį nágodleehgo bídaagonołsį. 31 Da’áík’ehgo áí be’ádaagoṉe’íí goldohgo daał’įįná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aahíí biká’ nagowaago bídaagonołsį doo. 32 Da’aṉii gádaanohwiłdishṉii, Díí daałinolt’įįłíí doo nohwee ch’ígoṉáh da, díí ádaanohwiłdéṉiidíí dawa begolzaago zhą́’ 33 Yáá ła’íí ni’gosdzáń biłgo bech’ígoṉáh doleeł, áíná’ shiyati’íí doo bech’ígowáh da doleeł.

34 Ídádaadesół’įį, daazhógo anákeełíí, bił nádaagodiyisíí, ła’íí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo bee ádaanołt’ee da le’; ágádaanołt’eeyúgo dánohwinats’ą́ą́ná’ áí bijįį dánko bee nohwiká ngododaałi at’éé. 35 Áí bijįį be’ijizhé iłjizhíí k’ehgo nṉee dawa ni’gosdzáń biká’ daagolííníí bee biká’ ngowáh. 36 Áík’ehgo dákozhą́ daadoł’į́į́ ła’íí da’ołkąąh, áík’ehgo nohwidziilíí nohwá ágolzaahíí bee áí ágoṉe’íí dawa bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’ doleeł, ła’íí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shidáhzhį’ daadołsįįł. 37 Dajįį biigha Jesus da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aah; tł’é’gohíí dził Olives golzéhi si’ąąyú bee náiłkáhyú onadáh lę́’e. 38 Dázhǫ́ t’ałbį nṉee dawa da’ch’okąąh goz’ąąyú nihikáh lę́’e, bídaayésts’ąąyú.

22

1 Báń benilzoołé da’ádįhgo báń álzaahi daadaaníí, bitis hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgo holzéhi ałhánégé’ begogaał. 2 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Jesus dáhago’at’éégo daayiziłheego ch’éh yiká daadéz’įį; nṉee yédaaldzidhíí bighą.

3 Áígé’ Judas, Iscáriot holzéhi, Satan bihiyáá, áń nakits’ádahíí itah nlíni. 4 Judas dahnyaago okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí bisilááda yánadaant’aahíí hago’at’éégo Jesus ch’íyí’aah doleełíí yaa yił yádaałti’. 5 Áí yaa bił daagozhǫ́ǫ́go zhaali ła’ baa daach’iné’go ndaagoch’is’ąą lę́’e. 6 Judas bił dábik’ehgo hago’at’éégo Jesus ch’íyí’aahíí yiká déz’įį, nṉee dała’at’ééhíí doo ła’ daná’.

7 Báń benilzoołé da’ádįhgo báń álzaahi daadaaníí bijįįgee ngonyáá, dibełį́į́ zhaazhé zesdįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’né’, bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgo. 8 Jesus Peter ła’íí John oyił’a’ gáṉíígo, Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgo da’adaaníí nohwá iłch’į’gołe’, da’iidąą doleełgo. 9 Áígé’ gádaabiłṉii, Hayú ná iłch’į’gohiidle’ háńt’įį? 10 Jesus gádaabiłṉii, Kįh gozṉil yuṉe’ ha’ał’aashgee ła’ nṉee tús tú beyo’áłi nohwaa higháh doleeł; hayíí goz’ąą yuṉe’ ha’agháhíí biké’ ha’ał’aash; 11 Áígee bigową golííníí gáyiłdołṉiih, Iłch’ígó’aahíí gániłṉii, Gosta’ nakaahíí hayú bágoz’ąą, ákóṉe’ bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo shitsiłke’yu bił da’ashąą doleeł? 12 Áík’ehgo ik’ehyú dahnágost’ąą yuṉe’ ałk’iná’ dawa siṉili bił nkáh doleeł; ákóṉe’ nohwá iłch’į’gołe’. 13 Ákú ó’áázh, áík’ehgo Jesus da’ádaabiłṉii n’íí k’ehgo yaa n’áázh: áígee bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’adaaníí iłch’į’daizlaa. 14 Da’adąągee ngonyáágo bitsiłke’yu biłgo dahdinezbįh lę́’e. 15 Gádaayiłṉii, Doo hwahá shiniigodilṉe’é díí bitis hagowáh n’íí bee bíná’goṉiihgo da’adaaníí dázhǫ́ nohwił daashąą hásht’į́į́ ni’: 16 Doo naanáshdą́ą́ da, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąąyú díí bee bíná’goṉiihíí begolzaago zhą́, nohwiłdishṉii. 17 Idee yee náidnkąągo ya’ahénzįgo oskąądgé’ gáṉíí, Díí nádaadoł’aahgo daanołtįįgee ła’ da’ołdląąh: 18 Gánohwiłdishṉii, Kogé’ godezt’i’go dasts’aa bitoohíí doo naanáshdlą́ą́ da, Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aa doleełíí begodeyaago zhą́.

19 Áígé’ báń náidn’ąągo ya’ahénzįgo oskąądná’ iłk’ídaizné’go bitsiłke’yu yitaizṉiih gáṉíígo, Díí shits’í át’éé, nohwaa hi’né’hi: díí be’ánádaałt’įįł, bee shínádaadołṉíhgo. 20 Da’áík’ehgo ałdó’ da’ch’iyááníí bikédé’go idee beda’iskaaníí náidnkąągo gáṉíí, Díí idee besikanihíí shidił nohwá idijoołíí bee áníidégo Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí nṉee biłgo łángont’aahi at’éé. 21 Ła’ ch’íshí’aahíí kú bił ishąą, biká’da’adáné yiká’ dahdésṉii. 22 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dá shá ngolchííníí shegodolṉiił: áíná’ ch’íshí’aahíí bá góyéé doleeł! 23 Bitsiłke’yu nałídaadiłkidgo nkegonyaa, gádaałiłdi’ṉiigo, Hadń nohwitahyú nlíni ágáṉe’?

24 Łada’dit’áh nkegonyaa, Nohwitahyú hadń itisgo at’éhi baa ch’iṉii doo? daałiłdi’ṉii lę́’e. 25 Jesus gádaabiłṉii, Doo Jews daanlįį dahíí ízisgo binadaant’a’íí isná ádaayiłsįgo yá nadaant’aah; ła’íí nṉee yánadaant’aahíí ich’odaaṉíhi daaholzee. 26 Áí k’ehgo doo ádaanołt’ee da: nohwitahyú ła’ itisgo at’ééhíí dá’iké’yú naghaahíí ga’at’éé le’; itisgo nandeehíí kánada’iziidíí ga’at’éé le’. 27 Hayííhíí itisgo at’ééhíí, biká’da’adáné yich’į’ dahsdáhihíí née, ya’ bána’iziidhíí née? Biká’da’adáné yich’į’ dahsdáhihíí go’į́į́. Áíná’ shihíí nohwá na’iziidhíí k’ehgo nohwitah nshłįį. 28 Góyéégo shich’į’ nagowaa ndi nohwíí da’akú shił daanołįį ni’: 29 Beshik’eh doleełíí shiTaa shaa gon’ááníí k’ehgo, benohwik’eh doleełíí nohwaa dinsh’aah; 30 Nansht’aayú ná’ishdįįhíí nohwił da’ashąą doleeł, ła’íí nant’án dahsdaagee dahnadaasółtąą doleeł, Israel nakits’ádah hat’i’íí bá nadaanołt’aah doleeł.

31 Simon, Simon, ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, nánohwidiṉiił hat’į́į́, tł’oh nagháí ch’iłch’íhíí k’ehgo ádaanohwidoliiłgo: 32 Áíná’ ni ná osékąąd ni’, ni’odlą’íí doo bee yó’ogoṉáhgo da: shich’į’ nnándzaago nik’isyú nłdzilgo ánádaandle’. 33 Peter Jesus gáyiłṉii, SheBik’ehń, nił ha’ánshteeshgo, nił shidizideego ndi ałk’iná’ naa ádinsht’ąą. 34 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Peter, tazhik’áné doo hwahá ádí’ṉiih daná’ taadn, Áń doo bígonsį da, shiłdińṉiił, niłdishṉii. 35 Jesus gádaabiłṉii, Nohwibestso bizis ła’íí izis bena’iltiníí ła’íí nohwikee ik’e’anhíí da’ádįhgo odaanohwił’a’ná’, ya’ dahat’íhíta bídaanołdįh lá née? Doo hat’íí da, daabiłṉii. 36 Áígé’ Jesus gádaabiłṉii, K’adíí hadń bibestso bizis ła’íí izis bena’iltiníí gólííníí daidoné’: hadń bibéshbe’idiltłishé da’ádiníí bi’íícho baa nahóṉiihgo ła’ nayółṉííh. 37 Díí bek’e’eshchiiníí dá be’áshi’dilṉe’ goz’ąą, nohwiłdishṉii, Begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dazhį’ bił da’ch’ółtag lę́’e: hat’íí baa shak’e’eshchiiníí dawa begolṉe’go goz’ąą. 38 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, NohweBik’ehń, díń’įį, kúnko bésh be’idiltłishé naki silaa. Jesus gáṉíí, Dá’ąął.

39 Da’ch’iyą́ą́gé’ ch’ínyáágo dził, Olives holzéhi, si’ąąyú onadáhíí k’ehgo ákú onádzaa; bitsiłke’yu biké’ onákai. 40 Akú ńyááyú gádaabiłṉii, Nakída’dintaahíí bídaanołdzil doleełhíí bighą da’ołkąąh. 41 Tséé bee its’idesṉe’i hayú naltǫ’ shįhíí dábik’ehyú yich’ą́’ ńyááyú hilzhiizhgo okąąh gáṉíígo, 42 ShiTaa, ni háńt’įįyú ánágot’įįłyúgo, díí hishdląą doleełíí shich’ą́’zhį’ ánle’: áíná’ shíí doo beshik’eh da, ni zhą́ benik’eh. 43 Yaaká’gé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bił ch’í’ṉah adzaago, nłdzilgo ánábiidlaa. 44 Dázhǫ́ biniigodelzaago dázhǫ́ nłdzilgo okąąh lę́’e: áík’ehgo bidiłíí biká’zhį’ dasta’go ni’yú nahikaad. 45 Okąąhgé’ nádiidzaago bitsiłke’yu, doo bił daagozhǫ́ǫ́ dahíí yik’e da’iłhoshgo, yaa nyáágo, 46 Gádaayiłṉii, Hat’íí bighą da’ołhosh? Nádołkáhgo, nakída’dintaahíí bídaanołdzil doleełhíí bighą da’ołkąąh.

47 Jesus t’ah yałti’ná’ nṉee baa náńłsą́ą́ lę́’e, nṉee Judas holzéhi, nakits’ádahíí bił itah nlínihi, bádn higaałgo, Jesus yit’ahzhį’ nyáágo yizts’ǫs lę́’e. 48 Jesus gábiłṉii, Ya’ shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, shizaa nínt’ąągo ch’íshíń’aah née? 49 Jesus yit’ahzhį’ naziiníí hago ágoṉe’ shįhíí bił ídaagozįgo gádaaṉii, NohweBik’ehń, ya’ bésh be’idiltłishé bee da’ntłish née?

50 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni binal’a’áhi ła’ yóńtłizhgo dihe’nazhiṉéégo bijaa naidnłgizh lę́’e. 51 Jesus, Dákozhį’ áshłe’, daabiłṉii lę́’e. Áń bijaa’íí yedelṉiigo náyilzii. 52 Áígé’ Jesus okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, ła’íí silááda yánadaant’aahíí, ła’íí nṉee yánaziiníí nádaabidiłteehgo baa hikaihíí gádaayiłṉii, Ya’ bésh be’idiltłishé ła’íí tsį be’idiltłishé dahdaanołṉiiłgo nánołsąą née, in’įįhíí daach’iłtsoodhíí k’ehgo? 53 Dawa jįį da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nohwitah nashaa ni’, ndi doo hago ádaashołe’ da ni’: k’adíí bee nohwik’eh, godiłhiłíí bee nohwinawod gozlįį.

54 Áígé’ daayiłtsoodgo onádaizt’e’go okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bikįhyú yił hikai. Peter da’aṉahgé’ iké’ higaał. 55 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bikįh biṉaa łé’ditł’įįh yuṉe’ iłṉí’gee dedaach’idishjeego ch’ídinezbįh, Peter ákú itah nezdaa. 56 Isdzán na’iziidíí Peter kǫ’zhį’ nezdaago yiłtsąą, yineł’į́į́go gáṉíí, Díń nṉeehń Jesus yił na’aash ni’. 57 Áíná’ Peter isdzánhíí gáyiłṉii, Dah, áń doo bígonsį da. 58 Áígé’ dét’įhé hik’e ła’ nṉee biiłtsąągo gánábiłdo’ṉiid, Ni ałdó’ áí itah ńlį́į́. Áíná’ Peter nṉeehíí gáyiłṉii, Doo áí itah nshłįį da. 59 Dała’á łenádihikeez hak’e ła’ihíí gánábiłdo’ṉiid, Da’aṉiigo díń nṉeehń Jesus yił nlįį ni’; Gálileegé’ nṉeehi nlįį. 60 Áíná’ Peter nṉeehíí gánáyiłdo’ṉiid, Shíí hat’íí nṉiigo ánṉii shįhíí doo bígonsį da. T’ah yałti’go tazhik’áné ánṉiid. 61 Áík’ehgo Jesus Peter yich’į’ nánesṉe’go yineł’į́įd. Peter Jesus, Tazhik’áné doo hwahá ádí’ṉiih daná’ taadn, Doo bígonsį da, shiłdinṉiił, biłṉii n’íí yénálṉiih. 62 Áígé’ ch’ínyáágo dázhǫ́ doo bił gozhǫ́ǫ́ dago hichag lę́’e.

63 Nṉee Jesus yiṉádaadéz’iinihíí baa daadloh ła’íí ńdaabinłhaał lę́’e; 64 Ła’íí biṉáá nada’ist’i’go biniiyú nádainłts’į́ná’ nayídaadiłkid gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yáńłti’yúgo, hadń ńnínłts’į shįhíí nohwił nagólṉi’. 65 Dayúweh nchǫ’go yich’į’ yádaałti’go daayoch’íid lę́’e.

66 Hayiłką́ą́yú nṉee báyáníí, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi dała’adzaagé’ yánádaaltihíí bich’į’yú Jesus odaist’e’ná’ gádaabiłṉii, 67 Ni Christ ńlį́į́ née? nohwił nagólṉi’, Áíná’ Jesus gádaabiłṉii, Shíí nohwił nadaagoshṉi’yúgo doo daashołdląą da doleeł go’į́į́: 68 Ła’íí shíí nanohwídaadishkidyúgo doo shich’į’ hanádaadołdziih da, doo ch’ínádaashidoł’aa da go’į́į́. 69 Kogé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodi dihe’nazhiṉéégo shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí dahnshdaa doleeł. 70 Dawa gádaabiłṉii, Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biye’ ńlį́į́ née? Áík’ehgo gádaayiłṉii, Da’áígee ádaashiłdołṉii. 71 Hat’ííshą’ bighą ła’ nṉee baa yánánálti’ doleeł? Ałk’iná’ dabíí bizé’ yee ánṉiidhíí daadesiits’ąą, daaṉii.

23

1 Nṉee dała’adzaahíí dawa nádiikaigo Pílate bich’į’yú Jesus yił onałsą́ą́. 2 Áígé’ baa dahdaago’aa nkegonyaa, gádaaṉiigo, Díń nṉeehń dénchǫ’égo iłch’ígó’aahgo nṉee ch’a’oyihiłkaad, Caesar doo bich’į’ nadaahołṉiił da, nohwiłṉii ła’íí, Shíí Christ, ízisgo nant’án nshłįį, ṉii. 3 Pílate Jesus nayídiłkid gáyiłṉiigo, Ya’ ni Jews ízisgo binant’a’i ńlį́į́ née? Da’áígee ánṉii, biłṉii, Jesus. 4 Pílate okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí, ła’íí nṉee dała’at’ééhíí yich’į’ hadziigo gáṉíí, Díń nṉeehń doo nagontł’og ye’at’éé dago bígosíłsįįd. 5 Ndi dayúweh gádaaṉii, Gálileegé’ iłch’ígó’aah godeyaa lę́’e, Jews daagolį́į́gee nṉee dahot’éhé yił daagoshkish, áígé’ kú bengonyaa. 6 Pílate díí yidezts’ąąná’ na’ódiłkid gáṉíígo, Ya’ díń nṉeehń Gálileegé’ nagháhi née? 7 Hérod yánant’a’íí yiyi’ naghaa lą́go yígołsįįd, áígé’ Hérod bich’į’ obidol’aad, Hérod k’adíí Jerúsalemyú naghaa lę́’e.

8 Hérod Jesus yiłtsąąná’ dázhǫ́ yaa bił gozhǫ́ǫ́: łą́ą́go baat’ínzįhíí bighą doo áníiná’ yiłtséh hát’į́į́ da lę́’e; godiyįhgo áná’ol’įįłíí ła’ hostséh nzįgo. 9 Áík’ehgo na’ódiłkidgo ńzaad godeyáá ndi Jesus doo hat’íí biłṉii da. 10 Okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi bit’ah nazįį, baa dahdaagoz’aaníí yee nawode ádaaṉiigo. 11 Hérod ła’íí bisiláádahíí Jesus yaa daadlohgo yedaańdit’įįh lę́’e, áígé’ dázhǫ́ nłt’éégo yik’e da’ilaago Pílate bich’į’yú onádais’a’.

12 Hérod ła’íí Pílate díí dabí’iłtséná’ dázhǫ́ doo iłch’į’ at’éé da n’íí, áníita áí bijįį iłt’eké silįį lę́’e.

13 Pílate okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí nadaant’aahíí ła’íí nṉee dała’áyíílaago, 14 Gáyiłṉii, Díń nṉeehń nṉee ch’a’oyihiłkaad daadołṉiigo shaa bił nołkaihń nohwiṉááł nahódéłkid ndi baa yádaałti’ihíí doo da’aṉii dago bi’at’e’ nłt’éégo bígosíłsįįd: 15 Hérod bich’į’yú odaanohwił’a’ ni’; áíná’ Hérod díí k’ehgo bígołsįįd: doo hat’íí yighą zidee bik’eh da, doo hago ánát’įįł da. 16 Áík’ehgo habí’iłtsaasgé’ ch’ínánshteeh. 17 (Da’adąągee kogo goz’ąą lę́’e, nṉee ła’ ha’ásitíni bich’į’ ch’ínálteeh.) 18 Nṉee dáła’ nádidilghaazhgo, Áí nṉeehń yúwehyú, Barábbas nohwá ch’ínáńłteeh, daaṉii lę́’e: 19 (Nṉee Barábbas holzéhi kįh gozṉilíí biyi’ nant’án agohet’aa nkegonyaa, ła’íí nṉee nastseedhíí bighą ha’ábi’dolt’e’.) 20 Nṉee dała’adzaahíí Pílate bich’į’ hananádzii, Jesus ch’ínáyíłteeh hat’į́į́go. 21 Áíná’ nṉee dawa daadilwoshgo gádaaṉii, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé. 22 Taadngee Pílate gánádo’ṉiid, Hat’íí bighą, hat’íí bee nchǫ’go adzaago? Shíí díń nṉeehń doo hat’íí yighą datsaah dago bígosíłsįįd: áík’ehgo habí’iłtsaasgé’ ch’ínánshteeh. 23 Áíná’ nṉee dała’at’ééhíí nawode daadilwoshgo gádaaṉii, An tsį’iłna’áhi bíhołkałgo datsaah dábik’eh: daadilwoshíí bee nṉee dała’at’ééhíí ła’íí okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí itis okai. 24 Áík’ehgo Pílate nṉee dahádaat’iiníí begolṉe’go ngon’ą́ą́. 25 Nṉee nant’án agohet’aa nkegonyaa n’íí, nṉee nastseedhíí bighą ha’ábi’dolt’e’ihíí ch’ínáínłtį́į́, nṉee nádaabokeedhíí bighą: áígé’ Jesus nṉeehíí dahádaat’įįyú ádaabile’go yaa yidin’ą́ą́. 26 Silááda Jesus yił dahnasą́ą́yú ła’ nṉee Simon holzéhi, Cyrénegé’ gólíni, k’edolzaagé’ nadáłi yiká ádaanṉiidgo tsį’iłna’áhi yiká’ dahdaistąą, áń Jesus biṉe’gé’ yá yogheełgo higaał.

27 Nṉee dázhǫ́ łą́ą́go biké’ nałseeł, isdzáné ałdó’ Jesus yaa chał daadilwosh lę́’e. 28 Jesus bich’į’ adzaago gádaabiłṉii, Isdzáné Jerúsalemgee daagonołíni, doo shíí shaa daałchag da, dánohwíí ła’íí nohwichągháshé baa daałchag. 29 Isdzáné doo da’iłchii dahíí, bibishch’id biyi’ doo mé’ daagoleeh dahíí, doo daabi’dilbe’ dahíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł, daach’ididooṉiiłíí dahadíí bijįį biká’ ngowáh. 30 Ła’íí gádaaṉii doleeł, Dził nchaa’i, nohwiká’zhį’ nahigeeh le’; ch’ínálk’idíí, nohwik’i goziid le’. 31 Ch’il daadotł’izhná’ díí ye’ádaadzaayúgo, náhisgąyúgohíí hago ágoṉe’? 32 Ła’ nṉee naki nchǫ’go ádaadzaahíí biłgo kił onazą́ą́ lę́’e, nadaaki’ditseedyú. 33 Akú Cálvary golzeeyú kił náńzą́ą́yú tsį’iłna’áhi bídaahaskał, nṉee nchǫ’go ádaadzaahíí ałdó’, Jesus ba’ashhahgé’ dá’ał’an, ła’ dihe’nazhiṉéégo, ła’íí be’eshganzhiṉéégo.

34 Jesus gáṉíí, ShiTaa, díí nchǫ’go ádaat’įįhíí bighą baa nádaagodíń’aah; doo yídaagołsį dago ádaat’įį. Áígé’ bidiyágéhíí iłta’isṉiigo yighą da’diljoł. 35 Nṉee bit’ahgé’ nazįįgo daabineł’į́į́. Nant’án daanliiníí ałdó’ Jesus yaa yádaałti’go yaa daadloh gádaaṉiigo, Ła’ nṉee hasdádaayiṉiiłná’ bíí ałdó’ hasdá’ádólteeh le’at’éhi, bíí Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań habiłtiiníí nlįįyúgo. 36 Silááda ałdó’ bedaanít’įįhgo nk’ǫ́zhi, vinegar holzéhi, bich’į’ dahyída’ołtsi lę́’e, 37 Gádaabiłṉiigo, Ni Jews ízisgo biNant’a’i ńlį́į́yúgo, dáni hasdá’áńlteeh. 38 Jesus bik’ehgee Greek, Latin, ła’íí Hebrew k’ehgo k’e’eshchįį lę́’e, gágolzeego, DÍÍ JEWS ÍZISGO BINANT’A’I NLĮĮ.

39 Nṉee nchǫ’go ádaadzaahíí, áígee tsį’iłna’áhi yídaayiskałíí dała’á beńdít’įįhgo gábiłṉii, Christ ńlį́į́ lę́’eyúgo hasdánohwiléh, ła’íí ni ałdó’ hasdá’áńlteeh. 40 Áíná’ ła’ihíí áí áṉííhíí gáyiłṉii, Ya’ doo Bik’ehgo’ihi’ṉań béńldzid da, ni ałdó’ dákoh niniigonłt’éé, dáłełt’eego nohwá ngot’ą́ą́? 41 Nohwíí da’ánohwidilṉe’ dábik’ehyú ánohwi’delzaa: áíná’ díń nṉeehń doo nagontł’og ye’at’éhi da. 42 Áígé’ Jesus gáyiłṉii, SheBik’ehń, nant’ááyú ńyaago shénálṉiih doleeł. 43 Jesus gábiłṉii, Shíí da’aṉiigo gániłdishṉii, Díí jįį dázhǫ́ gózhǫ́ǫ́ goz’ąąyú shił ńlį́į́ doleeł. 44 Dáha’iz’ąągé’ taagi nehenkéézgo dahot’éhé godiłhił gozlįį lę́’e. 45 Ch’ígona’áí bich’ą́’idindííníí ásdįįd, kįh biyi’ da’ch’okąąhíí biyi’ yuṉe’ daadintsoozi iłk’edláád lę́’e.

46 Jesus nádidilghaazhgo gáṉíí, ShiTaa, shiyi’siziiníí naa nshné’: díí yee ánṉiidná’ dá’iké’yú nádeyol. 47 Silááda yánant’aahi díí ánágot’įįdíí yiłtsąąná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ahénzįgo gáṉíí, Da’aṉiigo díń nṉeehń nṉee nłt’éhi nlįį lę́’e. 48 Nṉee daadéz’įįgo łą́ą́go dała’adzaahíí dawa ánágot’įįłíí daayiłtsąągo bijííláhzhį’ nádainłts’įná’ onáskai. 49 Jesus yídaagołsiníí dawa ła’íí isdzáné Gálileegé’ biké’ hikai n’íí aṉahgé’ nazįįgo díí ánágot’įįłíí daayiłtsąą lę́’e.

50 Ła’ nṉee Joseph holzéhi, nṉee yánádaaltihíí itah nlíni; nṉee nłt’éhi, dábik’ehyú át’éhi nlįį: 51 (Nṉee yánádaaltihíí nadaagoshchįįgo ánáda’ol’įįdíí Joseph doo hwaa itah ánát’įįd da:) áń Jews daanlíni bikįh gozṉil Arimathéa golzeegé’ gólíni; Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aa doleełíí ya’ołíí lę́’e. 52 Díń nṉeehń Pílate yich’į’ oyáá, Jesus bits’íhíí yíyókeedgo. 53 Tsį’iłna’áhi yiká’gé’ nanáidnłtįįgo nak’ą’łigaihi yik’íyidesdiz, áígé’ tsébii’i’áńgo ágolzaa yuṉe’ nyinłtį́į́ lę́’e, doo hwahá hadń ákóṉe’ nnilteehi da. 54 Jews daagonłsiníí bijįį bee nkegonyaago iłch’į’golṉe’íí bijįį lę́’e. 55 Isdzáné Gálileegé’ Jesus yił hikaihíí tsébii’i’áńyú Joseph yiké’ hikaigo Jesus bits’íhíí hago’at’éégo nniłtįį shįhíí daayiłtsąą lę́’e. 56 Onákaiyú łikągolchini ła’íí ik’ah yił iłch’į’daizlaa; áígé’ Jews daagodnłsiníí bijįį hádaayoł, dángot’ąą lę́’ehíí k’ehgo.

24

1 Áí iskąą hik’e godilziníí bijįį dázhǫ́ t’ałbįgo tsébii’i’áńyú łikągolchini iłch’į’daizlaa n’íí odaizné’, ła’i ałdó’ yił hikai. 2 Tsébii’i’áńyú hikaigo tséé daadin’ą́ą́ n’íí yó’olyiz lę́’e. 3 Ákóṉe’ ha’ákaigé’ Jesus nohweBik’ehń bits’íhíí doo hwaa da lę́’e. 4 Hayúshą’ daanzįná’ nṉee naki bidiyágé dázhǫ́ bik’enadidlaadi bit’ahgé’ nazįį silįį: 5 Isdzáné tsídaadolyizgo hayaa ádaadzaa nt’éégo nṉeehíí gádaabiłṉii, Hat’íí bighą hiṉáhi nanezna’íí bitahyú hádaadeł’į́į́? 6 Áń doo hwaa da, naadiidzaa: t’ah Gálileeyú naghaaná’ gádaanohwiłṉii n’íí bénádaałṉiih shį, 7 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee binchǫ’ daagolííníí baa shich’ilteehgo tsį’iłna’áhi biká’ dastsaah, áíná’ taagi jįį hileehgo naadiishdáh. 8 Áík’ehgo áí áṉíí n’íí yénádaalṉiih. 9 Tsébii’i’áńgé’ nákaiyú łats’ádahíí ła’íí ła’ Jesus biké’ hikahíí ałdó’ bił nadaagosṉi’. 10 Mary Mágdalene, Jóanna, ła’íí Mary, James bimaa, ła’ isdzáné biłgo nadaal’a’á díí yił nadaagosṉi’. 11 Ndi daazhógo ádaaṉii daanzįgo doo daayodląą da. 12 Áíná’ Peter nádiidzaago tsébii’i’áńyú nádilwod; hayaa adzaago ákóṉe’ déz’įįd, nak’ą’łigai n’íí daazhógo siṉilgo yiłtsąą, áík’ehgo t’ąązhį’ gowąyú onádzaa, hagoshą’ ágodzaa nzįgo.

13 Da’áí bijįį ła’ naki dilt’eego Jerúsalemhíí da’dáńyú gosts’idi dahgostǫ’yúshįgotah, Emmáus golzeeyú dezh’aazh. 14 Díí ánágot’įįłíí dawa yaa łił nagolṉi’go goldoh. 15 T’ah yádaałti’go łił nagolṉi’ nt’éégo Jesus bit’ah nyáágo bił dahiskai. 16 Áíná’ daineł’į́į́ ndi hadń át’ííníí doo bídaagołsįįd da alzaa lę́’e. 17 Jesus gádaabiłṉii, Hat’íílá baa łił nagołṉi’ goldoh, doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago? 18 Dała’á, Cléopas holzéhihíí, gábiłṉii, Ya’ dáni zhą́ Jerúsalemyú asta’ńyáhi, áníi áígee ánágot’įįłíí doo bígonłsį́ da née? 19 Hago ágolzaahi áłdołṉii? ṉii, Jesus. Áík’ehgo gánádaabiłdo’ṉiid, Jesus, Názarethgé’ nlínihi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, dázhǫ́ ízisgo áná’ol’įįłi, biyati’ nłdzili, Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí nṉee dawa biṉááłihi áłn’ṉii. 20 Áń dánohwíí nohwi’okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí nohwá nadaant’aahíí bángot’aahgo bidizideego ndaistįį, áígé’ tsį’iłna’áhi yiká’ daizes‐hįį: 21 Áíná’ nohwíí Israel hadaasiit’i’íí hasdánohwiṉiił lą́ą́ daandzį: n’íí díí ánágot’įįł n’íí yúshdé’ taagi jįį silįį. 22 Nohwitahgé’ ła’ isdzáné nohwił díyadaagot’eego ádaanohwizlaa, áń dázhǫ́ t’ałbįná’ tsébii’i’áńyú okai lą́ą́; 23 Ndi Jesus bits’íhíí ákú doo hwaa da lą́ą́go, t’ąązhį’ nakai gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’gé’hi nohwich’į’ ch’í’ṉah ádaadzaago gádaanohwiłṉii, Jesus hiṉaa. 24 Ła’ bił nahikaihíí tsébii’i’áńyú okai, isdzáné da’ádaaṉii n’íí k’ehgo yaa hikai: ndi Jesus doo hwaa daayiłtsąą da. 25 Áígé’ Jesus gádaabiłṉii, Nohwíí nṉee doo daagoyáni daanołínihi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí nadaagosṉi’íí doo dáhah daahołdląąh da: 26 Christ áík’ehgo biniigodilṉe’go áígé’ yee ízisgo at’ééhíí baa godidot’aałgo dábik’eh lą́ą́ née? 27 Mosesgé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ádaaṉiihíí dawa, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’eda’ashchiiníí dahot’éhé dabíí baa k’e’eshchiiníí hat’íí golzeego ágolzeehíí yił nadaagosṉi’. 28 Gotah dezh’aazh n’ííyú dák’ad nikáh: Jesus bádn dayúweh dahiyaa nt’éégo, 29 Nił nahátąą le’, daabiłṉiigo nádaabokąąh; ałk’iná’ o’i’ą́ą́, k’ad tł’é’ goleeh, daabiłṉii. Áík’ehgo yił ha’ákaiyú yił naháztąą. 30 Da’iyąągo bił dinezbįhgo báń náidn’ąągo ya’ahénzįgo oskąądná’ iłk’íyíné’go baa daizné’. 31 Áníita áígee hadń át’į́į́ shįhíí nzhogo daayiłtsąą; nt’éégo Jesus dádaineł’į́į́zhį’ yitł’ąą tsídaazghal. 32 Gádaałiłdi’ṉii, Nohwijíí dázhǫ́ diltłi’ ngonolįgo at’éé, itínyú nohwich’į’ yałti’ná’, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’eda’ashchiiníí hat’íí ṉiigo aṉííhíí baa nohwił nagolṉi’ná’. 33 Áígé’ dagoshch’į’ nádiit’aazhgo Jerúsalemyú onát’aazh, ákú łats’ádahíí ła’íí nṉee ła’ ishhah dała’ádaat’eego baa n’áázh, 34 Nt’éégo gádaabiłṉii, NohweBik’ehń da’aṉii naadiidzaa lą́, Simon bich’į’ ch’í’ṉah ádilzaa ałdó’. 35 Nṉee áníi n’áázhíí itínyú hago ágodzaahíí, ła’íí hago at’éégo Jesus báń iłk’íyíné’gee yínádaagosdzįįdíí yaa nadaagosṉi’.

36 Gádaaṉiiná’ Jesus dabíí áí bitah sizįį silįįgo gádaayiłṉii, Iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 37 Ndi bił díyadaagodzaago tsídaadesyiz, ch’iidn daahiiltsąą daanzįgo. 38 Jesus gádaabiłṉii, Hat’íí bighą tsídaadołyiz? Hat’íí bighą na’ódikidíí nohwiini’ biyi’ begoz’ąą? 39 Shigan ła’íí shikee daanéł’į́į́, da’aṉii shíí ásht’į́į́: shídaadołṉih, áík’ehgo bídaagonołsįįh; ch’iidn bits’í ła’íí bits’in doo golį́į́ da go’į́į́, daał’įį go’į́į́ nkoh, shíí shits’í ła’íí shits’in golį́į́. 40 Ánṉiidná’ bigan ła’íí bikee yił ch’í’ṉah áyíílaa. 41 Dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́ ła’íí bił díyadaagot’ee ndi t’ah doo da’odląą daná’ Jesus gádaabiłṉii, Dahat’íhíta hidąąhíí ła’ daasołné’ née? 42 Łóg sit’éédhíí ła’íí gosnih yaa daizné’. 43 Náidnné’go biṉááł yíyą́ą́ lę́’e. 44 Áígé’ gádaayiłṉii, T’ah nohwił nshłįįná’ díí bee nohwił nadaagosisṉi’ go’į́į́, Moses ngon’ą́ą́ lę́’ehi shaa k’e’eshchiiníí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí k’eda’ashchiiníí, psalms holzéhi ndi, biyi’ dábegolṉe’ goz’ąą, daanohwiłdishṉii ni’. 45 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí hat’íí ṉiigo aṉíí shįhíí bił ídaagozįgo ádaabizlaago, 46 Gádaabiłṉii, Shíí Christ nshłíni, shiniigodilṉe’go taagi jįį hileehgo naadiishdáh golzeego shak’e’ashchįį, áík’ehgo dábik’ehyú ágodzaa: 47 Ła’íí Jerúsalemgé’ godezt’i’go shizhi’íí bee yá’iti’ nṉee dahot’éhé hadaazt’i’íí bitahyú, bidaanchǫ’íí yich’ą́’zhį’ ádaaṉe’go binchǫ’híí bighą baa nádaagodit’aah golzeego. 48 Díí daał’įį go’į́į́ ákoh baa nadaagołṉi’.

49 ShiTaa nohwaa yiné’go ngon’ááníí nohwaa dishné’: Jerúsalem yuṉe’ nahísółtąą, yaaká’gé’ nawodíí bee nohwaa ngonyáázhį’.

50 Áígé’ Jesus Jerúsalemgé’ binadaal’a’á yił ch’ékai, Béthanyzhį’, yádn ninyáágo, áígee hadag yaa dilṉiigo yá da’oskąąd, Nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉii. 51 Yá da’oskąądná’ yich’ą́’ yaaká’yú hadag be’ogoyáá. 52 Binadaal’a’á daaboskąądgé’ Jerúsalemyú onákai, dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́go: 53 Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ahédaanzįgo da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ dáda’okąąh nt’éé lę́’e.

JOHN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

THE GOSPEL ACCORDING TO

JOHN

1

1 Dantsé godeyaadá’ Yati’ golį́į́ lę́k’e, Yati’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yił nlįį, Yati’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nlįį. 2 Yati’íí dantsé godeyaadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yił nlįį. 3 Áń dawahá áyíílaa; áń doo hak’i dayúgo dawahá álzaahíí doo álzaa le’at’éé da. 4 Ihi’ṉaahíí biyi’ golį́į́; áí ihi’ṉaahíí nṉee yee daago’įį. 5 Got’iiníí godiłhiłyú idindláád; godiłhiłíí got’iiníí doo yitis nlįį da.

6 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee John holzéhi yides’a’. 7 Áń Begot’ínihíí nṉee yił nagolṉi’go nyáá, bíí bee nṉee dawa da’odląą doleełgo. 8 John doo Begot’iiníí nlįį da, áídá’ Begot’iiníí yaa nagolṉi’go nyáá. 9 Da’aṉii Begot’ínihíí nṉee ni’gosdzáń biká’ daagolííníí dawa bee daayo’įį. 10 Áń ni’gosdzáń nṉeehíí yitah silįį, áń ni’gosdzáń áyíílaa, ndi ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí doo bídaagołsį da lę́k’e. 11 Dabíí áyíílaahíí yaa nyáá, áídá’ dabíí hat’i’ihíí doo hádaabit’įį da. 12 Áídá’ hadíí hádaabit’iiníí, daabosdląądíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daaleehgo yaa goden’ą́ą́: 13 Áí nádaagosdliiníí doo nṉee hadaazt’i’íí bee da, doo kots’íhíí bee da, doo nṉee bits’ą́’dí’go da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nádaagosdlįį. 14 Yati’íí nṉee silįįgo nohwitahyú gólį́į́ lę́k’e, dawahá ye’at’éhihi biłgoch’oba’íí ła’íí da’aṉii ágot’éhi nlįį, (Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ dała’áhi nlįįhíí bighą ízisgo at’éégo bits’ą́’idindláád, áí bits’ą́’idindláádíí daahihiiltsąą ni’.)

15 John baa nagolṉi’go nádidilghaazh lę́k’e gáṉíígo, Díń áłdishṉii ni’, ágádéṉiid n’dá’, Shiké’dí’ hígháhíí dashíntsé golį́į́híí bighą shitisgo at’éé. 16 Dawahá yegoyiłííníí nohwaa hi’né’, biłgoch’oba’íí dałiké’go nohwaa hi’ṉiił. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí Moses biláhyú ngot’ąą lę́k’e, áídá’ biłgoch’oba’íí hik’e da’aṉii ágot’éhi Jesus Christ yił nyáá. 18 Doo hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yo’įį da; biYe’ dała’áhi Bik’ehgo’ihi’ṉań ádíbóltą’ihi, áń zhą́ ch’í’ṉah áyíílaa.

19 Jerúsalem golzeedí’ okąąh yedaabik’ehi hik’e Lévites daanlínihi Jews daanlíni odaabis’a’, Hadíń lą́ą́ áńt’ee? daabiłṉiigo nabídaadiłkidá’ John gáṉíí lę́k’e, 20 Shíí doo Christ ánsht’ee da, doo nayił’į’go da da’aṉiigo ádaa nagolṉi’. 21 Áídí’ nayínádaadiłkid, Hadíń ánt’éé gá? Elías ńlį́į́ née? Dah, doo áń nshłįį da, ṉii lę́k’e. Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidihíí, ya’ áí ńlį́į́ née? Dah, ṉiigo hadzii. 22 Gánádaayiłdo’ṉiid, Áídá’ hadíń áńt’éé gá? Nohwił nagolṉí’go hadíń daanohwides’a’íí bił nadaagohiilṉi’. Hant’é nṉiigo ádaa nagolṉí’? 23 Áídí’ gáṉíí, NohweBik’ehń bádįhyú iłch’ígodezdǫhgo ádaahłe’, dishṉiigo shíí da’igolį́į́yú dilwoshi nshłįį, Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi áṉíí n’íí k’ehgo. 24 Nṉee na’ídaadiłkidihíí Phárisees daanlíni daabinł’a’. 25 Nabídaadiłkidgo, Doo Christ ńlį́į́ dadá’, ła’íí doo Elías dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidihíí ńlį́į́ dadá’, nt’é bighą baptize ánł’įį? daaṉii. 26 John bich’į’ hadzii, Shihíí tú bee baptize ash’įį: áídá’ ła’ nohwitahyú sizįį, doo bídaagonołsį dahi; 27 Da’áń shikédí’ hígháhíí shitisgo at’éhi, biketł’óól k’e’ish’adgo ndi doo bik’eh sítį́į́ da. 28 Áí Bethábara golzeeyú Jórdan túńlííníí hanaayú ágodzaa, John baptize ágole’gee.

29 Iskąą hik’e John Jesus bich’į’ higaałgo yo’įįgo gáṉíí, Daadeh’į́į́, dibełį́į́ biZhaazhé Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéhi áídí’ higaał! Áń ni’gosdzáń biká’ nṉee binchǫ’íí da’ílį́į́ yiłchiih. 30 Díń áłdishṉii ni’ gádéṉiid n’dá’, Nṉee ła’ shikédí’ hígháh, áń dashíntsé gólį́į́híí bighą shitisgo at’éé. 31 Dashíí ndi doo bígonsį da ni’: áídá’ Israel hat’i’i bił ch’í’ṉah ágolṉe’híí bighą tú bee baptize ádaagoshłe’go niyáá. 32 John yaa nagolṉi’go gáṉíí, Holy Spirit yaaká’dí’ hawú k’ehgo Jesus yich’į’ nke’eṉíihgo biká’ dahnezdaago hish’įį. 33 Shíí ndi doo bígonsį da ni’: áídá’ hadíń tú bee baptize ádaagoshłe’go shides’a’ń shich’į’ gánṉiid ni’, Hadíń Holy Spirit yaaká’dí’ bich’į’ nke’eṉíihgo biká’ dahnezdaago hí’ííníí, áń Holy Spirit bee baptize ádaagole’íí át’éé. 34 Díí hiłtsąą hik’e baa nagosisṉi’, Díń da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ląą, dishṉiigo.

35 Iskąą hik’e John bitsiłke’yu naki yił nadaazį’; 36 Jesus higaałyú ndaineł’į́į́’go gánṉiid, Daadeh’į́į́, dibełį́į́ biZhaazhé, Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéhi! 37 John bitsiłke’yu nakihíí ágáṉíígo daabidezts’ąągo Jesus yiké’ dahizh’aazh. 38 Jesus t’ąązhį’ déz’įįgo biké’ hi’ashgo yiłtsąągo gáyiłṉii, Hant’é biká hanohtaago aht’į́į́? Áík’ehgo gádaaṉii, Rábbi, (Iłch’ígó’aahíí golzeego ágolzee,) hayú gonlį́į́? 39 Jesus gádaabiłṉii, Yushdé’ ákú dokáhgo bígonołsįįh. Áík’ehgo yił okaigo hayú sidaahíí yídaagołsįįd, t’ahbįdí’ gonenádn łedihikęęzyú nákaigo, ákú dá yił naháztąą lę́k’e. 40 Nṉee nakihíí John áṉííhíí daidezts’aaníí, Jesus yiké’ ó’áázhíí dała’á Andrew holzee, Simon Peter bik’isnhi. 41 Andrewhíí ntsé bik’isn Simon holzéhi yaa nyáágo gáyiłṉii, Messías baa nt’áázh, áí Christ golzeego ágolzee. 42 Áídí’ Simon Jesus yaa yił n’áázh. Jesus Simon yineł’į́į́ hik’e gáyiłṉii, Simon, Jona biye’ ńlíni, Céphas honlzéé doleeł, tséé golzeego ágolzee.

43 Iskąą hik’e Jesus Gálileeyú deyaago, Philip yaa nyáágo, Shiké’ híṉááł, yiłṉii. 44 Andrew ła’íí Peter Bethsáida golzeedí’ na’aash, ła’íí Philip ałdó’ áídí’ naghaa. 45 Philip Nathánael yaa nyáágo gáyiłṉii, Jesus, Joseph biye’, Názarethdí’ gólíni baa nkai, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí biyi’ Moses bak’e’eshchįį lę́k’ehi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ałdó’ bak’eda’ashchįį lę́k’ehi. 46 Nathánael gábiłṉii, Hant’é nzhooníí Názarethdí’ behagowáhshą’? Philip gánábiłdo’ṉiid, Ákú dot’aashgo bígonłsį́įh. 47 Jesus Nathánael bich’į’ higaałgo yo’įįgo gáṉíí, Da’aṉii Israel hat’i’íí nlíni kudí’ higaał, doo k’izé’át’éhi da. 48 Nathánael gábiłṉii, Hagot’éégo shígonłsį́? Jesus gábiłṉii, Philip doo hwahá niká áṉíí dadá’, fig ch’il bitł’ááhyú síńdaago nish’įį ni’. 49 Nathánael gábiłṉii, Ni iłch’ígó’aahííńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ńlį́į́ lą́ą́; Israel hat’i’ihi ízisgo biNant’a’ ńlį́į́ lą́ą́. 50 Jesus gábiłṉii, Fig ch’il bitł’ááhyú síńdaago nish’įį niłdishṉii n’íí bighą shondląą née? Díí bitisgo ágot’éhi hí’į́į́ doleeł. 51 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Da’aṉii, da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, yáá iłts’ą́’álṉéhgo shik’ehdí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí hadagodí’ hayaago iłdenánádikahgo daah’įį doleeł.

2

1 Taagi hileehíí bijįį Gálileehíí biyi’ Cána golzeegee ni’i’ṉéh; ákú Jesus bą́ą́hi itah lę́k’e: 2 Jesus ałdó’ bitsiłke’yu biłgo ni’i’ṉéhyú daabi’dokeed. 3 Dasts’aa bitoo ásdįįdá’ Jesus bą́ą́ gábiłṉii, Dasts’aa bitoo ásdįįd. 4 Jesus gábiłṉii, Shimaa, hago ląą ánishłéhgo ánṉii? Shágoz’aaníí doo hwahá bengowáh da. 5 Bą́ą́ nada’iziidíí gáyiłṉii, Hant’é daanohwiłṉiiyú dakú ádaat’įį doleeł. 6 Áígee tús tséé álzaahi gostáń siṉil, Jews daanlíni daagos’ąąhíí k’ehgo yee táda’digisíí bighą, túsíí dała’ágo nadin dagohíí tádin gallons dábik’eh lę́k’e. 7 Jesus gádaabiłṉii, Túsíí tú bee hada’dołbį. Áík’ehgo dáhalk’iłgo hada’desbį. 8 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Ła’ hakaahgo bik’ehgo da’idaaníí bich’į’ dohkaah. Áík’ehgo odaiskąą. 9 Bik’ehgo da’idaaníí tú dasts’aa bitoo silįįhíí yizlįh, hadí’ hídziid shįhíí doo yígółsį dago, (nada’iziidíí tú hadaiziidíí zhą́ yídaagołsį ndihíí,) bik’ehgo da’idaaníí nṉee niiṉéhi yiká ánṉiidgo, 10 Gáyiłṉii, Nṉee dawa da’idąą débegonyaago dasts’aa bitoo nzhónihíí ntsé yita’ikaah; áídí’ dahádaat’įįzhį’ da’odląądá’ doo nzhǫǫ dahíí yita’ikaah: áídá’ nihíí dasts’aa bitoo nzhónihíí áníita bitasíńkąą. 11 Áí Jesus dantsé godiyįhgo adzaa, Gálilee biyi’, Cána golzeegee, áík’ehgo ízisgo ye’at’éhi bee bígozįįd; áídí’ bitsiłke’yu daabosdląąd lę́k’e.

12 Díí bikédí’go Capérnaum golzeeyú bíí hik’e bą́ą́, bik’isyú ła’íí bitsiłke’yu yił okai; akú da’akwii bedahiskąą.

13  Bitis‐hagowáh n’íí bíná’godiṉíhgo Jews daanlíni da’iyąąhíí biká’ ngonyáágo Jesus Jerúsalemyú óyáá. 14 Akú da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nṉee ła’ magashi, dibełį́į́, hawúcho baa nadaahiṉiihi, ła’íí zhaali iłkáh ch’ídaihiṉiiłíí binasdziid yaa naháztąągo yiká nnyáá. 15 Tł’óół iłkénásgisíí ił’áyíílaago dawa, dibełį́į́, magashita biłgo da’ch’okąąh goz’ąą biyi’dí’ ch’íinihiyood; ła’íí zhaali iłkáh ch’ídaihiṉiiłi bizhaalihíí yayinką́ą́, áídí’ zhaali yiká’ iłkáh ch’ínádaiṉiiłíí naz’aaníí nanyihesgo’. 16 Áídí’ hawúcho baa nadaahiṉiihíí gáyiłnṉiid, Dííhíí ch’ídaahohṉiił; shiTaa bikįhíí kįh biyi’ na’iṉiihi ádaagołe’ hela’. 17 Nikįhíí dázhǫ́ godilziníí begoz’ąą doleełgo dázhǫ́ hásht’į́į́híí bighą shidizidee, golzeego bek’e’eshchiiníí bitsiłke’yu yínádaalṉii.

18 Áídí’ Jews daanlíni gádaabiłṉii, Nt’é godiyįhgo be’ígóziníí nohwił ch’í’ṉah ánle’, díí ánánt’įįłhíí bighą? 19 Jesus gádaabiłṉii, Díí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí ąął nanádaagołṉiiłgo, taagi jįį hileehgo ánágoshdle’. 20 Jews daanlíni gábiłṉii, Díí kįh biyi’ da’ch’okąąhíí ágolṉe’go dizdin gostáń łegodzaa, áídá’ nihííshą’ taagi jįį hileehgo ánágodle’? 21 Ndi bíí bits’íhi kįh biyi’ da’ch’okąąhíí k’ehgo yaa yałti’. 22 Jesus daztsąądí’ naadiidzaadá’ bitsiłke’yu nt’é ṉii n’íí yínádaalṉii; áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí ła’íí Jesus áṉíí n’íí daayosdląąd lę́k’e.

23 Jerúsalem golzeeyú bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idaaníí bijįį, Jesus akú itah nlįįgo nṉee łą́ą́go daabosdląąd, godiyįhgo áná’ol’įįłíí daayiłtsąądá’. 24 Áídá’ Jesus nṉeehíí doo yada’ołíí da, nṉee dawa yígółsįhíí bighą. 25 Doo hadíń nṉee ye’at’ééhíí baa bił nagolṉi’ bik’eh da; dabíí nṉee ye’at’ééhíí dawa yígółsįhíí bighą.

3

1 Nṉee Phárisees daanliiníí itah nlíni, Nicodémus níholzéhi, Jews binant’a’ nlíni lę́k’e. 2 Áń tł’é’yú Jesus yaa nyáágo gáyiłṉii, Ni, Iłch’ígó’aahíí ńlíni, doo hadíń godiyįhgo áná’ol’įįłíí áńł’įįhíí áyóléh át’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań yił nlįįyúgo zhą́: áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ iłch’ígó’aahíí ńlį́į́go bídaagonlzį. 3 Jesus gábiłṉii, Da’aṉii, da’aṉiigo gániłdishṉii, Nṉee nágosdlįįyúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah nlįį doo. 4 Nicodémus gábiłṉii, Hagot’éégo nṉee nágodleeh, báyáń silįįdá’? Ya’ komaa bibishchid bih nách’idáhgo nágoch’idleeh née? 5 Jesus gáṉíí, Da’aṉii, da’aṉiigo gániłdishṉii, nṉee tú bee ła’íí Holy Spirit bee nágosdlįįyúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ ha’agháh. 6 Kots’í bee gozliiníí kots’í át’éé, áídá’ Holy Spirit bee gozliiníí spirit at’éé. 7 Doo nił díyagot’éé da le’, Nágoch’idleeh, niłdishṉiihíí bighą. 8 Nyolíí da’adzaayú nyol, áí dints’agdá’ hadí’ nyolíí, hayúgo nyolíí doo bígonłsį́ da; dawa Holy Spirit bee nádaagosdliiníí ágádaat’éhi at’éé. 9 Nicodémus gábiłṉii, Hagot’éégo ląą ágołnṉíhi? 10 Jesus gábiłṉii, Ni Israel hat’i’i yił ch’ígó’aahi ńlį́į́dá’, dííshą’ doo bígonłsį́ da? 11 Da’aṉii, da’aṉiigo gániłdishṉii, néé bídaagonlziníí zhą́ baa yádaahiilti’, hant’é daahiit’iiníí zhą́ baa nadaagohiilṉi’; áídá’ baa nadaagosiilṉi’íí doo nádaagodoh’aah da. 12 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí baa nohwił nagosisṉi’ ndi doo shondląą dadá’, yaaká’yú ágot’eehíí baa nohwił nagoshṉi’yúgo hagot’éégo shondląą? 13 Doo hadíń yaaká’yú bił ogoyáá da, shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí zhą́, yaaká’dí’ nkeniyáá, yaaká’yú gonshłįį.

14 Moses da’igolį́į́yú tł’iish dahyidnłtįįhíí k’ehgo, shíí ałdó’ nṉee k’ehgo Niyááhíí dahshidi’dolteeł: 15 Hadíń shosdląądihíí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleełhíí bighą.

16 Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń biká’ nṉee dázhǫ́ bił daanzhǫǫhíí bighą biYe’ dała’áhi yaa yinłtį́į́, áík’ehgo dahadíń bosdląądihíí doo da’ílį́į́ hileeh da, áídá’ ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ni’gosdzáń biká’zhį’ nkeyínł’a’íí ni’gosdzáń biká’ nṉee doo yił ch’ígóweh doleełhíí bighą nkeyínł’a’ da, áídá’ ni’gosdzáń biká’ nṉee bíí bee hasdádokaahíí bighą.

18 Hadíń bosdląądíí doo bił ch’ígódeeh da: áídá’ hadíń doo bosdląąd dahíí iłk’idá’ bił ch’ígódíni at’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ dała’áhi doo yosdląąd dahíí bighą. 19 Díí bighą nṉee bił ch’ígódįh, begot’iiníí ni’gosdzáń biká’ begonyáá, áídá’ nṉee doo got’iiníí bił daanzhǫǫ da, chagołheeł zhą́ bił daanzhǫǫ, nchǫ’go ádaat’eehíí bighą. 20 Dahadíń nchǫ’go at’éé lę́k’eyúgo, got’iiníí bił nchǫ’, bi’at’e’ nchǫ’íí doo bígozįįh hat’į́į́ dahíí bighą, doo got’įįyú ch’égháh hát’į́į́ da. 21 Hadíń nłt’éégo at’ééhíí, bi’at’e’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éégo bígozįįh doleełhíí bighą got’įįyú ch’égháh.

22 Áí bikédí’go Jesus, bitsiłke’yu biłgo, Judéa golzeeyú okai; baptize ádaagole’go akú dét’įhézhį’ yił naháztąą lę́k’e.

23 John ałdó’ Aenon golzeeyú baptize ágoł’įį, Sálimhíí bit’ahyú, akú tú łą́ą́híí bighą: áígee nṉee neheskaigo baptize ádaaszaa. 24 Doo hwahá John ha’ánteeh dadá’.

25 John bitsiłke’yu ła’íí Jews daanlíni ła’ okąąhzhiṉéégo táko’digisíí yaa ładaagodit’áh nkegonyaa. 26 Áídí’ John yaa hikaigo gádaayiłṉii, Iłch’ígó’aahíí ńlíni, nṉee Jórdan túńlííníí hanaayú bił na’aash n’íí, baa nagolṉí’ n’íí, áń kú naghaa, baptize ádaił’įįgo nṉee dawa bich’į’ nihikáh. 27 Áík’ehgo John gáṉíí, Nṉee doo hant’é yót’į́į́ át’éé da, yaaká’dí’ baa hi’né’yúgo zhą́. 28 Nohwíí shídaanołsįgo, Shíí doo Christ nshłįį da, dishṉii ni’, dabíntségo bidol’aadíí nshłįį. 29 Ishkiin niiṉéhíí na’ilíhn yił niiṉéhíí, bíí niiṉéhi at’éé: niiṉéhíí bit’ekéhíí, bíyésts’ąągo sizįįgo, bizhii yidits’ago dázhǫ́ bił gozhǫ́ǫ́: áí k’ehgo shíí ałdó’ dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́ sílį́į́. 30 Bíí itisgo bá godigháh, áídá’ shihíí t’ąązhį’ shá godigháh. 31 Hadíń yaaká’dí’ nkenyááhíí dawa yitisgo nlįį: hadíń ni’gosdzáń biká’gee nliiníí ni’gosdzáń ye’at’éé, áík’ehgo dá ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhą́ yaa yałti’: hadíń yaaká’dí’go nkenyááhíí dawa yitisgo nlįį. 32 Áń nt’é yo’iiníí, nt’é yidezts’aaníí, áí dawa yaa nagolṉi’; áídá’ doo hadíń bosdląąd da. 33 Hadíń yaa nagosṉi’íí bosdląądíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉii ląą ṉiigo yiká’ iskał. 34 Hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bides’a’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee yałti’: Bik’ehgo’ihi’ṉań Holy Spirit doo yídaanel’ąągo baa yiné’ da. 35 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ bił nzhǫǫgo dawa yebik’ehgo yaidin’ą́ą́. 36 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ yosdląądíí, ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doo: dahadíń doo yosdląąd dahíí ihi’ṉaa doo yiłtséh da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ biká’zhį’ siné’.

4

1 John biké’ hikaahíí bitisgo Jesus biké’ anáłseełíí áyidedlaago, ła’íí baptize ádaayizlaago Phárisees daanlíni ya’ikodaanzįįgo Jesus yígołsįįdá’, 2 (Da’ágát’éé ndi Jesus doo baptize áíł’įį da, bitsiłke’yu zhą́,) 3 Judéadí’ Gálileeyú naadesdzaa. 4 Dá Samáriayú zhą́ bá ch’ígót’i’ lę́k’e. 5 Áígee kįh gozṉilyú ńyáá, Sýchar golzéhi, ni’ Jacob biye’, Joseph holzéhi, yaa gon’ą́ą́ n’íí bit’ahgee goz’áni. 6 Áígee Jacob bitúhahidleeh goz’ąą. Jesus higaałgo isk’áhńyááyú hiyaago túhahidleehgee dahnezdaa. 7 Isdzán, Samáritan nlíni, tú haileehyú ńyáá: Jesus, Tú shá ná’íłsįįh, biłṉii. 8 (Bitsiłke’yuhíí kįh gozṉilyú hidáń nadaihiłṉiihyú okai.) 9 Isdzán Samáritan nlínihíí gábiłṉii, Hant’é lą́ bighą ni, Jew ńlíni, shíí Samáritan nshłíni tú shídǫ́keed? Jews daanlíni Samáritans daanliiníí doo iłch’į’ádaat’ee da. 10 Jesus gábiłṉii, Hant’é Bik’ehgo’ihi’ṉań kaa yiné’íí, ła’íí hadíń, Tú shá ná’íłsįįh, niłṉiihíí bígonłsį́yúgo shí’ǫ́keed doleeł ni’, áík’ehgo tú bits’ą́’dí’ ihi’ṉáhi naa nizíid doleeł ni’. 11 Isdzán gábiłṉii, Doo nt’é bee tú haleeh da, túhahidleehíí yúyah: áídá’ hadí’ tú bits’ą́’dí’ ihi’ṉáhi nádnziid? 12 Nishą’ Jacob, bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’i, bitisgo áńt’ee? áń díí túhahidleeh nohwá ágólaago, bits’ą́’dí’ bíí ła’íí bichągháshé ła’íí bimagashi da’idląą ni’. 13 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Dahadíń díí tú yodlaaníí dibá’ nánádleeh: 14 Áídá’ dahadíń tú baa nsiidgo yodlaaníí doo dibá’ nánáodleeh at’éé da; tú baa nsiidíí túhahidleehíí k’ehgo biyi’dí’ tú hanáńlį́į́ doleeł, dayúweh ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dayú ńlį́į́ doleeł. 15 Isdzán gánábiłdo’ṉiid, Díí tú áłnṉiihíí ła’ shaa nzííd, doo dibá’ nánáshdleehgo da, ła’íí doo kú nánshdáhgo tú hanáhishdleeh dahíí bighą. 16 Jesus gábiłṉii, Ti’i, niką’ biká nádndáhgo bił nánt’aash. 17 Isdzán, Shiką’ da’ádįh, biłṉii. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shiką’ da’ádįh, nṉiihíí da’aṉii ánṉii: 18 Niką’ ashdla’adá’ k’adyúgo bił na’aashíí doo niką’ at’éé da: díí da’aṉii ánṉii. 19 Isdzán gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ńlį́į́go bígosíłsįįd. 20 Daanohwitaa n’íí díí dziłíí biká’ da’okąąh ni’; áídá’ nohwihíí, Jerúsalemyú zhą́ nṉee da’okąąhgo bá goz’ąą, daadohṉii. 21 Jesus gánábiłdo’ṉiid, Isdzán, shondląą, dahagee díí dziłíí biká’yú, dagohíí Jerúsalemyú shiTaa doo daahohkąąh da doleeł. 22 Nohwíí nt’é daahohkąąh shįhíí doo bídaagonołsį da: nééhíí nt’é daahohiikąąh shįhíí bídaagonlzį; hasdách’igháhíí Jews daanliiníí bits’ą́’dí’ benagowáhi. 23 Kodí’ begoldoh, da’aṉiigo da’okąąhíí biyi’siziiníí bee da’aṉiigo shiTaa daayokąąh doleełíí kú begoz’áni at’éé: shiTaahíí ágát’éégo da’okąąhíí yiká déz’įį. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań spirit nlįį, hadíń daabokąąhíí biyi’ siziiníí bee da’aṉiigo daabokąąhgo dábik’eh. 25 Isdzán gábiłṉii, Messías, Christ holzéhi, hígháhgo bígonsį: áń ńyáágo dawa nohwił nagolṉi’ ndi at’éé. 26 Jesus gábiłṉii, Shíí nich’į’ yashti’ihíí áń ánsht’ee.

27 Áík’ehgo bitsiłke’yu nákaigo isdzán bich’į’ yałti’híí bighą bił díyadaagot’ee lę́k’e: áídá’ doo ła’ gánṉiid da, Nt’é bighą na’ídńłkid? dagohíí, Nt’é bighą bił iłch’į’ yáńłti’? 28 Áík’ehgo isdzán bitús da’akú si’ąądá’ kįh gozṉilyú onálwodgo nṉee yił nadaagolṉi’, 29 Yushdé’, nṉee dahot’éhé ánásht’įįdíí yaa shił nagosṉi’íí daahołtséh: áńshą’ Christ at’į́į́? 30 Áík’ehgo kįh gozṉildí’ dahnádnząą, bich’į’ dahdeskaigo.

31 T’ah daahiikááhdá’ Jesus bitsiłke’yu nádaabokąąh, NohwiNant’a’, ináá, daabiłṉiigo. 32 Áídá’ gádaabiłṉii, Hidáń hishaaníí doo bídaagonołsį da. 33 Bitsiłke’yu gádaałiłdi’ṉii, Hadíń ła’ hidáń baa yiné’? 34 Jesus gádaabiłṉii, Shinł’a’ń dabíí hát’ííyú ánásht’įįłgo, ła’íí binasdziid bá łaashłe’go shihidáń át’éé. 35 T’ah dį́į́’i daahiit’įįh yidziishą’ int’ąązhį’, daadohṉii? Nohwił nagoshṉi’, hadag ádaahṉéhgo daadeh’į́į́; iłk’idá’ daadiigaago da’ildlaadgee ngonyaa. 36 Hadíń iłdlaadíí nest’áń dáła’áile’go ihi’ṉaa doo ngonel’áni bich’į’ nahi’ṉiił: áík’ehgo k’e’dileehíí ła’íí iłdlaadíí biłgo dała’ bił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 37 Díí beha’odziihíí da’aṉii ágolzee, Ła’ k’e’dilee, ła’íí iłdlaad. 38 Doo k’edaadisolaa dagee daahołdlaadyú nohwidéł’a’: nṉee ła’i k’ednláhi, binasdziid n’íí daahisołdlaad.

39 Isdzán, Ánásht’įįd n’íí dawa yaa shił nagosṉi’, ṉiihíí bighą kįh gozṉildí’ Samáritans daanlíni łą́ą́go Jesus daayosdląąd lę́k’e. 40 Samáritans daanlíni baa hikaigo, Dakú síńdaa, daabiłṉii: da’áígee sidaago naki beiskąą. 41 Biyati’híí bighą dayúwehégo łą́ą́go nádaabosdląąd; 42 Áí isdzánhíí gádaayiłṉii, K’adíí doo dániyati’ zhą́ bighą da’osiidląąd da, danéé da’disiit’ąąhíí bighą, ła’íí da’aṉii ni’gosdzan biká’ nṉeehíí hasdáyiṉiiłíí, áí Christ nlįįgo bídaagonlzį.

43 Nakiskąą hik’e Gálileeyú onanádzaa. 44 Jesus ádaanagołṉi’go gánṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi dabíí bini’yú doo hadíń bidnłsíni at’éé da. 45 Gálileeyú ńyáádá’ Gálileeyú daagolííníí bił daagozhǫǫgo k’édaabiłnṉiid, Jerúsalemyú da’idąągee ánát’įįd n’íí dawa daayo’įį n’íí bighą: bíí ałdó’ da’idąąyú naaskai ni’go. 46 Áídí’ Gálilee biyi’ Cána golzeeyú Jesus nádzáá, tú dasts’aa bitoo áyíílaa n’yú. Áígee nant’án ła’ biye’ nṉiih lę́k’e, Capérnaum golzeegee. 47 Áí nṉeehíí Jesus Judéadí’ Gálileeyú ńyáágo ya’ikonzįįdá’ yaa nyáágo náyoskąąd, Shiye’ nánlziihyú ńṉáh, yiłṉiigo, dak’azhą́ datsaahi. 48 Jesus gábiłṉii, Godiyįhgo be’ídaagozini ła’íí ízisgo ánágot’įįłíí daah’įįyúgo zhą́ da’ohdląą. 49 Nant’ánhíí gábiłṉii, Shigowąyú ńṉáh, shizhaazhé doo hwahá datsaah dadá’. 50 Jesus gábiłṉii, Nádńdáh; niye’ hiṉaa, nłt’éé násdlį́į́. Nṉee Jesus áṉííhíí yosdląądgo dahnasdzáá. 51 T’ah nádaałdá’ bánada’iziidíí bidááh hikaigo bił nadaagolṉi’, Niye’ hiṉaa, daabiłṉiigo. 52 Nṉeehíí na’ídńłkid, Da’kwíí bik’ehenkéézdá’ t’ąązhį’ bá nágodesdzaa láń? biłṉiigo. Gádaabiłṉii, Adąądá’ hayaazhį’ dała’á bik’ehenkéézdá’ nezgai n’íí bits’ą́’ gonyáá ni’. 53 Bitaa yígółsį, da’áí bik’ehenkééz n’dá’ Jesus, Niye’ hiṉaa, biłṉii ni’: áík’ehgo osdląąd, ła’íí bikįh yuṉe’ naháztaaníí dawa ałdó’ da’osdląąd. 54 Jesus Judéadí’ Gálileeyú ńyáádá’ díí nakigee godiyįhgo adzaa lę́k’e.

5

1 Díí bikédí’go Jews daanlíni da’iyąąhíí begonyáádá’, Jesus wą́’yú Jerúsalemyú óyáá. 2 Jerúsalemyú dibełį́į́ nahiṉiih goz’aaníí bahgee túdahskąą lę́k’e, Hébrew biyati’íí k’ehgo Bethésda golzéhi, áígee ashdla’yú chagosh’oh nagoz’ąą. 3 Áígee iłtah at’éégo kah yaa nakaihíí łą́ą́go, biṉáá ádaagodini, doo nakai dahi, daadi’ilihi ałdó’, tú dihi’ṉáhíí yiba’ íła’at’éé. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’hi łahgee túdahskaaníí yeh nadáhgo tú nádihi’ná: tú dehes’naago hadíń ntsé téh híyááhíí, nt’é yaa naghaa láshį n’íí nádzii. 5 Nṉee ła’ tádin tsebíí bił łegodzaago kah yaa naghaago áígee sitįį lę́k’e. 6 Jesus bo’įįdá’ dásitįįgo ńzaad ogoyááhíí yígółsįgo gábiłṉii, Ya’ nándzii hánt’įį née? 7 Nṉee kah yaa naghaahíí gábiłṉii, Tú nahi’naagee doo hadíń téh shiłteeh da: dá doo téh hisháhé dashíntsé ła’ téh nádáh. 8 Jesus gábiłṉii, Nádndáh, biká’síńtįįhíí dahnádnné’go dahnádńdáh. 9 Nṉeehíí dagoshch’į’ nádziigo yiká’ sitįį n’íí dahnáyidnné’go dahnasdzáá: áí Jews daagodnłsiníí bijįį lę́k’e.

10 Áík’ehgo Jews daanlíni nṉee nádziihíí gádaayiłṉii, Díí godilziníí bijįį: biká’ńtéhíí anané’go doo begoz’ąą da. 11 Áík’ehgo gábiłṉii, Nṉee náshilziihíí gáshiłnṉiid, Biká’síńtįįhíí dahnádnné’go dahnádndáh. 12 Áídí’ nabídaadiłkid, Nṉee daat’éhi, Biká’síńtįįhíí dahnádnné’go dahnádndáh, niłnṉiid? 13 Nṉee nádziihíí hadíń nábilzii shįhíí doo yígółsį da: áígee nṉee łą́ą́dá’ Jesus łahyúgo oyáá lę́k’e. 14 Díí bikédí’go da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Jesus nṉee nádzii n’íí yaa nyáágo gáyiłṉii, Nłt’éé násíńdlįį gádnii áko: nchǫ’go ánáo’ṉe’ hela’, ágánándzaayúgo dánko da’tiségo nich’į’ nágodiidáh. 15 Nṉeehíí Jews daanlíni yaa nyáágo, Náshidilziihíí Jesus at’į́į́, daayiłṉii. 16 Díí daagodnłsiníí bijįį adzaahíí bighą Jews daanlíni Jesus yaa yádaałti’go daiziłhee hádaat’įį.

17 Áídá’ Jesus gádaabiłṉii, ShiTaa t’ah na’iziid, shí ałdó’ na’isiid. 18 Godilziníí bijįį begoz’aaníí doo yikísk’eh at’éé dahíí bighą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań shiTaa yiłṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań yił dała’ nlįįgo ádilzįhíí bighą Jews daanlíni dayúwehégo daabiziłhee hádaat’įį. 19 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Shíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłiiníí, dashí zhą́ doo nt’é łaoshłéh át’éé da, shiTaa ánát’įįłgo hish’iiníí zhą́: shiTaa ánát’įįłíí k’ehgo shíí ałdó’ ánásht’įįł. 20 ShiTaa shíí biYe’ nshłiiníí dázhǫ́ bił nshǫǫ, dabíí ánát’įįłíí dawa shił ch’í’ṉah áyíłsį: díí bitisgo áná’ol’įįłíí shił ch’í’ṉah áile’gee nohwił díyadaagot’ee doleeł. 21 ShiTaa nanezna’íí nádaayihiłṉahíí k’ehgo shíí, biYe’ nshłiiníí, ałdó’ hadíí hásht’ííníí nádaabihishṉah doleeł. 22 ShiTaa nṉee doo ła’ yángo’áah da, shíí, biYe’ nshłiiníí, dawa bándaagosh’a’go shaidin’ą́ą́: 23 Nṉee dawa shiTaa daayidnłsįhíí k’ehgo shíí, biYe’ nshłiiníí, ałdó’ daashidnłsį doleełhíí bighą adzaa. Hadíń doo shidnłsį dahíí shiTaa shides’a’ń ałdó’ doo yidnłsį da. 24 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Hadíń shiyati’ yidits’agíí, ła’íí shinł’a’ń yodlaaníí, ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł, áń doo bił ch’ígódeeh da; áń da’itsaahdí’ ch’ínyáá, ihi’ṉaazhį’go. 25 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nanezna’íí shíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłiiníí, shizhiihíí daidiits’į́h doleełíí baa gowáh, iłk’idá’ kú begoz’ąą: hadíí áí daidezts’aaníí daahiṉaa doleeł. 26 ShiTaa ihi’ṉaa dabíí biyi’ nlįįhíí k’ehgo, shíí, biYe’ nshłiiníí, ałdó’ ihi’ṉaa dashíí shiyi’ nlįįgo shaa godin’ą́ą́; 27 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí nshłįįhíí bighą nṉee bá ndaagosh’a’go shiTaa shaa godin’ą́ą́. 28 Doo nohwił díyadaagot’ee da le’: łeyi’ nazṉilíí dawa shizhii daidezts’ąągo nádiikáhíí baa gowáh, 29 Áí nádiikáhgee nłt’éégo ádaadzaa n’íí yaaká’yú dahazhį’ daahiṉaa doleeł; áídá’ nchǫ’go ádaadzaa n’íí bił ch’ígódeeh. 30 Dashíí shik’ehgo doo nt’é áoshłéh át’éé da: diists’sagíí k’ehgo aayashti’: dashíí hásht’ííníí doo be’ánsht’ee da, áídá’ shiTaa shides’a’ń dabíí hát’ííníí zhą́ be’ánsht’eehíí bighą aayashti’íí dábik’eh. 31 Dashíí ádaa nagoshṉi’yúgo, ádaa nagoshṉi’íí doo da’aṉii da.

32 Ła’ shaa nagolṉi’íí gólį́į́; áí shaa nagolṉi’íí da’aṉiigo bígonsį. 33 John bich’į’ oda’soł’a’, áń da’aṉiigo shaa nagosṉi’. 34 Da’aṉiigo shaa na’goṉi’íí doo nṉee bits’ą́’dí’ da: áídá’ hasdánohwidi’ṉiił doleełhíí bighą ágánohwiłdishṉii. 35 John diltłi’íí hik’e bits’ą́’idindláádíí k’ehgo at’éé lę́k’e: áík’ehgo bits’ą́’idindláádíí biyi’ dét’įh nohwił daagozhǫǫhgo ádaasoht’įįd.

36 John shaa nagosṉi’íí bitisgo shaa na’goṉi’íí gólį́į́: na’idziidíí shiTaa łaashłe’ doleełgo shaa yidin’ááníí, áí ánásht’įįłgo shiTaa shides’a’go shaa nagolṉi’. 37 ShiTaa shides’a’ń dabíí shaa nagolṉi’. Bizhiihíí doo hak’i daadesołts’ąą da, ánoliníí doo hak’i daahołtsąą da. 38 Biyati’íí doo nohwiyi’ golį́į́ da: shíí shinł’a’íí doo daashohdląą dahíí bighą.

39 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí nzhǫǫgo daahohshíí; áí biláhyú dahazhį’ daahii’ṉaa doleeł daanohsįgo: da’áí shaa nagolṉi’. 40 Ndi doo shich’į’ nohkáh hádaaht’įį da, dahazhį’ daahinohṉaa doleełgo. 41 Nṉee shídnłsį́híí doo biká désh’įį da. 42 Nohwídaagonsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił daanzhooníí doo ła’ be’ádaanoht’ee da. 43 ShiTaa bizhi’íí bee niyáá ndi doo hádaashoht’įį da: áídá’ ła’i dabíí bizhi’íí yee nyááyúgo, áń zhą́ hádaaht’įį doo. 44 Dánohwíí daałinołsiníí hádaaht’įįdá’, Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’áhi bits’ą́’dí’ idilziníí doo hádaaht’įį da, áídá’ hagot’éégo da’ohdląą? 45 ShiTaa biṉááł nohwik’izhį’ dish’aah doo daanohsį da le’: Moses nohwik’izhį’ dez’ąą, bada’ohłíí n’íí. 46 Moses daahohdląąyúgo shíí daashohdląą doleeł ni’, shaa k’e’eshchįįhíí bighą. 47 Áídá’ bíí k’e’eshchiiníí doo daahohdląą dayúgo, hagot’éégo shiyati’íí daahohdląą áídá’?

6

1 Díí bikédí’go Jesus túsikaaníí, Gálilee golzéhi, da’áí Tibérias golzéhi, hanaayú onanádzaa. 2 Áígee nṉee łą́ą́go biké’ onałsą́ą́, godiyįhgo áná’ol’įįłíí kah yaa nakaihíí yá ánát’įįłíí daayo’įįgo. 3 Jesus dziłyú háyáá, akú bitsiłke’yu yił dinezbį. 4  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo Jews daanlíni da’iyąąhíí biká’ ngonyáá.

5 Jesus déz’įįgo nṉee łą́ą́go bich’į’ náłseełgo yiłtsąądá’ Philip gáyiłṉii, Hagot’éégo báń nadaahiilṉiih, díí nṉee dawa da’iyąągo? 6 Díí áṉííhíí daazhógo Philip bebígozįįhgo ánṉiid: dabíí hagot’éégo áile’ yígółsį ndi. 7 Philip gábiłṉii, Zhaali, penny holzéhi, naki gonenadín báń bee nahazṉii ndi dała’á ntį́į́go ayą́hágo bita’isné’ ndi, doo bínenol’ąą at’éé da. 8 Bitsiłke’yu dała’á Andrew holzéhi, Simon Peter bik’isnhi, gábiłṉii, 9 Kú ła’ ishkiin báń dijolé ashdla’i barley alzáhi yisné’, łóg naki biłgo: áídá’ hagot’éégo dawa bínel’ąą, nṉee łánihíí? 10 Jesus bitsiłke’yu gáyiłṉii, Nṉee dinohbįh, daabiłdohṉii. Tł’oh dázhǫ́ łą́ą́go lę́k’e. Áík’ehgo nṉee dinezbį, ashdladn doo náhóltagyú áhołáni shį. 11 Áígee Jesus báń náidnné’go ya’ihénzįgo oskąądá’, bitsiłke’yu yaa daizné’, áídí’ bitsiłke’yu nṉee nadaaháztaaníí yitada’izṉii; łógíí ałdó’ da’áí k’ehgo, dá daabiłhwiihzhį’. 12 Dawa náda’isdįįdgo, bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Ch’ékaadíí nádaahohłá, doo ła’ da’ílíí hileehgo da. 13 Áík’ehgo ąął nádaihezlaago táts’aa nakits’ádah hadaidesbį, báń ashdla’i bits’ą́’dí’ ch’ené’íí, nṉee yi’oh da’iyą́ą́híí. 14 Nṉeehíí Jesus godiyįhgo adzaahíí daayiłtsąądá’ gádaaṉii, Áń da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú Na’iziidihíí, ni’gosdzáń biká’zhį’ hiṉáhi.

15 Jesus nṉee dabízhą́ daabik’ehgo dak’azhą́ binant’a’ ádaabidléhgo yígołsįįdá’, dasahn dziłyú ch’a’onánóot’įįd. 16 O’i’ą́ą́yú bitsiłke’yu túsikąąyú onanákai, 17 Akú tsina’eełíí yeh hikaigo túsikaaníí hanaayú bił dahda’n’eel, Capérnaum golzeeyú. Godiłhił gozlįįdá’ Jesus doo hwahá baa hiṉáh da. 18 Tú nádidáh, adįįd nyolhíí bighą. 19 Taagi dagohíí dį́į́’i shį dahgostǫ’yú bił oda’is’eeldá’, Jesus tú yiká’ tsina’eełíí yich’į’ higaałgo daayiłtsąą: áík’ehgo tsídaadesyiz lę́k’e. 20 Áídá’ Jesus gádaabiłṉii, Shíí ásht’įį, doo ńdaałdzid da. 21 Áídí’ bił daagozhǫ́ǫ́go tsina’eełíí beh ńṉáh, daabiłnṉiid: dagoshch’į’ ni’zhį’ bił nda’iz’eel, deskai n’yú.

22 Iskąą hik’e nṉee túsikaaníí hanaayú naháztaaníí akú tsina’eełíí dała’á zhą́ si’ąą n’go daayo’įį, ła’íí Jesus bitsiłke’yu tsina’eełíí yeh hikaiyú doo itah yeh hiyaa da, áídá’ bitsiłke’yu dasahndi okaigo daayo’įį. 23 (Jesus báń ya’ihénzįgo oskąądíí bikédí’go, báń daach’iyą́ą́ n’gee bahyú Tibérias golzeedí’ tsina’eełíí ndaahaz’eel:) 24 Áík’ehgo nṉee Jesus ła’íí bitsiłke’yu doo hak’i dago yídaagołsįįdá’, dabíí tsina’eełíí yeh heskaigo, Capérnaum golzeeyú bił oda’iz’eel, Jesus yíka daantaago. 25 Túsikaaníí hanaadí’ baa hikaidá’ gádaabiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, dadá’ kú ńyaa? 26 Jesus bich’į’ hadzii, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Doo godiyįhgo ánásht’įįłíí daah’įį n’íí bighą shíka daanohtaa da, báń bee náda’sołdįįd n’íí zhą́ bighą ádaaht’įį. 27 Doo hidáń da’ílíí hileehíí bighą nada’ohsiid da, hidáń dahazhį’ ihi’ṉaazhį’ nnel’ąąhíí zhą́ hádaaht’įį, shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí nohwaa nshné’: Bik’ehgo’ihi’ṉań shiTaa, bíyéé nshłįįgo shebígózįhgo shiká’ izkał. 28 Áídí’ gádaabiłṉii, Hago ádaahii’ṉe’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binasdziidíí nadaahiidziid? 29 Jesus gádaabiłṉii, Díí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziidi at’éé, áń shíí shides’a’ń daashohdląągo. 30 Áík’ehgo gádaabiłṉii, Godiyįhgo be’ígóziníí daat’éhi nohwił ch’í’ṉah ánle’go daahiiltséhgo daanohiidląą doleeł? Iłtah áná’ol’įįłíí daat’éhi ánł’įį? 31 Bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’íí da’igolį́į́yú manna daayiyąą łeh lę́k’e: díínko bek’e’eshchiiníí k’ehgo, Yaaká’dí’ báń kaa daizné’go daach’iyąą. 32 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Yaaká’dí’ báń nohwaa hi’né’ n’íí doo Moses nohwaa daizné’ da; shiTaa yaaká’dí’ báń da’aṉiihi nohwá da’dihiné’. 33 Yaaká’dí’ nkenyááhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ báńhi at’éé, áń ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí ihi’ṉaa yaa yiné’. 34 Gádaabiłṉii, NohweBik’ehń, díí báńhíí dayúweh nohwá dihii’né’ le’. 35 Jesus gádaabiłṉii, Shíí báń be’ihi’ṉaahíí nshłįį: dahadíń shaa nyááhń doo shiṉá’ holeeh at’éé da; shodląąhń doo dibá’ holeeh at’éé da. 36 Iłk’ida’ gádaanohwiłdéṉiid, Daashoh’į́į́ ndi doo daashohdląą da. 37 ShiTaa shaa yiṉilíí dawa shaa hikáh; dahadíń shaa nyááhń doo yó’ósht’e’ at’éé da. 38 Yaaká’dí’ níyáá, doo dashíí hásht’į́į́yú ánásht’įįłgo da, ndi shinł’a’ń dabíí hát’į́į́yú ánásht’įįłgo niyáá. 39 Díínko shiTaa shinł’a’ń hát’į́į́, shaa yiṉilíí doo ła’ shich’a’otłíísh da, áídá’ nnágodzaahíí bijįį dawa nádaabihishṉah doleeł. 40 Díínko shinł’a’ń hát’į́į́, hadíń shíí, biYe’ nshłiiníí, sho’iiníí ła’íí shodlaaníí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł: áík’ehgo nnágodzaahíí bijįį nábihishṉah doo. 41 Yaaká’dí’ báń nke’né’íí nshłįį, ṉiihíí bighą Jews daanlíni baa daanet’į́į́ lę́k’e. 42 Áí gádaałiłdi’ṉii, Díń la’ Jesus, Joseph biye’, bą́ą́ bitaa biłgo bídaagonlzįhíí át’į́į́ ya’? Hagot’éégo, Yaaká’dí’ níyáá, ṉii áídá’? 43 Áík’ehgo Jesus gádaabiłṉii, Doo shaa daaneht’į́į́ da. 44 Doo hadíń shaa nowáh át’éé da, shiTaa shinł’a’ń shich’į’ ábíílaayúgo zhą́: nnágodzaahíí bijįį nábihishṉah doleeł. 45 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi binaltsoos biyi’ k’e’eshchįį gáṉíígo, Dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bił ch’ídaago’aah doleeł. Dahadíń shiTaa yidezts’ąągo bits’ą́’dí’ ígoł’aaníí shaa hiṉáh. 46 Da’ágát’éé ndi doo hadíń shiTaa yo’įį da, shíí bits’ą́’dí’ nshłiiníí zhą́ shiTaa yiłtsąą. 47 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Shodlaaníí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉáhi at’éé, 48 Báń be’ihi’ṉaahíí nshłįį. 49 Bits’ą́’dí’ daadesoṉa’íí da’igolį́į́yú manna daayiyąą n’íí nanezna’. 50 Díínko báń yaaká’dí’ nke’né’hi at’éé, nṉee yiyąągo doo datsaah da. 51 Shíí báń hiṉaahíí, yaaká’dí’ nkenyááhíí nshłįį: dahadíń díí báńhíí yiyąąyúgo dahazhį’ hiṉaa doleeł: ni’gosdzáń biká’ nṉee báń yee daahiṉaa doleełgo baa daanshné’íí shitsį’ at’éé. 52 Jews daanlíni łahada’dit’áhgo gádaałiłdi’ṉii, Hagot’éégo díí nṉeehíí bitsį’ nohwaa yiné’go daahiidąą? 53 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Shíí nṉee k’ehgo Niyááhíí shitsį’ daahsąągo, ła’íí shidił daahdląąyúgo zhą́ ihi’ṉaahíí nohwiyi’ golį́į́. 54 Hadíń shitsį’ yiyaaníí ła’íí shidił yidlaaníí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉáhi at’éé; nnágodzaahíí bijįį nábihishṉah doleeł. 55 Shitsį’ da’aṉii hidáń át’éé, ła’íí shidił da’aṉii hidlaaníí át’éé. 56 Hadíń shitsį’ yiyaaníí ła’íí shidił yidlaaníí shiyi’ golį́į́, bíí ałdó’ biyi’ gonshłįį. 57 ShiTaa hiṉáhi shinł’a’híí k’ehgo, ła’íí shiTaa bee hinshṉaahíí k’ehgo hadíń shiyaaníí shee hiṉaa doleeł. 58 Áń báń yaaká’dí’ nke’né’hi at’éé: doo daanohwitaa n’íí manna daayiyąą ndi nanezna’ n’íí k’ehgo da: hadíń díí báń yiyaaníí dahazhį’ hiṉaa doleeł. 59 Capérnaum golzeegee iłch’ígó’aahgo ágánṉiid, Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’. 60 Łą́ą́go biké’ hikaahíí áí daidezts’ąądá’ gádaaṉii, Dázhǫ́ doo bígózį dahi yee aṉíí; hadíń áí yígółsį? 61 Biké’ hikaahíí Jesus aṉííhíí yaa yída’iłtahgo yígółsį, áík’ehgo gádaabiłṉii, Díí ádishṉiihíí doo nohwił daabik’eh da née? 62 Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dabíntsé sídáá n’yú shił onágodzaago daashoh’įįyúgo, nt’é daadohṉii? 63 Spirit‐híí ihi’ṉaa aayiné’hi at’éé; kots’íhíí doo nt’é áile’ da: yati’ bee nohwich’į’ hasdziihíí spirit hik’e ihi’ṉaahíí át’éé. 64 Áídá’ nohwitahyú ła’ doo da’ohdląą da. Jesus dantsé iłch’ígó’aah godeyaadá’ hadíí doo daabodląą dahíí, ła’íí hadíń ch’íbido’aałń yígółsį. 65 Áík’ehgo gánádí’ṉii, Díí bighą gádaanohwiłdéṉiid, Doo hadíń dabíí bik’ehgo shaa hiṉáh da, shiTaa bik’ehyúgo zhą́.

66 Díí bikédí’go biké’ hikaah n’íí łą́ą́go t’ąązhį’ ádaadzaago, doo dayúweh yił nakai da lę́k’e. 67 Jesus bitsiłke’yu nakits’ádahíí gádaayiłṉii, Nohwíí ałdó’ shits’ą́’ dahdohkáh née? 68 Simon Peter gábiłṉii, NohweBik’ehń, hadíń bich’į’ nkáhgo áídá’? Dani zhą́ yati’ dahazhį’ be’ihi’ṉaahíí bee yáńłti’. 69 Ni Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi biYe’ ńlį́į́go, daahosiidląądgo da’aṉiigo bídaagonlzį. 70 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Nohwíí nakits’ádah hołt’eehíí hanohwiṉil, ndi nohwitahyú dała’á ch’iidn nlįį. 71 Áí Judas Iscáriot, Simon biye’ áyiłṉii: áń nakits’ádah itah nlíni ch’íbido’aałń nlįį.

7

1 Díí bikédí’go Jesus Gálileeyú anádaał: Judéayú doo naghaa da, Jews daanlíni daabiziłheego hádaat’įįhíí bighą. 2 Jews daanlíni tł’ohdahskáń yuṉe’ náda’idįįhíí biká’ ngonyáá. 3 Jesus bik’isyú gádaabiłnṉiid, Kodí’ dahnṉáhgo Judéayú ńṉáh, ákú niké’ hikaahíí áná’íl’įįłíí daayiłtséh doleełhíí bighą. 4 Nṉee shígózį le’ nziníí doo dánant’į’ego ánát’įįł da. Díí baa nanṉaayúgo, ni’gosdzáń biká’ nṉee bił ch’í’ṉah ádńlzį. 5 Bik’isyú ndi doo daabodląą da. 6 Jesus gádaabiłṉii, Shíí t’ah doo shaa gowáh da: áídá’ nohwíí zhą́ da’ádzaagee nohwaa gowáh. 7 Ni’gosdzáń biká’ nṉee nohwíí doo nohwik’edaanṉiih da; dénchǫ’go ánádaat’įįł dishṉiigo baa nagoshṉi’híí bighą shíí zhą́ shik’edaanṉiih. 8 Dánohwízhą́ da’idąąyú dohkáh: shíí t’ah doo shaa gowáh dahíí bighą doo dak’ad da’idąąyú déyáá da. 9 Ágánṉiidá’ da’akú Gálilee golzeeyú sidaa lę́k’e.

10 Bik’isyú da’idąąyú okaihíí bikédí’go, bíí ałdó’ dánant’į’ego akú óyáá. 11 Da’idąągee Jews daanlíni biká daadéz’įįgo, Áńhíí hayú? daabiłṉii. 12 Nṉee bitahyú łą́ą́go baa daanet’į́į́ lę́k’e: ła’, Nṉee nłt’éhi nlįį, daaṉiidá’ ła’íí, Dah, nṉee ch’a’oyiłkaadi nlįį, daaṉii. 13 Áídá’ Jews daanlíni yédaaldzidhíí bighą doo ch’í’ṉah baa yádaałti’ da.

14 Da’idąąhíí da’iłṉí’yú goldohdá’ Jesus da’ch’okąąh goz’ąąyú óyáágo iłch’ígó’aah. 15 Jews daanlíni bił díyadaagot’ee gádaaṉiigo, Hagot’éégo díí nṉeehíí dawahá yígółsį, doo ółtagyú nayaa dadá’? 16 Jesus gádaabiłṉii, Iłch’ígonsh’aahíí doo dashíí ádíshṉii da, shinł’a’ń áṉííhíí át’éé. 17 Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dáhat’į́į́híí ánát’įįł hat’į́į́yúgo, iłch’ígonsh’aahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé, dagohíí dashínik’ehgo yashti’íí yígółsį doleeł. 18 Dahadíń dabínik’ehgo yałti’íí dabíí ízisgo ádestįį hat’į́į́: áídá’ hadíń binł’a’ń ízisgo ágot’eehíí yá hát’ííníí, áń da’aṉii áṉíí, áík’ehgo áń biyi’ łé’gochoohíí da’ádįh. 19 Ya’ Moses begoz’aaníí yee doo nohwá ngon’ą́ą́ da née? Áídá’ doo ła’ bikísk’eh ádaanoht’ee da. Nt’é bighą daashizołhee hádaaht’į́į́? 20 Nṉeehíí gádaabiłṉii, Ch’iidn niyi’ golį́į́ lą́ą́: hadíń niziłhee hat’į́į́? 21 Jesus gádaabiłṉii, Dałán áná’íł’įįdgee nohwił díyadaagot’ee ni’. 22 Moses círcumcise ádaanohwidilṉe’go yee nohwá ngon’ą́ą́; (ndi Moses doo bits’ą́’dí’ begodeyaa da, daanohwitaa n’íí bits’ą́’dí’;) áík’ehgo godilziníí bijįį nṉee círcumcise ádaahłe’. 23 Godilziníí bijįį Moses yegos’aaníí doo k’ích’ídzį́į́s da doleełhíí bighą nṉee círcumcise alzaayúgo, godilziníí bijįį nṉee bits’í dawa nłt’éégo ánáshdlaahíí bighą shich’į’ hadaashohkee née? 24 Doo da’ánoliníí zhą́ bee aayádaałti’ da, áídá’ da’aṉii ágot’eehíí bee aayádaałti’ le’. 25 Jerúsalemgee nṉee ła’ gádaaṉii, Díń daayiziłheego hádaat’iiníí shį ya’? 26 Áń kú doo biini’ hą́h dago yałti’go naghaa, áídá’ doo nt’é daayiłṉii da. Nant’án daanlíni díń da’aṉii Christ nlįįgo yídaagołsįįd shį. 27 Áídá’ díí nṉee hadí’ naghaa shįhíí bídaagonlzį: Christ nyáágo hadí’ naghaa shįhíí doo hadíń yígółsį da doleeł. 28 Áík’ehgo Jesus da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aahgo gáṉíí, Shídaagonołsį, ła’íí hadí’ nashaahíí bídaagonołsį: doo dashíí hásht’į́į́go niyáá da, shinł’a’ń da’aṉii, áń doo bídaagonołsį da. 29 Shíí bígonsį; shinł’a’go bits’ą́’dí’ níyááhíí bighą. 30 Áík’ehgo ha’ádaabiłt’e’ hádaat’įį: ndi doo daabiłtsood da, doo hwahá bidizi’deehíí biká’ ngowáh dahíí bighą. 31 Nṉee łą́ą́go daabosdląądgo gádaaṉii, Christ nyáágo, díí nṉee godiyįhgo áná’ol’įįłíí bitisgo áná’ol’įįł doleeł née?

32  Phárisees daanlíni nṉee ágát’éégo baa yádaałti’go ba’ikodaanzįįdá’, okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo aasiṉilíí bich’į’ odais’a’, daabiłtsoodgo. 33 Jesus gádaabiłṉii, Dét’įhézhį’ t’ah nohwił nashkai, áídí’ shinł’a’ń bich’į’ nádésdzá. 34 Shíka daanohtaa ndi doo shaa nohkáh át’éé da: hayú níyááyú doo nohkáh át’éé da. 35 Jews daanlíni gádaałiłdi’ṉii, Díí nṉee hayú doo baa nkáh dayú deyaago aṉii? Jews daanliiníí doo Jews daanlįį dahíí bitahyú iłtanáhosąą n’íí yich’į’ deyaayú, doo Jews daanlįį dahíí yił ch’ídaago’aahgo aṉíí shį? 36 Nt’é ṉíígo aṉii, Shíka daanohtaa ndi doo shaa nohkáh át’éé da: ła’íí, Hayú níyááyú doo nohkáh át’éé da? 37 Da’idaaníí bennágódáhíí bijįį, nṉee łą́ą́go íła’adzaahíí bijįį, Jesus hizį’dá’ adįįd hadziigo, Dahadíń dibá’ silįįhń shich’į’ nowáhgo odląą, ṉii. 38 Dahadíń shodląąhń biyi’dí’ tú hiṉáhi hálį́į́ doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí k’ehgo. 39 (Díí k’ehgo Holy Spirit yaa yałti’, áń hadíí daabodlaaníí bee baa godot’aał: Holy Spirit doo hwahá hadíń baa det’aah dadá’, Jesus ízisgo ye’at’ééhíí doo hwahá ch’í’ṉah ábi’dilṉe’ dahíí bighą.)

40 Nṉee łą́ą́go díí yati’íí daidezts’ąądá’ gádaanṉiid, Díń da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú Na’iziidíí át’į́į́ lą́ą́. 41 Ła’íí gádaaṉii, Díń da’aṉii Christ nlįį lą́ą́. Ła’íí gádaaṉii, Ya’ Christ Gálileedí’ hígháhgo láń? 42 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiinííshą’ gáṉíí, Christ David hat’i’íí bits’ą́’dí’ goleeh, Béthlehem golzeedí’ hígháh, David golį́į́ lę́k’egee? 43 Áík’ehgo áígee Jesus bighą nṉee iłts’ą́’kai. 44 Ła’ daabiłtsood hádaat’įį ndi doo daabiłtsood da.

45 Aasiṉilíí okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo yaa nákaigo gádaabiłṉii, Nt’é bighą doo daahołtsood da? 46 Aasiṉilíí gádaabiłṉii, Doo ła’ nṉee díí nṉeehíí k’ehgo yałti’ da. 47  Phárisees daanlíni gánádaabiłdo’ṉiid, Ya’ nohwíí ałdó’ nohwich’į’ na’deshch’a’ née? 48 Ya’ ła’ nant’án daanlíni dagohíí Phárisees daanlíni daabosdląą née? 49 Áídá’ díí nṉeehíí begoz’aaníí doo yídaagołsį dahíí nchǫ’íí bee bá ha’odzii. 50 Nicodémus, Phárisees itah nlíni, (łah tł’é’yú Jesus yaa nyáá lę́k’e n’íí,) gádaabiłṉii, 51 Bedaagosiil’aaníí k’ehgo ya’ nṉee dá doo daadihiits’į́hé, ła’íí dá doo ánát’įįłíí bídaagonlzįhé baa yáhiilti’ née? 52 Áík’ehgo gánádaado’ṉiid, Ya’ ni ałdó’ Gálileedí’ nanṉaa née? Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí biyi’ díń’įį, áík’ehgo bígonłsįįh ndi at’éé: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi doo ła’ Gálileedí’ hígháh golzee da. 53 Áídí’ nṉee dawa bigowąyú nnáheskai lę́k’e.

8

1 Jesus dził Olives golzeeyú óyáá. 2 Dázhǫ́ t’ahbį da’ch’okąąh goz’ąąyú nádzáá lę́k’e, akú nṉee dawa baa íła’adzaa; áík’ehgo nezdaago biłch’ídaago’aah. 3 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi hik’e Phárisees daanlíni biłgo isdzán ła’ baa yił hikai, áń nant’į’ naghaago bígozįįd lę́k’e; áík’ehgo isdzánhíí iłṉí’zhį’ ndaist’e’dá’, 4 Jesus gádaayiłṉii, Iłch’ígó’aahíí, díí isdzánhíí nant’į’ naghaago, da’aṉii ánát’įįłgo bígozįįd. 5 Ágádaat’iiníí bił ndaats’inołṉe’ le’gá, ṉiigo Moses nohwee ngon’ą́ą́ ni’, begoz’áni biyi’: nihíí ánṉiiyúgo nt’é ńṉii? 6 Nayídaantaahgo ágádaayiłṉii, dáhagot’éégo izadaahilt’e’ daanzigo. Jesus hayaa adzaago bigan yee łeezh yiyi’yú k’e’eshchįį lę́k’e, doo yidezts’ąą da hik’ehgo. 7 Dayúweh nahódaadiłkidgo Jesus hizį’go gádaabiłṉii, Nohwitahyú ła’ binchǫ’ da’ádįhíí ntsé idołṉe’. 8 Áígee hayaa ánádzaago bigan yee łeezh yiyi’yú k’ená’eshchįį lę́k’e. 9 Nṉee díí daidezts’ąądá’ binchǫ’ daagolííníí yídaagołsįįdgo, báyáńdí’ áníi nagháhííyú onáhezkai: áík’ehgo Jesus dasahn ch’íńtłizh, isdzán bádįhgee siziiníí biłgo. 10 Jesus hadag adzaago isdzán zhą́ sizįįgo yiłtsąągo yich’į’ hadzii, Isdzán, nṉee nchǫ’ daaniłṉiihíí hayú okai? Ya’ doo ła’ nṉee nił ch’ígonyį́į́ da? 11 Isdzánhíí gábiłṉii, SheBik’ehń, doo hadíń da. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shíí ndi doo nił ch’ígonoshheeh at’éé da: ti’i, nchǫ’íí bee ánáo’ṉe’ hela’.

12 Łah Jesus nṉee gánádaayiłdo’ṉiid, Shíí ni’gosdzáń biká’ nṉee begot’iiníí nshłįį: dahadíń shiké’ higaałń doo chagołheełyú higaał da doleeł, áídá’ ihi’ṉaa be’idindláádíí bíyéé doleeł. 13  Phárisees daanlíni gádaabiłṉii, Dani zhą́ ádaa nagolṉí’; ádaa nagolṉí’íí doo da’aṉii da. 14 Jesus gábiłṉii, Dashíí ádaa nagoshṉi’ ndihíí ádaa nagoshṉi’íí da’aṉii: hadí’ níyááhíí ła’íí hayú déyááhíí bígonsįhíí bighą; áídá’ nohwihíí hadí’ níyááhíí ła’íí hayú déyááhíí doo bídaagonołsį da. 15 Nohwihíí nṉee k’ehgo zhą́ aayádaałti’; shihíí doo hadíń baa yashti’ da. 16 Áídá’ shíí aayashti’yúgo, aayashti’íí da’aṉiihi: shíí doo dasahn aayashti’ dahíí bighą, shíí ła’íí shiTaa shinł’a’ń biłgo aayáhiilti’. 17 Bedaagosoł’aaníí biyi’ nṉee naki dáłełt’éégo yaa nadaagolṉi’yúgo da’aṉii golzeego dahgoz’ąą. 18 Dashíí ádaa nagoshṉi’, ła’íí shiTaa shinł’a’ń ałdó’ shaa nagolṉi’. 19 Áík’ehgo gádaabiłṉii, NiTaahíí hayú? Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Shíí doo shídaagonołsį da, shiTaa ndi doo bídaagonołsį da: shídaagonołsįyúgo shiTaa ałdó’ bídaagonołsį doleeł ni’. 20 Jesus zhaali iłch’į’nihi’ṉiił goz’ąą yuṉe’ aṉíí, da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aahgo: áídá’ doo hadíń biłtsood da ląą: bidizi’deehíí doo hwahá biká’ ngowáh dahíí bighą. 21 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Shíí dahdisháh, ch’éh shiká daadeh’įį doleełgo t’ah nchǫ’go ánádaaht’įįłgo nanohṉe’ doleeł: hayú déyááyú doo nohkáh át’éé da. 22 Jews daanlíni gádaaṉii, Hayú déyááyú doo nohkáh át’éé da, ṉiihííshą’, dabíí ádiziłdeego aṉii née? 23 Áídí’ gádaayiłṉii, Nohwíí yáá bitł’ááhdí’ nahkai; shihíí yaaká’dí’ nashaa: nohwíí díí ni’gosdzáń biká’ nṉee daanohłįį; shihíí doo ni’gosdzáń biká’ nṉee nshłįį da. 24 Áí bighą, T’ah nchǫ’go ánádaaht’įįłgo nanohṉe’, daanohwiłdishṉii: áń nshłiiníí doo daahohdląą dayúgo, t’ah nchǫ’go ánádaaht’įįłgo nanohṉe’ doleeł. 25 Áík’ehgo gánádaabiłdo’ṉiid, Hadíń lą́ą́ ánt’įį? Jesus gádaabiłṉii, Dantsé nohwił nagosisṉi’dá’ ánsht’ee daanohwiłdishṉii n’íí, da’áń ánsht’ee. 26 T’ah łą́ą́go nohwich’į’ hasdziih godziih, łą́ą́go nohwaa yádaashti’ doleeł: áídá’ shinł’a’ń da’aṉiigo, áń shił nagosṉi’íí zhą́ ni’gosdzáń biká’ nṉee baa bił nagoshṉi’. 27 Jesus biTaa baa yałti’íí doo yídaagołsį da. 28 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dahdaashołteehdá’, áń nshłįįhíí bídaagonołsį ndi at’éé, dashíí shínik’ehgo doo nt’é áshłe’ da; áídá’ shiTaa shił ch’ígon’ááníí bee yashti’. 29 Shinł’a’ń t’ah bił nshłįį: shiTaa doo hwahá dasahndi yó’oshiłt’e’ da; dábik’ehn dá bił bik’ehyú ánásht’įįł. 30 Ágáṉíígo yałti’gee łą́ą́go daabosdląąd. 31 Jews daanlíni Jesus daayosdląądíí gádaayiłṉii, Shiyati’íí dayúweh bikísk’eh ádaanoht’eeyúgo da’aṉii shiké’ hikaahíí daanohłįį; 32 Áík’ehgo da’aṉii ágot’eehíí bídaagonołsį doleeł, áídí’ da’aṉii ágot’eehíí ch’ídaanohwiṉííł.

33 Gádaayiłṉii, Abraham hat’i’íí daandlíni ádaant’ee, doo hadíń bi’isna’ daasiidlįį da: áídá’ hagot’éégo ánṉíhi, Ch’ídaanohwide’ṉiił, nṉiihíí? 34 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń nchǫ’go ánát’įįłíí nchǫ’íí yisna’ nlįį. 35 Isna’ nliiníí doo dahazhį’ binant’a’ bigową yuṉe’ golį́į́ da: áídá’ biye’híí zhą́ dahazhį’ bigową yuṉe’ golį́į́. 36 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ch’ídaanohwizṉilyúgo, da’aṉiigo ch’ídaanohwi’des’ṉil. 37 Abraham hat’i’i daanohłįįgo nohwígonsį; da’ágát’éé ndi daashizołhee hádaaht’įį, shiyati’íí doo hak’i nohwiyi’ bá goz’ąą dahíí bighą. 38 Shíí shiTaa bits’ą́’dí’ bígoł’ąąhíí bee nohwich’į’ yashti’: nohwihíí nohwitaa bits’ą́’dí’ bídaagonoł’ąąhíí ánádaaht’įįł. 39 Áídí’ gádaabiłṉii, Abraham bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’. Jesus gádaabiłṉii, Abraham bichągháshé daanohłįįyúgo Abraham at’ííníí k’ehgo ánádaaht’įįł doleeł ni’. 40 Áídá’ k’adíí daashizołhee hádaaht’įį, shíí da’aṉii ágot’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ disiits’áni baa nohwił nagoshṉi’: díí doo Abraham ye’at’éé da ni’. 41 Nohwíí nohwitaa ánát’įįłíí k’ehgo ádaaht’įį. Áídí’ gádaabiłṉii, Néé nant’į’ na’ildeehíí doo bits’ą́’dí’ daagosiidlįį da; néé nohwiTaa dała’á, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań. 42 Jesus gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań daanohwiTaa nlįįyúgo, nohwił daanshǫǫ doleeł ni’: Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go niyááhíí bighą; doo dashínik’eh niyáá da, Bik’ehgo’ihi’ṉań shinł’a’. 43 Nt’é bighą’shiyati’íí doo bídaagonołsį da? Shiyati’íí doo ídaayełts’ąą hádaaht’įį dahíí bighą. 44 Daanohwitaa, ch’iidn nant’án, áń hat’i’íí daanohłįį, áík’ehgo nohwitaa nchǫ’go hat’į́į́híí k’ehgo ádaaht’įį: dantsé godeyaadí’ nṉee naiłtseedi nlįį, bíí ła’íí da’aṉii ágot’eehíí doo nałinłtł’og da, da’aṉii ágot’eehíí doo ła’ biyi’ golį́į́ dahíí bighą. Łé’iłchoogo yałti’dá’ dabíí ye’at’éhi yee yałti’: łé’iłchóhi nlįįgo, łé’ichoohíí bitaa nlįį. 45 Áídá’ shíí da’aṉii ádishṉiihíí bighą doo daashohdląą da. 46 Hadíń ła’ dénchǫ’go ánásht’įįłíí ch’íshinoh’áah? Áídá’ da’aṉii ádishṉiiyúgo, nt’é bighą doo daashohdląą da? 47 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí yídésts’ąą: Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bíyéé daanohłįį dahíí bighą doo ídaayełts’ąą da. 48 Jews daanlíni gádaabiłṉii, Samáritan ńlíni, ch’iidn niyi’ golíni, daaniłn’ṉiihíí da’aṉii ádaan’ṉii shį ya’? 49 Jesus gáṉíí, Ch’iidn doo shiyi’ golį́į́ da; áídá’ shiTaa diniłsį, nohwihíí doo daashidinołsį da. 50 Nṉee daashidnłsiníí doo biká désh’įį da: dała’áńhíí zhą́ áí yiká déz’įį, áń aayánáltih doleeł. 51 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń shiyati’ yikísk’eh at’ééhíí, da’itsaahíí doo yo’įį da doleeł. 52 Jews daanlíni gánádaabiłdo’ṉiid, K’adíí nídaagosiilzįįd, ch’iidn niyi’ golį́į́híí. Abraham daztsąą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí nanezna’; áídá’ ni ánṉii, Dahadíń shiyati’ yikísk’eh at’ééhíí da’itsaahíí doo yolįh at’éé da, nṉii. 53 Ya’ ni nohwitaa Abraham daztsąą n’íí bitisgo áńt’éhi née? Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí nanezna’ n’íí ałdó’: hadíń lą́ą́ ánsht’ee ńnzį? 54 Jesus gábiłṉii, Shíí ádiłdinszįyúgo, ádiłdinszįhíí doo nt’é da: shidi’dilzįhíí shiTaa at’éé; áń Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń, daabiłdohṉii: 55 Áídá’ nohwíí áń doo bídaagonołsį da; shíí zhą́ áń bígonsį: Doo áń bígonsį da, dishṉiiyúgo, nohwíí k’ehgo łé’ishchóhi yishłeeh: áídá’ shíí áń da’aṉiigo bígonsį, biyati’íí bikísk’eh ánsht’ee. 56 Nohwitaa Abraham n’íí shee hayiłkaahíí yiłtséhgo bił gozhǫ́ǫ́ ni’: áí yiłtsąądá’ bił gozhǫ́ǫ́ ni’. 57 Jews daanlíni gádaabiłṉii, Doo hwahá ashdladin nił łégódáh dadá’, hagot’éégo Abraham hí’į́į́ láń? 58 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Abraham dabíntségo shíí ánsht’ee. 59 Áík’ehgo tséé nádaayiheslaago daabołṉe’ nt’éégo Jesus bits’ąą ńdest’įįdgo, da’ch’okąąh goz’ąądí’ nṉee biyi’dí’ ch’ínádzaa.

9

1 Jesus higaałyú nṉee biṉáá ágodįhgo gozlíni sidaago yiłtsąą lę́k’e. 2 Bitsiłke’yu nabídaadiłkid, NohwiNant’a’, hant’é bighą díí nṉeehíí biṉáá ágodįhgo gozlįį? Hadíń nchǫ’go adzaa, díí nṉeehíí née, dagohíí bą́ą́ hik’e bitaa née? 3 Jesus gádaabiłṉii, Díí nṉehíí, ła’íí bą́ą́ hik’e bitaa doo nchǫ’go ádaadzaa da: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań áná’ol’įįłíí bee ch’í’ṉah alṉe’híí bighą at’éé. 4 T’ah got’įįdá’ shinł’a’ń binasdziidíí áshłe’: tł’é’gohíí doo hadíń na’iziid da. 5 T’ah ni’gosdzáń biká’ nashaadá’ ni’gosdzáń biká’ nṉee begot’iiníí nshłįį. 6 Ágánṉiidá’ ni’zhį’ hadnzhéégo bizhígíí łeezh yił naidiziidgo nṉee biṉáá ágodinihíí biṉáágee yídezhizh, 7 Gábiłṉiigo, Ti’i, tá’ńgisyú ńṉáh, túsikáni biyi’, Silóam holzéhi, (Hil’á’ golzeego ágolzéhi.) Áík’ehgo nṉeehíí tá’digisyú óyáá, áídí’ go’įįgo nadzá.

8 Nṉee bit’ahdí’ daagolííníí, ła’íí biṉáá ágodįhdá’ daabo’į́į́ n’íí gádaaṉii, Díí nṉeehíí ídókeedgo sidaa n’íí ya’? 9 Ła’íí gádaaṉii, Áń át’į́į́: ła’íí, Áń ga’ánolini at’į́į́, daaṉii: bíí, Shíí ásht’į́į́, ṉii. 10 Áík’ehgo, Hagot’éégo niṉáá nágosdlįį? daabiłṉii. 11 Gáṉíí, Nṉee, Jesus holzéhi, goshtł’ish áyíílaago, shiṉáá yídezhizhdá’ gáshiłnṉiid, Ti’i, tá’ńgis, túsikąąyú Silóam holzéhi: áík’ehgo ákú óyáágo ta’désgiz, áídí’ shiṉáá nágosdlįį. 12 Áńhíí hayú? daabiłṉii. Doo bígonsį da, ṉii.

13 Nṉee biṉáá ágodįh n’íí Phárisees daanlíni yaa yił hikai. 14 Jews daagodnłsiníí bijįį Jesus goshtł’ish áyíílaago nṉee biṉáá nágosdlįį lę́k’e. 15 Phárisees daanlíni nabídaadiłkid, Hagot’éégo niṉáá nágosdlįį? Gádaayiłṉii, Jesus goshtł’ish shiṉáá yídezhizh, áídí’ ta’désgizgo gosh’įį násisdlįį. 16 Phárisees daanlíni ła’ gádaaṉii, Díí nṉeehíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi da ląą, godilziníí bijįį doo godnłsį dahíí bighą. Ła’íí gádaaṉii, Hagot’éégo nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yidnłsį dahíí godiyįhgo áná’ol’įįł? Áík’ehgo bighą iłts’ą́’kai. 17 Nṉee biṉáá ágodįh n’íí gánádaayiłdo’ṉiid, Nihíí niṉáá ánágodlaahíí nt’é biłnṉii? Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi at’į́į́ biłdishṉii, ṉii. 18 Jews daanlíni nṉee biṉáá ágodįh n’íí biṉáá nágosdlįįhíí doo daayodląą dago bą́ą́ hik’e bitaa yiká ánṉiidgo, 19 Nayídaadiłkid, Ya’ díí nohwizhaazhé biṉáá ágodįhgo gozlį́į́ dohṉii n’íí née? Hagot’éégo go’įį k’adíí? 20 Bą́ą́ hik’e bitaa gádaabiłṉii, Díń nohwizhaazhé át’éégo bígonlzį, biṉáá ágodįhgo gozlįį ni’: 21 K’adíí hagot’éégo go’įį, hadíń biṉáá ánágodlaahíí doo bígonlzį da: áń goyąą silįį; nahódaadołkid: dabíí ádáyálti’ le’. 22 Bą́ą́ hik’e bitaa Jews daanlíni yédaaldzidhíí bighą ádaaṉii lę́k’e: dahadíń, Christ at’į́į́, ṉiigo baa nagolṉi’yúgo Jews ha’ánáłséhdí’ ch’élt’e’go iłk’idá’ ndaagoz’ąą lę́k’e. 23 Áí bighą bą́ą́ hik’e bitaa ágádaanṉiid, Áń goyąą silįį; nahódaadołkid. 24 Nṉee biṉáá ágodįh n’íí yiká ánádo’ṉiidgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ ba’ihéńnzį: díí nṉeehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yidnłsį dago bídaagonlzį, daaṉii. 25 Nṉeehń gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yidnłsį da shįhíí, yidnłsį shįhíí doo bígonsį da: da’ágát’éé ndi dała’á zhą́ bígonsį, shiṉáá ágodįh n’íí, k’adíí gosh’įį. 26 Phárisees daanlíni gánádaabiłdo’ṉiid, Hagot’éégo áníílaa? Hagot’éégo niṉáá ná ánágodlaa? 27 Nṉeehń gádaabiłṉii, Iłk’idá’ nohwił nagosisṉi’ ndi doo daashidołts’ąą da ni’: nt’é bighą nohwił nanágoshṉi’? Ya’ nohwíí ałdó’ biké’ hikaahíí daahłeeh née? 28 Áídí’ dénchǫ’égo bich’į’ yádaałti’go gádaaṉii, Ni zhą́ biké’ higaałíí ńlį́į́ dagá; nééhíí Moses biké’ hikaahíí daandlįį. 29 Bik’ehgo’ihi’ṉań Moses yich’į’ yałti’ n’go bídaagonlzį: áídá’ díí nṉeehíí hadí’ naghaa shįhíí doo bídaagonlzį da. 30 Nṉeehń gánádaabiłdo’ṉiid, Hagot’éégo hadí’ naghaa shįhíí doo bídaagonołsį da, áídá’ shiṉáá shá ánágodlaa. 31 Hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daayidnłsį dahíí doo bídaayésts’ąą dago bídaagonlzį: áídá’ dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhíí, ła’íí áń dábił bik’ehgo ánát’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyésts’ąą. 32 Ni’gosdzáń álzaadí’ yushdí’ godezt’i’go nṉee biṉáá ágodįhgo gozlįį n’íí go’įį nasdlį́į́ t’ah doo golzee da. 33 Díí nṉeehíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ dayúgo, doo nt’é áyóléh át’éé da. 34 Gádaabiłṉii, Nchǫ’íí zhą́ bił gosínilínihi, nohwił ch’ídaagonsh’aah nihó’ṉii née? Áík’ehgo Jews ha’ánáłséhdí’ ch’ídaabist’e’. 35 Ch’ídaabist’e’íí Jesus ya’ikonzįįdá’ baa nyáágo gábiłṉii, Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ hondląą née? 36 Nṉeehń gáṉíí, Hadíńhíí baa shił nagolṉi’, sheBik’ehń, áík’ehgo hoshdląą doleeł. 37 Jesus gábiłṉii, Iłk’idá’ hí’į́į́, nich’į’ yałti’íí áń át’į́į́. 38 Nṉeehń, SheBik’ehń, noshdląą, ṉii. Áídí’ yoskąąd.

39 Jesus gáṉíí, Aayá’iti’híí bighą ni’gosdzáń biká’zhį’ niyáá, hadíí doo daago’įį dahíí daago’įį nádaadleehíí bighą; áídá’ hadíí daago’iiníí biṉáá ádaagodįh daaleeh. 40 Áígee Phárisees daanlíni ła’ bit’ahyú nadaaziiníí díí daidezts’ąądá’ gádaabiłṉii, Ya’ néé ałdó’ nohwiṉáá ádaagodįh née? 41 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Nohwiṉáá ádaagodįhyúgo nohwinchǫ’íí ádįh doleeł ni’: áídá’ k’adíí, Daagohiit’įį, daadohṉii; áík’ehgo nohwinchǫ’íí t’ah be’ádaanoht’éé.

10

1 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń dibełį́į́ ha’ánáṉiłí ch’ígót’i’dí’ doo ha’ánádáh dadá’ łahyúgo yitisyú ha’ánádáhíí, áń in’įįhi dagohíí aayihi’ṉiiłi nlįį. 2 Hadíń ch’ígót’i’dí’ ha’ánádáhíí dibełį́į́ nanyoodi nlįį. 3 Ch’íná’itį́h yaa sidaahń bá yó’o’itį́h; áń bidibełį́į́ yich’į’ aṉíígo daidíts’ag: dabíí bidibełį́į́ bizhi’ yee yich’į’ aṉíígo ch’íyihiṉiił. 4 Dabíí bidibełį́į́ ch’íyihiṉiiłdá’, yádįh dahdigháh, áík’ehgo dibełį́į́ biké’ dahnádiłsééh: bizhiihíí yídaagołsįįhíí bighą. 5 Nṉee doo yídaagołsį dahíí doo yiké’ dahdikáh da, daazhógo bits’ą́’ dahnádiłséh; áń bizhiihíí doo yídaagołsį dahíí bighą’ 6 Áí Jesus bił ch’ígó’aahgo ádaabiłnṉiid; áídá’ nt’é ṉiigo aṉii shįhíí doo bił ídaagozį da. 7 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Shíí ch’ígót’i’íí nshłįį, dibełį́į́ ha’áná’ṉiłgee. 8 Dashíntsé híkaihíí dawa da’in’įįhíí ła’íí aadaayihi’ṉiiłíí daanlįį; áí dibełį́į́ doo daabidits’ag da. 9 Shíí ch’ígót’i’íí nshłįį: hadíń shíí shinkááyú ch’ínyááhíí hasdádogaał, áík’ehgo ha’ánádáhdí’ ch’ínádáhgo da’iyąą doleeł. 10 In’įįhíí in’įįhíí bighą nadáh, ła’íí na’iłtseedhíí bighą, dawahá da’ílíí yiłchiihíí bighą: shihíí ko’ihi’ṉa’ daagolį́į́ doleełhíí bighą niyáá, dázhǫ́ bitisyú ch’ída’izkaadyú ihi’ṉaahíí bee daach’ihiṉaa doleeł. 11 Shíí dibełį́į́ nanyoodíí nłt’éhi nshłįį: dibełį́į́ nanyoodíí nłt’éhi bi’ihi’ṉa’ ndi bidibełį́į́ yá nyiné’. 12 Hadíí na’iziidíí, doo dibełį́į́ nanyoodíí nlįį dahíí, doo dibełį́į́ bíyéé dahíí, mą’cho higaałgo yo’įįdá’ dibełį́į́ yits’ą́’yúgo nádilwo’i; áík’ehgo mą’chohíí dibełį́į́ ła’ yił ndaadeeł, ła’ihíí náhołsééh. 13 Na’iziidíí daazhógo na’iziidhíí bighą, dibełį́į́ doo yaa bił goyéé dahíí bighą yits’ą́’ nádilwo’. 14 Shíí dibełį́į́ nanyoodíí nłt’éhi nshłįį, shidibełį́į́ bídaagonsį, shíyééhíí shídaagołsį. 15 ShiTaa shígółsįhíí k’ehgo shíí ałdó’ shiTaa bígonsį: shi’ihi’ṉa’íí dibełį́į́ bá ndiishné’. 16 Shidibełį́į́ łahyúgo ha’ánsiṉil: áí ałdó’ bił nánishkáh, áí shizhiihíí daidiits’į́h doleeł; áí dała’ázhį’ nádleeh, dibełį́į́ nanyoodíí dała’á hileeh. 17 Shi’ihi’ṉa’íí nniishné’, nádidiishné’ doleełgohíí bighą shiTaa bił nshǫǫ. 18 Doo hadíń shits’ą́’ náidoné’ át’éé da, dashínik’eh ndiishné’. Dashíí shinawodíí bee ndiishné’, dashíí shinawodíí bee nádidiishné’. Díí shiTaa yee shá ngon’ą́ą́ ni’.

19 Díí yati’híí bighą Jews daanlíni iłts’ą́’kai. 20 Łą́ą́go gádaanṉiid, Ch’iidn biyi’ golį́į́, biini’ ádįh; nt’é bighą hídaayołts’ąą? 21 Ła’íí gádaanṉiid, Ch’iidn biyi’ golííníí doo díí k’ehgo yałti’ da go’į́į́. Ya’ ch’iidn nṉee biṉáá ágodiníí yiṉáá yá ánágodle’ née?

22 Haigo Jerúsalemgee da’ch’okąąh goz’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá its’ágót’ą́ą́ bee bíná’goṉiihgo da’idąągee ngonyáá. 23 Da’ch’okąąh goz’ąągee Solomon bich’ínágohin’ą́ą́ yuṉe’ Jesus anádaał lę́k’e. 24 Jews daanlíni baa íła’adzaago gádaabiłṉii, Da’os’ahzhį’ lą́ą́ nohwił nagolṉí’go áńt’ee? Christ ńlį́į́yúgo dabígózįgo nohwił nadaagolṉí’. 25 Jesus gádaabiłṉii, Nohwił nadaagosisṉi’ ni’, ndi doo daashohdląą da: shiTaa bizhi’ bee áná’esh’įįłíí dabígózįgo yee shaa nagolṉi’. 26 Áídá’ doo shidibełį́į́ daanohłįį dahíí bighą doo daashohdląą da. 27 Shidibełį́į́ shizhiihíí daidits’ag, áí bídaagonsį, áí shiké’ anákah: 28 Ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí baa daasiiné’; doo da’ílíí daaleeh dago doo hadíń shilák’e hayoṉiił at’éé da. 29 ShiTaa shaiṉilíí dawa yitisgo at’éhi nlįį; doo hadíń shiTaa bilák’e hayiṉiił yínel’ąą da. 30 Shíí hik’e shiTaa biłgo dała’á ndlįį. 31 Jews daanlíni tséé nádaayiheslaa, yee daabołṉe’go. 32 Jesus gádaabiłṉii, ShiTaa bits’ą́’dí’ nłt’éégo áná’ol’įįłíí doo ałch’ídn nohwił ch’í’ṉah ashłaa da; hadííhíí bighą ńdaashidołṉe’? 33 Jews daanlíni gádaabiłṉii, Nłt’éégo áná’íl’įįłíí bighą doo ńdaaninlṉe’ da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dénchǫ’go baa yáńłti’híí bighą; ni nṉee ńlíni Bik’ehgo’ihi’ṉań áná’ńl’įįhíí bighą. 34 Jesus gádaabiłṉii, Dilzini daanohłįį nohwiłdéṉiid, golzeego nohwá begoz’aaníí biyi’ bek’e’eshchįį shį ya’? 35 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa daasné’íí nṉee dilzini daiłṉiigo yozhiiyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí doo k’ihzhį’ ngot’ąą dago; 36 Ya’ shíí shiTaa its’ą́’shíńłtį́į́go ni’gosdzáń biká’zhį’ nkeshinł’a’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go baa yáńłti’, daashiłdohṉii née; Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nshłįį, dishṉiihíí bighą? 37 ShiTaa ánát’įįłíí k’ehgo doo ánásht’įįł dayúgo, doo daashohdląą da. 38 Áídá’ be’ánásht’įįłyúgo, doo daashohdląą da ndi, ánásht’įįłíí daahohdląą; áí bee shiTaa shiyi’ golį́į́híí, ła’íí shiTaa biyi’ gonshłįįhíí bídaagonołsį, ła’íí daahohdląą doleeł. 39 Áí bighą daabiłtsoodgo ch’éh ánáádaabił’įį; ndi bits’ą́’ hach’iyáá. 40 Áídí’ Jesus Jórdan túńlííníí hanaayú onaanádzaa, John dantsé baptize ágólaa goz’ąązhį’; akú naghaa. 41 Nṉee łą́ą́go baa heskaigo gádaaṉii, John doo godiyįhgo áná’ol’įįłíí áyíílaa da: ndi John díí nṉeehíí yaa nagolṉi’ n’íí dawa da’aṉii lę́k’e. 42 Áík’ehgo áígee łą́ą́go daabosdląąd.

11

1 Béthany golzeegee nṉee ła’, Lázarus holzéhi, nṉiih lę́k’e, áí kįh gozṉilgee Mary ła’íí bik’isn Martha daagolį́į́. 2 (Áń Maryhíí Jesus ik’ah yik’i yaa yiziidgo bitsizíl bee bikee yá k’eyiłdee n’íí, áń bilah Lázarus holzéhi nṉiih.) 3 Lázarus bilahkíí Jesus yich’į’ yati’ bá ot’ą́ą́, NohweBik’ehń, nił nzhóni nṉiih, daayiłṉiigo. 4 Jesus yidezts’ąądá’ gáṉíí, Díí nṉiihíí doo datsaahgo at’éé da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah álṉéhgo ágot’įį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah hileeh doleełhíí bighą. 5 Jesus, Martha hik’e bik’isn ła’íí Lázarus biłgo bił daanzhǫǫ. 6 Lázarus nṉiihgo ya’ikonzįįdá’, da’akú sidaago naki bee náyiskąą lę́k’e. 7 Áí bikédí’go Jesus bitsiłke’yu gádaayiłṉii, Judéayú náádookáh. 8 Áídá’ bitsiłke’yu gádaabiłṉii, NohwiNant’a’, da’ániidégo Jews daanlíni nił ndaaziłṉé’go hádaat’įį ni’; ndi ya’ akú nádíńdzaa née? 9 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Ya’ dała’á jįį doo nakits’ádah łénádihikos da née? Dahadíń jįįhíí yiyi’ naghaayúgo, doo hayaa nageeh at’éé da, díí ni’gosdzáń biká’ begot’iiníí yo’įįhíí bighą. 10 Dahadíń tł’é’yú higaałyúgo hayaa nageeh, biyi’ yuṉe’ begot’iiníí ádįhíí bighą. 11 Ánṉiidíí bikédí’go gánádaayiłdo’ṉiid, Nohwit’eké Lázarus iłhosh; ch’ínánsiidyú déyáá. 12 Bitsiłke’yu gádaabiłṉii, NohweBik’ehń, Lázarus iłhoshyú nłt’éé nádleeh gádnii. 13 Jesus, Lázarus daztsąą, ṉiigo aṉíí: áídá’ bitsiłke’yuhíí hánáyołgo iłhoshgo áyiłṉii lą́ą́ daanzį lę́k’e. 14 Jesus áníita ch’í’ṉah ádaagozlaa, Lázarus daztsąą, ṉiigo. 15 Da’ohdląą doleełhíí bighą doo ákú nashaa dahíí nohwá shił gozhǫ́ǫ́; ndi haląą bich’į’yú dookáh. 16 Thomas, Dídymus holzéhi, itsiłke’yu yił daanlíni gádaayiłṉii, Néé ałdó’ akú dookáh, Jesus bił nadaan’ṉe’ doleełgo. 17 Lázarus iłk’idá’ łe’sitįįgo dį́į́’i bee yiskąąyú Jesus nyáá lę́k’e. 18 Jerúsalemdí’ nakidn dahgostǫ’yú shį Béthany goz’ąą: 19 Áídí’ Jews daanlíni łą́ą́go Martha hik’e Mary bilah n’íí bighą bidag yádaałti’go baa heskai. 20 Martha Jesus higháhgo ya’ikonzįįgo dagoshch’į’ yich’į’ ch’ínyáágo yaa nyáá, Mary kįh yuṉe’ sidaadá’. 21 Martha Jesus gáyiłṉii, SheBik’ehń, kú síńdaayúgo shilah doo daztsąą da doleeł ni’. 22 K’ad ndi dant’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań bíhónkeedíí naa yiné’go bígonsį. 23 Jesus gábiłṉii, Nilah naadidodaał. 24 Martha gábiłṉii, Nnágodzaahíí bijįį nách’idikáhgee naadidodaałgo bígonsį. 25 Jesus gábiłṉii, Shíí shilahyú nṉee naadidokaah, shíí ihi’ṉaahi nshłįį: dahadíń shodląąyúgo daztsąą ndi, hiṉaa nádodleeł: 26 Dahadíń hiṉaago shodlaaníí doo datsaah at’éé da. Ya’ díí hondląą née? 27 Martha gábiłṉii, Ha’oh, sheBik’ehń: Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ni’gosdzáń biká’ hígháhi ńlį́į́go hoshdląą. 28 Gánṉiidá’ onádzaago dant’éhego bik’isn Mary gáyiłṉii, Iłch’ígó’aahíí kú nyáágo nokéed. 29 Mary áí yidezts’ąądá’ dagoshch’į’ nádiidzaago yich’į’ oyáá. 30 Jesus Martha baa nyáá n’íígee t’ah sidaago, doo hwahá kįh gozṉilyú hígháh da. 31 Jews daanlíni bidag yádaałti’go kįh yuṉe’ yił naháztąą n’íí Mary hwéheego nádiidzaago ch’ínyááhíí daayo’įįgo yiké’ dahiskai, Lázarus łe’sitįįyú hichagyú deyaa shį, daaṉii lę́k’e. 32 Mary, Jesus sidaayú ńyáádá’ yiłtsąągo yiyahzhį’ hayaa adzaa gáṉíígo, SheBik’ehń, kú síńdaayúgo shilah doo daztsąą da doleeł ni’. 33 Jesus Mary ła’íí Jews daanlíni yił hikai n’íí biłgo daachago yo’įįdá’ biyi’siziiníí doo bił gozhǫ́ǫ́ da lę́k’e, 34 Áík’ehgo gáṉíí, Hayú ndaasołtįį láń? NohweBik’ehń, yushdé’ ákú díń’įį, daabiłṉii. 35 Jesus hichag lę́k’e. 36 Jews daanlíni, Dázhǫ́ bił nzhǫǫ lę́k’e! daaṉii. 37 Áídí’ ła’ gánádaado’ṉiid, Nṉee biṉáá ágodini déz’įįgo ánáyiidlaa n’íí, díí nṉee ałdó’ doo datsaah dago áyíílaa doleeł láń shį ya’? 38 Jesus bidayi’ chad nadesdzaago, Lázarus łe’sitįįyú ńyáá. Tsébii’i’áń yuṉe’ sitįį, tséé biṉásgee daaden’ą́ą́go. 39 Jesus gáṉíí, Tséé yó’odaah’aah. Nṉee daztsaaníí bilah Martha gábiłṉii, SheBik’ehń, k’adíí nłchǫ’ silįį go’į́į́, dį́į́’i yiskąądá’ daztsąą n’íí bighą. 40 Jesus gábiłṉii, Ondląąyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ ízisgo ágot’eehíí hįłtséh doleeł, ya’ doo ágániłdéṉiid da lá née? 41 Áík’ehgo daztsaaníí sitįįgee tséé biṉásgee daaden’aaníí yó’odaiz’ąą. Jesus hadag déz’įįdá’gáṉíí, ShiTaa, shidints’agíí na’ihénsį. 42 Dábik’ehn shidints’ago bígonsį, ndi kú nṉee nadaazįhíí bighą ádéṉiid, shinł’a’íí daayodląą doleełhíí bighą. 43 Ágánṉiidá’ adįįd yiká áṉíí, Lázarus, aadí’ ch’íńṉáh, yiłṉii. 44 Nṉee daztsąą n’íí bigan ła’íí bikee nadik’ą’ bik’ídaadesdizgo; binii ałdó’ nadik’ą’ bik’ídesdizgo ch’ínyáá. Jesus gádaabiłṉii, K’eda’oh’ad, áík’ehgo dowáh. 45 Áídí’ Jews daanlíni łą́ą́go Mary yił hikai n’íí, Jesus adzaahíí daayo’įįgo daabosdląąd lę́k’e. 46 Áídá’ ła’, Phárisees daanlíni yich’į́’ okaigo, Jesus ánát’įįdíí yaa yił nadaagosṉi’.

47 Áík’ehgo okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi hik’e Phárisees daanlíni biłgo nṉee yánádaaltihíí íła’ádaizlaago gádaayiłṉii, Hago lą́ą́ ádaahi’ṉe’? Díí nṉeehíí godiyįhgo áná’ol’įįłíí łą́ą́go ánát’įįł. 48 Dayúweh díí k’ehgo ánát’įįłyúgo nṉee dawa dánko daabodląąh doleełi at’éé; ła’íí Romans daanlíni nałsééhgo nohwi’okąąh goz’aaníí ła’íí nohwini’íí nohwaa daagohet’aah. 49 Áídí’ áí ádaanṉiidíí ła’, Cáiaphas holzéhi, áí łegodzaahíí biyi’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni gádaabiłnṉiid, Doo nt’é bídaagonołsį da, 50 Nṉee dała’á nṉee dawa yá datsaahgo zhą́ nzhǫǫ, áík’ehgo zhą́ Jews daanlíni dawa doo da’ílíí hileeh da, áí doo nohwił bídaagozį da lą́ą́. 51 Díí doo dabínik’ehgo aṉíí da: áí łegodzaahíí biyi’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitįįgo, Jesus Jews daanlíni yá datsaah doleełíí dabíntsé yaa nagolṉi’; 52 Doo Jews daanlíni zhą́ bá datsaah da, ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé dawa iłts’ą́’yú nadaakaihíí dała’ázhį’ ánálṉéhgo ałdó’ bá datsaah doleeł. 53 Áí bijįįdí’ godezt’i’go hagot’éégo Jesus daayiziłheehíí yee nadaagoshchįį. 54 Áí bighą Jesus doo dayúweh Jews daanlíni bitah ch’í’ṉah naghaa da; ndi áídí’ da’igolį́į́yú ba’ashhahgee goz’áni biyi’ kįh gozṉil Éphraim golzeeyú óyáá, áígee bitsiłke’yu yił naháztąą.

55  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo Jews da’iyąąhíí bich’į’ goldohdá’, Jews daanlíni łą́ą́go okąąh zhiṉéégo iłch’į’ ádaach’idilṉe’híí bighą ił’anidí’ Jerúsalem yúdag oheskai. 56 Da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nadaazį’go Jesus yiká daadéz’įįgo gádaałiłdi’ṉii, Nt’é daanohsį, da’idąąyú híṉáh doleeł shį ya’? 57 Okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Phárisees daanlíni, dahadíń Jesus hayú naghaahíí yígółsįyúgo bił nadaagolṉi’go yá ndaagoz’ąą, daayiłtsoodhíí bighą.

12

1  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhzhį’ gostáń yiłkaah godziihdá’ Jesus Béthanyú ńyáá, Lázarus daztsąądí’ náyihilṉa’ n’íí golį́į́yú. 2 Áígee o’i’ą́ą́yú bá áda’ch’izlaago Martha koch’į’ ndaahazkąą, Lázarus itah bił da’ch’iyąą lę́k’e. 3 Mary ik’ah łáń ílíni, spikenard holzéhi, dała’á dahdidleego Jesus bikee biká’zhį’ yaa yiziidgo bitsizíl yee k’eyiłdée: kįh yuṉe’ ik’ah łikągolchiníí dahot’éhé godideznag. 4 Áídá’ Judas Iscáriot, Simon biye’, Jesus bitsiłke’yu itah nlíni, ch’íbido’aałíí gáṉíí, 5 Zhaalihíí tét’iyéhíí bitah’i’ṉiihíí bighą nt’é bighą díí ik’ah doo taagi gonenadín penny izlįįgo nahazṉii da? 6 Díí áṉííhíí doo tédaat’iyéhíí yaa bił goyéégo aṉii da; ndi in’įįhi nlįįhíí bighą aṉii, bestso bizis nayi’aago bestso biyi’ odaach’ihiłkaadíí náyihiṉiił. 7 Jesus gáṉíí, Ch’ík’eh at’į́į́: łeeh shi’dilteehíí bijįį doleełhíí bighą da’áík’ehgo nainé’ nzhǫǫ. 8 Tédaat’iyéhíí dábik’ehn nohwitahyú nadaakai; shihíí doo dábik’ehn nohwitahyú nashaa da doleeł. 9 Jews daanlíni łą́ą́go Jesus ákú naghaago yídaagołsįgo baa náńłsą́ą́, doo dá Jesus zhą́ bighą da, Lázarus daztsąądí’ náyihilṉa’ n’íí daayiłtséhíí bighą ałdó’.

10 Áídá’ okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi Lázarus ałdó’ zideego doleełíí yaa nadaagoshchįį; 11 Bíí bighą Jews daanlíni łą́ą́go Jesus daayosdląądgo bits’ą́’ daheskaihíí bighą zideego hádaat’įį.

12 Áí iskąą hik’e nṉee łą́ą́go da’idąąyú híkaihíí Jesus Jerúsalemyú hígháhgo ya’ikodaanzįįdá’, 13 Ch’il, palm holzéhi, bits’ádaaz’aahíí daayoṉiłgo, yidááhzhį’ deskaigo nádaadidilghaazhgo gádaaṉii, Hosánna: Israel hat’i’íí biNant’a’ nlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’ yee higaałíí bits’ą́’dí’ gózhǫ́ǫ́ le’. 14 Jesus túlgayé bizhaazhé yaa nyáágo yiká’ dahnezdaa; dá bek’e’eshchiiníí k’ehgo, 15 Doo nénldzid da, Sion bizhaazhé ńlíni: níńł’įį, niNant’a’ higaał, túlgayé bizhaazhé yiká’ dahsdaago, ṉii. 16 Jesus bitsiłke’yu dantségee doo bił ídaagozį da: ndi Jesus ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah ágolzaadá, díí bak’e’eshchįį n’íí ła’íí ábi’dilzaahíí yínádaalṉii. 17 Jesus Lázarus daztsąądí’ náyihilṉa’go tsébii’i’áńdí’ ch’íńṉáh yiłnṉiid n’dá’ nṉee biṉááł ánágot’įįł n’íí yaa nadaagosṉi’. 18 Godiyįhgo ágodzaahíí ya’ikodaanzįįhíí bighą nṉee Jesus yidááhzhį’ onałsą́ą́. 19 Áík’ehgo Phárisees daanlíni gádaałiłdi’ṉii, Doo hagot’éégo ładaahodle’go da ląą; daadeh’į́į́, ni’gosdzáń biká’ nṉee dawa biké’ dahnádnłsą́ą́.

20 Nṉee Greeks daanlíni ła’ itah náńłsą́ą́, da’idąągee da’ch’okąąhyú. 21 Áí Philip yaa hikai, Gálilee biyi’ Bethsáida golzeedí’ gólíni, áík’ehgo gádaabiłṉii, Jesus daahihiiltséh hádaahiit’įį. 22 Philip Andrew yił nagolṉi’yú óyáá: Andrew, Philip yił o’áázhgo Jesus yił nadaagosṉi’.

23 Jesus gádaabiłṉii, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, ízisgo be’ánsht’eehíí ch’í’ṉah hileehíí bee biká’ ngonyáá. 24 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Tł’oh nagháí biyigé doo łeezh biyi’ onehezdeego daztsąą dayúgo da’ágát’éé ńt’éé: áídá daztsąąyúgo zhą́ binest’ą’ łą́ą́ hileeh. 25 Dahadíń bi’ihi’ṉa’ bił ilį́į́híí bi’ihi’ṉa’ bits’ą́’ da’ílíí hileeh; áídá’ dahadíń díí ni’gosdzáń biká’gee bi’ihi’ṉa’ doo bił ilį́į́ dahíí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doo. 26 Dahadíń shá na’iziidyúgo shiké’ higaał le’; hayú nashaayú ákú shá na’iziidíí ałdó’ naghaa doleeł: dahadíń shá na’iziidíí shiTaa bidnłsįhi at’éé. 27 Shiyi’sizíni doo bił aṉii da k’adíí; nt’éshą’ dishṉiih? ShiTaa, díí shich’į’ ágoṉéhíí bits’ą́’ hasdáshíńłteeh, dishṉiih née? Dah, díí shich’į’ ágoṉéhíí bighą niyááhi at’éé. 28 ShiTaa, ízisgo nizhi’íí ch’í’ṉah ánle’. Áík’ehgo yaaká’dí’ hadziihíí gánṉiid, Iłk’idá’ ízisgo nizhi’íí ch’í’ṉah áshłaa ni’, áík’ehgo ch’í’ṉah ánánáshdle’. 29 Nṉee bit’ahgee nadaaziiníí ła’ áí daidezts’ąągo gádaaṉii, Ides’ṉih: ła’íí gádaaṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’hi bich’į’ hadzii. 30 Jesus gáṉíí, Díí hadziihíí doo shíí shighą da, nohwíí nohwighą ánṉiid. 31 K’adíí díí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí baa yá’iti’: áík’ehgo ni’gosdzáń binant’a’ ch’ídolt’eeł. 32 Shíí ni’dí’ ts’ídag dahshidi’diiltįįyúgo nṉee dawa ích’į’go ashdléh. 33 Hagot’éégo datsaah doleełíí bebígózįhíí bighą ágánṉiid. 34 Nṉee gánádaado’ṉiid, Begoz’aaníí biyi’, Christ dahazhį’ golį́į́, golzeego néé daasidiits’ąą: nt’é bighą, Nṉee k’ehgo Nyááhíí ts’ídago dahbidi’dolteeł, nṉii áídá’? Nṉee k’ehgo Nyááhíí nṉiihíí hadíń áłnṉii? 35 Jesus gádaabiłṉii, Be’idindláádíí dét’įhézhį’ t’ah nohwá begot’įį. Be’idindláádíí t’ah golį́į́dá’ bee nahkai, dahyúgo godiłhiłíí nohwitis hileeh: dahadíń godiłhiłyú naghaahíí hayúgo higaałíí doo yígółsį da. 36 Be’idindláádíí t’ah nohwá begot’įįdá’, be’idindláádíí daahohdląą, áík’ehgo idindláádíí bichągháshé daadołeeł. Jesus díí yee hadziidá’ yits’ą́’ ńyáágo yits’ąą nádest’įįd lę́k’e.

37 Godiyįhgo áná’ol’įįłíí łą́ą́go biṉááł áyíílaa ndi t’ah doo daabodląą da: 38  Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi gánṉiid n’íí begolṉe’híí bighą ágodzaa, NohweBik’ehń, nadaagosiilṉi’íí hadíń yosdląąd? Ła’íí hadíń nohweBik’ehń bigan binawodíí bił ch’í’ṉah alzaa? 39 Áí bighą doo da’odląą da, Esáias gánádo’ṉiidhíí bighą. 40 Biṉáá ádaagodįhgo, ła’íí bijíí daantł’izgo áyíílaa; dahyúgo biṉáá yee daayo’įį, ła’íí bijíí bee bił ídaagozį, áík’ehgo shich’į’ ádaaṉe’go nádaasziih doleeł. 41 NohweBik’ehń bits’ą́’idindláádíí yo’įįdá’ yaa yałti’go Esáias ágánṉiid lę́k’e.

42 Da’ágát’éé ndi nant’án daanlíni łą́ą́go Jesus daayosdląąd ndi Phárisees daanlíni yédaaldzidgo doo ch’í’ṉah yaa nadaagolṉi’ da, Jews ha’ánáłséhdí’ ch’ínohwidinedzoodhi at’éé dánko daanzįgo: 43 Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhooníí doo dázhǫ́ hádaat’įį dadá’ nṉee bił nzhooníí zhą́ itisgo hádaat’įį.

44 Jesus hadįįd hadziigo gánṉiid, Dahadíń shodląąhíí doo shíí zhą́ shodląą da, áídá’ shinł’a’ń ałdó’ yodląą. 45 Hadíń sho’iiníí shinł’a’ń yo’įį. 46 Be’idindláádíí nshłįįgo ni’gosdzáń biká’zhį’ niyáá, dahadíń shodląąhíí doo godiłhiłyú naghaa le’ at’éé da. 47 Dahadíń ádishṉiihíí yidits’agdá’ doo yikísk’eh at’éé dahíí, áń doo baa yashti’ da: ni’gosdzáń biká’ nṉee doo baa yashti’go niyáá da, hasdáhishṉiiłgo niyáá. 48 Dahadíń doo háshit’įįgo shiyati’ doo nágodi’aah dahíí baa yałti’íí gólį́į́: yati’ bee yásíłti’íí nnágodzaahíí bijįį baa yałti’ doleeł. 49 Doo dashínik’eh yásíłti’ da, shiTaa shinł’a’ń nt’é dishṉiigo yashti’íí, nt’é dishṉiigo hasdziihíí shá ngon’ą́ą́. 50 Díí bígonsį, hadíń biyati’ bikísk’eh at’ééhíí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa doleeł: áík’ehgo shiTaa áshiłṉiihíí bikísk’eh yashti’.

13

1  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idąąhíí dabíntsé, Jesus ni’gosdzáń yits’ą́’ biTaa yich’į’ nádiidáhíí biká’ ngonyáágo yígółsįdá’, ni’gosdzáń biká’ biké’ hikaahíí bił nzhǫǫgo dángonyáázhį’ bił nzhǫǫ. 2 O’i’ą́ą́yú da’ch’iyąądá’ Simon biye’, Judas Iscáriot holzéhi, Jesus ch’íbidi’aahgo iłk’idá’ ch’iidn nant’án natsíbiłkeesgo ábíłsį; 3 Jesus biTaa dawa baidin’ą́ą́go yígółsį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yits’ą́’dí’ ńyáá, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ nádesdzaago ałdó’ yígółsį; 4 Áík’ehgo da’iyąądí’ nádiidzaago iká’ bi’ííhíí ídaa yidiltsooz; áídí’ niibek’e’ildéhé náidnłtsoozgo ídináisti’. 5 Betádígisé biyi’zhį’ tú yaa yiziidgo, bitsiłke’yu bikee yá tádaizgizdí’ niibek’e’ildéhé binasti’ n’íí bee yá k’edaayiłdéh nkegonyaa. 6 Áídí’ Simon Peter baa gonyáágo gábiłṉii, SheBik’ehń, ya’ shikee shá tánángis née? 7 Jesus gábiłṉii, Nt’é bighą asht’ííníí k’adyúgo doo bígonłsį da, ndi bígonłsįįh ndi at’éé. 8 Peter gábiłṉii, Shikee doo shá tánáogis at’éé da. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Nikee doo ná tásígiz dayúgo, doo nił gonsht’įį da. 9 Simon Peter gábiłṉii, SheBik’ehń, doo shikee zhą́ shá tánángis da, shigan hik’e shitsits’in ałdó’ shá tánángis. 10 Jesus gábiłṉii, Dahadíń ténáltłi’íí bikee zhą́ táyigis bik’eh, áík’ehgo dásizįį nt’éégo tanásgiz: nohwíí tádaanohwidesgiz, ndi doo dánohwigha da. 11 Hadíń ch’íbido’aałíí yígółsįhíí bighą ágánṉiid, Doo dánohwigha tádaanohwidesgiz da. 12 Ąął bikee yá tádaizgizgo iká’ bi’ííhíí ánágodlaa, áídí’ dahnánezdaago gádaabiłṉii, Nohwá ásdzaahíí bídaagonołsį née? 13 Iłch’ígó’aahíí ła’íí nohweBik’ehń daashiłdohṉii: da’áígee ádaadohṉii áí; áń nshłįįhíí bighą. 14 Shíí nohweBik’ehń ła’íí nohwił ch’ígó’aahíí nshłíni nohwikee nohwá tádaasigizi: áík’ehgo nohwíí ałdó’ nohwikee łátádaahgisgo dábik’eh. 15 Be’oł’įį doleełíí nohwiṉááł áshłaa, áík’ehgo nohwíí ałdó’ ágádaaht’įį le’. 16 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Na’iziidíí doo binant’a’ yitisgo at’éé da; hadíń hil’a’íí binł’a’íí doo yitisgo at’éé da. 17 Díí bídaagonołsįgo, be’ánádaaht’įįłyúgo nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł.

18 Doo dánohwigha nohwaa yashti’ da: hadíí hanohwiṉilíí bígonsį: ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí begolṉe’ doleełhíí bighą, Hadíń báń bił hishaaníí shich’į’ got’įįh. 19 Doo hwahá begolṉe’ dadá’ baa nohwił nagoshṉi’, áík’ehgo be’ágodzaago da’áń nshłįįgo daahohdląą doleeł. 20 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Dahadíń deł’a’ń náidnłtįįyúgo, shíí ałdó’ náshidiłteeh; hadíń náshidnłtįįhíí shinł’a’á ałdó’ náidiłteeh. 21 Jesus ágánṉiidá’ biyi’siziiníí doo bił gozhǫ́ǫ́ dago, nagolṉi’go gáṉíí, Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nohwíí ła’ ch’íshinoh’aah doleeł. 22 Hadíńshą’ áyiłṉii daanzįgo bitsiłke’yu nádaałinéł’įį. 23 Bitsiłke’yu ła’, Jesus bił nzhónihi, Jesus bitílzhį’ bínentį́į́ lę́k’e. 24 Áík’ehgo Simon Peter áí nayí’izhgizhgo gáyiłṉii, Nahódńłkid, hadíń áyiłṉii áí? 25 Bitílzhį’ bínentííníí Jesus gáyiłṉii, SheBik’ehń, hadíń áłnṉii áí? 26 Jesus gáṉíí, Ee’sí’ą́ą́go baa dish’ałíí, áń áłdishṉii. Yee’iz’ąągo Judas Iscáriot yaa yin’ą́ą́, Simon biye’. 27 Ee’ist’ąąhíí náidn’ąądá’ ch’iidn nant’án, Satan holzéhi beh hiyáá. Jesus gábiłṉii, Nt’é ánle’íí dahałe ánle’. 28 Da’iyąągo naháztaaníí nt’é bighą ágábiłnṉiidíí doo ła’ yígołsįįd da. 29 Judas zhaali bizis nayi’aahíí bighą Jesus ágábiłṉii, daanzį ląą, Da’idaaníí bá hidáń nayiłṉiihgo, dagohíí, Tédaat’iyéhíí nt’éhéta yaa daayiné’, yo’ṉiigo aṉíí ląą daanzį. 30 Judas ee’ist’ąąhíí náidn’ąąhíí bikédí’go dagoshch’į’ ch’ínyáá; áídí’ tł’é’ gozlįį.

31 Ch’ínyáádá’ Jesus gáṉíí, K’adíí shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí ízisgo be’ánsht’eehíí ch’í’ṉah alṉe’, Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí shíí shee ch’í’ṉah alṉe’. 32 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí shíí shee ch’í’ṉah alzaayúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ałdó’ ízisgo be’ánsht’eehíí dabíí ch’í’ṉah áidolííł, dagoshch’į’ ch’í’ṉah áidolííł. 33 Shichągháshé, dét’įhézhį’ t’ah nohwił nashkai. Shiká daadeh’į́į́ doleeł; Jews daanlíni ádaabiłdéṉiidíí k’ehgo nohwíí ałdó’ gánohwiłdishṉii, Hayú déyááyú doo nohkáh át’éé da. 34 Begoz’aaníí áníidéhi bee nohwá ngonsh’aah, łił daanohjǫǫgo; dashíí shił daanohshǫǫhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ łił daanohjǫǫ doleeł. 35 Díí bee shiké’ hikaahíí daanohłįįgo nṉee dawa yídaagołsį doleeł.

36 Simon Peter gábiłṉii, SheBik’ehń, hayú dínyaa? Jesus gábiłṉii, Hayú déyááyú k’adyúgo doo shiké’ ńṉáh da; áídá’ ikédí’go shiké’ ńṉáh doleeł. 37 Peter gábiłṉii, SheBik’ehń, nt’é bighą k’adyúgo doo niké’ disháh da? Shíí nighą dasiitsąą ndi dábik’eh. 38 Jesus gábiłṉii, Ya’ shíí shighą dantsaah née? Da’aṉii, da’aṉiigo gániłdishṉii, Tazhik’áné doo hwahá áṉiih dadá’, taadn doo bígonsį da shiłnṉiih ndi at’éé.

14

1 Doo nohwijíí natsídaahiltǫ’ da le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohdląą, shíí ałdó’ daashohdląą. 2 ShiTaa golį́į́yú łą́ą́go nohwiba’ goz’ąą: doo ágát’éé dayúgo doo nohwił nagoshṉi’ da doleeł ni’. Ákú nohwá iłch’į’goshłéhyú déyáá. 3 Ákú nohwá iłch’į’goshłaadá’ nánshdáhgo t’ąązhį’ nohwił nádishkáh; hayú sídááyú nohwíí ałdó’ ákú nasółtąą doo. 4 Hayú déyááyú bídaagonołsį, itínhíí ałdó’ bídaagonołsį. 5 Thomas gábiłṉii, NohweBik’ehń, hayú dínyaahíí doo bídaagonlzį dadá’ hagot’éégo itínhíí bídaagonlzį? 6 Jesus gábiłṉii, Shíí itínhíí nshłįį, da’aṉii ágot’eehíí, ła’íí ihi’ṉaahíí nshłįį: shíí shinkááyú zhą́ shiTaa yaa higháhi at’éé. 7 Shídaagonołsįyúgo shiTaa ałdó’ bídaagonołsį doleeł ni’: kodí’ godezt’i’go bídaagonołsį, ła’íí daahołtsąą. 8 Philip gábiłṉii, NohweBik’ehń, niTaa nohwił ch’í’ṉah ánle’, áík’ehgo nohwił dádaabik’eh. 9 Jesus gábiłṉii, Philip, ya’ nohwił nashkaigo ńzaad ogoyáádá’ t’ah doo shígonłsįįh da née? Hadíń sho’iiníí shiTaa yo’įį; áídá’ nt’é bighą, NiTaa nohwił ch’í’ṉah ánle’, nṉii? 10 ShiTaa biyi’ gonshłįį, ła’íí shiTaa shiyi’ golį́į́ doo hondlą́ąh da née? Yati’ bee yashti’íí doo dashínik’eh yashti’ da: shiTaa shiyi’ golííníí ánásht’įįłíí dabíí ánáyol’įįł. 11 ShiTaa biyi’ gonshłįįgo, ła’íí shiTaa shiyi’ golį́į́go shondlą́ąh: dagohíí ánásht’įįłíí zhą́ bighą shondlą́ąh. 12 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Hadíń shodlaaníí ánásht’įįłíí k’ehgo ánát’įįł doleeł; ánásht’įįłíí bitisgo ndi ánát’įįł doo; shíí shiTaa bich’į’ nádésdzáhíí bighą. 13 Shizhi’ hohshiigo nt’éhéta daahóhkeedíí nohwá łashłe’, shiTaa ízisgo ye’at’ééhíí biYe’ bee ch’í’ṉah ádolṉiił doleełgo. 14 Shizhi’ hohshiigo dant’éhéta daahóhkeedyúgo nohwá łashłe’.

15 Nohwił daanshǫǫyúgo bengoni’ááníí bikísk’eh ádaanoht’ee. 16 ShiTaa hoshkąąh doleeł, áík’ehgo ła’ Kich’oṉiihíí nohwaa naadit’aah, áń dahazhį’ nohwił nlįį doleeł. 17 Áń Spirit da’aṉii ágot’éhi ch’í’ṉah áile’hi; da’áń ni’gosdzáń biká’ nṉee doo hagot’éégo nágodi’aah da, doo daayo’įį da, doo yídaagołsį dahíí bighą: áídá’ nohwíí bídaagonołsį; nohwił nlįį, ła’íí nohwiyi’ golį́į́híí bighą. 18 Nohwits’ą́’ nádésdzáágo doo dasahndi ádaanoht’ee da doleeł: áídí’ nohwich’į’ nádishdááł. 19 Dét’įhézhį’ ni’gosdzáń biká’ nṉee doo nádaashiłtséh da; da’ágát’éé ndi nohwíí daashołtséh: shíí hinshṉaahíí bighą nohwíí ałdó’ daahinohṉaa doleeł. 20 Áí bijįį shíí shiTaa biyi’ nshłįį, nohwíí shiyi’ daanohłįį, shíí nohwiyi’ daanshłįįhíí bídaagonołsį doleeł. 21 Hadíń bengoni’ááníí yígółsįgo yikísk’eh at’ééhíí, áń bił nshǫǫ: hadíń bił nshooníí shiTaa bił nzhóni at’éé, áík’ehgo áń shił nzhǫǫgo bich’į’ ch’í’ṉah ádinszį doleeł. 22 Judas, doo Iscáriot dahi, gábiłṉii, NohweBik’ehń, nt’é bighą ni’gosdzáń biká’ nṉee doo bich’į’ ch’í’ṉah ádńdléh dadá’, néé zhą́ nohwich’į’ ch’í’ṉah ádńdléh doleeł? 23 Jesus gábiłṉii, Nṉee bił nshǫǫyúgo shiyati’íí yikísk’eh at’éé doleeł: shiTaa bił nzhǫǫ doleeł, áík’ehgo baa nt’aashgo bił daagondlįį doleeł. 24 Hadíń doo bił nshǫǫ dahíí shiyati’íí doo yikísk’eh at’éé da: yati’ daadohts’agíí doo dashíí shiyati’ at’éé da, shiTaa shinł’a’ń biyati’ at’éé. 25 Díí ágot’eehíí bee nohwich’į’ yásíłti’, t’ah nohwitahyú nshłįįdá’. 26 Kich’oṉiihíí, Holy Spirit holzéhi, shizhi’ biláhyú shiTaa nohwich’į’ daidił’aa doleełíí dawa nohwił ch’ígó’aah doleeł, nohwił nagosisṉi’íí dahot’éhé bínádaałṉiihgo ánohwiłsį doleeł. 27 Iłch’į’gont’ééhíí nohwaa nnshné’, iłch’į’gont’ééhíí shits’ą́’dí’ begoz’ánihíí nohwaa daanshné’: doo ni’gosdzáń bits’ą́’dí’ ágot’eehíí k’ehgo nohwaa daanshné’ da. Doo nohwijíí natsídaahiltǫ’ da le’, doo nédaałdzid da le’. 28 Gádaanohwiłdéṉiidíí daadisots’ąą, Deyáádí’ nohwaa náshdáh doleeł. Nohwił daanshǫǫ lę́k’eyúgo nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł ni’, shiTaa bich’į’ nádésdzá dishṉiihíí bighą; shiTaa shitisgo at’éhi nlįį. 29 Doo hwahá begolṉe’ dadá’ nohwił nagosisṉi’, be’ágodzaadá’ da’ohdląą doleełhíí bighą. 30 Kodí’ godezt’i’go doo łą́ą́go nohwich’į’ yádaashti’ da: díí ni’gosdzáń binant’a’ higaałhíí bighą, áń doo shebik’eh da. 31 Ni’gosdzáń biká’ nṉee shiTaa shił nzhǫǫgo yídaagołsį doleełhíí bighą, shiTaa shá ngon’ááníí k’ehgo ánásht’įįł. Daohsįįh, hikaah le’.

15

1 Shíí dasts’aa dahnanlsé’íí da’aṉiihíí nshłįį, shiTaahíí dahnanlsé’íí nłt’éégo áyíłsiníí nlįį. 2 Shits’ádaaz’aahíí doo nest’ą’ áile’ dahíí dawa shits’áyiṉiił: áídá’ shits’ádaaz’aahíí nest’ą’ áile’íí náyigeesh, nest’áń dayúweh łą́ą́go áiléh doleełhíí bighą. 3 Nohwíí iłk’idá’ yati’ bee nohwich’į’ yásíłti’íí bee daanohwidiłkǫǫd. 4 Shiyi’ daanohłįį, shíí ałdó’ nohwiyi’ nshłįį. Its’ádaaz’aahíí doo dabízhą́ nest’ą’ áyóléh át’éé da, bá’ó’áhi yiyi’ nlįįyúgo zhą́; nohwíí ałdó’ nest’ą’ doo ádaahłe’ da, shiyi’ daanohłįįyúgo zhą́. 5 Shíí dasts’aa dahnanlsé’íí bá’ó’áhi nshłįį, nohwíí shits’ádaaz’aahíí daanohłįį. Dahadíń shiyi’ nliiníí, ła’íí biyi’ nshłiiníí, áń nest’ą’ łą́ą́go áiléhi nlįį; shíí da’ánshdįhyúgo doo nt’é ádaahłéh át’éé da. 6 Nṉee ła’ doo shiyi’ nlįį dayúgo, its’ádaaz’aahíí ła’ yó’olt’e’go náhasganhíí k’ehgo yó’obi’dilt’e’; nṉee áí its’ádaaz’aahíí łenádaihezlaago kǫ’ biyi’ odaiskaadgo nlíd. 7 Shiyi’ daanohłįįyúgo, shiyati’ nohwiyi’ begoz’ąąyúgo, dahádaaht’įįhíí daahóhkeedgo nohwá ádaadolṉiił. 8 Nohwinest’ą’ łą́ą́go ánádaał’įįłíí bee shiTaa ízisgo at’ééhíí ch’í’ṉah ábi’dilzį; áík’ehgo da’aṉiigo shiké’ hikaahíí daanohłįį. 9 ShiTaa bił nshǫǫhíí k’ehgo nohwíí shił daanohshǫǫ: dayúweh shił daanohshǫǫ le’. 10 ShiTaa yegos’aaníí bikísk’eh ánsht’eego dábik’ehn bił nshǫǫhíí k’ehgo bengoni’ááníí bikísk’eh ádaanoht’eeyúgo, dábik’ehn shił daanohshǫǫ doleeł. 11 Shits’ą́’dí’ koł’ijóóníí nohwiyi’ daagolį́į́ doleełgo, ła’íí dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą be’ánohwiłdéṉiid. 12 Díínko bengoni’áni at’éé, Shił daanohshooníí k’ehgo nohwíí ałdó’ łił daanohjǫǫ doleeł. 13 Ił’ijóóníí díí bitisgo at’éhi doo hadíń ye’at’éé da, nṉee bi’ihi’ṉa’ bit’eké yá nyiné’i. 14 Bengoni’ááníí be’ádaanoht’eeyúgo shit’eké daanohłįį. 15 Kodí’ godezt’i’go doo dayúweh shá na’iziidíí daanohwiłdishṉiigo daanohwoshíí da; na’iziidíí binant’a’ ánát’įįłíí doo yígółsį da: áídá’ shit’eké daanohwiłdishṉiigo daanohwoshíí; shiTaa bits’ą́’dí’ disiits’ą́ą́’íí dawa nohwił ígózįgo ashłaahíí bighą. 16 Nohwíí doo hadaasisołtįį da, shíí hanohwiheṉil, nest’ą’ ánádaał’įįłyú dahdohkáhgo nohwaa godini’ą́ą́, áí nest’ą’ daagolį́į́ ńt’éé doleełgo; áík’ehgo dant’éhéta shizhi’ biláhyú shiTaa bídaahóhkeedyúgo, nohwaa yidoné’hi at’éé. 17 Díínko nohwá ngoni’ą́ą́, łił daanohjǫǫ le’. 18 Ni’gosdzáń biká’ nṉee nohwik’edaanṉiihyúgo, nohwik’edaanṉiihíí dabíntsé shik’edaanṉiihgo bídaagonołsį. 19 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bich’į’zhiṉéé daanohłįįyúgo, ni’gosdzáń biká’ nṉee dabíí bich’į’zhiṉééhíí bił daanzhóni at’éé; áídá’ ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo bich’į’zhiṉéé daanohłįį da, ndi bits’ą́’ nohwiniṉil, áí bighą ni’gosdzáń biká’ nṉee nohwik’edaanṉiih. 20 Nohwich’į’ hasdzii n’íí bínádaałṉii, Na’iziidíí doo binant’a’ yitisgo at’éé da, nohwiłdéṉiid. Shiniidaagodezlaayúgo, nohwíí ałdó’ nohwiniidaagodile’; ádishṉiihíí yikísk’eh ádaat’ee lę́k’eyúgo, nohwíí ałdó’ ádaadohṉiihíí yikísk’eh ádaat’ee doleeł. 21 Shizhi’híí bighą díí dahot’éhé ye’ádaanohwile’, shides’a’ń doo yídaagołsį dahíí bighą. 22 Doo niyáágo bich’į’ yádaasiłti’ dayúgo, doo nchǫ’go ádaadzaa da doleeł ni’; k’adíí binchǫ’íí bighą doo nt’é yik’ídaagodi’áh da. 23 Dahadíń shik’enṉiihíí shiTaa ałdó’ yik’enṉiih. 24 Bitahyú áná’ol’įįłíí doo hwahá hadíń áile’hi ashłaa dayúgo, doo nchǫ’go ádaadzaa da doleeł ni’: k’adíí shíí hik’e shiTaa biłgo daanohwiłtsąągo nohwik’edaanṉii. 25 Dabíí bich’į’ begoz’aaníí biyi’ k’e’eshchiiníí, Doo nt’é bighą shik’edaanṉii da, golzeego dahgoz’aaníí begolṉe’go ánágot’įįł. 26 Kich’oṉiihíí, áń shiTaa bits’ą́’dí’ nohwich’į’ dish’aa doleełíí ńyáágo, Holy Spirit da’aṉii ágot’éhi ch’í’ṉah áile’hi, shiTaa yits’ą́’dí’ nlíni, áń shaa nagolṉi’ doleeł: 27 Nohwíí ałdó’, dantsé godezt’i’dí’ nohwił nashkaihíí bighą shaa nadaagołṉi’ doleeł.

16

1 Doo t’ąązhį’ nanánohohdéh da doleełhíí bighą díí dawa bee nohwich’į’ yádaasiłti’. 2 Jews ha’ánáłséhdí’ ch’ídaanohwinihiyood doleeł: ła’íí dahadíń nohwizes‐hiiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá ásht’į́į́ nzį doleełíí baa gowáh. 3 Áí shiTaa doo yídaagołsį da, shíí ndi doo shídaagołsį dahíí bighą ánádaat’įįł doleeł. 4 Díí baa nohwił nagosisṉi’íí baa gonyáágo, bínádaałṉiih doleełhíí bighą nohwił nagosisṉi’n’. Iłch’ígonsh’aahgo godeyaadá’ díí doo baa nohwił nagosisṉi’ da ni’, t’ah nohwił nashkai n’íí bighą. 5 K’adíí shides’a’ń bich’į’ deyáá; áídá’ doo ła’, Hayú dínyaa? daashiłdohṉiigo nashídaadołkid da. 6 Díí baa nohwił nagosisṉi’híí bighą nohwijíí biyi’ doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da daasolįį. 7 Da’ágát’éé ndi da’aṉiigo ánohwiłdishṉii; dahdisháhíí nohwá nzhǫǫ: doo dahdiyaa dayúgo, Kich’oṉiihíí doo nohwaa hiṉáh da; áídá’ óyááyúgo zhą́ nohwich’į’ dish’aa doo. 8 Áń ńyáágo nchǫ’go ágot’eehíí, nzhǫǫgo ágot’eehíí, ła’íí aayá’iti’íí ni’gosdzáń biká’ nṉee yił ch’í’ṉah ádaile’ doo. 9 Doo daashodląą dahíí bighą nchǫ’go ágot’eehíí bił ch’í’ṉah ádaile’ doleeł; 10 ShiTaa bich’į’ deyáágo doo nádaashołtséh dahíí bighą nzhǫǫgo ágot’eehíí bił ch’í’ṉah ádaile’ doleeł; 11 Díí ni’gosdzáń binant’a’ baa yá’iti’híí bighą aayá’iti’íí bił ch’í’ṉah ádaile’ doleeł. 12 Łą́ą́go t’ah nohwich’į’ yashti’ ndi k’adííyúgo doo nohwił ídaagozį da. 13 Áídá’ Spirit da’aṉii ágot’éhi ch’í’ṉah áile’hi nohwaa nyáágo, da’aṉii ágot’eehíí dawa nohwá yígółsį doleeł: doo dabínik’eh yałti’ da doleeł; nt’éhéta yidits’agíí zhą́ yaa yałti’ doo: ła’íí begoldohíí nohwił ch’í’ṉah áidoliił. 14 Shits’ą́’dí’go be’ágot’eehíí náidiiné’go, yaa nohwił nagolṉi’ doleełíí ízisgo be’ánsht’eehíí nohwił ch’í’ṉah áidoliił. 15 ShiTaa bits’ą́’dí’go be’ágot’eehíí dawa shíyéhi at’éé. áí bighą shits’ą́’dí’go be’ágot’eehíí náidiiné’go nohwił ch’í’ṉah áidoliił, déṉiid. 16 Dét’įhézhį’ doo nádaashołtséh da: áídí’ dét’įhézhį’ nanádaashołtséh, shiTaa bich’į’ deyááhíí bighą. 17 Bitsiłke’yu ła’ gádaałiłdi’ṉii, Dét’įhézhį’ doo nádaashołtséh da: áídí’ dét’įhézhį’ nanádaashołtséh: ła’íí, ShiTaa bich’į’ deyááhíí bighą, daanohwiłṉiihíí, nt’é ṉiigo aṉíí? 18 Gádaaṉii, Nt’é ṉiigo aṉíí, Dét’įhézhį’, ṉiihíí? Néé doo bídaagonlzį da nt’é ṉiigo aṉiihíí. 19 Jesus nabídaadiłkid hádaat’įįgo yígółsįgo gádaabiłṉii, Dét’įhézhį’ doo nádaashołtséh da: áídí’ dét’įhézhį’ nanádaashołtséh, dishṉiihíí bighą nałídaadołkid née? 20 Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Daahchag, ła’íí chaał ádaanoht’eedá’ ni’gosdzáń biká’ nṉee bił daagozhǫ́ǫ́ doleeł; doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da doleeł, áídá’ doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dahíí nohwił daagozhǫ́ǫ́ nádaadodleeł. 21 Isdzán iłchiigo doo bił gozhǫ́ǫ́ da, iłchiigee ngonyááhíí bighą: áídá’ ishchįįhíí bikédí’go, ni’gosdzáń biká’zhį’ nṉee yishchįįhíí yaa bił gozhǫ́ǫ́go, nṉiih n’íí doo yínálṉiih da. 22 Áík’ehgo doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da k’adíí: ndi nádaanohwiłtsąągo nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł, doo hadíń nohwił gozhóóníí nohwits’ą́’ náidoné’ át’éé da. 23 Áí bijįį doo nashídaadołkid da doleeł. Da’aṉii, da’aṉiigo gádaanohwiłdishṉii, Nt’éhéta shiTaa shizhi’ biláhyú bídaahóhkeedíí nohwaa daayiné’ doleeł. 24 Doo nt’é shizhi’ biláhyú daahóhkeed da ngoheyaa: da’óhkeedgo nohwaa hi’né’, áík’ehgo dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 25 Díí iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí bee nohwił nagosisṉi’: ndi iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí doo dayúweh bee nohwił nadaagoshṉi’ dahíí baa gowáh, áídá’ dabígózįgo shiTaa baa nohwił nadaagoshṉi’ doleeł. 26 Áí bijįį shizhi’ biláhyú da’óhkeed doleeł: shiTaa nohwá hoshkąąh doo daanohwiłdishṉiigo da: 27 ShiTaa dabíí bił daanohshǫǫ, nohwił daanshǫǫhíí bighą, ła’íí shiTaa bits’ą́’dí’ níyáágo daahosohdląądhíí bighą. 28 Shíí shiTaa bits’ą́’dí’ ni’gosdzáń biká’zhį’ nkeniyáá: k’adíí ni’gosdzáń bits’ą́’dí’ shiTaa bich’į’ nádésdzá. 29 Bitsiłke’yu gádaaṉii, Áníita dabígózįgo yánłti’, iłch’ígót’aahgo na’goṉi’íí dee bee yánłti’ da. 30 Dawa bígonłsį́go k’adíí bídaagosiilzįįd, doo hadíń nanódiłkid bik’eh da: díí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ ńyaago daanosiidląąd. 31 Jesus gádaabiłṉii, Áníita da’osohdląąd née? 32 Isąą, iłtahosohkaigo danohtįįgee gowąyú onáhasohkaidá’, shízhą́ dasahndi ch’ídishtłish doleełíí baa gowáh, iłk’idá’ biká’ ngonyáá: ndi doo dasahndi ch’ínítłizh da, shiTaa bił nash’aashíí bighą. 33 Shíí shiláhyú iłch’į’gont’ééhíí be’ádaanoht’ee doleełhíí bighą díí bee nohwich’į’ hasdzii. Ni’gosdzáń biká’ góyéégo nagowaahíí biyi’ nahkai: áídá’ nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bitis silį́į́.

17

1 Jesus díí ąął ánṉiidá’ yaaká’yú déz’įįgo gáṉíí, ShiTaa, baa gowáh n’íí biká’ ngonyáá; shíí, niYe’ nshłiiníí, ízisgo be’ánsht’eehíí ch’í’ṉah ánle’go, shíí ałdó’ ízisgo áńt’ééhíí ch’í’ṉah ánshłe’. 2 Daahiṉaahíí dawa beshik’ehgo shá ngoń’ąą, hadíí shaa daadín’ąąhíí dawa dahazhį’ ihi’ṉaahíí baa daadinsh’aa doleełgo. 3 Díínko dahazhį’ ihi’ṉaahíí át’éé, danizhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉíhi ńlį́į́híí nídaagołsį, ła’íí shíí, Jesus Christ shíńńł’a’íí, ałdó’ shídaagołsį doleeł. 4 Ni’gosdzáń biká’ ízisgo be’áńt’ééhíí ch’í’ṉah ánishłaa: na’idziid shaa díń’ąą n’íí ąął ashłaa. 5 ShiTaa, k’adíí ni’gosdzáń t’ah doo álṉe’ dadá’ ízisgo nił be’ánsht’ee n’íí bee dani ízisgo be’ánsht’eehíí ch’í’ṉah ánle’. 6 Ni’gosdzáń biká’ nṉee bitahdí’ ła’ shaa ńṉilíí bich’į’ nizhi’ bígózįgo ashłaa: ṉíyéé daanlįį ni’, shaa ńṉil; niyati’ yikísk’eh ádaat’ee. 7 Dawahá shaa díń’ąąhíí ni nits’ą́’dí’go yídaagołsį. 8 Yati’ shaa díń’ąąhíí bee bich’į’ yádaasiłti’; áí nádaidnné’, nits’ą́’dí’ níyááhíí da’aṉiigo yídaagołsį, ła’íí shińńł’a’íí daayosdląąd. 9 Bá da’oshkąąh: ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí doo bá da’oshkąąh da, áídá’ hadíí shaa ńṉilíí zhą́ bá da’oshkąąh; áí ṉíyéé daanlįįhíí bighą. 10 Shíyééhíí dawa ṉíyéé, ṉíyééhíí dawa shíyéé; áík’ehgo áí bee ízisgo be’ánsht’eehíí ch’í’ṉah áshi’delzaa. 11 K’ad doo ni’gosdzáń biká’ nashaa da doleeł, áíhíí ni’gosdzáń biká’ nakai, shihíí nich’į’ dahnádishdáh. ShiTaa diyini, hadíí shaa ńṉilíí nizhi’ binawodíí bee daahóńtą’, dała’á ndlįįhíí k’ehgo dała’á daanlįį doleełgo. 12 Ni’gosdzáń biká’ t’ah bił nashkaidá’, hadíí shaa ńṉilíí nizhi’ binawodíí bee daahóshtą’ ni’; biṉádaadesh’į́į́go doo ła’ ch’a’otłizh da, ndi da’ílíí hileeh yá gozlíni zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí begolṉe’híí bighą. 13 K’ad nich’į’ nádesdzá; shił gozhóóníí dázhǫ́ bee bił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleełhíí bighą díí ni’gosdzáń biká’zhį’ bee yashti’. 14 Niyati’íí baa bił nadaagosisṉi’; ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo be’ánsht’ee dahíí k’ehgo ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo be’ádaat’ee dahíí bighą ni’gosdzáń biká’ nṉee bik’edaanṉiih. 15 Ni’gosdzáń bits’ą́’ńṉííł doo dishṉiigo oshkąąh da, áídá’ nchǫ’íí bits’ą́’go ádaanłsį, dishṉiigo oshkąąh. 16 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo be’ánsht’ee dahíí k’ehgo ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí doo be’ádaat’ee da. 17 Da’aṉiihíí nits’ą́’dí’ begoz’aaníí bee hadaańle’: niyati’ da’aṉíhi. 18 Ni’gosdzáń biká’zhį’ shidíńł’a’ n’íí k’ehgo, bíí ni’gosdzáń biká’zhį’ odaał’a’. 19 Bíí bighą godiyini be’ánsht’eego ádishdle’, bíí ałdó’ da’aṉíhi bee hadaadilṉe’ doleełhíí bighą. 20 Doo dabíí zhą́ bá da’oshkąąh da, hadíń díí nṉee biyati’híí bighą daashodląą doleełíí ałdó’ bá da’oshkąąh; 21 Áí dawa dała’á daanlįį doleełgo; ni shiTaa ńlínihíí shiyi’ nlįį, ła’íí niyi’ nshłįįhíí k’ehgo bíí ałdó’ dała’á daanlįįgo nohwiyi’ daanlįį doleeł: shińńł’a’go ni’gosdzáń biká’ nṉee daayodląą doleełhíí bighą. 22 Ízisgo be’ánsht’eehíí shaa ńné’íí baa daasiiné’; dała’á ndlįįhíí k’ehgo dała’á daanlįį doleełhíí bighą: 23 Shíí biyi’ daanshłįįgo, ni shiyi’ nlį́į́go, díí nṉee dazhǫ́ nłt’éégo ádaabile’go dała’á daanlįį doleeł; áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ nṉee shidíńł’a’go yídaagołsį doleeł, ła’íí nił nshǫǫhíí k’ehgo nił daanzhǫǫhíí ałdó’ yídaagołsį doleeł. 24 ShiTaa, hadíí shaa ńṉilíí hayú nashaayú bił daanshłįį doleełgo hasht’į́į́; áík’ehgo ízisgo be’ánsht’eehíí shaa ńné’íí daidołtsééł, ni’gosdzáń doo hwahá nnit’aa dadá’ nił nshǫǫ lę́k’ego. 25 ShiTaa, dázhǫ́ nłt’éégo áńt’ééhíí, ni’gosdzáń biká’ nṉee doo nídaagołsį da lę́k’e: ndi shíí nígonsį, ła’íí díí nṉeehíí shińńł’a’go yídaagołsį. 26 Nizhi’ baa bił nadaagosisṉi’, baa bił nanádaagoshṉi’ doleeł; ił’ijóni bee nił nshooníí biyi’ daagolį́į́ doleeł, ła’íí biyi’ daanshłįį doleełhíí bighą.

18

1 Jesus ágánṉiidá’ bitsiłke’yu biłgo tú da’ayą́hágo nlíni, Cédron golzéhi, hanaa deskai, áígee dégózhónégo goz’ąązhį’ yił okai. 2 Judas, ch’íbí’aahíí, ałdó’ dégózhónégo goz’aaníí yígółsį: Jesus łahgee akú bitsiłke’yu yił onákah lę́k’e. 3 Ákú silááda ła’íí aasiṉilíí, okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi hik’e Phárisees odais’a’ihíí, kǫ’nalbaałíí, kǫ’diltłishíí ła’íí benagonlkaadíí daayoṉiłgo Judas yił hikai. 4 Jesus díí bee bich’į’ ágoṉéhíí dawa yígółsįgo áí nṉeehíí yich’į’ nyáágo gádaayiłṉii, Hadíń biká hadaanohtaa? 5 Nṉeehíí gádaabiłṉii, Jesus, Názarethdí’ gólíni. Shíí áń ánsht’ee, ṉii, Jesus. Judas, ch’íbí’aahíí, ałdó’ itah sizįį lę́k’e. 6 Shíí áń ánsht’ee, daabiłnṉiidá’ dagoshch’į’ t’ąązhį’ deheskaigo ni’zhį’ nanehezdee. 7 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Hadíń biká hadaanohtaa? Jesus, Názarethdí’ gólíni, nádaado’ṉiid. 8 Jesus gánádí’ṉii, Shíí áń ánsht’ee, daanohwiłdéṉiid: shíí shiká hadaanohtaayúgo, díí nṉeehíí ch’ík’eh nádókáh: 9 Nṉee shaa ńṉilíí doo ła’ shaa ch’a’okáad da, áṉíí n’íí begolṉe’híí bighą aṉii. 10 Simon Peter, bésh be’idiltłishé naitįįhíí hayidzį́į́zgo, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yána’iziidíí bijaa dihe’nazhiṉéégo naidnłgizh. Na’iziidíí Málkas holzéhi. 11 Jesus Peter gáyiłṉii, Nibízh be’idiltłishé bizis biyi’ onántįį: shiTaa idee yee sha’ikaahíí hishdląą ndi at’éé. 12 Áídí’ silááda ła’íí binant’a’ ła’íí aasiṉilíí Jews odais’a’íí Jesus daayiłtsoodgo łídaayistł’ǫǫ, 13 Áídí’ dantsé Ánnas holzéhi bich’į’ odaizlǫǫz; áń Cáiaphas baadaaní, Cáiaphas‐híí áí łegodzaahíí biyi’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitįį lę́k’e. 14 Cáiaphas Jews daanlíni yich’į’ yałti’go gánṉiid lę́k’e, Nṉee dała’á nṉee dawa yá datsaahgo zhą́ nzhǫǫ.

15 Simon Peter Jesus yiké’ óyáá, bitsiłke’yu ła’i ałdó’: áń okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bígółsįgo kįh yuṉe’ Jesus yił ha’a’aazh. 16 Áídá’ Peter dáádítį́hgee sizįį. Áídí’ Jesus bitsiłke’yu ła’ihíí, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yígółsini, ch’ínyáágo, isdzán dáádítį́h yaa sitíni yich’į’ hadziigo Peter yił ha’a’aazh. 17 Isdzán dáádítį́h yaa sitíni Peter gáyiłṉii, Ni ałdó’ ła’ áí nṉeehíí bitsiłke’yu itah ńlį́į́ nsį. Dah, shí doo áí nshłįį da, ṉii, Peter. 18 Nada’iziidíí ła’íí aasiṉilíí gozk’azíí bighą deda’deshjeedgo nádaaniiłdziiłgo kǫ’zhį’ nadaazį: Peter ałdó’ itah nániiłdziiłgo sizįį lę́k’e.

19 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni Jesus biké’ hikaahíí ła’íí iłch’ígó’aahíí yaa nabídiłkid lę́k’e. 20 Jesus gábiłṉii, Ni’gosdzáń biká’ nṉee ch’í’ṉah bich’į’ yádaashti’ ni’; Jews ha’ánáłséh nagoz’ąą yuṉe’, ła’íí da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ dábik’ehn iłch’ígonsh’aah ni’, Jews daanlíni íła’ánádaat’įįhgee; doo nt’é nash’į’go yashti’ da ni’. 21 Nt’é bighą nashídńłkid áídá’? Hadíí daashidezts’aaníí nt’é daabiłdéṉiidíí yídaagołsį: áí nahódaańłkid. 22 Ágánṉiidá’ aasiṉilíí ła’, Jesus bit’ahdí’ sizíni, bonłts’į́, gáṉíígo, Ya’ áík’ehgo okąąh yebik’ehi da’itiséyú sitíni bich’į’ yách’iłti’ née? 23 Jesus gábiłṉii, Doo bik’ehgo hasdzii dayúgo baa shił nagolṉí’: áídá’ da’aṉiigo hasdziiyúgo nt’é bighą shóńłts’į́? 24 Ánnas, Jesus łestł’ǫǫgo Cáiaphas, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni, bich’į’ oyił’a’ ni’. 25 Simon Peter nániiłdziiłgo sizįį lę́k’e. Gádaabiłch’iṉii, Ni ałdó’ ła’ bitsiłke’yu ńlį́į́ daandzį. Dah, shí doo áń nshłįį da, nádo’ṉiid. 26 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yána’iziidíí ła’, áń Peter yijaa naidnłgizh n’íí bik’íí nlíni, gáṉíí, Ni née, dégózhóné goz’ąągee áí nṉeehíí bił nish’įį ni’? 27 Peter, Dah, nádo’ṉiid; áígee tazhik’áné ánṉiid.

28 Cáiaphas bikįh goz’ąądí’ yáná’itihé yuṉe’ Jesus odaizlǫ́ǫ́z: dázhǫ́ t’ahbį lę́k’e; Jews daanlíni ákóṉe’ ha’á’iikaiyúgo bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idąągee doo itah daahiidleeh da, okąąh zhiṉéégo doo iłch’į’daandléh dahíí bighą daanzįgo, doo ha’akáh da lę́k’e. 29 Áík’ehgo nant’án, Pílate holzéhi, bich’į’ ch’ínyáágo gádaabiłṉii, Áí nṉeehíí hago lą́ą́ adzaago bił nohkai? 30 Jews gádaabiłṉii, Doo nchǫ’go adzaa dayúgo doo naa bił nokáh át’éé da. 31 Pílate gánádi’ṉii, Dánohwíí bedaagosoł’aaníí bee baa yádaałti’. Jews daanlíni gánádaadi’ṉii, Nṉee zideego begoz’aaníí doo bee daagosiil’ąą da. 32 Jesus hagot’éégo datsaah doleełíí dabíí yaa nagolṉi’ n’íí begolṉe’go ánágot’įįł. 33 Pílate yáná’itihé yuṉe’ onanádzaago, Jesus yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Ya’ ni Jews ízisgo biNant’a’ ńlį́į́ née? 34 Jesus gábiłṉii, Ya’ danínik’eh ánṉii née, dagohíí ła’ ágádaashiłṉiigo nił nadaagolṉi’híí bighą ánṉii née? 35 Pílate gáṉíí, Ya’ shíí Jew nshłįį gá? Dani bił háńt’i’íí ła’íí ni’okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi shaa daanidez’ąą: hago ándzaa áídá’? 36 Jesus gábiłṉii, Beshik’ehíí doo díí ni’gosdzáń biká’ begoz’ąą da: beshik’ehíí díí ni’gosdzáń biká’ begoz’ąąyúgo, Jews daanlíni doo baa shi’deltįį dahíí bighą shinadaal’a’á nadaagonłkaad doleeł ni’: n’íí beshik’ehíí díí ni’gosdzáń doo bits’ą́’dí’ begoz’ąą da. 37 Pílate gábiłṉii, Nant’án ńlį́į́ lą́ą́ ya’? Jesus gábiłṉii, Da’áígee ánṉii, Nant’án nshłįįhíí. Da’aṉii ágot’eehíí baa nagoshṉi’ doleełhíí bighą gosilį́į́, ła’íí áí bighą ni’gosdzáń biká’zhį’ niyáá. Nṉee daantį́į́gee da’aṉii zhiṉéé ádaat’eehíí shiyati’ yidits’ag doo. 38 Pílate gánábiłdi’ṉii, Da’aṉii ágot’eehíí nṉiihíí nt’é golzeego ágolzee? Díí ánṉiidá’ Jews daanlíni yich’į’ ch’ínánádzaago gádaayiłṉii, Díí nṉeehíí doo hago adzaa dago bígosíłsįįd. 39  Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhgo da’idąągee nṉee ła’ nohwá ch’ínálteehgo daagosoł’ąą: áík’ehgo Jews ízisgo biNant’a’ nohwá ch’ínánshteeh née? 40 Nanádaadidilghaazhgo gádaaṉii, Díí nṉeehíí dooda, Barábbas zhą́ nohwá ch’ínánłteeh. Barábbas‐híí in’įįhi nlįį lę́k’e.

19

1 Pílate aṉiigo Jesus habí’oltsaz. 2 Silááda ch’il diwozhi nánihezwodgo nant’án bich’ah k’ehgo alzaahi bik’edaidez’ąą lę́k’e, ła’íí diyágé łichíí dotł’izhi bá ádaagozlaa, 3 Áídí’ bich’į’ hayaa ánádaat’įįgo, Gozhǫ́ǫ́ le’, Jews ízisgo biNant’a’ ńlíni! daaṉiidá’ daayołts’į́. 4 Pílate ch’ínánádzaago nṉee gádaayiłṉii, Kúnko, doo hago adzaa dago bígosíłsįįd, áí bídaagonołsį doleełhíí bighą nohwich’į’ bił ch’ínánsht’aazh. 5 Áík’ehgo Jesus ch’il diwozhi bich’ahdá’ bi’ííhíí nṉeezi łichiigo dotł’izhi golį́į́go ch’ínyáá. Pílate gádaabiłṉii, Kú nṉeehíí sizįį nko! 6 Okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí aasiṉilíí daabiłtsąądá’ nádaadidilghaazh, Tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, tsį’iłna’áhi bíhołkałgo zodéé, daaṉiigo. Pílate gánádaabiłdo’ṉiid, Dánohwíí tsį’iłna’áhi bídaahołkałgo daazołhéé: shíí doo hago adzaa dago bígosíłsįįd. 7 Jews daanlíni gádaabiłṉii, Da’áík’ehgo nohwá goz’áni bikísk’eh datsaah dábik’eh, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ ádil’įįhíí bighą.

8 Pílate díí yidezts’ąądá’ dayúwehégo biini’ hą́h silįį; 9 Yáná’itihé yuṉe’ ha’ánánádzaago Jesus gáyiłṉii, Hadí’ nanṉáhi? Ndi Jesus doo bich’į’ hadzii da. 10 Áík’ehgo Pílate gábiłṉii, Ya’ doo shich’į’ handziih da née? Ya’ ch’ínáninshteehgo dagohíí tsį’iłna’áhi bíni’dilkałgo beshik’ehíí doo bígonłsį́ da née? 11 Jesus gábiłṉii, Doo shenik’eh da doleeł ni’, yaaká’dí’ doo naa godet’ąą dayúgo: áí bighą hadíń naa shinłtííníí itisgo nchǫ’go adzaa. 12 Áídí’ Pílate ch’ínábíłteeh hat’į́į́: ndi Jews daanlíni nádaadidilghaazhgo gádaaṉii, Díí nṉee ch’ínánłteehyúgo doo Caesar bit’eké ńlį́į́ da: dahadíń ízisgo nant’án ádil’iiníí Caesar yits’ą́’zhį’go na’ídiltee.

13 Díí yidezts’ąądá’ Jesus yił ch’ín’áázhgo Pílate yánáltihíí biká’asdáhá yiká’ dahnezdaa, áí Pavement golzeegee ánágot’įįł, Hebrew k’ehgo Gábbatha golzéhi. 14 Bitis‐hagowáh n’íí bee bíná’godiṉíhíí bá iłch’į’golṉéhíí bijįį, gostáń bik’ehenkéézyú shį: Pílate Jews daanlíni gádaayiłṉii, Kú nohwiNant’a’ sizįį nko! 15 Áídá’ nádaadidilghaazh, Zodéé, zodéé, tsį’iłna’áhi bíhołkał. Pílate gánádaabiłdo’ṉiid, Ya’ nohwiNant’a’ tsį’iłna’áhi bíhishkałgo zis‐héé née? Okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi gádaaṉii, Caesar zhą́ nohwinant’a’ nlįį. 16 Áídí’ Pílate Jews daanlíni yaa daabistįį, tsį’iłna’áhi yídaabiłkałgo. Áík’ehgo Jesus nádaidnłt’e’go yił onałsą́ą́ lę́k’e. 17 Jesus dabíí bitsį’iłna’áhi yogheełgo, itsits’in si’áni, golzeego ágolzéhi goz’ąązhį’ bił náńzą́ą́, áí Hebrew k’ehgo Gólgotha golzee: 18 Akú Jesus tsį’iłna’áhi yídaayiskał, ła’íí nṉee naki ałdó’ ba’ashhahdí’ tsį’iłna’áhi bídaabi’deskał, Jesus iłṉí’gee dahdaistįįdá’ nṉeehíí dá’ił’an dahshteezh.

19 Pílate k’e’eshchįį, JESUS NÁZARETHDÍ’ GÓLÍNI JEWS ÍZISGO BINANT’A’ NLÍNI, golzeego dahgoz’áni tsį’iłna’áhi yiká’ yíyiskał. 20 Jews daanliiníí łą́ą́go k’e’eshchiiníí daayozhi’; Jesus tsį’iłna’áhi bíheskałíí kįh gozṉilíí da’ałhánégo goz’ąą: áík’e’eshchiiníí Hebrew, Greek, ła’íí Latin k’ehgo k’e’eshchįį lę́k’e. 21 Jews bi’okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi Pílate gádaayiłṉii, Jews biNant’a’ nlįį, doo ágóléh da; Jews biNant’a’ nshłįį ṉiigo ágóléh. 22 Pílate hanádzii, Nt’é ágoshłaahíí iłk’idá’ ágoshłaa, ṉii lę́k’e.

23 Silááda Jesus tsį’iłna’áhi yídaiskałdá’, bidiyágéhíí dį́į́yú iłk’ídaizṉil, dántį́į́gee dała’á bíyéégo; iká’ííhíí doo hadilkad da: ndi dahot’éhé bida’zhį’ ngont’i’go histł’ool. 24 Áík’ehgo gádaałiłdi’ṉii, Díí doo k’ad ndaahiidzǫǫs da, daazhógo bighą da’doljołgo, hadíń gonesnaahíí bíyéé doleeł: díínko Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí begolṉé’go ánágot’įįł, Shidiyágéhíí iłta’is’ṉii, shi’ííhíí bighą da’diłjoł. Áík’ehgo silááda díí ye’ánádáát’įįd.

25 Jesus tsį’iłna’áhi bíbideskałíí ba’ashhahgee bą́ą́ ła’íí bą́ą́ bik’isn, Mary, Cléophas bi’aad, ła’íí Mary Mágdalene nazįį lę́k’e. 26 Jesus bą́ą́ hik’e bitsiłke’yu dała’á bił nzhónihíí ba’ashhahgee nazįįgo yiłtsąądá’, bą́ą́ gáyiłṉii, Shimaa, kú nizhaazhé! 27 Áídí’ bitsiłke’yu dała’á siziiníí, Kú nimaa! yiłṉii. Áídí’ godezt’i’go yił onát’aazh, bitsiłke’yu bigowąyú.

28 Díí bikédí’go Jesus dawa ąął alzaahíí yígółsįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí begolṉe’go gáṉíí, Dibá’ sélį́į́. 29 Áígee nk’ǫ́zhi, vinegar holzéhi, ts’aa bee sikąą: tú daayiłt’o’íí vinegar yee daiz’ąądí’ tsį nṉeezi hýssop holzéhi, bílátahgee yaa dahdaiz’ąągo, Jesus bizé’zhį’ dahyída’nłtsii. 30 Jesus vinegar yits’ǫ́ǫ́zdá’ gáṉíí, Ąął alzaa: áídí’ hayaa onot’ąądá’ dabíí biyi’sizíni be’ogoyáágo áyíílaa lę́k’e. 31 Iłch’į’golṉe’íí bijįį lę́k’e, áí godilziníí bijįį (dázhǫ́ nzhǫǫgo godilzįhgo,) Jews daanlíni kots’í tsį’iłna’áhi biká’ dahnaztįįgo doo bił dádaabik’eh dahíí bighą bijád daahotį́hgo nanáhó’ṉííł, daayiłṉiigo Pílate nádaayoskąąd. 32 Áík’ehgo silááda hikaigo Jesus ba’ashhahdí’ tsį’iłna’áhi bídaahiskałíí dantséhíí bijád daayihestį’, ła’ihíí ałdó’. 33 Áídá’ Jesus yaa hikaigo, iłk’idá’ daztsąągo yídaagołsįįdhíí bighą yijád doo daayiheztį’ da. 34 Silááda ła’ ba’ask’eh yuṉe’ bésh nṉeezíí oyiłgeed, áídí’ dagoshch’į’ dił ła’íí tú bił ha’ijool. 35 Áí yo’įįhń yaa nagolṉi’, na’goṉi’íí da’aṉii; da’aṉiigo nagolṉi’go yígółsį, nohwíí ałdó’ da’ohdląą doleełgo. 36 Díí be’ánágot’įįdíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí, Bits’in doo ła’ k’e’íltǫǫd da doleeł, ṉiihíí begolṉe’go ágodzaa. 37 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí ła’i ałdó’ gánádi’ṉii, Hadíń yighátsi’nłgeedíí áń daineł’įį doleeł.

38 Díí bikédí’go Joseph, Arimathéadí’ gólíni, Jesus yits’ą́’dí’ ígoł’aahíí nlíni, dánant’į’ego Jews daanlíni yénáldzidhíí bighą, áń Jesus bits’íhíí yíyókeed: áík’ehgo Pílate baa godin’ą́ą́. Akú ńyáágo Jesus bits’íhíí naidnné’. 39 Nicodémus ałdó’, tł’é’yú Jesus yaa nyáá n’íí, jeeh nch’í’i, myrrh holzéhi, aloes bił nadesdziidi, dała’á gonenadín dahdidlee’i shį yogheełgo nyáá. 40 Jesus bits’íhíí nádaidnné’go nak’ą’łigaihi yik’ídaidesdiz, łikągolchiníí biłgo, Jews daanlíni nṉee łedaihiṉiiłhíí k’ehgo. 41 Tsį’iłna’áhi bíheskałgee dégózhóné goz’ąą: áí biyi’ tsébii’i’áń áníidéhi goz’ąą, doo hwahá hadíń ákóṉe’ nnilteehi da. 42 Jews daanlíni iłch’į’golṉe’íí bijįįhíí bighą, ła’íí tsébi’i’áń da’ałhánédí’ goz’ąąhíí bighą Jesus bits’í ákóṉe’ ndaizné’ lę́k’e.

20

1 Godilziníí bijįį Mary Mágdalene, t’ahbį, t’ah godiłhiłdá’ tsébii’i’áńyú Jesus łe’sitįį n’íígee nyáá, ńt’éégo tséé daadin’ą́ą́ n’íí yó’ot’ąągo yiłtsąą. 2 Áídí’ nádilwod, Simon Peter hik’e Jesus bitsiłke’yu ła’íí, Jesus bił nzhǫǫ n’íí, yiłgo yaa hílwodgo gáyiłṉii, NohweBik’ehń tsébii’i’áńdí’ ch’ídaistįį lą́ą́, hayú ndaistįį shįhíí doo bídaagonlzį da. 3 Áík’ehgo Peter hik’e Jesus bitsiłke’yu ła’ihíí biłgo ch’íń’áázhgo tsébii’i’áńyú ó’áázh. 4 Dała’ nátsidnłteel: ndi bitsiłke’yu ła’ihíí Peter yaa dilwod, tsébii’i’áńyú dantsé hílwod: 5 Ts’íyaa adzaago ákóṉe’ déz’įįdgo nak’ą’łigaihíí zhą́ akú siṉilgo yiłtsąą, ndi doo ha’ayáá da. 6 Simon Peter ákú ńyáá dábiké’, áń tsébii’i’áń yuṉe’ ha’ayáágo nak’ą’łigaihíí zhą́ siṉilgo yiłtsąą, 7 Nak’ą’łigai bitsits’in bik’ídesdiz n’íí dasahn hisdisgo aṉahyú siné’, doo nak’ą’łigai ła’ihíí bił siṉil da. 8 Bitsiłke’yu ła’i tsébii’i’áńyú dantsé hílwodíí ałdó’ ha’ayáágo yiłtsąągo osdląąd. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí, Daztsąądí’ naadiidáh doleeł, ṉiihíí doo hwahá bił ídaagozįįh da. 10 Áídí’ bitsiłke’yu bigowąyú onát’aazh.

11 Mary tsébii’i’áńgee hichago sizįį: hichagdá’ ts’íyaa adzaago tsébii’i’áń yuṉe’ déz’įįd, 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’hi naki bidiyágé daałigaihi, Jesus bits’í siné’ n’íígee sikeego yiłtsąą, ła’ nés’ąą n’íígee sidaago, ła’íí dés’eez n’íígee. 13 Gádaabiłṉii, Isdzán, nt’é bighą nchag? Mary gábiłṉii, SheBik’ehń nádaidnłtįį ląą, hayú ndaistįį shįhíí doo bígonsį da. 14 Ágánṉiidá’ t’ąązhį’ adzaago Jesus sizįįgo yiłtsąą, ndi Jesus at’į́į́híí doo yígołsįįd da. 15 Jesus gábiłṉii, Isdzán, nt’é lą́ą́ bighą nchag? Hadíń biká díń’įį? Áí ni’ goz’aaníí dégózhónégo ágółsiníí át’į́į́ lą́ą́ nzįgo gáyiłṉii, Jesus bits’íhíí nádńłtįį lę́k’eyúgo, hayú nńłtįį shįhíí shił nagolṉí’, áík’ehgo nadishné’. 16 Jesus, Mary, biłṉii. Mary łediidzaago Hebrew k’ehgo, Rabbóni, biłṉii; shiłch’ígó’aahíí golzeego ágolzee. 17 Jesus gábiłṉii, Shedinołchid hela’; doo hwahá shiTaa bich’į’ dahnádishdáh dahíí bighą: áídá’ shik’isyú bich’į’ nṉáhgo shá bił nadaagolṉí’, ShiTaa, nohwíí ałdó’ nohwiTaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań hoshkąąhń, nohwíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohkąąhń bich’į’ nádésdzá. 18 Áík’ehgo Mary Mágdalene Jesus bitsiłke’yu yaa nyáágo gádaayiłṉii, NohweBik’ehń hish’į́į́, áídí’ ábiłṉii n’íí yił nadaagosṉi’.

19 Da’áí bijįį o’i’ą́ą́yú, godilziníí bijįį, Jesus bitsiłke’yu íła’adzaa lę́k’e, Jews daanlíni yédaaldzidhíí bighą dáádítį́híí da’dentą́ą́dá’ Jesus bitahyú sizįįgo daayiłtsąą, nt’éégo gábiłṉii, Iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 20 Ágánṉiidá’ bigan ła’íí ba’ask’ehgeehíí yił ch’í’ṉah áyíílaa. Bitsiłke’yu beBik’ehń daayiłtsąądá’ bił daagozhǫǫd. 21 Jesus gánádaabiłdo’ṉiid, Iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. ShiTaa shides’a’híí k’ehgo nohwíí ałdó’ daanohwidish’aa. 22 Ágánṉiidá’ yiká’zhį’ deyołgo gádaayiłnṉiid, Holy Spirit nohwaa det’ąą: 23 Dahadíń binchǫ’híí bighą baa nágodenoh’ąąhíí, áí binchǫ’íí baa nágodet’ąą; dahadíń binchǫ’híí bighą doo baa nágodenoh’ąą dahíí, binchǫ’íí t’ah yegoyiłį́į́.

24 Thomas, nakits’ádahíí itah nlíni, Dídymus holzéhi, Jesus nyáádá’ doo áígee itah sidaa da lę́k’e. 25 Bitsiłke’yu ła’ihíí bił nadaagolṉi’, NohweBik’ehń daahiiltsąą, daabiłṉiigo. Thomas gáṉíí, Bigan biyi’ bésh bikísk’eh nagoz’ąąhíí hish’įįyúgo zhą́, bésh odaaz’aa n’íí yuṉe’ nadishṉiihgo, ła’íí ba’ask’ehgee o’i’áń yuṉe’ nadishṉiihyúgo zhą́ oshdląą doleeł.

26 Tsebíí yiskąą hik’e Jesus bitsiłke’yu kįh yuṉe’ naháztąą lę́k’e, k’adíí Thomas biłgo: áígee dáádítį́h da’dentą́ą́ ndi Jesus ákóṉe’ bitahyú sizįįgo nanádaayiłtsąągo gábiłṉii, Iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 27 Áídí’ Thomas gáyiłṉii, Dząą bedenłṉíhgo shigan ńńł’įį; yushdé’ dahdenłṉíhgo sha’ask’ehgee o’i’áńhíí nabik’íńłṉiih; doo odląą dahíí doo ńlį́į́go da, ondląą le’. 28 Thomas gábiłṉii, SheBik’ehń, Bik’ehgohinshṉahń ńlį́į́ lą́ą́. 29 Jesus gábiłṉii, Shi’į́į́híí bighą shosíńdląąd: hadíń doo sho’įį da ndi shodlaaníí biyaa gozhǫ́ǫ́ doo.

30 Jesus bitsiłke’yu biṉááł godiyįhgo áná’ol’įįłíí łą́ą́go áyíílaa, ła’ díí naltsoosíí biyi’ doo bak’e’eshchįį da: 31 Áídá’ Jesus, Christ nlįį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįį daahohdląą doleełgo; áídí’ daahohdląągo bizhi’íí biláhyú daahinohṉaa doleełhíí bighą díí bak’e’eshchįį.

21

1 Díí bikédí’go túsikaaníí Tibérias golzéhi bahgee Jesus bitsiłke’yu yich’į’ ch’í’ṉah áná’delzaa; díí k’ehgo ch’í’ṉah áná’delzaa. 2 Simon Peter, Thomas, Dídymus holzéhi, Nathánael, Gálilee biyi’ Cánagee golíni, Zébedee biye’ke, ła’íí Jesus bitsiłke’yu naki dawa dała’ naháztąą lę́k’e. 3 Simon Peter gádaabiłṉii, Ha’ishłeehyú déyáá. Yił nakaihíí gádaabiłṉii, Néé ałdó’ ákú nił nkáh. Dahiskaigo dagoshch’į’ tsina’eełíí yiyi’ okai; áí bitł’é’ doo nt’é hadaizlee da. 4 Hayołkaałdá’ Jesus tábąąyú sizįį; áídá’ bitsiłke’yu Jesus at’ííníí doo yídaagołsį da. 5 Jesus gádaabiłṉii, Shichągháshé, łóg ła’ hadaasolee née? Dah, daabiłṉii. 6 Gánádaayiłdo’ṉiid, Tsina’eełíí dihe’ṉazhiṉéégo łóg behaidlehé nanestł’ólihíí tédaałkaad, áík’ehgo ła’ hadaahłeeh. Áídí’ áí tédaiskaad nt’éégo łóg dázhǫ́ łą́ą́híí bighą doo hagot’éégo hadaiłtįį bik’eh da. 7 Bitsiłke’yu dała’á Jesus bił nzhónihíí Peter yich’į’ gáṉíí, NohweBik’ehń át’į́į́ ląą. Simon Peter hadíń át’ííníí yaa idezts’ąądá’, na’idziid bighą bi’íí ádayidiltsooz n’íí ánágodlaago tayi’ yáhít’ag. 8 Jesus bitsiłke’yu ła’ihíí, łóg behaidlehé nanestł’ólihíí łóg bee halk’iłgo daidołshoołgo, tsina’eełíí yee hikai, (doo aṉahdí’ táts’á ngont’i’ da, dała’á gonenadín da’des’eezyú shį.) 9 Táts’á haskaidá’ tsííd diltłi’go, łóg ła’íí báń biłgo kǫ’ká’ siṉilgo daayiłtsąą. 10 Jesus gádaabiłṉii, Łóg hadaasolee’íí ła’ deda’nohṉiił. 11 Simon Peter, tsina’eełíí yiyi’ oyáágo, łóg behaidlehé nanestł’ólihíí łóg nchaahíí bee halk’iłgo tábąązhį’ nyidenłshóód, łógíí dała’á gonenadín biká’yú ashdladin taagi: łóg dázhǫ́ łą́ą́ ndi łóg behaidlehé nanestł’ólihíí doo odláád da. 12 Jesus gádaabiłṉii, Yushdé’ da’ohsąą. Bitsiłke’yu daaste’go doo ła’, Hadíń ánt’įį? daabiłṉii da, beBik’ehń át’į́į́go yídaagołsįįdhíí bighą. 13 Áídí’ Jesus báń náidnné’go bita’izné’, łóg ałdó’. 14 Díí biłgo taadn Jesus bitsiłke’yu yich’į’ ch’í’ṉah ádelzaa, daztsąądí’ naadiidzaahíí bikédí’go.

15 Ąął da’iyąądá’ Jesus Simon Peter gáyiłṉii, Simon, Jonas biye’ ńlíni, ya’ díí bitisgo nił nshǫǫ née? Peter gábiłṉii, Ha’oh, sheBik’ehń; shił nzhóóníí bígonłsį́. Jesus gánádo’ṉiid, Shidibełį́į́ bizhaazhé shá biza’hiṉííł. 16 Nakidngee Jesus gánábiłdo’ṉiid, Simon, Jonas biye’ ńlíni, nił nshǫǫ née? Peter gábiłṉii, Ha’oh, sheBik’ehn, shił nzhóóníí bígonłsį́ gádnii. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shidibełį́į́ shá biza’hiṉííł. 17 Taadngee gánábiłdo’ṉiid, Simon, Jonas biye’ ńlíni, nił nshǫǫ née? Peter doo bił gozhǫ́ǫ́ da, taadn, Nił nshǫǫ née? biłnṉiidhíí bighą. Áík’ehgo Peter gábiłṉii, SheBik’ehń dáwa bígonłsį́ gádnii; shił nzhóóníí bígonłsį́. Jesus gánábiłdo’ṉiid, Shidibełį́į́ shá biza’hiṉííł. 18 Da’aṉii, da’aṉiigo gániłdishṉii, Áníi nanṉaadá’ dani ák’ená’ídlééhgo, dahánt’įįyú nanṉaa ni’: hastiin síńlįįgohíí iłts’ą́’ dahdńlṉihdá’, ła’ n’íí ná ágole’go, doo hánt’įį dayú nidiłteeh doo. 19 Díí Jesus yee ánṉiid, da’itsaah daat’éhi Peter yee datsaahgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah ádolṉiiłgo. Ágánṉiidá’ Peter, Shiké’ híṉááł, yiłṉii. 20 Peter t’ąązhį’ déz’įįdgo, Jesus bitsiłke’yu bił nzhónihíí biké’ higaałgo yiłtsąą; áń da’iyą́ą́ n’íígee Jesus bitíldí’ yínentį́į́dá’, SheBik’ehń, hadííhíí ch’íní’aah doleeł? nṉiid lę́k’e. 21 Peter biłtsąądá’ Jesus gáyiłṉii, SheBik’ehń, láí nṉeehń hago anṉéh áídá’? 22 Jesus gábiłṉii, Hasht’į́į́yúgo nánisdzaazhį’ hiṉaa, hant’é naninłtł’og áízhį’? Nkú shiké’ híṉááł! 23 Áí bitsiłke’yu dała’á doo datsaah da, ch’iṉiihíí Jesus yił nakaihíí bitah didezdlaad: ndi Jesus, Doo datsaah da, doo biłnṉiid da; daazhógo, Hasht’į́į́yúgo nánisdzaazhį’ hiṉaa, hant’é naninłtł’og áízhį’, biłnṉiidá’. 24 Da’áń, doo datsaah da, daałch’iṉiihíí biṉááł díí dawa ánágot’įįł lę́k’ehíí yaa nagolṉi’dí’ yak’e’eshchįį ałdó’: yaa nagosṉi’íí da’aṉiigo bídaagonlzį. 25 Ła’íí łą́ą́go ałdó’ Jesus ánát’įįd; áí dawa naltsoos bee álzaayúgo, ni’gosdzáń biká’ doo hayú bá goz’ąą da doleeł shį nsį.

ACTS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

THE ACTS OF THE APOSTLES

1

1 Theóphilus ńlíni, ałk’iná’ Jesus ánát’įįłíí ła’íí iłch’ígó’aah nkegonyaahíí dawa naltsoos biká’ ashłaa, 2 Binadaal’a’á hahesṉilíí Holy Spirit binkááyú bił ch’ídaagoz’ąąná’ yaaká’yú onádzaazhį’ áí naltsoos biyi’ baa nagosisṉi’: 3 Jesus biniigodelzaahíí bikédé’go dizdin yiskaaníí biyi’ binadaal’a’á bich’į’ ch’í’ṉah ánádil’įįh, da’aṉii hiṉaago yídaagołsįįhíí bighą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee bėgoz’aaníí bich’į’ zhiṉéégo ágot’éhihíí baa yił nadaagolṉi’: 4 T’ah yił naháztąąná’ gádaabiłṉii, Jerúsalem bich’ą́’ daadołkáh hela’ shiTaa aṉííhíí begolzaazhį’, áí baa nohwił nagosisṉi’ n’íí. 5 John da’aṉii tú bee baptize áił’įį ni’; áíná’ nohwíí da’kwíí yiskąągo Holy Spirit bee baptize ádaanohwi’dolṉiił. 6 Łaahikaiyú nayídaadiłkid gádaaṉiigo, NohweBik’ehń, ya’ dák’ad Israel hat’i’i dabíí naałidziidgo ánándle’ née? 7 Áígé’ Jesus bich’į’ hananádzii, Hagee ágoṉe’ihíí nohwíí doo hago’at’éégo bídaagonołsį bik’eh da, shiTaa zhą́ yebik’ehi at’éé. 8 Holy Spirit nohweh hiyáágo nohwinawod goleeh: áígee Jerúsalemyú, Judéayú, Samáriayú ła’íí ni’gosdzáń nánel’ąąyú shaa nadaagołṉi’ doleeł. 9 Ąął yaa hadzii’íí bikédé’go binadaal’a’á t’ah daineł’į́į́go dahbi’didiltįįgo yaak’os biyi’ yuṉe’ bił ogoyáá. 10 Bił ogoyááyú binadaal’a’á t’ah daadéz’įįgo nṉee naki bidiyágé daałigaihi bit’ahgé’ daahizį’go; 11 Gádaabiłṉii, Gálileegé’ nṉee daanołíni, hat’íí bighą yaaká’yú daadeł’į́į́? Díí Jesus yaaká’yú nohwich’ą́’ onábi’doltįįgo daał’iiníí da’áí k’ehgo nádodaał dahagee. 12 Áígé’ binadaal’a’á dził Ólivet golzeegé’ Jerúsalemzhį’ nákai, áí da’áłhání, Jews daagodnłsiníí bijįį oná’iłdahíí ga’áhosahyú goz’ąą lę́’e. 13 Nákaiyú dák’ehéyú nágost’ąą yuṉe’ onákai, áígėe Peter, James, John, Andrew, Philip, Thomas, Barthólemew, Matthew, James, Alphéus biye’, Simon Zelótes, ła’íí Judas, James bik’isn, naháztąą. 14 Kóṉe’ áí dawa isdzáné ła’, Mary, Jesus bimaa, ła’íí Jesus bik’isyú biłgo dała’á daabiini’go da’okąąh lę́’e. 15 Áíná’ Jesus daayodlaaníí dała’án gonenadínhíí biká’yú nadin shį dała’adzaagee Peter da’iłṉí’gé’ hizį’go gáṉíí, 16 Nṉee daanołíni, shik’ííyú, Judas, Jesus ha’ádaizt’e’ n’íí yágo’iiníí, doo hwahá ágoṉe’ daná’ Holy Spirit David binkááyú yałti’go baa nagolṉi’ n’íí, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí baa nagolṉi’íí begolṉe’hi at’éé. 17 Judas nohwitah nlįįgo bíí biłgo Jesus bá nada’iidziidgo baa godet’ąą ni’. 18 Áí nṉee nchǫ’go adzaahíí bideṉá bich’į’ nahesṉilíí bee ni’ nagohesṉii’, áígé’ ts’íyaa nago’go bibid desdohgo bich’í haago’. 19 Díí Jerúsalemgee daagolííníí dawa yídaagołsįgo ni’ihíí dabíí biyati’ k’ehgo Akéldama daayiłṉii, áí Dił Ni’goz’áni golzeego ágolzee. 20 Naltsoos Psalms holzeehíí biyi’ gát’éégo bek’e’eshchįį, Golį́į́ n’íígee dénchǫ’égo yó’ogolṉe’go, doo hadń gólį́į́ da doleeł: ła’íí, Na’iziid n’íígee ła’ nnánólteeh. 21 Jesus nohwitahyú naghaaná’ nṉee ła’ bił nahikai ni’, 22 John nṉee baptize ádaił’įįgé’ godezt’i’go Jesus nohwich’ą́’ onábi’doltįįzhį’, áí nṉeehíí ła’ hanábi’doltéeh, áń Jesus naadiidzaahíí yo’iiníí bíí ałdó’ bił baa nadaagohiilṉi’ doleeł. 23 Áík’ehgo naki hadaizlaa, Joseph, Bársabas holzéhi, iké’yú bizhi’íí Jústus holzee, ła’íí Matthías biłgo. 24 Áígee da’okąąhgo gádaaṉii, NohweBik’ehń, ni nṉee bijíí dawa bígonłsį́, díí nṉee naki halzaahíí hayíí hánłtiiníí nohwił ch’í’ṉah ánle’, 25 Judas dabíí bá goz’ąąyú dahdidogaałgo, ná na’iziid n’íí, ninal’a’á nlįį n’íí yich’ą́’zhį’ adzaa, áík’ehgo nṉee hánłtiiníí áígee nnaltéeh doleeł. 26 Dahadń halteehíí bee bígozįįhíí ádaizlaa, áík’ehgo Matthías haltįį: áń nadaal’a’á itah silįį, łats’ádah zhą́go ni’.

2

1 Péntecost‐híí bijįį Jesus daayokąąhíí dała’á daabiini’go dałahágee dała’adzaa. 2 Dahį́ko yaaká’gé’ nawode ńch’iidhíí k’ehgo áhíłts’ą́ą́go naháztąą yuṉe’ dahot’éhé bengonyáá. 3 Kǫ’ izaad ga’at’éhi iłts’ą́’go adzaago dała’á daantį́į́go biká’zhį dahiltłi’go bił ch’í’ṉah ádelzaa. 4 Holy Spirit bee baa daagodest’ąągo yati’ iłtah at’éhi yee yádaałti’go nkegonyaa, Holy Spirit áí k’ehgo yádaabiyiłti’. 5 Áíná’ Jews daanlíni Bik’ehgo’ihi’ṉań daidnłsíni, ni’gosdzáń nánel’ąągé’ Jerúsalemyú nádaagosdle’ lę́’e. 6 Díí baa ch’iṉiiná’ nṉee łą́ą́go dała’adzaago hago ląą ágodzaa daanzį, dała’á daantį́į́go bíí biyati’ yee yádaałti’go da’dezts’ąą’híí bighą. 7 Dázhǫ́ bił díyagodzaago gádaałiłdi’ṉii, Sąą’a, aishą’ dawa Gálileegé’ nṉeehíí ádaaṉii? 8 Áíná’ hago’at’éégo dánohwíí daanohwiyati’íí yee yádaałti’go daadiits’ag? 9 Párthians, Medes, Élamites, ła’íí nṉee Mesopotámia, Judéa, Cappadócia, Póntus, Asia, 10 Phrýgia, Pamphýlia, Egypt ła’íí Líbya Cyréne biṉaayú ił’angé’ łedaadiltíni, ła’íí Romegé’ dét’įh hasta’ hikaihi, Jews ła’íí nṉee Jews bi’okąąhíí k’eh da’okąąh daazlíni, 11 Cretes ła’íí Arábians daanlíni, dánohwíí daanohwiyati’ yee yádaałti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ánát’įįłíí yaa nadaagolṉi’go daadiits’ag. 12 Áík’ehgo dawa bił díyadaagodzaa ła’íí hago ląą ágodzaa daanzįgo gádaałiłdi’ṉii, Dííshą’ hago ánágot’įįłihi? 13 Ła’íí daazhógo déyaadaadlohgo gádaaṉii, Díí nṉeehíí wine áníidéhi daayodląągo ádaaṉii. 14 Áíná’ Peter łats’ádahíí yił daahizį’go nṉee dała’adzaahíí yich’į’ hadzii, Nṉee Judéagé’ ła’íí Jerúsalemgee daagonołíni, díí ádishṉiihíí nłt’éégo hódaayisółts’ąągo nohwił ídaagozį le’: 15 Díí nṉeehíí bił nádaagodiyis ádaanołsį ndi doo ágát’éé da, ánaazhą́ ngost’áí bik’ehenkééz la’. 16 Áíná’ Joel, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí díí ánágot’įįłíí dabí’iłtséná’ yaa nagosṉi’ ni’ gánṉiidgo; 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíí, Ikék’eh nnágodzaayú be’ágodoṉiił, nṉee dawa shiSpirit baa daadish’a’ doleeł: nohwiye’ke ła’íí nohwitsi’ke dawa ágodoṉiiłíí shá yaa nadaagolṉi’ doleeł, nṉee áníi nakaiyehíí bił ch’í’ṉah ádaagol’įį doleeł, hastįyúhíí nadaayeeł doleeł: 18 Áí benagowaaná’ nṉee shánada’iziidíí ła’íí isdzáné shánada’iziidíí shiSpirit baa daadish’a’ doleeł; áík’ehgo ágodoṉiiłíí shá yaa nadaagolṉi’ doleeł: 19 Yáá biyi’ ízisgo ánágot’įįłíí ch’í’ṉah ádeshłiił, ni’ biká’ godiyįhgo be’ígóziníí, áí dił, kǫ’, ła’íí łid aad k’ehgo at’éégo ałdó’ ch’í’ṉah ádeshłiił: 20 Dá doo nohweBik’ehń nadáhíí bijįį, dázhǫ́ gonłt’ééhíí bijįį biká’ ngowaa daná’ ch’ígona’áíhíí diłhił doleeł, tł’é’gona’áíhíí dił doleeł: 21 Áíná’ hadń Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’íí yee yiká áṉiihń hasdádogaał. 22 Israel hat’i’íí daanołíni, díí yati’íí ídaayesółts’ąą; nohwíí bídaagonołsį go’į́į́, Jesus Názarethgé’ nlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiṉááł Jesus binkááyú ízisgo áná’ol’įįłíí ła’íí godiyįhgo be’ígóziníí ánáyo’įįłgo nohwich’į’ bee bígózįgo áyíílaa: 23 Áí Jesus‐híí Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíntsé yaa natsekeesgo yaa nagoshchįįgo nohwaa hííltį́į́go nṉee begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí nohwíí ádaabiłdołṉiigo tsį’iłna’áhi yídaayiheskałgo daayizes‐hį́į́: 24 Áíná’ Jesus nezgaigo da’itsaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nláhyú áyíílaaná’ nábihil’ṉa’: da’itsaahíí doo dayúweh botą’ bik’eh dahíí bighą. 25 David Jesus yaa nagolṉi’go gáṉíí, SheBik’ehń dawahn shádnyú hish’įį; shinawod shá ágółsįhíí bighą shigan dihe’nazhiṉéégo nlįį: 26 Áí bighą shijíí bił gozhǫ́ǫ́ ła’íí sizaa gozhǫ́ǫ́go yashti’; ła’íí áń zhą́ ba’oshłíígo shits’í hanayoł doleeł: 27 Shiyi’siziiníí ch’iidntahyú doo nyinoné’ at’éé dahíí bighą, Dilzini Nlíni ṉíyééhíí diłdzidihíí bich’ą́’zhį’ ánłsį doleeł. 28 Hago’at’éégo ch’ihiṉaa doleełíí shił ch’í’ṉah áńlaa; shił ńlį́į́go dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́go áshíłsį. 29 Nṉee daanołiiníí, shik’ííyú, bich’ą́’gé’ daagosiidlíni David holzéhi, doo siste’ dago da’aṉiigo baa nohwił nagoshṉi’, daztsąągo iłch’į’nniltį́į́ ni’, iłch’į’nniltį́į́ n’íí dííjįį t’ah dząągee begoz’ąą. 30 David Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidíí nlįį ni’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉiigo gábiłnṉiid, Nich’ą́’gé’ hadaałishchiiníí ła’, Christ holzéhi, benik’eh n’íí yebik’ehgo ádishłiił, nṉiigo yígółsį; 31 Áík’ehgo áí dabí’iłtsé yígółsįgo Christ nábi’dihil’ṉa’híí baa nagolṉi’ gánṉiidgo, Biyi’siziiníí ch’iidntahyú doo yó’oyoṉe’ da, ła’íí bits’íhíí doo diłdzid da. 32 Díí Jesus‐híí Bik’ehgo’ihi’ṉań nábihil’ṉa’híí daanohwigha nohwiṉááł ágodzaa. 33 Ízisgo at’éégo ábi’delzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań bigan dihe’nazhiṉéégo sidaago, ła’íí Holy Spirit higháh doleełíí biTaa bee bángon’ą́ą́go díí daał’įįhíí ła’íí daadołts’agíí bíí áyíílaa. 34 David yaaká’yú doo bił ogoyáá da; ndi dabíí gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań sheBik’ehń gáyiłnṉiid, Shigan dihe’nazhiṉéégo síńdaa, 35 Ni’ina’íí benik’eh silįįgo nikełtł’ááhyú niníṉilzhį’. 36 Áí bighą Israel hat’i’íí dawa da’aṉiigo díí yídaagołsį le’, Jesus‐híí tsį’iłna’áhi bídaahesołkał n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń, Christ nlįįgo nohwá áyíílaa. 37 Nṉee díí daidezts’ąąná’ bił daagoshch’ii’ lę́’e, áígé’ Peter ła’íí ła’ nadaal’a’áhíí yich’į’ gádaaṉii, Nṉee daanołiiníí, nohwik’ííyú, hago ádaahii’ṉe’? 38 Peter gádaabiłṉii, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’yúgo ádaałṉe’go dała’á daanołtįįgee Jesus Christ bizhi’ bee baptize ádaanohwi’dolṉe’, nohwinchǫ’íí nohwá da’izlį́į́ alṉe’híí bighą, áík’ehgo Holy Spirit bee nohwaa godit’aah doleeł. 39-40 Nohwíí díí bee nohwángot’ąą ła’íí nohwíí nohwich’ą́’gé’ daałidiłchiihíí, ła’íí doo daanohwik’íí dahíí ałdó’ bángot’ąą, dahadń Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń ích’į’ yojííhíí. 41 Hadíí bił daagozhǫ́ǫ́go biyati’ nádaidné’íí baptize ádaabi’deszaa: da’áí bijįį nṉee taadn doo náhóltag dayú shį Jesus daayodlaaníí yedikai. 42 Áí nṉee nadaal’a’á bee bił ch’ídaago’aahíí, ła’íí łił daanlįįgo, báń nihi’né’íí, ła’íí okąąhíí dayúweh nłdzilgo yaa nakai. 43 Dała’á daantį́į́go daidnłsįgo ńdaaldzid: ízisgo ánágot’įįłíí ła’íí godiyįhgo be’ígóziníí nadaal’a’á binkááyú bee ánágot’įįł. 44 Jesus daayodlaaníí dawa dałahágee naháztąą, dawahá dałaházhį’ daabíyéégo; 45 Daabíyééhíí baa nadaahazṉiigo hadíí yídaadiníí yitaada’izṉii. 46 Dajįį biigha dała’á daabiini’go da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ dała’ánát’įįh, bił daagozhǫ́ǫ́go, doo íłch’į’ yaa daagochį’go da daabigowąyú łił náda’idįįh lę́’e. 47 Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ahédaanzįgo nṉee dawa bił dádaabik’ehgo ádaat’ee lę́’e. Áígé’ ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú hayíí hasdákaihíí dajįį biigha ínáhikah lę́’e.

3

1 Ha’iz’ąągé’ hayaazhį’yú Peter ła’íí John biłgo da’ch’okąąh goz’ąąyú dezh’aah lę́’e. 2 Nṉee dágozlįįgé’ doo naghaa dahi dajįį biigha da’ch’okąąh goz’aaníí ch’íná’itį́híí Dénzhóné holzéhi bahgee nnádaach’iłtééh lę́’e, da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ ha’áhikáhíí yídókeedgo; 3 Peter ła’íí John biłgo da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ hi’ashgo yiłtsąągo, Dahat’íhíta shaa nohné’, ṉiigo yídókeed. 4 Peter ła’íí John biłgo nṉee sitiiníí da’as’ah daayinéł’įįná’ Peter gáṉíí, Nohwíńł’įį. 5 Nṉee sitiiníí hat’íhíta shaa daayiné’ nzįgo yineł’į́įd. 6 Áíná’ Peter gáṉíí, Shihíí béshłigaihíí ła’íí óodo doo ła’ nashné’ da; ndi hat’íí bigonshłįį’ihíí naa nshné’: Jesus Christ Názarethgé’ gólíni bizhi’ binkááyú nádnṉahgo dah nṉáh. 7 Bigan dihe’nazhiṉéé yiłtsoodgo hadag ábíílaa: dagoshch’į’ bikee ła’íí bikegod biłgo nłdzil daazlįį. 8 Hadag yáhílwodgo hizį’, áígé’ dahnyaagé’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ahénzįgo higaał ła’íí yáhilwo’go Peter ła’íí John biłgo yił okai. 9 Higaałná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ahénzįgo nṉee dawa daabo’įį: 10 Da’ch’okąąh goz’aaníí ch’íná’itį́h Dénzhóné holzéhi bahgee ídókeedgo sitįį n’íí át’į́į́go nṉee yídaagołsį: áík’ehgo hago’at’éégo bich’į’ ágodzaahíí daanzįgo bił díyadaagot’ee lę́’e. 11 Nṉee doo nagháhi da n’íí Peter ła’íí John biłgo dayúweh yotą’ná’ nṉee łą́ą́go bich’į’ nádnkįįgo bił díyadaagot’eego baa dała’adzaa ch’ínágohin’ą́ą́gee, Sólomon’s holzéhi. 12 Peter nṉee dała’adzaahíí yiłtsąąná’ yich’į’ yałti’ gáṉíígo, Israel hat’i’i daanołíni, hat’íí bighą nohwił díyadaagot’ee? Hat’íí bighą dánohwíí nohwinawodíí bee dagohíí dánohwíí njǫǫhíí bee díí nṉeehíí naghaago ánáhiidlaa daanołsįgo da’os’ah daanohwineł’į́į́? 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham, Isaac, Jacob ła’íí bich’ą́’gé’ hadaałidelchįįhíí daayokąąhń, biYe’ Jesus ízisgo at’éégo áyíílaa; Pílate baa daadeso’ąągo ch’ínábííłteeh hat’į́į́, ndi nohwíí, Doo hádaahiit’įį da, daadołṉii, Pílate biṉááł. 14 Dilzini, Nłt’éégo Ánát’įįłíí, Doo hádaahiit’įį da, daabiłdołṉiiná’, Nṉee yizes‐híni nohwá ch’ínánołteeh, daabiłdołṉii ni’; 15 Áígé’ Ihi’ṉaa yeBik’ehń daazesołhįįná’, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań daztsąągé’ nábihil’ṉa’; áí dawa nohwiṉááł ánágot’įįł ni’. 16 Da’áń bizhi’ yodląągo díí nṉee daał’iiníí ła’íí bídaagonołsiníí nłdzilgo ánábiidlaa: bi’odlą’íí díí nṉeehíí doo hayú baa dahgoz’ąą dago ánábiidlaa, daanohwigha nohwiṉááł. 17 Shik’ííyú, doo bídaagonołsįyú ádaałdzaa dago bígonsį, nohwá nadaant’aahíí ałdó’. 18 Áíná’ díí k’ehgo Christ biniigodilṉé doleeł, ṉiihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí dabí’iłtséná’ yaa nadaagolṉi’ n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’iilaa. 19 Áík’ehgo nohwinchǫ’íí bich’ą́’yúgo ádaałṉe’, áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ dahdołkáh, áík’ehgo nohwinchǫ’íí nohwá k’ená’ildéh, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’gé’ nohwił gozhóóníí begoldoh ndi at’éé; 20 Áígé’ Jesus Christ nohwich’į’ náidił’aa doleeł, áń ałk’iná’ baa nohwił na’gosṉi’ ni’: 21 Áń ni’gosdzáń alzaagé’ yushdé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi daadilzini dabí’iłtséná’ yaa nagolṉi’ n’íí begolṉe’go dawahá iłch’į’nágodle’híí begonyaazhį’ yaaká’yú gólį́į́. 22 Moses daanohwitaa n’íí da’aṉiigo gáyiłnṉiid, Nohwik’ííyú bitahgé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwe Bik’ehń binkááyú Na’iziidíí nohwá haiłteeh, shíí hashiltííníí k’ehgo; áń ádaanohwiłṉiihíí dawa nłt’éégo ídaayesółts’ąą doleeł. 23 Díí k’ehgo doleeł, dahadń áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú Na’iziidíí doo íyésts’ąą dahń nṉee bitahgé’ da’ízlį́į́ doleeł. 24 Samuel golį́į́gé’ yushdé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí dawa yádaałti’ n’íí díí bijįįyúgo ánágot’įįłíí dabí’iłtsé yaa nadaagolṉi’ ni’. 25 Nohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí bich’ą́’gé’ hadaałiłshołchįį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham bich’į’ hadzii, Nich’ą́’gé’ daałideshchiinihíí ła’ binkááyú ni’gosdzáń biká’ ił’angé’ łedaadiłchiinihíí dawa biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉiigo daanohwitaa n’íí yił łángodest’ąą n’íí nohwá begolṉe’. 26 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’, Jesus, hayiłtį́į́go da’iłtsé nohwich’į’ oyił’a’ ni’, dała’á nołtįįgo nchǫ’go ágot’eehíí bich’ą́’yúgo ádaanołt’eego nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą nohwich’į’ oyił’a’ ni’.

4

1 Peter ła’íí John biłgo nṉee t’ah yich’į’ yádaałti’ná’ okąąh yedaabik’ehi, silááda da’ch’okąąh goz’aaníí yiṉádaadéz’íni binant’a’ ła’íí Sádducees daanlíni baa hikai, 2 Áí hadaashkee lę́’e, Peter ła’íí John biłgo nanezna’íí Jesus binkááyú naadiikáh doleeł, daaṉiigo, nṉee yił ch’ídaago’aahíí bighą. 3 Nṉee hadaashkee n’íí Peter ła’íí John biłgo daayiłtsoodgo ha’ánezhteezh iskąązhį’: ałk’iná’ o’i’ą́ą́híí bighą. 4 Da’ágát’éé ndi nṉee łą́ą́go Peter ła’íí John biłgo biyati’ daidezts’aaníí daayosdląąd; ashdladn doo náhóltag dayú shį da’osdląąd. 5 Iskąą hik’e Jews binadaant’a’íí, Jews yánazíni ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi Jerúsalemyú dała’adzaa, 6 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni, Ánnas holzéhi, Cáiaphas, John, Alexánder, ła’íí okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni bik’íí dawa ałdó’ dała’adzaa lę́’e. 7 Díí nṉeehíí Peter ła’íí John biłgo da’ałṉí’gee daayineskeego nayídaadiłkid, Hat’íí binawod, hadń bizhi’ bee díí ádaałdzaa? 8 Peter, Holy Spirit bił nlįįgo yábiyiłti’go gádaabiłṉii, Nṉee bánadaanołt’aahíí ła’íí Israel hat’i’íí bánasoziiníí, 9 Nṉee doo nagháhihíí bich’osii’ṉi’íí, díí nṉee hago at’éégo nábi’dilziihíí bighą díí jįį nanohwídaadołkidyúgo: 10 Nohwíí ła’íí Israel hat’i’íí dawa bídaagonołsį le’, Jesus Christ, Názarethgé’ gólíni, tsį’iłna’áhi bídaahesołkał n’íí, daztsąągé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nábihil’ṉa’ n’íí, áń bee díí nṉee nłt’éé nasdlįįgo nohwidáhyú sizįį. 11 Díí tséhíí kįh ádaagołe’íí daanołíni yó’odaasołṉe’ n’íí iłhagon’aagee da’iłtsé si’aaníí silįį. 12 Áń ba’ashhahyú doo hadń hasdákołteehíí gólį́į́ da, díí yáá das’aaníí bitł’ááhyú hizhííhíí bee hasdáhikáh doleełíí dała’á ndi doo ni’ biká’ nṉee baa nádet’ąą da. 13 Peter ła’íí John biłgo nṉee doo da’ołtag dahi, débaagoch’oba’íí daanlįį ndi doo bił daagoyéé dago yádaałti’, nṉee nadaant’aahíí yídaagołsįįdgo bił díyadaagot’ee; áík’ehgo Jesis yił nakai n’íí yínádaagołsįįd. 14 Nṉee nábi’dilziihíí bit’ahgé’ sizįįgo daayo’įįhíí bighą doo hat’íí nádaado’ṉiid da. 15 Áíná’ Peter ła’íí John biłgo ch’ínoł’aash daayiłnṉiidná’, dasahn iłch’į’ yádaałti’, 16 Díí nṉeehíí hago ádaahiidle’? Godiyįhgo ágodzaahíí binkááyú ágodzaago Jerúsalemyú daagolííníí dawa yídaagołsį; nohwíí doo daahohiidląą da daan’ṉiihíí doo bik’eh da, daaṉiigo. 17 Nṉee bitahyú doo dayúwehyú dididlaadgo da, haląą gádaabiłdo’ṉiih, Áń bizhi’íí bee hadń bich’į’ yánáhólti’ hela’. 18 Áík’ehgo yushdé’ daayiłṉiigo, Jesus bizhi’ bee yánáhólti’ hela’ dagohíí iłch’ínánágonoł’aah hela’, daabiłṉiigo bándaagoz’ąą. 19 Áíná’ Peter ła’íí John biłgo gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nohwíí nohwich’į’ ídílts’ąągo née, dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉańgo née, hayíí dábik’ehíí bendaagonoł’aah. 20 Nohwíí hayíí hiit’iiníí ła’íí dihiits’agíí baa nagohiilṉi’hi at’éé. 21 Nṉee nadaant’aahíí, Jesus baa yánáhólti’ hela’, nádaabiłdo’ṉiidná’ nádołt’aash daabiłnṉiid; nṉee dawa ágodzaahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ahédaanzįgo doo hago at’éégo ádaile’ da. 22 Nṉee nábi’dilziihíí dizdinhíí bitisyú bił łegodzaahi. 23 Peter ła’íí John biłgo ch’ínát’áázhná’ yił nakai n’íí yich’į’ onát’aazhgo okąąh yedaabik’ehi yánadaant’aahíí ła’íí Jews yánazíni ádaabiłṉii n’íí yaa nadaagosṉi’. 24 Áí daidezts’ąąná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ da’okąąhgo gádaaṉii, NohweBik’ehń, yáá, ni’gosdzáń, túnteel ła’íí daabiyi’ daagolííníí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań ńlį́į́go áńlaa; 25 David, nánal’a’á, binkááyú yánłti’go gáńṉii ni’, Hat’íí bighą doo Jews daanlįį dahíí hadaashkee, ła’íí nṉee dawahá doo begolṉe’ dahíí yaa natsídaakees? 26 Ni’gosdzáń biká’ ízisgo nant’án daanliiníí iłk’izhį’ ádaadzaa, ła’íí nṉee yánadaant’aahíí dała’adzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí Its’áínłtíni, Christ holzéhi, biłgo yich’į’ náda’nziidgo. 27 Da’aṉiigo, niYe’ Dilzini, Jesus, Its’ánłtíni, yich’į’ náda’nziidgo Hérod ła’íí Póntius Pílate, doo Jews daanlįį dahíí, ła’íí Israel hat’i’íí biłgo dała’adzaa, 28 Nigan binawodíí ła’íí niini’ be’ágodoṉiiłíí dabí’iłtsé bengóń’ąą n’íí yee ádaaṉe’go dała’adzaa. 29 K’adíí nohweBik’ehń, nowhenadaago’aahíí hóyíńłts’ąą, áík’ehgo nánada’idziidíí niyati’ doo daasiite’go bee yádaahiilti’ dago bidag ádaant’eego ádaanohwinłsį, 30 Dahdnlṉíhgo na’ílziih; ła’íí niYe’ Dilzini, Jesus, bizhi’íí binkááyú godiyįhgo be’ídaagoziníí ła’íí ízisgo ánágot’įįłíí ánánł’įįł le’, da’okąąhgo daaṉii. 31 Ąął da’oskąądná’ dała’adzaagee godihes’naa; áígé’ Holy Spirit bee baa daagodest’ąągo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo daaste’go yee yádaałti’ da lę́’e. 32 Nṉee łą́ą́go da’osdląądíí biini’ dała’á, bijíí dała’á nasdlįį: daabíyééhíí doo dasahn shíyéé daanzį da; ndi dawahá dałaházhį’ daabíyéé lę́’e. 33 Nadaal’a’á dayúweh beBik’ehń Jesus daztsąągé’ naadiidzaahíí dázhǫ́ nłt’éégo yaa nadaagolṉi’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí zhą́ bitisgo biká’zhį’ at’éé daazlįį lę́’e. 34 Tédaat’iyéhíí bitahyú doo ła’ da silįį: hayíí bini’ dagohíí bikįh daagolííníí baa nadaagohezṉiigo, bich’ą́’gé’ daayist’įįdíí 35 Nadaal’a’á bádngee ndaayihezṉil: áígé’ hayíí tédaat’iyéhíí hat’íí yídaadiníí daantį́į́gee yitah da’izṉii. 36 Joses, nadaal’a’á Bárnabas bizhi’ bá ádaizlaahi, (Kodag yałti’íí ye’at’éhi golzeego ágolzee,) Cýprusgé’ Levi hat’i’íí nlíni, 37 Ni’ bíyééhíí baa nagohezṉiigo zhaali baa hi’né’íí nadaal’a’á bádngee nyiné’.

5

1 Áíná’ nṉee ła’, Ananías holzéhi, bi’aad, Sapphíra holzéhi, biłgo ni’ baa nadaagohezṉii, 2 Bi’aad yígółsįgo zhaali baa hi’né’íí ła’ t’ąązhį’ yotą’ná’ ła’ zhą́ nadaal’a’á bádngee nyiné’ lę́’e. 3 Áík’ehgo Peter gáṉíí, Ananías, hat’íí bighą ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, naniłaago Holy Spirit bich’į’ nashíńch’a’, ni’ bich’ą́’gé’ zhaali naa hi’né’íí łahzhį’ t’ąązhį’ hóńtą’go nńné’? 4 Doo hwahá nahiṉiih daná’ ṉíyéé ni’ ya’? Nahezṉiihíí bikédé’go zhaali naa hi’né’íí dáni benik’eh ni’ ya’? Hago at’éégo tsídíńkeezgo díí bee ándzaa? Doo nṉee bich’į’ nashíńch’a’ da, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nashíńch’a’. 5 Díí yati’íí Ananías yidezts’ąąná’ nágo’go daztsąą: nṉee dawa yaat’ídaanzįhíí tsídaadesyiz. 6 Nṉee áníi nakaiyéhíí nádikaigo ch’id bił daizdis, áígé’ ch’adaabizyįįyú łehdaabistįį. 7 Áígé’ taadn łedihikeezyú shį nṉee daztsaaníí bi’aad ágodzaahíí doo yígółsį dago ha’ayáá. 8 Peter gáyiłṉii, Shił nagolṉí’, gáhołąągo izlįįgo ni’ nohwaa nagohezṉii née? Áígé’ gáṉíí, Ha’aa, akohgo izlįį. 9 Peter gánábiłdo’ṉiid, Hat’íí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit nabínołtaahgo bich’į’ godeso’ąą? Isąą, niką’ łehdaistiiníí ch’ígót’i’yú nadaazį, áí ni ałdó’ ch’ídaaniłteeh. 10 Áík’ehgo dagoshch’į’ Peter bádnyú nágo’go daztsąą: nṉee áníi nakaiyéhíí ha’ákaigo isdzán daztsąągo yídaagołsįįd, áígé’ ch’adaabizyįįyú biką’ łe’sitįį n’íí bahgee łehdaistįį. 11 Nṉee da’osdląądíí dała’ánát’įįłíí tsídaadesyiz lę́’e, ła’íí hayíí yaat’ídaanzįhíí ałdó’ tsídaadezyiz. 12 Nṉee bitahyú godiyįhgo be’ídaagoziníí łą́ą́go, ła’íí ízisgo ánádaagot’įįłíí nadaal’a’á binkááyú ánágot’įįł; (Sólomon bich’ínágohin’ą́ą́gee dała’á daabiini’go dała’ánát’įįh. 13 Jesus doo daayodląą dahíí ńdaaldzidgo doo yéhikai da ndi nṉee nłt’éégo baa natsídaakees. 14 Nṉee dayúweh łą́ą́go ła’íí isdzáné biłgo Jesus daayodlaaníí yénáhikai;) 15 Áík’ehgo daanezgaihíí da’intinyú ch’ínádai’ṉiłgo biká’da’astíné ła’íí ch’id biká’ nazhjeed, Peter higaałgo bichagosh’oh zhą́ ndi biká’zhį’ áoṉe’ daanzįgo. 16 Jerúsalem biṉaayú kįh nagozṉilgé’ ałdó’ nṉee łą́ą́go daanezgaihíí ła’íí nṉee spirits daanchǫ’íí biyi’ daagolííníí yił nihikáh, áí dawa nádaadziih lę́’e. 17 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yił nakaihíí dábiłgo (Sádducees daanlíni,) dázhǫ́ hadaashkeego, 18 Nadaal’a’á daayiłtsoodgo ha’áná’ilka’á yuṉe’ ha’ádaiskaad lę́’e. 19 Tł’é’yú Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi ha’áná’ilka’ágee ch’íná’itį́híí yá ch’íńtą́ą́go ákú yił ch’íkai, áígé’ gábiłṉii, 20 Ti’i, da’ch’okąąh goz’ąąyú dołkáh, áígee nasozįįgo díí nłt’éégo ihi’ṉaahíí baa yati’íí dawa nṉee baa bił nadaagołṉi’. 21 Díí daidezts’ąąná’ hayiłkaałyú da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ ha’ákaigo bił ch’ídaago’aah. Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yił nakaihíí biłgo hikaigo nṉee yánádaaltihíí ła’íí Israel hat’i’i yánaziiníí dała’áyíílaaná’ ha’áná’ilka’áyú nadaal’a’á yíká o’ił’a’. 22 Áíná’ aasitíni ha’áná’ilka’áyú okai, n’íí nadaal’a’á n’íí doo hwaa da lę́’e, áígé’ nákaigo nadaagosṉi’, 23 Gádaaṉiigo, Ha’áná’ilka’áyú nłt’éégo o’ogęęzná’ aasitíni dáádítį́hgee t’ah nazįįná’ baa nkai ndi ch’ídaasiitąą hik’e doo hadń ákóṉe’ naháztąą da ląą. 24 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni ła’íí silááda da’ch’okąąh goz’aaníí yiṉádaadéz’íni binant’a’ ła’íí okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi díí daidezts’ąąná’ hagoshą’ at’éégo ląą dayúweh bá daagowáh daanzį lę́’e. 25 Ła’ nyáágo gádaabiłṉii, Nṉee ha’ádaasołkaad n’íí da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ nazįį, nṉee yił ch’ídaago’aahgo. 26 Áík’ehgo silááda da’ch’okąąh goz’aaníí yiṉádaadéz’íni ła’íí binant’a’ nadaal’a’á yíká okaigé’ dánt’éhego yił nakai: nṉee tséé bee daanohwiłṉé’ doleełhi at’éé daanzįgo ńdaaldzidhíí bighą. 27 Yił nakainá’ nṉee yánádaaltihíí naháztąągee yił hikai baa yá’iti’híí bighą: áígee okąąh yebik’ehi dá’tiséyú sitíni nabídaadiłkid, 28 Gáṉíígo, Díí yízhííhíí bee iłch’ínágonoł’aah hela’, daanohwiłn’ṉiigo nohwá ndaagosiit’ąą ni’, n’íí kú lá Jerúsalem dágoz’ąą nt’éégo bił ch’ínánágonołt’aah, ła’íí áí nṉee zesdiiníí nohwíí nohwik’izhį’ daadoł’áhgo ádaałt’įį. 29 Peter ła’íí nadaal’a’á ła’ihíí biłgo hadaasdziigo gádaaṉii, Nohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áṉííyú ádaant’eego dábik’eh, doo nṉee da. 30 Jesus tsį’iłna’áhi bídaahesołkałgo daazesołhįį n’íí daanohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń daztsąągé’ nábihil’ṉa’. 31 Áń Nant’án ła’íí Hasdá’iiṉíłi nlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ábíílaago bigan dihe’nazhiṉéégo dahbinesdaa ni’, Israel hat’i’i binchǫ’i bich’ą́’zhį’go ádaile’go binchǫ’íí bich’ą́’gé’ baa nádaagodet’ąąhíí bighą. 32 Díí ánágot’įįłíí daahiit’į́į́go baa nadaagohiilṉi’; Holy Spirit ałdó’ yaa nagolṉi’, áí Holy Spirit‐híí hayíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yikísk’eh ádaat’eehíí yaa daidez’ąą ni’. 33 Yánádaaltihíí áí daidezts’ąąná’ bił daagoshch’iigo, nadaiłtseed hádaat’įįgo yendaagoshchįį lę́’e. 34 Áíná’ Phárisee ła’ nṉee yánádaaltihíí itah nlíni, Gamáliel holzéhi, begoz’aaníí iłch’ígó’aahi, nṉee dawa nłt’éégo baa natsekeesi hizį’go, Díí nṉeehíí dét’įhézhį’ nláhyú ch’ínókáh, nṉiid; 35 Áíná’ gáṉíí, Israel hat’i’íí daanołíni, díí nṉee hago ádaałe’íí baa daagonołsąą. 36 Doo áníiná’ nṉee ła’ Theúdas holzéhi ízisgo at’éhi ídeshchįįgo nṉee łą́ą́go dį́į́go nanadínyú shį béhikai ni’: áń zesdįįgo bikísk’eh ádaat’ee n’íí dawa iłtanáhosąągo begoldoh n’íí doo hat’íí da silįį ni’. 37 Áí bikédé’go Judas, Gálileegé’ gólíni, nṉee tax nahi’ṉiił doleełhíí bighą daaholtag ni’ná’ nyáá, áń ałdó’ nṉee łą́ą́go íts’áíńṉil: áń ałdó’ daztsąą, áígé’ bikísk’eh ádaat’ee n’íí dawa iłtanáhosąą ni’. 38 K’adíí gánohwiłdishṉii, Díí nṉeehíí doo baa nałkai da, doo nadaanołtł’og da: díí begoldohíí nṉee bich’ą́’gé’ bee ánágot’įįł lę́’eyúgo, doo hat’íí da hileeh: 39 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’gé’ lę́’eyúgo doo bengowáh ádaałe’ at’éé da; nohwíí dánko Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nadaagonołkaadgo nohwígózį. 40 Nṉee yánádaaltihíí Gamáliel aṉííhíí bił dádaabik’ehgo nadaal’a’á yushdé’ daayiłṉiigo ánákai, áígé’ Jesus bizhi’íí bee yánánáłti’ hela’, daabiłṉiiná’ ńdaabinestsaz, áígé’ onádaabis’a’. 41 Áík’ehgo yánádaaltihíí yich’ą́’ dahnaskai, Jesus bizhi’híí bighą ádaayágosįhyú ádaats’izlaa lę́’e ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nłt’éégo ádaat’eego yídaagołsįhíí bighą bił daagozhǫ́ǫ́ lę́’e. 42 Dajįį biigha da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ ła’íí daagowąyú Jesus Christ yaa nadaagolṉi’go yaa iłch’ídaago’aah lę́’e.

6

1 Áíná’ Jesus daayokąąhíí łą́ą́go silįįná’ Jews daanlíni Greek biyati’ yee yádaałti’íí doo bił daagozhǫ́ǫ́go Hebrews daanlíni gádaayiłnṉiid, Dajįį biigha ch’iyáń na’ṉiihgee nohwíí nohwitahyú isdzáné biką’ nanezna’ihíí doo yich’į’ zhiṉéé ádaat’ee da lę́’e. 2 Áík’ehgo nakits’ádahíí nṉee Jesus daayokąąhíí dawa yushdé’ daayiłnṉiid, áígé’ gádaayiłṉii, Ch’iyáń nadaahii’ṉiihíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa nadaagolṉi’íí doo k’ihzhį’ ndaagont’aa bik’eh da. 3 Áík’ehgo, nohwik’ííyú, nṉee gosts’idi, nłt’éégo baa yádaałti’íí, Holy Spirit ye’ádaat’eehíí, daagoyááníí nohwitahgé’ hadaałṉiił, áí nṉee díí na’idziidíí yedaabik’ehgo ádaahiidle’. 4 Áíná’ nohwíí dágodest’i’yú da’ohiikąąh ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa yádaahiilti’ doleeł. 5 Ádaaṉiihíí nṉee dawa bił dádaabik’eh: áík’ehgo Stephen dázhǫ́ nłdzilgo odláni, Holy Spirit ye’at’éhi, Philip, Prókorus, Nicánor, Tímon, Pármenas, ła’íí Nícolas, Jews bi’okąąhíí yenyáhi, Ántiochgé’ gólíni, hadaihezṉil. 6 Áí hadaisṉilíí nadaal’a’á yidáhzhį’ yił nnikaigee yiká’ ndaadesṉiigo yá da’oskąąd. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ dayúweh begodeyaago Jerúsalemgee Jesus daayokąąhíí łą́ą́go bínáhiikai; okąąh yedaabik’ehi ałdó’ łą́ą́go odlaaníí yikísk’eh ádaat’ee lę́’e. 8 Stephen, dázhǫ́ nłdzilgo odláni, Holy Spirit bee binawod golíni, ízisgo ánágot’įįłíí ła’íí godiyįhgo be’ídaagoziníí nṉee bitahyú ye’áná’ol’įįł. 9 Nṉee ła’, Líbertines daaholzéhi, ła’íí Cyrénegé’ ła’íí Alexándriagé’ daagolíni, ła’íí nṉee Cilíciagé’ ła’íí Asiagé’ nakaihi ha’ánáłséhíí bitahgé’ Stephen yił ładaadit’ah nkegonyaa. 10 Áíná’ Stephen goyą́ą́go ła’íí Holy Spirit yábiyiłti’go nṉeehíí doo ła’ bitisgo hadziih da lę́’e. 11 Áík’ehgo nṉee ła’ yich’į’ na’daahezṉilgo gáyiłṉii, Nadaałch’aago Stephen baa yádaałti’, áík’ehgo gádaaṉii, Moses ła’į́į́ Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yałti’go daadihiits’ag. 12 Áígé’ nṉee Stephen yik’edaanṉiihíí, Jews yánazíni, ła’íí begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi, ła’íí nṉee dawa hadaashkee ádaizlaago Stephen yaa hikaigo daayiłtsood, áígé’ nṉee yánádaaltihíí yił yaa hikai. 13 Nṉee nadaach’áhi yił hikai, áík’ehgo gádaaṉii, Díí nṉeehń díí godiyįhgo goz’aaníí ła’íí begoz’aaníí dawahn nchǫ’go yaa yałti’; 14 Gáṉiigo daadihiits’ag, Jesus Názarethgé’ gólíni díí godilzįhgo goz’aaníí nagohilkaad, ła’íí Moses nohwá yengon’ą́ą́ n’íí łahgo ánáyidle’. 15 Nṉee yánádaaltihíí dawa Stephen da’is’ah daineł’į́į́go binii Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi biniihíí k’ehgo at’éégo daayiłtsąą.

7

1 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni gábiłṉii, Ádaaniłch’iṉiihíí da’aṉii née? 2 Stephen gáṉíí, Nṉee daanołíni, shik’ííyú, nṉee báyáń daanołíni, shídaayesółts’ąą; nohwitaa n’íí Abraham, doo hwahá Chárranyú ngoleeh daná’ Mesopotámiayú gólį́į́ ni’ná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’idindláád nlíni bich’į’ ch’í’ṉah ádelzaa, 3 Áígee gábiłnṉiid, Nini’ ła’íí nik’íí bich’ą́’ dahnṉáhgo ni’ nił ch’í’ṉah áshłe’yú ńṉááł. 4 Áík’ehgo Abraham Kaldéans bini’gé’ dahnyaago Charran golzeegee golį́į́ lę́’e: bitaa daztsąąná’ díí ni’ biyi’ daagonołįįzhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo onágódle’ lę́’e. 5 Áíná’ ni’ bíyééhíí doo ła’ baa gon’ą́ą́ da, doo ndi dałahndi nch’idel’eezgo da: áíná’ bichągháshé doo ła’ da ndi bíí ła’íí bich’ą́’gé’ daałideshchiinihíí daabíyéé doleełgo yángon’ą́ą́ lę́’e. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham bich’į’ hananádziigo gánṉiid, Nich’ą́’gé’ daałideshchiiníí ni’ doo yídaagołsį da n’íí yiyi’ daagolį́į́ doleeł; áígee nṉee ni’ daabíyééhíí isná ádaabidle’go dį́į́dn gonenadín łegodzaazhį’ biniidaagonłt’éé doleeł. 7 Nṉee isná ádaabisdlaahíí biniidaagodishłe’ doleeł; áí bikédé’go áígé’ ch’ékáhgo dząągee daashokąąh doleeł, ṉii lę́’e, Bik’ehgo’ihi’ṉań. 8 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań circumcísion bee Abraham yił łángot’ąą: áík’ehgo Abraham biye’ Isaac gozlįįgo tsebíí behiskaaníí bijįį círcumcise áyíílaa; áígé’ Isaac biye’ Jacob gozlįį; Jacobhíí biye’ke nakits’ádah daagozlįį, áí bich’ą́’gé’ nakits’ádahyú nṉee hat’i’ silįį. 9 Jacob biye’kehíí daabidizhé Joseph daayołch’įį’go, yik’edaanṉiihgo Egyptyú baa nadaahezṉii: áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nlįįgo, 10 Bich’į’ nadaagontł’ogíí bighą dawa yich’ą́’ binłtį́į́, áígé’ Pháraoh, Egypt yánant’aahíí, yił nzhǫǫgo ła’íí binadzahgee goyą́ą́go Bik’ehgo’ihi’ṉań ábíłsį; Pháraohíí Egypt dahot’éhé ła’íí bikįh biyi’ daagolííníí yánant’aago ábíílaa. 11 Egypt ła’íí Cánaanyú dahot’éhé shiṉá’ góyéégo daagodeyaa: áígee daanohwitaa n’íí bich’iyą’ n’íí bich’ą́’ ádaasdįįdgo biniidaagonłt’éé lę́’e. 12 Egyptyú nadą́’ gólį́į́ łą́ą́go Jacob yaat’ínzįįná’ daanohwitaa n’íí da’iłtsé ákú odais’a’ lę́’e. 13 Iké’gee nanákainá’ Joseph, Daanohwik’isn nshłįį n’íí shíí ánsht’ee, daayiłṉiigo bídaagołsįįd; ła’íí Joseph bik’íí Pháraoh yígółsįįd. 14 Áígé’ Joseph bitaa ła’íí bik’íí dawa biłgo gosts’idin ashdla’ hilt’eego yiká’o’ił’a’, 15 Áík’ehgo Jacob Egyptyú o’íṉil, ákú Jacob daztsąą, ła’íí daanohwitaa n’íí ałdó’ da’iłké’go nanezna’, 16 Áí dawa Sýkemyú onádaihezṉilgo iłch’į’ndaahi’ṉiił goz’ąą yuṉe’ da’iłké’go łedaahasṉil, áí goz’aaníí Abraham Sýkem biye’ Émmor biye’ke bich’ą́’gé’ zhaali bee nagohesṉii ni’. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham bángon’ą́ą́ n’íí begolṉe’íí ałhánégé’ goldohná’ Abraham bich’ą́’gé’ daałideshchiinihíí Egyptgee łą́ą́ silįį lę́’e. 18 Áíná’ Egyptyú ła’ nant’án nanásdlį́į́, áń Joseph doo yígółsį da lę́’e. 19 Áń nohwíí hahiit’i’íí yik’edaanṉiih lę́’e, ła’íí daanohwitaa n’íí gádaayiłṉiigo bándaagoz’ąą, Mé’ daagozlįįhíí da’izlįįyú ch’ídaahołkaadgo da’akú nanṉe’ le’. 20 Áígee Moses gozlįįgo dázhǫ́ dénzhóné lę́’e, áń bitaa golį́į́ yuṉe’ nadaach’iłteego taagi daahitąą: 21 Áígé’ da’izlįįyú ch’ídaach’istįįyú Pháraoh bitsi’ nábinłtįįgo dabíí bizhaazhé k’ehgo yíhiłṉa’. 22 Egyptyú daagolííníí bigoyą’íí dawa Moses bił ch’et’ą́ą́go dázhǫ́ nłt’éégo yałti’ ła’íí nłt’éégo ánát’įįł silįį. 23 Moses dizdin bił łegodzaaná’, shik’ííyú Israel hat’i’íí bich’į’ dosháh nzį lę́’e. 24 Áík’ehgo ła’ inaghanaghaago yiłtsąągo, áń yik’izhį’ onálwodgo yił nałts’įhgo daztsąą: 25 Shíí hat’i’íí biniidaagonłt’ééhíí biyi’gé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań shich’oṉiigo bił ch’ídishkaahíí yídaagołsį shį nzį lę́’e; ndi doo bídaagołsį da. 26 Iskąą hik’e dabíí hat’i’i naki iłch’į’ dahnádilwo’go yiká ńyáá, nkenágoheltǫǫd nzįgo gádaayiłṉii, Iłk’isyú nołdlįįná’ hat’íí bighą iłṉí’dołṉíh? 27 Áíná’ ba’ashhahgé’ gólíni doo bik’ehyú ánáyo’įįł dahń Moses k’ihzhį’ yenyilná’ gáṉíí, Hadń nohwinant’a’ ła’íí nohwaa yałti’i áníílaago áńt’įį? 28 Adąąná’ nṉee Egýptian nlíni zíníłhįįhíí k’ehgo shíí ałdó’ shiziniłhéé née? 29 Díí áṉííhíí bighą Moses dabíí hat’i’i yich’ą́’ halwodgo Mádiangee golį́į́ ngohéyáá, áígee biye’ke naki gozlįį. 30 Áígé’ dizdin łegodzaa bikédé’go Dził Sína holzéhi biṉaayú da’izlįįyú ch’il diltłi’i biyi’gé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi bich’į’ ch’í’ṉah ádelzaa. 31 Moses yo’įįná’ bił díyagot’ee lę́’e: iłhánégo yineł’į́į́go nyáá hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ hadzii, 32 Gáṉíígo, Shíí daanitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń nshłįį, Abraham, Isaac ła’íí Jacob Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń nshłįį. Moses tsídolyizgo ditłidgo doo ázhį’ nádést’įįd da. 33 Bik’ehgo’ihi’ṉań gábiłṉii, Nikee ádaandlee: ni’ biká’ síńziiníí ni’ godiyini at’éé. 34 Egyptyú shichągháshé biniidaagonłt’éégo hish’įį, áí hish’įįgo ik’ídaadi’ṉiihíí dists’ag, áík’ehgo áí bich’ą́’ nshṉiiłyú níyáá. Ti’i, dák’ad Egyptyú nideł’a’. 35 Dadíí Moses Israel hat’i’i doo hádaabit’įįgo gádaaṉii n’íí, Hadń nohwinant’a’ ła’íí nohwaa yałti’íí áníílaa? Da’áí Moses n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi ch’il biyi’gé’ bich’į’ ch’í’ṉah ádelzaa n’íí binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bides’a’, nant’án nlįįgo ła’íí Israel hat’i’íí biniidaagonłt’ééhíí yich’ą́’ yííṉííłgo bides’a’. 36 Áí Moses n’íí ízisgo ánágot’įįłíí ła’íí godiyįhgo be’ídaagoziníí Egyptyú ła’íí Red Seayú ánát’įįł ni’ná’ Egyptgé’ ch’íiṉilgo da’izlįįyú nanałse’go dizdin łegodzaa. 37 Da’áí Moses‐híí Israel hat’i’íí gádaayiłṉii ni’, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú Na’iziidi hileehgo nohwik’ííyú bitahgé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń nohwá habiłteeh, shíí hashiłtį́į́híí k’ehgo; áń hódaayesółts’ąą. 38 Da’izlįįyú ha’ánáłséh n’ná’, díí Moses‐híí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi Dził Sína holzeeyú bich’į’ yałti’ n’íí ła’íí daanohwitaa n’íí bigizhgee yałti’íí nlįįgo yati’ hiṉáhi nohwá baa hi’né’ ni’: 39 Áń daanohwitaa n’íí doo bídaayésts’ąą hádaat’įį da ni’, doo hádaabit’įį da, áíná’ Egyptyúgo nádiikáhíí zhą́ bijíígé’ hádaat’įį lę́’e. 40 Aaron gádaayiłṉii, Hat’íhíta daahohiikąąhíí nohwá ánle’, áí nohwá go’įį doleeł: díí Moses Egyptgé’ ch’ínohwiṉil n’íí hago adzaa shįhíí doo bídaagonlzį da. 41 Áíná’ magashi bizhaazhé be’ilzaa’i ndi ádaizlaago dahat’íhíta yiyaa odaayihiṉiiłgo daayokąąh, dabíí ádaizlaahíí yaa bił daagozhǫ́ǫ́go. 42 Áík’ehgo yáá biyi’gé’ dawaháhíí daayokąąhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dabiini’zhį’ ch’ídaabizṉil; Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí binaltsoos biyi’ k’e’eshchįįhíí k’ehgo, Israel hat’i’i daanołíni, da’izlįįyú dizdin nohwee łedaagosdzaa n’ná’ magashi bizhaazhé, dibełį́į́ bizhaazhéta nadaałtseedíí ła’íí dahat’íhíta shaa daahołṉiił lá née? 43 Gowągolgai biyi’ Mólok holzéhi daayokąąhíí nadaałṉil, ła’íí daahołkąąhíí Rémphan holzéhi bits’iłsǫǫsé k’ehgo be’ilzaahíí ałdó’ nadaałṉil, díí be’ilzaago ádaasolaahíí daahołkąąhgo: áík’ehgo Bábylon bitisyú ch’ínołkáhgo ánohwishłe’. 44 Daanohwitaa n’íí gowągolgai biyi’ da’okąąhi Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daanlįįgo bebígózini da’izlįįyú goz’ąą, áí hago’at’éégo alṉéhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań Moses yił ch’í’ṉah áyíílaahíí k’ehgo alzaa. 45 Daanohwitaa n’íí Jesus bá nant’aago Bik’ehgo’ihi’ṉań doo Jews daanlįį dahíí bá ch’íineheyoodná’ gowągolgai biyi’ da’okąąhíí ni’ daabíyéé gozlįįyú daistsoozgo hikai, áí doo Jews daanlįį dahíí David dánant’aa silįįzhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daanohwitaa n’íí dábidáhgee ch’ídaaniheyood; 46 David Bik’ehgo’ihi’ṉań yił nzhǫǫ silįį, áík’ehgo Jacob Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhń yiyi’ golį́į́ doleełíí bá ágóshłe’ nzį lę́’e. 47 Ndi Sólomon holzéhigo Bik’ehgo’ihi’ṉań kįh yiyi’ golííníí bá ágólaa. 48 Áíná’ Da’tiséyú At’éhi kįh dá nṉee bigan yee ádaizlaahi doo yiyi’ golį́į́ da; Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidíí gáṉíí n’íí k’ehgo, 49 Yaaká’yú goz’aaníí biká’dah’asdáhá biká’gé’ nansht’aahíí át’éé, ni’gosdzáńhíí biká’ dahnádes’isíí át’éé: kįh hago’at’éhi shá ágóle’? ṉíí lę́’e Bik’ehgo’ihi’ṉań: hayúshą’ hanasółgo áíná’? 50 Aishą’ shiganíí doo dawa bee ashłaa da lę́’e? 51 Doo nohwee daagondlįį dahi, nohwijíí ła’íí nohwijeyi’ doo círcumcise ádaanołt’e’i dahíí k’ehgo doo daagodinołsíni da, dawahn Holy Spirit bich’ą́’zhį’go ádaanołt’ee, daanohwitaa n’íí ánádaat’įįł n’íí k’ehgo nohwíí ałdó’ ánádaałt’įįł. 52 Hagee daanohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí doo yiniidaagodezlaa da? Nłt’éégo Ánát’įįłíí yígháhíí dabí’iłtséná’ yaa nadaagolṉi’íí nadaistseed; áí Nłt’éégo Ánát’įįłíí nyee’íí biyi’zhį’ ch’ídaasołtįįgo daazesołhįį: 53 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’gé’hi begoz’aaníí nohwaa daidez’ąą ndi doo bikísk’eh ádaanołt’ee da. 54 Nṉee dała’adzaahíí Stephen áṉííhíí daidezts’ąąná’ dázhǫ́ bił daagoshch’ii’go biwoo nádaagai. 55 Áíná’ Stephen, Holy Spirit ye’at’éégo, yaaká’yú dezghalgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’idindláádíí ła’íí Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań dihe’nazhiṉéégo sizįįgo yiłtsąą, 56 Áígé’ gáṉíí, Yáá iłch’ą́’ adzaago yaaká’yú nṉee k’ehgo Nyááhń Bik’ehgo’ihi’ṉań dihe’nazhiṉéégo sizįįgo hish’įį. 57 Nádaadidilghaazhná’ bijeyi’ ndaadeshchidgo dawa bich’į’ nádnkįį. 58 Kįh gozṉilíí bich’ą́’yú ch’ídaabist’e’go nyída’isṉe’: tséé yee da’dilṉiihíí bidiyágé nṉee áníi nagháhá, Saul holzéhi, dées’eezgee ndaayihezṉil. 59 Stephen t’ah nyída’iłṉe’ná’ gáṉíígo oskąąd, Jesus sheBik’ehń, shiyi’siziiníí nádnné’. 60 Hayaa adzaago nawode gánṉiid, SheBik’ehń, díí nchǫ’ihíí dákoh bik’izhį’ ádaaholé hela’. Ánṉiidná’ daztsąą.

8

1 Stephen daabiziłheehíí Saul da’áígee bił dábik’eh lę́’e. Áígé’ godeyaago Jesus daayokąąhíí Jerúsalemgee ha’ánáłséhíí biniidaagonłt’éégo inaghanakai begodeyaa; áík’ehgo dawa iłtanáhosąągo Judéayú ła’íí Samáriayú oheskai, nadaal’a’á zhą́ da’akú naháztąą lę́’e. 2 Nṉee daagodnłsíni Stephen dát’eego yaa daachagná’ łedaistįį. 3 Áíná’ Saulhíí Jesus daayokąąhíí dayúweh binaghanakai, gowąhíí dała’á gon’ą́ą́go nantaago, nṉee ła’íí isdzáné daayiłtsoodgo ha’áyiłkaad lę́’e. 4 Jesus daayokąąhíí iłtanáhosąą n’íí dahot’éhé anákahyú yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’. 5 Philip Samáriayú óyáá, áí biyi’ kįh gozṉilgee Christ yaa yił nadaagolṉi’. 6 Nṉee łą́ą́go Philip yałti’ihíí daidezts’ąągo ła’íí godiyįhgo ánágot’įįłíí ye’ánát’įįłíí daayiłtsąągo, áṉííhíí dałełt’eego yaa natsídaakeesgo bídaayésts’ąą lę́’e. 7 Spirits daanchǫ’i nṉee łą́ą́go biyi’ daagolį́į́ n’íí daadilwoshná’ biyi’gé’ hanáhesąą, ła’íí łą́ą́go daadi’il n’íí ła’íí doo nadaakai da n’íí nádaabi’dilziih. 8 Áík’ehgo áí kįh gozṉilgee dázhǫ́ koł daagozhǫ́ǫ́ lę́’e. 9 Áí kįh gozṉilgee nṉee ła’ Simon holzéhi dabí’iłtséná’ nṉee Samáriayú daagolííníí daabo’ṉi’go k’izéyoṉiłi golį́į́ lę́’e, nṉee ízisgo at’éhi ádil’įįgo: 10 Áń nṉee dawa bídaayésts’ąą, nṉee doo ízisgo ádaat’ee dahíí, nṉee ízisgo ádaat’eehíí ndi gádaaṉiigo, Díí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod bił nlįį lą́ą́. 11 Daabo’ṉi’go ńzaad ogoyaahíí bighą nṉee yédaaldzidgo daayidnłsį lę́’e. 12 Áíná’ Philip, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo baa na’goṉi’íí ła’íí Jesus Christ bizhi’ daayozhíígo yaa nagolṉi’go nṉee ła’íí isdzáné daayosdląądgo baptize ádaaszaa. 13 Simon dabíí ndi osdląądgo baptize ábi’delzaa: áígé’ Philip yił dahizh’aazhgo godiyįhgo be’ídaagoziníí ła’íí ízisgo áná’ol’įįłíí yiłtsąągo bił díyagot’ee lę́’e. 14 Jerúsalemgee nadaal’a’á nṉee Samáriayú daagolííníí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ nádaagodn’ą́ą́ yaat’ídaanzįįná’ Peter ła’íí John biłgo bich’į’ odais’a’: 15 Ákú ń’áázhná’ Holy Spirit baa daadót’aah daanzįgo yá da’oskąąd: 16 (BeBik’ehń Jesus bizhi’ bee baptize ádaaszaa ndi doo hwahá hadń ła’ Holy Spirit bee baa godet’aah da lę́’e.) 17 Peter ła’íí John biłgo biká’ ndaadelṉiigo Holy Spirit bee baa daagodest’ąą. 18 Nadaal’a’á nṉee yiká’ ndaadezṉiigo Holy Spirit bee baa daagodest’ąąhíí Simon yiłtsąąná’ nadaal’a’á zhaali yaa náiné’, 19 Gáṉíígo, Shíí ałdó’ díí beshik’ehgo shaa godinot’aah, áík’ehgo dáhayíí biká’ ndaadeshṉiihíí Holy Spirit baa daadit’aah doleeł. 20 Áíná’ Peter gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’gé’ aahi’né’íí nahashṉiih ńńzįhíí bighą nizhaalihíí dábił da’izlįį nleeh. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nijíí doo bik’ehyú át’éé dahíí bighą díí ánáhiit’įįłíí doo hwaa ná goz’ąą da. 22 Ninchǫ’íí bich’ą́’yúgo ánṉe’go onkąąh, áík’ehgo nijíí biyi’gé’ dénchǫ’égo tsídíńkeezíí da’izlíné da’ánádolṉiił. 23 Nchǫ’go ágot’eehíí zhą́ niyi’ begoz’ąągo ninchǫ’íí łínestł’ǫǫ bígosíłsįįd. 24 Áík’ehgo Simon gádaabiłṉii, Áshiłdołṉiihíí doo shich’į’ be’ágoṉe’ dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań shá honołkąąh. 25 Peter ła’íí John biłgo daayo’įį’ n’íí yaa nadaagosṉi’, ła’íí Jesus biyati’íí yaa yił nadaagosṉi’ná’ Jerúsalemyú onát’aazh; nát’aashyú Samária biyi’ gotahyú yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’go ánágoldoh. 26 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi Philip yich’į’ hadziigo gáyiłṉii, Dahnṉáhgo yagiyú ńṉáh, Jerúsalemgé’ Gázazhį’ intínhíí bich’į’go, da’izlįįyú. 27 Nádiidzaago dahiyaa: áígé’ nṉee Ethiópian eunuch nlíni, isdzán Cándace holzéhi, Ethiópians yánant’aahíí yiké’gee sitíni, dawahá łáń ílíni Cándace bíyééhíí yebik’ehi, Jerúsalemyú okąąhyú naghaagé’ 28 T’ąązhį’ nádaał lę́’e, bitsinaghái bijad nakihíí yiyi’ dahsdaago Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Esáias holzéhi, binaltsoos yozhíí goldoh. 29 Holy Spirit Philip gáyiłṉii, Tsinagháihíí ałhánégo bich’į’ ńṉáh. 30 Áík’ehgo Philip bich’į’ nádilwodgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Esáias holzéhi, binaltsoos yozhííhíí yidezts’ąągo gáyiłṉii, Ya’ áí hóńzhiihíí bígonłsį́ née? 31 Ethiópian gáṉíí, Hago’at’éégo bígonsíni, dahadń shił ch’ígó’aahyúgo zhą́ go’į́į́? Hasiiṉáhgo shit’ahgé’ dahndaa, ṉii. 32 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí díí k’ehgo aṉíhi yozhíí lę́’e, Dibełį́į́ zideeyú ch’olǫǫsíí k’ehgo, dagohíí dibełį́į́ bizhaazhé biłshéhíí yádngee sitįįgo doo hat’íí ṉíí dahíí k’ehgo bizé’ doo iłch’ą́’ ágole’ da: 33 Ádaayágosįyú ádaizlaagé’ dá doo nzhógo baa yá’iti’ da: hadńshą’ bich’ą́’gé’ daałideshchiinihíí yaa nagolṉi’? Ni’gosdzáń bich’ą́’gé’ bi’ihi’ṉa’ nádii’né’, ṉiigo. 34 Áígé’ nṉeehń Philip gánábiłdo’ṉiid, Nánoshkąąh, díí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí áṉííhíí hadń áiłṉiihíí? Dabíí ádaayalti’ née, dagohíí nṉee ła’ yaa yałti’ née? 35 Áík’ehgo da’áí Bek’e’eshchiiníí biyi’gé’ Philip yałti’ nkegonyaago Jesus yaa yił nagolṉi’. 36 Ch’okahyú tú bich’į’ dahch’idikaigo nṉeehń gáṉíí, Kú tú ła’ ląą; hat’íí bighą doo baptize áshi’dilṉe’ da doleeł? 37 Philip gáṉíí, Nijíí dawa bee ondląąyúgo ágáni’dilṉe’. Nṉeehń gábiłṉii, Jesus Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįįgo hoshdląą. 38 Tsinaghái nnólgheed, nṉiid: áígé’ tú yiyi’ o’áázhgo Philip nṉeehń baptize áyíílaa. 39 Tú biyi’gé’ hanát’aazhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirithíí dagoshch’į’ Philip onábííłtį́į́: nṉee Ethiópian nlíni doo hwaa nábiłtsąą da, ndi bił gozhǫ́ǫ́go dahiyaa. 40 Philip Azótusgee náhiiltsąą: áígé’ kįh nagozṉilyú yati’ baa gozhóni yaa nagolṉi’go naghaa, áígé’ Caesaréa golzeezhį’ nnyaa.

9

1 Saul, Jesus daayokąąhíí nagontł’og yá hát’į́į́go ła’íí naotseed yo’ṉíígo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni yaa nyáá, 2 Áígee gáyiłṉii, Damáscusgee Jews ha’ánáłséhíí bich’į’ naltsoos shá áńle’, áík’ehgo nṉee ła’íí isdzáné hayíí Jesus yikísk’eh daahikahíí ła’ baa niyááyúgo łídaashtł’ǫǫgo Jerúsalemyú shinaghadokah. 3 Áígé’ Saul Damáscus golzeehíí bit’ahyú higaałgo, dahį́ko yaaká’gé’ bich’į’ nke’idindláád lę́’e: 4 Áígee hayaa nágo’ná’ yati’ yidezts’ąą lę́’e, gáṉíígo, Saul, Saul, hat’íí ląą bighą shiniigonłt’éégo áshińłsį? 5 Saul gáṉíí, Hadń áńt’įį, shiNant’a’? Áígé’ nohweBik’ehń gábiłṉii, Shiniigonłt’éégo áshińłsinihíí shíí ásht’į́į́, Jesus honszéhi: tsįdik’iihíí bee níts’i’ishgo’yúgo dayúweh t’ąązhį’ hóńtałyúgo dayúweh dáni ídída’nłṉi’. 6 Saul bił díyagot’eego ditłidgo gáṉíí, SheBik’ehń, hat’íí áshłéhgo hánt’įį? Jesus gábiłṉii, Nádndáhgo kįh gozṉilyú ńṉáh, ákú hat’íí ánléhíí baa nił na’goṉi’ ndi at’éé. 7 Nṉee yił hikah n’íí doo hadaadzii dago nazįįná’ yati’ daidits’ag ndi doo hadń daayo’įį da lę́’e. 8 Saul ni’gé’ nádiidzaago biṉáá iłch’ą́’ágolaa ndi doo go’į́į́ da lę́’e: áík’ehgo bigan daach’otą’go Damáscusyú odaach’izlǫǫz. 9 Doo go’į́į́ dago taagi be’iskąą, dáshiṉá’ ła’íí dádibá’. 10 Damáscusgee nṉee Jesus yokąąhń Ananías holzéhi golį́į́ lę́’e; áń Jesus bił ch’í’ṉah ágólaago, Ananías, biłṉii. Ananías gáṉíí, Kú sídáá, sheBik’ehń. 11 Jesus gábiłṉii, Nádndáhgo kįh bigizhyú itín Ts’ígodezdǫh golzeegee ńṉáh, áígee nṉee Saul holzéhi, Társusgé’ gólíni, Judas golį́į́gee biká na’íńłkid: áígee áń okąąh ląą. 12 Áígee nṉee Ananías holzéhi ha’ayáágo, go’į́į́ nádleeh doleełhíí bighą ndelṉiigo Saul bił ch’í’ṉah ágolzaa lę́’e. 13 Ananías gábiłṉii, SheBik’ehń, áń nṉeehń Jerúsalemgee nṉee daanokąąhíí nyeego yiniidaagodezlaahíí baat’ínsį ni’: 14 K’adíí áń kú hígháhgo hayíí nizhi’íí yeda’okąąhíí łídaiłtł’o’go baa godet’ąą lę́’e, okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi ádaaṉiigo. 15 Jesus gábiłṉii, Ti’i: áń ich’ą́’níłtíni at’éé, shá na’iziidgo doo Jews daanlįį dahíí, ízisgo nadaant’aahíí, ła’íí Israel hat’i’íí shizhi’íí yídaagołsį áiléh doleełgo: 16 Shíí shighą hago’at’éégo biniidaagonłt’éé doleełíí baa bił ch’í’ṉah ágoshłe’. 17 Áík’ehgo Ananías dahiyaago kįh yuṉe’ ha’ayáá; Saul yiká’ ndelṉiiná’ gáṉíí, Shik’isń, Saul, Jesus nohweBik’ehń, itínyú yushdé’ híṉááłná’ nich’į’ ch’í’ṉah ádelzaahń, gon’į́į́ nándleeh doleełgo, ła’íí Holy Spirit bee nagodet’aago nich’į’ shides’a’. 18 Dagoshch’į’ biṉáá biká’ siłtsooz silįį lę́’e n’íí yó’ózhóódgo go’įį násdlį́į́. Áígé’ nádiidzaago baptize ábi’delzaa. 19 Áígé’ iyąągo nalwod nasdlį́į́. Damáscusgee Jesus daayokąąhíí yił naháztąągo da’kwííshį behiskąą. 20 Dagoshch į’ Jews ha’ánáłséh nagozṉil yuṉe’ Saul, Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįį, ṉiigo yaa nagolṉi’. 21 Nṉee daabidezts’ąą’íí dawa bił díyadaagot’eego gádaaṉii, Díńshą’ nṉeehń Jerúsalemgee nṉee Jesus bizhi’ daayozhíígo da’okąąhíí naistseedń át’į́į́; áí bighą kú ńyáá ni’, łídaiłtł’o’go okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi yich’į’ yił dikáhgo? 22 Áíná’ Saul dayúweh nłdzilgo yałti’go Jesus da’aṉii Christ nlįį lą́ą́, ṉiigo Jews Damáscusgee daagolííníí doo bich’į’ hanádaasdzii dago áyíílaa. 23 Łą́ą́go hiskaaníí bikédé’go Jews daanliiníí Saul daiziłheego ndaagoshchįį: 24 Áíná’ ndaagoshchiiníí Saul yígołsįįd ni’: daabiziłhee hádaat’įįgo dajįį biigha, datł’é’ biigha kįh gozṉilíí biṉaayú łeda’diltł’į́hgee dááda’ditį́híí nzhógo yiṉádaadéz’įį; 25 Áíná’ Jesus daayokąąhíí tł’é’yú łeda’diltł’į́híí bitis yuyaa gódah ch’ídaabíleeh, táts’aa yiyi’ dahsdaago. 26 Saul Jerúsalemyú ńyááná’ Jesus daayokąąhíí yedigháh hát’į́į́ ndi bédaaldzid lę́’e, da’aṉii Jesus yokąąhń silįį ndi doo daabodląą dahíí bighą. 27 Áíná’ Bárnabas Saul édeidiltįįgo nadaal’a’á yaa yił n’áázhgo gáṉíígo yaa nagolṉi’, Díń nṉeehń higaałyú Jesus yo’įįgo bich’į’ yałti’ ni’, ła’íí Damáscusgee doo biini’ hą́h dago Jesus yá sizįįgo yaa yałti’ ni’. 28 Áígé’ Jerúsalemyú da’adzaayú yił nkedikai. 29 Áígee doo biini’ hą́h dago Jesus yá sizįįgo yaa yałti’, Jews daanliiníí Greek biyati’ yee yádaałti’íí yich’į’ yałti’go yił łahadaadit’áhná’ daabiziłhee hádaat’įį lę́’e. 30 Áí odlą’ bee iłk’ííyú yídaagołsįįdná’ Caesaréayú yił hikai, áígé’ Társusyú onádaabis’a’. 31 Áík’ehgo Jesus daayokąąhgo ha’ánáłséhíí Judéayú, Gálileeyú, Samáriayú daagolííníí bił nkenádaagodez’ąągo hadag bá nádaagodeyaa lę́’e, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań daidnłsįgo dayúweh bá daagowáhgo, ła’íí Holy Spirit bidag ádaat’eego, dázhǫ́ łą́ą́ silįį. 32 Peter gotah anádaałgo Jesus daayokąąhíí Lýdda golzeeyú daagolííníí ałdó’ yaa nyáá. 33 Ákú nṉee Enéas holzéhi yaa nyáá, di’ilhíí bighą sitįįgo tsebíí łegodzaahi. 34 Peter gáyiłṉii, Enéas, Jesus Christ nánilziih: nádndáhgo nitsesk’eh iłch’į’ nándle’. Áígé’ dagoshch’į’ Enéas nádiidzaa. 35 Áík’ehgo Lýddagee daagolííníí ła’íí Sárongee daagolííníí daayiłtsąągo Jesus yich’į’ dahaskai. 36 Áígé’ Jóppa golzeegee isdzán Jesus yokąąhń gólį́į́, Tábitha holzéhi. Tábitha golzeeyú Dórcas golzeego ágolzee: áń nłt’éégo at’éhi, tédaat’iyéhíí yich’oṉíhi. 37 Áíná’ áń yóíyahgo ńdezgaa’go daztsąą, áígé’ bits’í tádaizgizgo ik’éhéyú kįh dahnágost’ąą yuṉe’ ndaistįį lę́’e. 38 Lýdda golzeehíí Jóppa dábit’ahyú goz’ąą, áík’ehgo Jesus daayokąąhíí Peter akú naghaago yaat’ídaanzįįgo nṉee naki yich’į’ odais’a’ nádaayokąąhyú, Doo nt’áhgo da, dák’ad akú ńṉáh, daabiłṉiigo. 39 Áígé’ Peter dagoshch’į’ yił onákaigo ik’éhéyú kįh dahnágost’ąąyú yił okai. Ákóṉe’ itsaahíí Peter yit’ahgé’ daachago nazįį, íícho ła’íí diyágé Dórcas t’ah hiṉaaná’ áyíílaa n’íí dahdaayiṉííłgo. 40 Áíná’ Peter dawa ch’ínołkáh yiłnṉiidgo, ch’ékainá’ Peter hishzhiizhgo oskąąd; áígé’ its’í siné’zhį’ déz’įįdná’ gáṉíí, Tábitha, nádndáh. Áík’ehgo ch’íńghalgo Peter yiłtsąąná’ nádiidzaago nezdaa. 41 Yich’į’ dahdidilṉiigo náidnlǫǫs; áígé’ Jesus daayokąąhíí ła’íí itsaa daanliiníí dawa yushdé’ daayiłnṉiidgo gádaabiłṉii, Kú Tábitha náhi’ṉa’. 42 Jóppagee dahot’éhé baa godidezdlaadgo łánihi Jesus daayosdląąd. 43 Jóppa golzeegee Peter, Simon ikágé yiłdzehń yił sikeego doo ałch’ídé hiskąą da.

10

1  Caesaréa golzeegee nṉee Cornélius holzéhi, silááda dałán gonenadín Italian band holzéhi yinant’a’ nlíni, golį́į́ lę́’e. 2 Áń nṉeehń godnłsíni, ła’íí yił naháztaaníí biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daidnłsį lę́’e, tédaat’iyéhíí yich’į’ odaagohijáhi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań dá yokąąh nt’éhi. 3 Ha’iz’ąągé’ hayaazhį’ taagi łedihikeezyúshį Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi bił ch’í’ṉah ádelzaa, áí baa nyáágo, Cornélius, biłnṉiid. 4 Yineł’į́įdná’ tsídolyizgo gáṉíí, Hat’íí lą́ą́hi, shiNant’a’? Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’áhíí bich’į’ hadziigo gábiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ni’okąąhíí ła’íí niłgoch’oba’íí bił nelą’. 5 Nṉee Jóppa golzeeyú daadnł’áá, Simon da’áń Peter holzéhi, yił nánókáh: 6 Simon ikágé yiłdzehń yił sikee, bigową túnteel sikaaníí bit’ahyú goz’ąą: hago áńṉe’ shįhíí yaa nił nagolṉi’. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bich’į’ yałti’ n’íí da’aazhį’ ásdįįdná’ Cornélius binal’a’á naki yich’į’ ánṉiid, silááda godnłsínihi dawahn naił’a’ihi ałdó’; 8 Áík’ehgo bił ch’í’ṉah ágolzaahíí dawa yaa yił nadaagolṉi’ná’ Jóppa golzeeyú odais’a’. 9 Áígé’ hiskąą hik’e odais’a’ n’íí kįh gozṉilíí yich’į’ ałhánégo hikahná’ ha’iz’ąązhį’ godeyaayú Peter kįh biká’yú okąąh lę́’e. 10 Dázhǫ́ shiṉá’ silįįgo dahat’íhíta hoshąą nzį: áíná’ áda’ilṉe’ná’ nt’éégo bił ch’í’ṉah ágolṉe’go nágodiidzaa, 11 Yaaká’gé’ bich’į’ iłch’ą́’ ágodzaago yiłtsąą, hat’ííshį łigaihi bich’į’ bił nkegonyáá, nadik’ą’ łigaihi k’a’at’éhi, dįįgé’ daayotą’go ni’zhį’ yił nkedaistsooz: 12 Áí biká’gee ba’ iłtah at’éhi, dziłká’yú daagolíni, ch’osh ła’íí dlǫ́’ nadaakaigo yiłtsąą. 13 Yaaká’gé’ yati’ yidezts’ąą gáṉíígo, Peter, nádndáh; ła’ nałtseedgo nnáá. 14 Áíná’ Peter gáṉíí, SheBik’ehń, doodah, da’izlíné dagohíí doo daahidąągo nohwá goz’ąą dahíí doo hwaa hishąą da. 15 Yati’íí náyidezts’ąą gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo áyíílaahíí doo da’izlíné biłnṉii bik’eh da. 16 Díí k’ehgo taadn da’iłké’go bich’į’ ágodzaa: áígé’ nadik’ą’ łigaihíí yaaká’yú bił onágodzaa. 17 Peter, shił ch’í’ṉah ágolzaahíí hagoshą’ ágot’eego shich’į’ ágót’įįd, nzįná’ nṉee Cornélius daades’a’ n’íí hikai, Simon hayú gólį́į́? daaṉiigo na’ódaadiłkidgo ch’í’ítinyú nazį. 18 Ya’ Simon, Peter ałdó’ bizhi’ń kú sidaa née? daaṉiigo na’ónádaadiłkid. 19 Peter bich’į’ ágodzaahíí t’ah yaa natsekeesgo Holy Spirit gábiłṉii, Nṉee taagi níka daantaago kú hikai. 20 Nádndáhgo gódah ch’ínṉáh. Bił nádńkáh, doo t’ąązhį’ nt’éégo da: shíí kú odaasił’á’i at’éé. 21 Áík’ehgo Peter nṉee Cornélius odais’a’ n’íí yich’į’ gódah ch’ínyáágo gádaayiłṉii, Nṉee bíka daanołtaahíí shíí ásht’į́į́. Hat’íí bighą kú nołkai? 22 Gádaabiłṉii, Cornélius, silááda dałán gonenadín yinant’a’ nlíni, nṉee bi’at’e’ nzhóni, Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsíni, Jews dawa nłt’éégo baa yádaałti’i, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dilzini yaaká’gé’hi bich’į’ hadziigo niká idol’áá ṉiigo, bigowąyú ńṉáhgo niyati’ yidits’į́hyú. 23 Áík’ehgo Peter, Ha’ałkáh, yiłnṉiid, áígé’ da’akú bedaiskąą. Iskąą hik’e Peter yił onákai, ła’íí ła’ odlą’ bee iłk’isyú daanliiníí Jóppagé’hi ałdó’ itah onákai. 24 Áígé’ náiskąągee Caesaréa golzeeyú hikai. Áígee Cornélius bik’ííyú ła’íí daabit’ekéhíí dała’áyíílaago biba’ naháztąą. 25 Peter t’ah bich’į’ higaałná’ Cornélius bidedeswodgo biyahzhį’ hayaa na’ádolt’e’go yokąąh nágodiidzaa. 26 Áíná’ Peter nábidnlǫǫzgo, Hizįį: shíí ałdó’ dáni k’ehgo nṉee nshłíni ánsht’ee, biłṉii. 27 Iłch’į’ yałti’go ha’a’áázh, áígee łą́ą́go biba’ dała’ách’ít’éégo yiłtsąą. 28 Peter gádaayiłṉii, Nṉee Jew nlíni nṉee łahgo hadaazt’i’íí yił na’aashgo, dagohíí yich’į’ onadáhgo doo bee bá goz’ąą da nohwíí bídaagonołsį; ndi shíí Bik’ehgo’ihi’ṉań gáshiłṉiigo shił ch’í’ṉah áyíílaa, Nṉee da’izlįį ádaat’ee, dagohíí dénchǫ’go ádaat’ee, doo daabiłnṉii da. 29 Áí bighą shiká odaasoł’a’ná’ doo t’ąązhį’ ánsht’eego da, dagoshch’į’ niyáá: k’adíí nanohwídishkid, hat’íí bighą shiká odaasoł’a’ lą́ą́? 30 Cornélius gábiłṉii, Dį́į́’i hiskąąná’ dákogee in’ą́ą́zhį’ dáshiṉá’ oshkąąh ni’; áígé’ ha’iz’ąągé’ hayaazhį’ taagi łedihikeezyú oshkąąh nt’éégo nṉee bidiyágé bich’ą́’idindládi shich’į’ sizįį ni’, 31 Gáshiłnṉiid, Cornélius, Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’okąąhíí yidezts’ąą, ła’íí tédaat’iyéhíí baa ch’onba’íí yee nínálṉiih. 32 Áík’ehgo nṉee Jóppa golzeeyú daadnł’áágo Simon, da’áń Peter holzéhi, yił nánókáh; Simon, ikágé yiłdzehń, yił sikee, bigową túnteel sikaaníí bit’ahyú goz’ąą: áń nyáágo nich’į’ yałti’ doleeł. 33 Áí bighą dagoshch’į’ niká o’íł’aad ni’; nłt’éégo áńdzaago ńyaa. K’adíí daanohwigha dała’ánt’ee, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee, Bik’ehgo’ihi’ṉań hago’at’éégo nángon’ą́ą́ shįhíí dawa daadnts’į́híí bighą. 34 Peter yałti’ nkegonyaago gánṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dałełt’eego yaa natsekees bígosíłsįįd: 35 Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí daantį́į́gee dahadń Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsiníí ła’íí nłt’éégo at’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’ehi at’éé. 36 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ Israel hat’i’i bich’į’ bił o’ol’a’íí bídaagonołsį, Jesus Christ binkááyú nkegohen’ą́ą́go yá’iti’: (áń dawahá yebik’ehń nlįį:) 37 Da’áí yati’íí John, Baptize ádaanohwi’dolṉe’, ṉiigo yaa yałti’íí bikédé’go Gálilee golzeegé’ Judéa dahot’éhé biyi’ baa na’goṉi’go bídaagonołsį dishṉii; 38 Bik’ehgo’ihi’ṉań Jesus Názareth golzeegé’ gólíni, Holy Spirit ła’íí binawodíí bee baa godin’ą́ą́go its’áyinłtį́į́: áígé’ nłt’éégo ánát’įįłgo ánádaał lę́’e, ła’íí ch’iidn yisná ádaabiłsíni n’íí nádailziih; Bik’ehgo’ihi’ṉań yiłnlįįhíí bighą. 39 Jews daabini’yú ła’íí Jerúsalemyú dawa ye’ánát’įįłíí nohwíí nohwiṉááł ánágot’įįł; áń tsį’iłna’áhi yídaayiheskałgo daizes‐hįį: 40 Áíná’ áígé’ taagi jįį hileehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nábihil’ṉa’ná’ ch’í’ṉah hit’įįgo ábíílaa; 41 Doo nṉee dawa bich’į’ da, áíná’ nohwíí daahihiiltséh doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań hadaanohwihezṉilíí nohwich’į’ Jesus daztsąągé’ naadiidzaahíí bikédé’go bił da’iidąą n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’į’ ch’í’ṉah hit’įįgo ábíílaa. 42 Jesus gánohwiłṉiigo nohwá ndaagoz’ąą, Yati’ baa gozhóni nṉee baa bił nadaagołṉi’, ła’íí bich’į’ gáshiłdołṉiih, Daahiṉaahíí ła’íí nanezna’íí yaa Yałti’ doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań haiyiłtį́į́. 43 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí dawa áń yaa nadaagolṉi’go gádaanṉiid, Áń bizhi’íí bee dahadń bodląągo ba’ołííhń binchǫ’íí da’izlíné doleeł. 44 Peter t’ah díí yaa yałti’go hayíí daidezts’aaníí dawa Holy Spirit bee baa daagodest’ąą. 45  Círcumcise ádaabi’deszaahíí bitahgé’ Jesus daayodlaaníí Peter yił hikaihíí bił díyadaagodzaa, áí nṉee doo Jews daanlíni da ndi Holy Spirit bee baa daagodest’ąąhíí bighą. 46 Holy Spirit‐híí yati’ ła’i yee yádaałti’go ádaabiłsįgo ła’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ahédaandzį, daaṉiigo daidezts’ąą. Áík’ehgo Peter gáṉíí, 47 Hadń díí nṉee dánohwíí k’ehgo Holy Spirit bee baa daagodest’aaníí doo tú bee baptize ádaabi’dilṉe’ bik’eh da nzį? 48 Áík’ehgo Jesus Christ bizhi’ bee baptize ádaanohwi’dolṉiił, ṉiigo yee yángon’ą́ą́. Áígé’ gádaabiłṉii, Da’kwíí hiskąązhį’ kú nohwitahyú síńdaa.

11

1 Nadaal’a’á ła’íí Jesus bee iłk’ííyú daanliiníí Judéayú daagolííníí, doo Jews daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ ałdó’ nádaagodn’ąągo yaat’ídaanzį. 2 Áík’ehgo Peter Jerúsalem yúdag onanádzaago nṉee círcumcise ádaaszaa zhiṉéé daanliiníí doo bił daabik’eh dago 3 Gádaabiłṉii, Nṉee doo círcumcise ádaaszaa dahi bił da’ináá lą́ą́. 4 Áík’ehgo Peter hago’at’éégo ánádaagot’įįłíí iłké’ nyiṉilgo yaa yił nadaagolṉi’ nkegonyaa gáṉíígo, 5 Jóppa golzeeyú sídáágo oshkąąhgo shił ch’í’ṉah ágolṉéh nkegonyaa: Hat’ííshį łigaihi shich’į’ bił nkegonyáá, nadik’ą’ łigaihi dįįgé’ daayotą’go shich’į’ yił nkedaistsoozgo hiłtsąą: 6 Da’as’ah neł’įįdgo áí biká’gee ba’ iłtah at’éhi, dziłká’yú daagolíni, ch’osh ła’íí dlǫ́’ nadaakaigo hiłtsąą. 7 Yati’ desiits’ą́ą́ gáṉíígo, Peter, nádndáh, nałtseedgo nnáá. 8 Áíná’ gádéṉiid, SheBik’ehń, doodah, da’izlíné dagohíí doo daahiidąągo nohwá goz’ąą dahíí doo hwaa ízaashné’i at’éé da. 9 Yati’íí yaaká’gé’ gánáshido’ṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo áyíílaahíí doo da’izlíné biłnṉii bik’eh da, ṉii. 10 Díí k’ehgo taadn da’iłké’go shich’į’ ágodzaa: áígé’ nadik’ą’ łigaihíí yaaká’yú bił onágodzaa. 11 Áígé’ dagoshch’į’ nṉee taagi Caeseréa golzeegé’ shich’į’ hil’aad lą́ą́hi shaa hikai. 12 Holy Spirit gáshiłnṉiid, Ákú bił nádńkáh, doo t’ąązhį’ nt’éégo da. Odlą’ bee iłk’isyú daanliiníí gostáń ałdó’ biłonáhiikai, áígee nkaigo nṉeehíí bigową yuṉe’ ha’áhiikai: 13 Áík’ehgo nohwił nagosṉi’ hago’at’éégo bigową yuṉe’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi sizįįgo yiłtsąągo gábiłnṉiid, Nṉee ła’ Jóppa golzeeyú daadnł’áá, Simon, da’áń Peter holzéhi, yił nánókáh; 14 Áń ni ła’íí bił naháńtaaníí biłgo yati’ bee hasdádołkahíí yaa nił nagodolṉih. 15 Áík’ehgo bich’į’ yádaashti’ nágodiidzaago Holy Spirit bee baa daagodest’ąą, ntsé godeyaaná’ nohwaa daagodest’ąą n’íí k’ehgo. 16 Jesus áṉíí n’íí, John tú zhą́ yee baptize ádaayizlaa; ndi nohwíí Holy Spirit bee baptize ádaanohwi’dolṉiił, nohwiłṉii n’íí bénashṉiih. 17 NohweBik’ehń Jesus Christ daahosiidląądná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Holy Spirit nohwaa daizné’íí bíí ałdó’ da’áí k’ehgo baa daizné’yúgo, shíí doo hat’íí bee inshłįį dago, doo doodah dishṉii da ni’. 18 Áí daidezts’ąąná’ doo hat’íí ńdaado’ṉii da, áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahédaanzįgo gádaaṉii, Áík’ehgo nṉee doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ binchǫ’íí yich’ą́’zhį’ ádaasdzaayúgo ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baidin’ą́ą́. 19 Stephen zesdįįhíí bikédé’go Jesus daayokąąhíí biniidaagodeszaahíí bighą iłch’ą́’yú oheskaihíí, ła’ Pheníce golzeezhį’, ła’íí Cýprus golzeezhį’, ła’íí Ántioch golzeezhį’ oheskai, dá Jews daanliiníí zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee yich’į’ yádaałti’go. 20 Ła’íí nṉee Cýprus golzeegé’ ła’íí Cyréne golzeegé’ daagolííníí Ántioch golzeeyú hikainá’ nṉee Greek biyati’ yee yádaałti’íí yich’į’ yádaałti’, Jesus nohweBik’ehń yaa yił nadaagolṉi’go. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daanlįįgo nṉee łą́ą́go da’osdląądgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ dahaskai. 22 Jesus daayokąąhíí Jerúsalemgee ha’ánáłséhíí áí yaat’ídaanzįgo Bárnabas Ántiochyú odais’a’. 23 Ákú ńyááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ye’ánát’įįłíí yiłtsąągo bił gozhǫ́ǫ́ lę́’e, Nohwi’odlą’ nłdzilgo bee nasołsįįgo nohweBik’ehń doo bich’ą́’zhį’ ánádaahołṉe’ da, daayiłṉiigo yidag yádaałti’. 24 Bárnabasń nṉee nłt’éhi nlįį, Holy Spirit ye’at’éhi, ła’íí bi’odlą’ nłdzili: áík’ehgo nṉee łą́ą́go Bik’ehgo’ihi’ṉań daayosdląąd. 25 Áígé’ Bárnabas Társus golzeeyú Saul yíka ntaayú óyáá: 26 Ákú yaa nyáágo Ántiochyú yił nat’áázh. Áígee Jesus daayokąąhíí yił ha’ánáłséhgo dała’á łegodzaa, áík’ehgo nṉee łą́ą́go yił ch’ídaagoz’ąą. Ántiochgee Jesus daayokąąhíí da’iłtsé ínashood daahosze’. 27 Áí benagowaaná’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí Jerúsalemgé’ Ántiochzhį’ hikai. 28 Áí ła’ Ágabus holzéhi hizį’go, Holy Spirit yábiyiłti’go, Ni’gosdzáń dahot’éhé shiṉá’ góyéégo begodigháh, nṉiid: Cláudius Caesar nant’án nlįįná’ díí begolzaa. 29 Ínashood daantį́į́gee dayídaanel’ąągee Jesus bee bik’ííyú Judéayú daagolííníí bich’odaahi’ṉii daanzįgo biini’ ładaizlaa: 30 Gádaadzaago Bárnabas ła’íí Saul yaa daizné’gé’ Judéayú ínashood yánaziiníí yich’į’ odaizné’.

12

1 Áí benagowaaná’ Hérod nant’án nlįįgo ínashood ła’ yiniidaagonłsį nkegonyaa. 2 Áń bik’ehgo James, John bik’isn, bésh be’idiltłishé bee zesdįį. 3 Áí Jews daanliiníí bił dádaabik’ehgo yígołsįįdná’, Peter ałdó’ ha’alt’e’go yee nagoshchįį lę́’e. (Báń benilzoołé da’ádįhgo báń alzaahi daach’iyąąná’ díí be’ánágot’įįł.) 4 Áík’ehgo Peter Hérod bik’ehgo daayiłtsoodgo ha’ádaist’e’, áígé’ silááda dį́į́’go siṉili biṉádaadéz’įįgo baa neltįį; Bitis‐hagowáh bee bíná’godiṉíhgo bikédé’go nṉee biṉááł ch’ínádishteeł nzįgo. 5 Peter ha’áná’ilka’ yuṉe’ ásitįįná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ínashood ha’ánáłséhíí dá bá da’okąąh nt’éé lę́’e. 6 Iskąą hik’e Hérod Peter ch’ínádishteeł nzį lágo, ndi da’áí bitł’é’ bésh hishbizhíí naki bee łíbi’destł’ǫǫgo silááda naki bigizhyú ałhosh: silááda ła’ihíí dáádítį́hgee yiṉádaadéz’įį lę́’e. 7 Dahį́ko Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi ch’í’ṉah ádelzaago ha’ásitįį yuṉe’ ididezdlaad: Peter bi’ask’ehyú bedelchidgo, Dahałe nádndáh, biłnṉiid. Bésh hishbizhíí bigan bee łestł’ǫ́ǫ́ n’íí nanehesdee. 8 Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gánábiłdo’ṉiid, Nidiyágé ánágodle’go áde’itł’ó, ła’íí nikee na’astł’óné bee ná’ńl’éés: áík’ehgo ágádzaa. Áígé’ gánábiłdo’ṉiid, Iká’ ninasti’íí ídinánłtihgo shiké’ ńṉáh. 9 Áígé’ ch’ínyáágo yiké’ dahiyaa; Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ánát’įįłíí da’aṉii bich’į’ ánát’įįłíí doo yígółsį da; áíná’ daazhógo shił ch’í’ṉah ágodzaa nzį lę́’e. 10 Silááda yiṉádéz’iiníí iłtséhíí ła’íí iké’geehíí yitis ch’ín’áázhná’ kįh gozṉilíí bich’į’zhį’go bésh dáádítį́hi yaa n’áázh; áí dabínik’eh ch’ínkééz: áígé’ ch’ín’áázhgo kįh bigizhyú itín yuṉe’ o’áázh; áígee dagoshch’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bich’ą́’ onádzaa. 11 Peter dabíí ídínágolzįįdgo gánṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á shich’į’ yił’aadgo, Hérod bíla’łtł’áhgé’ ła’íí Jews daanliiníí hago áshidilṉe’go ndaayołíí n’íí yich’ą́’ ch’íshinłtį́hgo bígosíłsįįd. 12 Díí yígołsįįdná’ John, da’áń Mark holzéhi, bimaa Mary bigowąyú óyáá; áígee łą́ą́go dała’adzaago da’okąąh lę́’e. 13 Peter ch’í’ítinyú dáádítį́híí ńyinests’įgo it’eedn, Rhoda holzéhi, dáádítį́hyú ńyáá. 14 Peter bizhiihíí yígołsįįdgo dá doo yá ch’í’ítiinhé bił gozhǫ́ǫ́go ha’ánálwodgo, Peter dáádítį́hgee sizįį, ṉiigo nṉee ákóṉe’ naháztaaníí yił nadaagosṉi’. 15 Niini’ ádįh née! daabiłnṉiid. Áíná’ dayúweh ágáṉíí. Gánádaabiłdo’ṉiid, Binádidzołíí zhą́ benagowaa. 16 Áíná’ Peter dayúweh dáádítį́h ńyinłts’į: áígé’ bá ch’ída’iztąągo daabiłtsąąná’ bił díyadaagot’ee lę́’e. 17 Dant’éhe naháztąą doleełhíí bighą nabída’igizh, áígé’ hago’at’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań ha’áná’ilka’gé’ ch’íbinłtiiníí yaa nagosṉi’. Áígé’ gánṉiid, Díí ágodzaahíí James ła’íí odlą’ bee nohwik’ííyú baa bił nadaagołṉi’. Áígé’ dahnyaago łahyúgo onanádzaa. 18 Hayiłkąą hik’e silááda bitahyú ch’iṉii hadndláád, Peter hago adzaa, daaṉiigo. 19 Áígé’ Hérod bíka ntaa ndi doo hwaa baa nyaa da, áík’ehgo silááda yiṉádaadéz’įį n’íí baa yá’iti’go natseedgo yándaagoz’ąą. Áígé’ Judéagé’ Caesaréayú óyáágo da’áígee sidaa lę́’e. 20 Hérod, Tyre ła’íí Sídongee nṉee daagolííníí yich’į’ hashkee: Blástus, Hérod yánal’a’á, t’eké ádaisdlaago dałaházhį’ dała’adzaago Hérod yaa hikai, nkegohen’ą́ą́ le’, daaṉiigo yich’į’ yádaałti’, nant’án bini’ bich’ą́’gé’ zhą́ da’iyąąhíí bighą. 21 Áík’ehgo ch’ídaagoz’aaníí bijįį Hérod nant’án k’ehgo ík’e’idlaago nant’án dahsdaa n’gee dahnezdaago nṉee hikaihíí nłt’éégo yich’į’ yałti’. 22 Áík’ehgo nṉeehíí, Díí bich’į’ da’ch’okąąhń bizhiihíí áṉíí, doo nṉee da! daaṉiigo ńdaadidilghaazh. 23 Hérod, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ daach’idnłsíni at’éé, doo ṉii dahíí bighą dagoshch’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi kah bik’izhį’ áyíílaa: áígé’ ch’osh bitsį daiyąągo bizes‐hį́į́. 24 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí dayúweh didezdlaadgo nchaa silįį. 25 Bárnabas ła’íí Saul biłgo, bighą daades’a’ n’íí ąął ádaizlaaná’ Jerúsalemgé’ John, da’áń Mark holzéhi, yił nakai.

13

1 Ántiochgee ínashood ha’ánáłséhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí ła’íí iłch’ídaago’aahíí, áí Bárnabas ła’íí Símeon, Niger holzéhi, Lúcius, Cyrénegé’ gólíni, Mánaen, Hérod nant’án yił daahiṉa’ń, ła’íí Saul itah ha’ánákah lę́’e. 2 Dáshiṉá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhná’ Holy Spirit gábiłṉii, Bárnabas ła’íí Saul shá nada’iziidgo bich’į’ ádéṉiid n’íí shá its’ánołe. 3 Áík’ehgo dáshiṉá’ náda’oskąądná’ Bárnabas ła’íí Saul yiká’ ndaadesṉii, áígé’ odais’a’. 4 Áígé’ Holy Spirit odaabis’a’go Seléuciayú ń’áázh; áígé’ Cýprusyú bił oda’iz’eel. 5 Sálamisgee n’áázhná’ Jews ha’ánáłséh nagoz’ąą yuṉe’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yaa yádaałti’: John bich’odaaṉii lę́’e. 6 Páphos golzeegee ni’ tayi’ dahgoz’áni yiká’ ch’ín’áázh; áígee nṉee Bar‐Jesus holzéhi, Jew nlíni, bena’ich’aahíí iłtah at’éégo áná’ol’įįłi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziid ádil’ínihi, Paul ła’íí Bárnabas baa n’áázh lę́’e. 7 Áń nṉee góyáni, nant’án nlíni, Sérgius Paulus holzéhi yił n’áázh; áń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí yidits’į́h hát’į́į́híí bighą Bárnabas ła’íí Saul yiká’iił’a’. 8 Áíná’ Bar‐Jesus, da’áń Élymas holzéhi, (Élymas golzeehíí bena’ich’aahíí iłtah at’éégo áná’ol’įįłi golzeego ágolzee) nant’án dánko odląą hileeh nzįhíí bighą Bárnabas ła’íí Saul yidáhzhį’ yałti’ lę́’e. 9 Áíná’ Saul, (da’áń Paul holzéhi) Holy Spirit yábiyiłti’go da’as’ah yineł’į́į́, 10 Áígé’ gáyiłṉii, Ni, ch’iidn bik’ehgo áńt’íni, dawahn nṉee bich’į’ nach’áhi, dawahn nchǫ’go áńt’éhi, nłt’éégo ágot’eehíí dawa doo nił nzhǫǫ dahi, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ts’ígodesdǫh itínhíí digizgo ánłsini, doo dayúweh ágánt’įį da le’. 11 K’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nich’į’ ná’diziidgo dét’įhézhį’ niṉáá ágodįhgo ch’ígona’áí doo hí’į́į́ da nleeh. Dagoshch’į’ biṉá’oh golbaa gozlįį, áígé’ godiłhił bik’egonyáá; áík’ehgo hadń bidilǫǫsń yíka nantaa nágodiidzaa. 12 Áígé’ nant’án ánágot’įįłíí yo’įįná’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee bił ch’ígót’aah n’íí baa yił díyagot’eego osdląąd. 13 Paul yił nakaihíí biłgo Páphosgé’ bił oda’iz’eel, ni’ Pamphýlia golzeehíí biyi’ Pérga golzeezhį’ hikai: áígé’ John bich’ą́’ Jerúsalemyú onádzaa. 14 Áígé’ Pérgagé’ yúweh ni’ Pisídia golzeehíí biyi’ Ántioch golzeeyú onanákai, Jews daagodnłsiníí bijįį ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’ákaigé’ dahdinezbįh. 15 Begoz’aaníí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí biyati’ daayozhiihíí bikédé’go Jews ha’ánáłséhíí binadaant’a’ bich’į’ oda’is’a’ gádaaṉiigo, Nṉee daanołíni, shik’ííyú, yati’ ła’ nṉee bich’į’ bidag yádaałti’ lę́’eyúgo dák’ad ágádaadołṉiih. 16 Áík’ehgo Paul hizį’go na’ígizhná’ gáṉíí, Israel hat’i’i daanołíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsíni, ídaayesółts’ąą. 17 Díí Isreal hat’i’i Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń daanohwitaa n’íí hayihezṉilgo ni’ Egypt, doo daabíyéhi biyi’ daagolį́į́ n’ná’ nṉee ízisgo ádaat’eego áyíílaa ni’, ła’íí binawod bee ni’ Egyptgé’ ch’íiṉil ni’. 18 Dénchǫ’go ádaat’ee ndi yiṉádéz’įįgo da’izlįįyú dizdinhíí hagee bił łegodzaa. 19 Ni’ Cánaan golzeegee nṉee gosts’idyú hat’i’i doo hat’íí dago áyíílaaná’ bini’ n’íí Israel hat’i’i dała’á daantį́į́gee bíyéé doleełíí bebígozįįhíí yá áyíílaago ni’ yá iłk’idaahosdzog. 20 Áí bikédé’go aayádaaltihíí bánadaant’aago bá ágólaa, dį́į́dn gonenadínyú ashdladin łegodzaayú shį, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, Samuel holzéhi, nyáázhį’. 21 Áígé’ ízisgo nant’án daayokeed; áík’ehgo Saul, Kish biye’, Benjamin hat’i’íí nlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań baa destįįgo bánant’aago dizdin łegodzaazhį’. 22 Áń k’ihzhį’ nnáíńłtį́į́ná’ David nant’án ánálzaa; áń díí k’ehgo áṉíígo yaa nagolṉi’, David, Jesse biye’híí shił dábik’ehyú át’ééhíí ła’íí dáhasht’į́į́yú ánát’įįłíí bígosíłsįįd. 23 Díí nṉee bich’ą́’gé’ hadaałishchínihíí bitahgé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ááníí k’ehgo Israel hat’i’i bá Hasdá’iiniiłíí bá yiłtį́į́, áń Jesus holzee: 24 Doo hwahá Jesus higháh daná’ John, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’go baptize ádaanohwi’dolṉe’, ṉiigo Israel hat’i’íí dawa yich’į’ yałti’ lę́’e. 25 John binasdziid k’ad ąął áile’ná’ gáṉíí, Hadń át’į́į́ daashidołṉiih? Shíí doo áń ásht’į́į́ da. Ndi shikédé’go higháhihíí biketł’óól k’e’ish’adgo ndi doo bik’eh sítį́į́ da. 26 Nṉee daanołíni, shik’ííyú, Abraham hat’i’i daanołíni, ła’íí nohwitahgé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsíni, hasdách’ikáhíí baa na’goṉi’íí nohwíí nohwich’į’ alzaa. 27 Jerúsalemyú daagolííníí binadaant’a’ dábiłgo Jesus doo yínádaagolzį da, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ádaaṉii n’íí, godilziníí bijįį dawahn náhójii n’íí doo bił ídaagozį dahíí bighą ádaaṉii n’íí begolzaa, da’itsaahíí bee bá ndaagoz’ąągo. 28 Hat’íí bighą daayiziłhééhíí doo yídaagołsį da, ndi Pílate nádaayokąąh, ziłhéé daayiłṉiigo. 29 Bek’e’eshchiiníí ąął begolzaaná’ tsį’iłna’áhi biká’gé’ godah ch’ínádaiztįįgo, tsébii’i’áń yuṉe’ iłch’į’ndaiztįį. 30 Ndi daztsąągé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nábihil’ṉa’: 31 Áígé’ łą́ą́go iskąągo hayíí Gálileegé’ Jerúsalemzhį’ yił hikaihíí yich’į’ ch’í’ṉah ánádil’įį lę́’e, áí k’adyúgo biṉááł ánágot’įįdíí nṉee yił nadaagolṉi’. 32 Yati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagolṉi’, bich’ą́’gé’ hadaałinelt’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bángon’ą́ą́ n’íí k’ehgo, 33 Jesus nábi’dihil’ṉa’íí, nohwíí bichągháshé daandliiníí nohwá ye’ilaa; psalm nakigee ałdó’ biyi’ gáṉíígo k’e’eshchįį, ShiYe’ ńlį́į́, díí jįįgé’ nitaa sílį́į́. 34 Doo diłdzid nanádleeh dago daztsąągé’ náyihilṉa’íí yaa nagolṉi’go gáṉíí, Da’aṉiigo David bángoni’ááníí nohwíí nohwaa nshné’. 35 Psalm ła’íí ałdó’ biyi’ gánádi’ṉii, Dilzini Nlíni ṉíyééhíí diłdzidíí doo bee bángon’áah da. 36 Davidhíí naghaa n’ná’ habinołt’įįłíí bá Bik’ehgo’ihi’ṉań yighą binł’a’íí ąął áyíílaahíí bikédé’go, David daztsąągo bik’íí n’íí łe’siṉilíí bitahyú nbi’deltį́į́ lę́’e, áík’ehgo nłdzid; 37 Ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nábihil’ṉa’íí doo nłdzid da. 38 Áí bighą nṉee daanołíni, shik’ííyú, bídaagonołsį le’, díí nṉeehń baa nohwił nagolṉi’, binkááyú dénchǫ’go ádaanołt’ee n’íí nzhooníí bee nohwaa nágodit’aahíí bighą: 39 Hayíí áń yodląąhń dawahá biyi’gé’ nłt’éégo ch’íbíłteehi at’éé, áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí Moses binkááyú ni’né’i doo dawa bee ch’íkółteehi at’éé da. 40 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi ágádaaṉii n’íí doo bee nohwich’į’ ágoṉéh da doleełhíí bighą baa daagonołsąą; 41 Sąą, aadaadlohíí daanołíni, nohwił díyadaagot’ee, doo haada daadołeeł: nohwíí yołkaałíí biyi’ hat’íhíta ashłe’, áí ashłe’íí ła’ nohwił nagolṉi’yúgo ndi doo daahołdląą da. 42 Jews daanliiníí ch’ínákainá’ doo Jews daanlįį dahíí, Iké’gee godilziníí bijįį da’áík’ehgo nohwił nanádaagodołṉih, daabiłṉiigo nádaabokąąh. 43 Áík’ehgo dała’ách’ít’ééhíí ąął tanách’osąąná’ Jews daanlíni ła’íí Jews bi’okąąhíí yédikaihíí daidnłsíni łą́ą́go Paul ła’íí Bárnabas yiké’ dahiskai; áí bich’į’ yádaałti’ ła’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dayúweh nłt’éégo baa hołkaah, daabiłṉiigo bidag yádaałti’. 44 Áígé’ godilzįh hik’e kįh gozṉilgee nṉeehíí dásdozhą́ dawa dała’adzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ ídaayésts’ąąyú. 45 Jews daanlíni nṉee dała’at’ééhíí daayiłtsąąná’ dázhǫ́ da’ołch’įįd lę́’e, Paul áṉííhíí doo áígee da, daaṉii ła’íí nchǫ’go yaa yádaałti’. 46 Paul ła’íí Bárnabas doo biini’ hą́h dago gádaaṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí nohwíí iłtsé nohwich’į’ bee yá’iti’go dábik’eh: ndi daanohwíí k’ihzhį’ bídaasoyilgo dahazhį’ ihi’ṉaahíí doo bik’eh sitįį da daanołsį dago, ádándaagosołt’ąąhíí bighą doo Jews daanlįį dahíí bich’į’go dahsiikai. 47 Ágáṉíígo nohweBik’ehń nohwá ngon’ą́ą́, Doo Jews daanlįį dahíí bá idindláádíí ńlį́į́go haniłtį́į́, ni’gosdzáń náhen’ą́ą́yú nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’i ninkááyú hasdákáh doleeł. 48 Doo Jews daanlįį dahíí díí daidezts’ąąná’ bił daagozhǫ́ǫ́go Bik’ehgo’ihi’ṉan biyati’ ya’ahédaanzį lę́’e: dahazhį’ daahiṉaa doleełgo nábidihesdlaahíí dawa da’osdląąd. 49 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ Ántioch biṉaayú dáhot’éhé didesdlaad lę́’e. 50 Ndi Jews daanlíni isdzáné daagodnłsíni nłt’éégo bídaagozini, ła’íí nṉee nant’án daanlíni ákú daagolííníí biini’ yá ádaagozlaa, Paul ła’íí Bárnabas biniidaagododle’, daaṉiigo, áík’ehgo daabini’gé’ ch’ídaayineyood. 51 Bikee łeezh yaa daayiiłháal, doo hádaabich’it’įį dahíí nṉee bee bígózįhíí bighą, áígé’ Icóniumyú onanát’aazh. 52 Hayíí da’osdląądíí bijíí dawa yee bił daagozhǫ́ǫ́, ła’íí Holy Spirit ye’ádaat’ee lę́’e.

14

1 Icónium golzeegee Paul ła’íí Bárnabas biłgo Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’a’áázhgo yádaałti’, áík’ehgo nṉee łą́ą́go da’osdląąd, ła’ Jews daanlíni, ła’ Greeks daanlíni. 2 Áíná’ Jews doo da’odląą dahíí, doo Jews daanlįį dahíí yił daagoshkishgo odlą’ bee iłk’ííyú daanliiníí bich’į’ nchǫ’go natsídaakeesgo ádaizlaa. 3 Da’áígee sikeego ńzaad ogoyaago, doo biini’ hą́h dago Bik’ehgo’ihi’ṉań yá yádaałti’ lę́’e, áík’ehgo godiyįhgo be’ígózini ła’íí ízisgo áná’ol’įįłi Paul ła’íí Bárnabas binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań ánát’įįłgo biyati’ yee biłgoch’oba’íí da’aṉii at’éégo bígózįgo áyíílaa. 4 Áígee nṉee daagolííníí iłk’ékai; ła’ Jews daanliiníí yił daagost’įįd; ła’íí Paul ła’íí Bárnabas yił daagost’įįd. 5 Doo Jews daanlįį dahíí ła’íí Jews daanliiníí bindaant’a’ biłgo biṉí’da’diłṉíh ła’íí nbída’iłṉe’go ndaagoshchįį, 6 Áí yídaagołsįįdná’ Lýstra ła’íí Dérbe, Lycaónia biyi’ kįh nagozṉilyú ła’íí biṉaayú dahtsídinkįį. 7 Ákú yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’. 8 Lýstra golzeegee nṉee di’ilihi sidaa lę́’e, dágozlįįná’ dasa’go doo nagháhi da: 9 Áń Paul yałti’go yidits’ag: Paul da’as’ah bineł’į́į́go bi’odlą’ golį́į́go nádziihgo bígołsįįd, 10 Áík’ehgo, Nádndáhgo hizįį, biłṉii. Nṉee di’ilń dáhah nádihitahgo dahiyaa. 11 Nṉee dała’at’ééhíí Paul adzaahíí daayiłtsąąná’ Lycaónia biyati’íí yee nádaadidilghaazhgo gádaaṉii, Daadinlziníí nohwich’į’ nken’áásh, nṉee k’ehgo nohwitahyú anát’ash. 12 Bárnabasń Júpiter daayiłṉii; Paulhíí, itisgo yałti’híí bighą Mercúrius daayiłṉii. 13 Kįh gozṉilíí bádngee kįh biyi’ Júpiter bich’į’ da’ch’okąąhíí goz’ąą lę́’e; áígee Júpiter bich’į’ okąąh yebik’ehń magashi ła’íí ch’il hishbizhgo alzaahíí ch’é’ítiinzhį’ ła’ádaizlaa, magashihíí natseedgo Paul ła’íí Bárnabas okąąhgo baa hi’ṉííł nzįgo, nṉee dała’adzaahíí binadzahgee. 14 Áíná’ nadaal’a’á, Paul ła’íí Bárnabas, díí yaat’ídaanzįgo doo bił daanzhǫǫ dago ák’e nada’ihidzįįz nágodiidzaago, nṉee dała’at’ééhíí yitah anákeeł lę́’e, nawode gádaaṉiigo, 15 Nṉee daanołíni, hat’íí lą́ą́ bighą ágádaałt’įį? Nohwíí ałdó’ nohwíí k’ehgo nṉee ndlíni ánt’ee; daazhógo ádaat’éhi bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’ná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi daahołkąąh le’, áń yáá, ni’gosdzáń, túnteel ła’íí dawa biyi’ daagolínihíí áyíílaahi at’éé: 16 Áń doo áníiná’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’i dabiini’yú nadaakeego áyíłsį lę́’e. 17 Da’ágát’éé ndi be’ígózį doleełíí dawahn nohwich’į’ ch’í’ṉah áyíłsį, nłt’éégo nohwich’į’ at’éé, nanágoltį́hgo ła’íí ná’nt’į́hgo nohwá ágółsį, ch’iyáń ła’íí iłgoyiłshóóníí bee hwoi daandlįįgo ánohwiłsį ałdó’. 18 Áí gánṉiidgo magashi nastseedgo bee daahohiikąąh daanzį n’íí t’ąązhį’ ádaadzaa, ndi dásdozhą́ begolzaa. 19 Jews daanlíni Ántiochgé’ ła’íí Icóniumgé’ hikaihíí nṉee ła’ yiini’ yá ádaagozlaago Paul łeyída’isṉe’go, daztsąą lą́ą́ daanzįgo kįh gozṉil bitisyú ch’ídaideshood. 20 Áíná’ ínashood biṉaayú nazįįgo, nádiidzaago kįh gozṉil yuṉe’ onanádzaa: áígé’ iskąą hik’e Dérbeyú ó’áázh, Bárnabas biłgo. 21 Áí kįh gozṉilyú yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’go łą́ą́go da’osdląądná’ Lýstra, Icónium ła’íí Ántioch golzeeyú t’ąązhį’ onákai, 22 Ínashood nłdzilgo ádaile’go, yidag yádaałti’go, Dayúweh da’ołdląą le’, daayiłṉiigo, ła’íí, Nyé’i daadihiits’ago zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí itah daahiidleeh, daayiłṉiigo ałdó’. 23 Dáshiṉá’ da’okąąhgo ínashood ha’ánáłséhíí dawago yánazíni yá hadaihezṉilná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yada’ołííhíí yaa yidin’ą́ą́. 24 Pisídia yiyi’ ch’ín’áázhná’ Pamphýliagee n’áázh. 25 Pérgagee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee yádaałti’gé’ Attália golzee yuyaa onanát’aazh. 26 Áígé’ Ántiochyú t’ąązhį’ bił onada’iz’eel, áígé’ odaach’is’a’ ni’, áígé’ binasdziidíí ąął ładaizlaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí yee baa daagodest’ąą ni’. 27 Ákú nakainá’ ínashood dała’adzaago hago’at’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí dawa yaa yił nadaagolṉi’, ła’íí doo Jews daanlįį dahíí odląągo yá yił ch’ída’iztaaníí ałdó’. 28 Da’áígee ínashood yił naháztąągo ńzaad godeyaa.

15

1 Ła’ nṉee Judéa golzeegé’ hikaigo odlą’ bee iłk’ííyú daanlíni yił ch’ídaago’aah, Moses yegos’aaníí bik’ehgo circumcise ádaanohwi’deszaayúgo zhą́ hasdáłkáh, daaṉiigo. 2 Paul ła’íí Bárnabas díí yaa yádaałti’go díyat’eego yił łahada’dit’áh, áík’ehgo Paul ła’íí Bárnabas, ła’ihíí ałdó’ Jerúsalem yúdag nadaal’a’á ła’íí ínashood yánazíni díí baa nahódaidiłkidyú dołkah, daayiłṉiigo hadaizṉil. 3 Ínashood ha’ánáłséhíí daabides’a’go dahdiikai; doo Jews daanlįį dahíí Jesus yich’į’ dahaskaihíí yaa nadaagolṉi’go Pheníce ła’íí Samária golzeeyú ch’íkai: odlą’ bee iłk’ííyú daanliiníí dawa yaa bił daagozhǫ́ǫ́. 4 Jerúsalemyú hikainá’ ínashood ha’ánáłséhíí, nadaal’a’á ła’íí ínashood yánazíni biłgo yaa hikaihíí ba’ahédaanzįgo hago’at’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí dawa yaa yił nadaagolṉi’. 5 Ła’ ínashood Phárisees zhiṉéégo daagot’iiníí daahizį’go gádaanṉiid, Da’aṉii círcumcise ádaal’įįgo dábik’eh, ła’íí Moses yegos’aaníí bikísk’eh ádaanołt’eego daan’ṉiigo bándaagosiit’ąą. 6 Nadaal’a’á ła’íí ínashood yánazíni díí yaa yádaałti’híí bighą dała’adzaa. 7 Ńzaad godeyaago łahada’dit’áhná’ Peter hizį’go hadzii, Nṉee daanołíni, shik’ííyú, dá’ałk’iná’ yati’ baa gozhóni, Jesus baa yati’íí, shíí shinkááyú doo Jews daanlįį dahíí daidits’ago Jesus daayodląą doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwitahgé’ hanáshííłtį́į́ ni’. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań daakojíí dawa yígółsini Holy Spirit nohwíí nohwaa daadest’aaníí k’ehgo bíí ałdó’ baa daadest’ąągo bił’ijóóníí yee yił ch’í’ṉah áyíłsį; 9 Nohwíí ła’íí bíí biłgo dáłełt’eego nohwaa natsekeesgo bi’odlą’ bee bijíí nłt’éégo ánádaisdlaa. 10 Áík’ehgo hat’íí bighą nohwíí ła’íí daanohwitaa n’íí ch’éh ádaahiil’įį n’íí, Jesus daayodláni doo Jews daanlįį dahíí ładaile’go ádaałt’įįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nabídaanołtaa? 11 Jesus Christ nohweBik’ehń dázhǫ́ biłgoch’oba’íí bee hasdáhii’ṉííłgo bíí ałdó’ da’áík’ehgo hasdákáhgo dahohiidląą. 12 Nṉee dała’adzaahíí dawa doo hat’íí daahiłts’ag daná’ Bárnabas ła’íí Saul yídaayésts’ąą, hago’at’éégo doo Jews daanlįį dahíí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú godiyįhgo ánágot’įįłíí ła’íí ízisgo áná’ol’įįłíí ánáda’ol’įįł n’íí yaa nadaagolṉi’ lę́’e. 13 Ąął hadaasdziiná’ James hadziigo gánṉiid, Nṉee daanołíni, shik’ííyú, shídaayełts’ą́ą́: 14 Símeon gáṉíí ni’, Da’iłtséná’ doo Jews daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’ yee da’okąąhgo hayiṉííł doleełhíí bighą yaa nyáá lę́’e. 15 Dáłełt’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí yaa nadaagosṉi’; díí k’ehgo k’e’eshchįį ni’, 16 Díí bikédé’go nádishdaałgo David bich’ą́’gé’ hadaałishchínihíí nadaant’ángo ánádaashdle’, kįh ánágoch’idle’ łehíí k’ehgo; nagohezgo’ n’íí dawa nágodishtł’įįł, nłt’éégo nnágodish’aał: 17 Nṉee ła’ihíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hádaabit’įį doleełhíí bighą, ła’íí doo Jews daanlįį dahíí shizhi’ bee daahojííhíí ałdó’, ṉii nohweBik’ehń, díí dawa ánát’įįłi. 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń ágólzaagé’ yushdé’ godezt’i’go binasdziidíí yígółsį ni’. 19 Áí bighą shíí díí k’ehgo shił dábik’eh, doo Jews daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ dahnáhikáhíí doo hat’íí bighą bich’į’ nadaagontł’og bik’eh da: 20 Díí zhą́ bee bich’į’ k’eda’iilchii, Beda’okąąhíí nastseedgo nadn’áí yaa hi’ṉiił n’íí doo daałsąą da, doo nant’į’ nach’ikai da, ła’íí dawahá bize’da’istł’ooníí ła’íí diłihíí ałdó’ doo daałsąą da. 21 Doo áníiná’gé’ godezt’i’go kįh nagozṉilíí dawagee hadń Moses yaa nadaagolṉi’íí gólį́į́, Jews daagodnłsiníí bijįį Jews ha’ánáłséh nagoz’ąą yuṉe’ Moses binaltsoos dawahn nádaahojíí. 22 Nadaal’a’á, ínashood yánazíni, ła’íí ínashood ha’ánáłséhíí dawa biłgo dabíí bitahyú nṉee hádaihezṉilgo Ántiochyú Paul ła’íí Bárnabas yił daides’a’go bił dádaabik’eh; áík’ehgo Judas, Bársabbas holzéhi ła’íí Silas, ínashood bitahyú nṉee ádn nazínihíí: 23 Naltsoos díí k’ehgo k’e’eshchiiníí yił odais’a’: Odlą’ bee nohwik’ííyú daandlíni, nadaal’a’á, ła’íí ínashood yánazíni biłgo, nohwíí doo Jews daanołįį dahíí, Ántiochyú, Sýriayú, Ciliciayú odlą’ bee nohwik’ííyú daanołíni, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłn’ṉii. 24 Doo hadń ágádaabiln’ṉii da ndi, nohwich’ą́’gé’ ła’ yati’ yee nanohwinłtł’ogo, Círcumcise ádaanohwi’dilṉe’, ła’íí Jews bich’į’ begoz’aaníí yikísk’eh ádaanołt’ee, daanohwiłṉiigo nohwiini’ nadaidezgeedíí baat’ídaandzį ni’: 25 Áík’ehgo dała’áhiidzaaná’ nṉee ła’ hadaahii’ṉiił, áí Paul ła’íí Bárnabas, nohwił daanzhóni, ákú bił nádaadn’aago daanohwigha nohwił dádaabik’eh. 26 Díí nṉeehíí dásdozhą́ daabi’distseed, Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ bee daabich’ozhiihíí bighą. 27 Áík’ehgo Judas ła’íí Silas díí naltsoosíí bił daadel’a’, dá díí bek’e’eshchįįhíí k’ehgo dabíí nohwił nadaagodolṉih. 28 Holy Spirit ła’íí nohwíí nohwił dádaabik’eh, doo nohwá nyéé dago, dá díí zhą́ bee nohwá ndaagosiit’ąą; 29 Beda’okąąhíí nastseedgo nadn’áí yaa hi’ṉiił n’íí, ła’íí dił, ła’íí dawahá bize’da’istł’ooníí doo daałsąą da, doo nant’į’ nach’ikai da ałdó’: díí bich’ą́’zhį’ ádaanołt’eego nzhǫǫ. Da’áí zhą́ nohwich’į’ k’eda’shiilchįį. 30 Dahdes’a’ná’ Ántioch golzee yuyaa okai: ákú hikainá’ ínashood dała’ádaizlaaná’ naltsoosíí yaa daistsooz: 31 Bek’e’eshchiiníí daayozhi’ná’, áí bee hadag ádaat’eehíí bighą bił daagozhǫ́ǫ́. 32 Judas ła’íí Silas, dabíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’i daanlįįgo, odlą’ bee bik’ííyú łą́ą́go yich’į’ yádaałti’, ła’íí nłdzilgo bi’odlą’ goleehíí bighą yidag yádaałti’ lę́’e. 33 Dét’įhézhį’ naháztąą hik’e odlą’ bee bik’ííyú nadaal’a’á bich’į’ onádais’a’, bił daagozhǫ́ǫ́go. 34 Áíná’ Silas, Dákú sídáá ndizhǫǫ, nṉiid. 35 Paul ła’íí Bárnabas ałdó’ Ántiochyú sikee, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee iłch’ídaago’aahgo ła’íí yaa nadaagolṉi’go, ła’ihíí ałdó’ łą́ą́go ágádaat’įį ni’. 36 Da’kwíí hiskaaníí ch’ígóyáá hik’e Paul Bárnabas gáyiłṉii, Noo’, t’ąązhį’ nádot’aash kįh gozṉil n’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa nagohiilṉi’ n’ííyú, odlą’ bee nohwik’ííyú baa nanádaanotaa hagoshą’ ádaat’ee. 37 Bárnabasń John, da’áń Mark holzéhi, yił dikáh hát’į́į́. 38 Ndi Paulń doo yił dikáh hát’į́į́ da, dabí’iłtséná’ Pamphýliagee bich’ą́’ t’ąązhį’ ádeheltįį ni’, doo dayúweh bich’odaaṉiigo yił okai da ni’. 39 Áí bighą ła’, Ch’ík’eh, ṉiiná’ ła’íí, Dah, ṉiigo yighą díyat’eego łahadit’áh, áí bighą iłk’é’áázh: Bárnabasń Mark biłgo bił oda’iz’eel, Cýprus golzeeyú; 40 Paulń Silas hayiłtį́į́go dahn’áázh, odlą’ bee bik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwił daanlįį, daabiłṉiigo. 41 Áík’ehgo Sýria golzeeyú ła’íí Cilícia golzeeyú ínashood ha’ánáłséhíí bi’odlą’ nłdzil hileehíí bighą akú ch’ín’áázh.

16

1 Áígé’ Paul Dérbeyú nanadzaa, Lýstrayú ałdó’: áígee Jesus yodláni sidaa lę́’e, Timothy holzéhi, isdzán odláni Jew nlíni bimaa; áíná’ bitaahíí Greek nlįį: 2 Áń Lýstragee ła’íí Icóniumgee odlą’ bee iłk’ííyú daanliiníí nłt’éégo baa yádaałti’. 3 Paul Timothy yił di’aash hat’íígo círcumcise ábíílaa, bitaa Greek nlįįgo Jews ákú daagolííníí dawa yídaagołsįhíí bighą. 4 Kįh nagozṉilyú hikahná’ Jerúsalemgee nadaal’a’á ła’íí ínashood yánazíni begoz’aaníí bá ádaizlaahíí bek’e’eshchíni baa daistsooz, yikísk’eh ádaat’ee doleełíí. 5 Áík’ehgo ínashood ha’ánáłséhíí bi’odlą’ nłdzil daasilįį, ła’íí dajįį biigha bínáhíkah lę́’e. 6 Holy Spirit, Asia biyi’ doo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee yádaałti’ da, biłṉiigo Phrýgia ła’íí Galátiayúgo ch’ékai. 7 Mýsiayú hikainá’ Bithýniayú dikáh ńt’éégo Holy Spirit doo hádaabist’įį da. 8 Áík’ehgo Mýsiahíí ch’ékaigo Tróasyú hikai. 9 Tł’é’yú Paul bił ch’í’ṉah ágolzaa: nṉee Macedóniagee golíni sizįį; áń gábiłṉiigo nábokąąh, Yushdé’, kú Macedóniayú ńṉáhgo nohwich’onṉii. 10 Bił ch’í’ṉah ágodzaaná’ dagoshch’į’ Macedóniayú nkáh daaniidzį, yati’ baa gozhóni, Jesus baa yati’íí, baa nadaagohiilṉi’go Bik’ehgo’ihi’ṉań ánohwiłṉii lą́ą́ daandzįgo. 11 Áík’ehgo Tróasgé’ ts’ígozdǫh Samothráciazhį’ nohwił dahdez’eeł, iskąą hik’e Neápolisyú nohwił naada’iz’eel; 12 Áígé’ Philíppizhį’ ohiikai, áí Macedónia biyi’ itisgo kįh gozṉili, Rome yebik’ehi: kú naháatąągo da’kwíí hiskąą. 13 Jews daagodnłsiníí bijįį túńlíni bahgee kįh gozṉilgé’ ch’ínkai, ákú náda’ch’okąąh goz’ąą; áígee dinebįhgo isdzáné nihikáhíí bich’į’ yádaahiilti’ ni’. 14 Isdzán Lydia holzéhi, Thyatíragé’ gólíni, nak’ą’ łichiigo dotł’izhíí baa nahiṉiihń, Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhń, nohwidezts’ąą: áń Bik’ehgo’ihi’ṉań bijíí iłch’ą́’ áyíílaago Paul áṉííhíí nłt’éégo yidezts’ąą. 15 Áń ła’íí yił naháztaaníí biłgo baptize ádaabi’delzaaná’ nádaanohwokąąhgo gánohwiłṉii, NohweBik’ehń da’aṉii yodląągo daashidołṉiiyúgo, shigowąyú nahísółtąą. Dayúweh yushdé’ daanohwiłṉiiyú ohiikai. 16 Náda’ch’okąąh goz’ąąyú hiikaahná’ it’eedn, ch’iidn biyi’ golį́į́go o’įįń, biyisnahíí zhaali yá ágole’ń nohwaa nyáá: 17 Áń Paul ła’íí nohwíí nohwiké’ naghaa, dilwoshgo gáṉíígo, Díí nṉeehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’tiséyú at’éhi bánada’iziidíí ádaat’ee, hago’at’éégo hasdách’igháhíí yaa nohwił nadaagolṉi’i. 18 Da’ágánát’įįłgo łą́ą́go iskąą. Áí Paul yik’etsézdįįdgo t’ąązhį’ adzaago spirit nchǫ’íí gáyiłṉii, Jesus Christ bizhi’íí bee gániłdishṉii, Biyi’gé’ hanṉáh. Áík’ehgo dagoshch’į’ hayáá. 19 Biyisnahíí zhaali yá ádaile’ n’íí bich’ą́’ ásdįįdgo yídaagołsįįdná’ Paul ła’íí Silas yił ndaazdeelgo na’hiṉiih goz’ąąyú nadaant’án biyahzhį’ ndaideshood, 20 Áígé’ nant’ánchań daanliiníí yaa yił hikaigo gádaayiłṉii, Díí nṉeehíí, Jews daanlíni, kú nadaagontł’ogo nadaago’aa, 21 Bi’at’e’íí nohwíí Romans daandlíni nádaagodiit’aago doo nohwá goz’ąą dahíí yee iłch’ídaago’aah, áí bikísk’eh ádaant’eego doo nohwá goz’ąą da. 22 Áígé’ nṉee łą́ą́go dała’adzaahíí bik’i dahishjeed; áígé’ nadaant’aahíí Paul ła’íí Silas bidiyágé baa nadaihezdzįįzná’ habída’iłtsaasgo bá ndaagoz’ąą. 23 Aasiṉilíí nádaabinestsazná’ ha’áná’ilka’ yuṉe’ ha’ádaabisdeel, bena’igęsé nai’ṉilíí gádaayiłṉiigo, Nłt’éégo biṉádaadńł’įį: 24 Ágábiłṉiihíí bighą da’iłṉí’yú ha’áná’ilka’ yuṉe’ da’obiláá, bikee o’i’áń yuṉe’ odaadés’eezgo ádaabizlaago doo nahi’naa da. 25 Áígé’ tł’é’ís’ahyú Paul ła’íí Silas Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ła’íí ya’ahédaanzįgo da’do’aałgo ha’áshijeedíí daabidezts’ąą lę́’e. 26 Dágosiłe ni’ godihes’naago, ha’áná’ilka’á biká’ goz’aaníí dihes’naago dagoshch’į’ dáádítį́h dawa ch’ída’ezkęęz, ła’íí bésh hishbizhíí bełídaahestł’óó n’íí k’eda’os’ṉah. 27 Bena’igęsé nai’ṉilíí ch’ínádzidná’ ha’áná’ilka’á bidáádítį́híí ch’ída’astąągo yo’įįgo ha’áshijeedíí hahizkįį lą́ nzįgo bésh be’idiltłishé hayiidzį́į́zgo ídiziłdee niizįį. 28 Áíná’ Paul nádidilghaazhgo gáṉíí, Íṉí’dólṉíh hela’: daanohwigha t’ah kú naháatąą. 29 Bena’igęsé nai’ṉilíí, Kǫ’ shaa noł’aa, ṉiigo ha’alwod, áíná’ tsídolyizgo ditłidná’ Paul ła’íí Silas yiyahzhį’ nágo’, 30 Áígé’ yił ch’ékainá’ gádaayiłṉii, Hago ashṉéhgo hasdáshidilteeh? 31 Gádaabiłṉii, Jesus Christ nohweBik’ehń hondląąyúgo hasdániłteeh, ła’íí bił nahántaanihíí ałdó’. 32 Áígee áń ła’íí yił naháztaanihíí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee yich’į’ yádaałti’. 33 Da’áí bitł’é’ biṉída’desṉihgee bá tádaizgiz; áígé’ dagoshch’į’ áń ła’íí yił naháztaaníí dawa baptize ádaabi’deszaa. 34 Bigowąyú yił onákaiyú yá da’dezné’, áígé’ áń ła’íí yił naháztaaníí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań daayosdląądhíí bighą bił daagozhǫ́ǫ́ lę́’e. 35 Got’įį gozlįįná’ nant’án iké’gee siṉilíí aasiṉilíí akú odes’a’, Nṉeehíí ch’ínánót’aash, daaṉiigo. 36 Bena’igęsé nai’ṉilíí ádaaṉiihíí Paul yił nagosṉi’ gáṉíígo, Nant’án iké’gee siṉilíí ínł’a’, ch’ínánót’aashgo: áík’ehgo ch’ínół’aashgo nohwił gozhǫ́ǫ́go nádołt’aash. 37 Áíná’ Paul gábiłṉii, Nohwíí Romans ndlíni dá doo nohwaa yá’iti’é nṉee biṉááł nohwída’ashtłizh, ha’áná’ilka’ yuṉe’ ha’ádaanohwisdeel; ya’ k’adíí dánant’į’é ch’ínánohwiléé née? Dah; dabíí kú nókáhgo ch’ídaanohwinoléé. 38 Aasiṉilíí díí yati’íí nant’án iké’gee siṉilíí yił nadaagosṉi’: áí Paul ła’íí Silas Romans daanliiníí yídaagołsįįdná’ ńdaaldzid. 39 Áík’ehgo akú hikaigo nłt’éégo yich’į’ hanádaasdziiná’ ch’ínádaabizlaago, Kįh gozṉilgé’ ch’ínół’aash, daabiłṉii. 40 Áík’ehgo ha’áná’ilka’gé’ ch’ínát’aazh, áígé’ Lydia bigowąyú ó’áázh: odlą’ bee bik’ííyú daanliiníí daayo’įįná’ yidag yádaałti’ná’ onát’aazh.

17

1 Áígé’ Amphípolisyú ła’íí Apollóniayú ch’ékainá’ Thessalonícayú nanákai, ákú Jews ha’ánáłséh goz’ąą lę́’e: 2 Ákóṉe’ Paul ha’ayáá, da’át’į́į́híí k’ehgo, áígee Jews daagodnłsiníí bijįį Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí yaa yáńdaaltihgo taadn godilzįh. 3 Christ biniigodelzaaná’ daztsąągé’ naadiidzaahíí dábik’ehyú adzaa, daayiłṉiigo nłt’éégo ch’í’ṉah ádaayiłsįgo yaa yádaałti’; áígé’ gádaayiłṉii, Díí Jesus baa nohwił nagosṉi’ń Christ nlįį. 4 Áík’ehgo ła’ da’osdląądgo Paul ła’íí Silas yíhikai; Greeks daagodnłsíni łą́ą́go, isdzáné itisyú nandeehíí doo ałch’ídé ałdó’ ádaadzaa da. 5 Áíná’ Jews daanlíni da’ołch’įįdgo nṉee nchǫ’go nadaakaihíí dała’ádaizlaago nṉee áígee daagolííníí yił daagołkizh, Jason bigową ch’ída’isdzįįz, Paul ła’íí Silas nṉee dała’adzaahíí bich’į’ ch’ídaanendzood daanzįgo. 6 Doo hwaa da yídaagołsįįdná’ Jasongo ła’íí odlą’ bee iłk’ííyú daanlíni ałdó’ ła’ biłgo nadaant’án bidáhzhį’ ndaineyood, daadilwoshgo gádaaṉiiná’, Díí nṉeehíí ni’gosdzáń biká’ dahot’éhé daagołkizhgo na’aash n’íí kú ń’áázhgo, 7 Jason k’íyó’ṉíí lę́’e: nant’án ła’ihíí nlįį, Jesus holzéhi, daaṉiigo, áí dawa Caesar yegos’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee da. 8 Nṉee dała’adzaahíí ła’íí nant’án daanliiníí díí daidezts’ąąná’ doo bił dábik’eh da. 9 Jason ła’ihíí biłgo ídánada’hes’ṉilná’ nańdaabines’įįd. 10 Odlą’ bee iłk’ííyú daanliiníí tł’é’yú Paul ła’íí Silas Beréayú odais’a’: ákú ń’áázhná’ Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ ha’a’áázh. 11 Jews áígee daagolíni Jews Thessalonícagee daagolíni bitisgo nłt’éégo natsídaakees lę́’e, Jesus baa na’goṉi’íí dázhǫ́ hádaat’įįgo nádaidnné’go Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí dajįį biigha yitah daadéz’įįgo daayozhíí lę́’e, Jesus baa na’goṉi’íí da’aṉii shį daanzįgo. 12 Áí bighą łą́ą́go da’osdląąd; isdzáné Greeks daanlíni itisyú nandeehíí doo ałch’ídé da, nṉee ałdó’ łą́ą́go da’osdląąd. 13 Áíná’ Thessalonícagé’ Jews daanlíni Beréagee Paul Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee yałti’íí yídaagołsįįdgo, ákú náńłsą́ą́go, Beréagee daagolííníí yił daagoshkizh lę́’e. 14 Áík’ehgo odlą’ bee iłk’ííyú daanlíni dagoshch’į’ Paul túnteel bich’į’go odais’a’: Silas ła’íí Timothy da’áígee sikeená’. 15 Paul yił okaihíí Áthenszhį’ yił niikai: t’ąązhį’ nádesht’aazhná’ Paul gábiłṉii, Silas ła’íí Timothy dagoshch’į’ shaa no’aash le’gá shá biłdołṉii. 16 Paul Áthensgee biba’ sidaaná’ beda’aszaahíí bich’į’ da’ch’okąąhíí dázhǫ́ łą́ą́go yo’įįgo biyi’siziiníí doo bił gozhǫ́ǫ́ da. 17 Áík’ehgo Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ Jews daanlíni ła’íí nṉee daagodnłsíni yił łahada’dit’áh, ła’íí na’iṉiih nagoz’ąąyú dajįį biigha nákaahíí ałdó’ yił łahada’dit’áh. 18 Igoyą’ yaa nakaihíí, ła’ Epicuréans daaholzéhi, ła’íí Stóics daaholzéhi baa hikai. Ła’ gádaaṉii, Díí bizaagolánihíí lą́ą́ hat’íí ṉiih? Ła’ihíí, Bich’į’ da’ch’okąąhíí doo bígózį dahi yaa nagolṉi’ ngonolṉíí, daaṉii, Jesus yaa nagolṉi’ ła’íí nanezna’íí naadiikáhíí yaa nagolṉi’híí bighą. 19 Daabiłtsoodgo dahisk’id Areópagus golzeeyú yił hikai gádaayiłṉiigo, Áníidégo iłch’ígót’aahíí baa nohwił nagolṉí’. 20 Hat’ííshį doo bígózį dahi baa nagolṉí’go da’nts’ag: áí bídaagonlzį hádaahiit’įį. 21 (Athensgee dasa’ daagolííníí ła’íí ńzaadgé’ daagolį́į́ n’íí dawa daazhógo na’goṉi’ áníidéhíí yaa nadaagolṉi’go dagohíí yídaayésts’ąągo naháztąą.) 22 Paul dahisk’idgé’ Mars golzeeyú sizįįgo gáṉíí, Athensgee daagonołíni, dázhǫ́ nohwił daagodiyįh lą́ą́go bígosíłsįįd. 23 Hishgaałyú dawahá daahołkąąhíí daanesh’į́į́, ła’íí da’ołkąąhgee DILZINI DOO BÍGÓZÍNI BICH’Į’ golzeego k’e’eshchiiníí hish’įį ni’. Áík’ehgo daahołkąąhíí doo bídaagonołsį dahíí baa nohwił nagoshṉi’. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń ła’íí dawahá biká’ daagolííníí áyíílaahń yaaká’yú ła’íí ni’gosdzáń biłgo yeBik’ehń nlįįgo da’ch’okąąh nagoz’aaníí nṉee áyíílaahíí doo yiyi’ golį́į́ da. 25 Doo hat’íí yídn nlįį dahíí bighą dawahá nṉee ádaizlaahíí doo bee daach’okąąh da, dabíí nṉee dawa ihi’ṉaahíí, nádidzołíí ła’íí dawahá yá ágółsįhíí bighą. 26 Nṉee dała’á bich’ą́’gé’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’i ni’gosdzáń biká’ dahot’éhé gólį́į́go yá áyíílaa, ła’íí hazhį’ daahiṉaahíí ła’íí hayú daagolííníí yá ngon’ą́ą́; 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań yiká daadéz’įį doleełhíí bighą, baa deshaał daanzįgo, dat’éé ndi dała’á ntįįgo doo nohwich’ą́’ ńzaadyú gólíni at’éé da, 28 Bee daahin’ṉaa, ła’íí bee nadaahiikai, ła’íí binkááyú daagondlįį; nohwitahgé’ biyati’ nzhónihíí ła’ gádaaṉiihíí k’ehgo, Nohwíí da’aṉii bichągháshé daandlįį. 29 Nohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daandlįįgo, nṉee dábiini’ihíí yee Bik’ehgo’ihi’ṉań ádaile’, óodo dagohíí béshłigaií, tsééta bee nłt’éégo be’ilzaahíí áyíílaahíí k’ehgo doo baa natsídaahiikees da le’. 30 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yídaagołsį daná’ binchǫ’íí doo yineł’į́į́ da ni’: ndi k’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dahot’éhé gádaayiłṉiigo bá ndaagoz’ąą, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’yúgo ádaałṉe’: 31 Nṉee háyiłtííníí ni’gosdzáń biká’ nṉee dábik’ehgo yaa yałti’ doleełgo ła’a jįį ngon’ą́ą́híí bighą; áí da’aṉii ágodoṉiiłíí da’áí nṉee daztsąągé’ náyihil’ṉa’íí bee nṉee dawa yígółsįgo áyíílaa. 32 Nanezna’íí naadiikáhíí yaa da’dezts’ąąná’ ła’ baa daadloh lę́’e; ła’íí, Baa nohwił nanagolṉí’ ndi at’éé, daaṉii lę́’e. 33 Áík’ehgo áígé’ Paul ch’ínyáá. 34 Nṉee ła’ bíhikaigo da’osdląąd: Dionýsius, Areópagite nlíni, ła’íí isdzán Dámaris holzéhi, ła’ihíí biłgo ałdó’.

18

1 Díí bikédé’go Paul Áthensgé’ dahnyaago Córinthgee nyáá. 2 Áígee Áquila, Jew nlíni, Póntusgé’ gólíni yaa nyáá, áí bi’aad Priscílla biłgo da’áníihí Italygé’ ń’áázh, (Jews daanlíni Romegee daagolííníí, Daanohwigha ch’ínółkáh, ṉiigo Cláudius ngon’ą́ą́híí bighą,) áík’ehgo Paul yaa nyáá. 3 Paul ałdó’ gowągolgai ágole’íí nlįįgo yił daagolį́į́go yił nada’iziid lę́’e: (áí gowągolgai ádaile’íí daanlįį.) 4 Jews daagodnłsiníí bijįį dawahn ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ Paul Jews daanlíni ła’íí Greeks daanlíni yich’į’ yánádaaltihgo biini’ yá ádaagozlaa. 5 Silas ła’íí Timothy Macedóniagé’ ń’áázhná’ Paul dá yałti’ nt’éé, Jesus, Christ nlįį, ṉiigo Jews daanlíni yil nadaagolṉi’. 6 Jews daanlíni doo hádaabit’įį dahíí bighą dénchǫ’égo bidáhzhį’ yádaałti’ná’ Paul bidiyágé yiiłháalgo gádaabiłṉii, Dáhaago ádaałdzaa lę́’eyúgo dánohwíí nadaanohwinłtł’og; shíí doo nashinłtł’og da: kodé’ godezt’i’go doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ dahdisháh. 7 Áígé’ dahnyaago nṉee Jústus holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhń, bigowąyú óyáá; áí gowąhíí Jews ha’ánáłséh goz’aaníí dábit’ahgé’ goz’ąą lę́’e. 8 Críspus, Jews ha’ánáłséh yinant’a’ nlíni, yił naháztaaníí dawa Jesus daayosdląąd; ła’íí Córinthgee daagolííníí Paul biyati’ daidezts’ąąná’ da’osdląądgo baptize ádaaszaa. 9 Áígé’ tł’é’yú Jesus Paul bił ch’í’ṉah ágólaago gábiłṉii, Doo nénldzid da, yáńłti’, doo t’ąązhį’ áńt’éé da: 10 Shíí nił nshłįįgo nṉee doo ła’ nṉi’dolṉih at’éé da: dząągee shichągháshé łą́ą́go daagolį́į́. 11 Áík’ehgo áígee golį́į́go dałádn łegodzaagé’ gostáń dahitąą, nṉee bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yee iłch’ígo’aah lę́’e. 12 Áígé’ Akéyagee Gállio nant’án nlįįná’ Jews daanlíni łedikaigo Paul yich’į’ nanakį́į́, áík’ehgo yáná’itihéyú yił hikai, 13 Gádaaṉiigo, Díí nṉeehń begoz’aaníí doo yikísk’eh at’éé dago, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo nṉee biini’ yá ádaagoléh. 14 Paul k’ad hadziih nt’éégo Gállio Jews gádaayiłṉii, Nchǫ’go ánágot’įįł dagohíí nyeeyú ádzaahíí baa yádaałti’yúgo nohwíyésts’ą́ą́go dábik’eh doleeł ni’, Jews daanołíni: 15 Áíná’ yati’, hizhíí ła’íí benagosoł’aaníí zhą́ baa łahada’dołt’áhíí bighąyúgo, dánohwíí nadaanohwinłtł’og; shíí díí k’ehgo ágot’eehíí doo baa yashti’ at’éé da. 16 Áík’ehgo yáná’itihégé’ ch’íyineńyood. 17 Greeks daanlíni dawa Sósthenes, Jews ha’ánáłséhíí yinant’a’, yił ndaazdéélgo yánáltihíí dahnándaahíí bádngee nyída’ashtłizh. Gállio ánágot’įįdíí doo yich’į’ zhiṉéé át’éé da ni’. 18 Díí bikédé’go Paul da’áígee sidaago ńzaad ogoyáá, áígé’ odlą’ bee bik’ííyú daanlíni yich’ą́’ bił o’i’éél Sýriayú, Priscílla ła’íí Áquila biłgo; Cenchréagee bitsizíl yiłshéég: godnłsįgo ngon’ą́ą́ n’íí bighą. 19 Áígé’ Éphesusyú hikai, áígee Priscílla ła’íí Áquila sikeená’ yich’ą́’ óyáá: áíná’ bííhíí Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ oyáágo Jews daanlíni yich’į’ yádaałti’ lę́’e. 20 Da’aṉahzhį’ síńdaa, daabiłṉiiná’, Dah, ṉiigo, 21 Yich’ą́’ dahnanásdzaa, gáyiłṉiigo, Okąąhgo da’idąąyú dázhǫ́ disháh hásht’į́į́, Jerúsalemyú: Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’ííyúgo nohwaa nádishdááł. Áík’ehgo Éphesusgé’ bił oná’í’éél. 22  Caesaréayú bił na’n’éélná’ ínashood ha’ánáłséh yúdag óyáágo dét’įhézhį’ yił yádaałti’ lę́’e, áígé’ yagi Ántiochyú onanádzaa. 23 Dét’įh ákú sidaa hik’e dahnaadiidzaa, łahyúgo onanádzaago Galátia ła’íí Phrýgia golzeeyú ch’ínyáá, ínashood dawa bi’odlą’ nłdzil ánádaidle’go. 24 Jew nlíni, Apóllos holzéhi, Alexándriayú gólíni, Éphesusyú ńyáá; dázhǫ́ nłt’éégo yałti’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí nłt’éégo yígółsį. 25 NohweBik’ehń bikísk’eh ch’ogaałíí nłt’éégo baa bił ch’ígot’áni; bijíí yuṉe’ diltłi’go, dawahn nohweBik’ehń yaa yałti’go iłch’ígó’aah lę́’e, John baptize ábi’delzaahíí zhą́ yígółsį ndi. 26 Áń Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ doo biini’ hą́h dago yałti’ nkegonyaa; Priscílla ła’íí Áquila daabidezts’ąąná’ dasádnyú yił okaigo Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ch’ogaałíí nłt’éégo doo hidziih dago bił ch’ídaago’aah lę́’e. 27 Akéyayú shił ido’eel nzįná’ odlą’ bee bik’ííyú daanlíni, Apóllos akú deyaa, ńdaadołteeh le’gá, daayiłṉiigo ínashood Akéyagee daagolííníí yich’į’ k’eda’ashchįį: akú ńyááná’ ínashood iłgoch’oba’íí bee da’osdląądíí nłt’éégo yich’oṉii lę́’e. 28 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí bee Jesus, Christ nlįį, bił ch’í’ṉah ádaayiłsįgo nṉee biṉááł Jews daanliiníí yił łahada’dit’áhgo biini’ yá ádaagozlaa.

19

1 Apóllos Córinthgee sidaaná’ Paul ni’ bidazhiṉéégo ch’ínyáágo Éphesusyú ńyáá; ákú ínashood ła’ yaa nyáágo, 2 Gádaayiłṉii, Ya’ Holy Spirit bee nohwaa daagost’ąą lánée da’osodląądná’? Gádaaṉii, Dah, Holy Spirit nliiníí doo hwaa baat’ídaandzį da. 3 Paul gáyiłṉii, Hat’ííshą’ bikísk’eh baptize ádaanohwi’deszaa lą́ą́? John iłch’ígó’aahíí bikísk’eh, daaṉii. 4 Paul gánádo’ṉiid, John, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’zhį’ ádaałṉe’go baptize ádaanohwi’dolṉe’, ṉiigo nṉee baptize ádaile’ ni’, Shiké’gé’ hígháhíí, Jesus holzéhi, daahołdląą, daayiłṉiigo. 5 Díí daidezts’ąąná’ Jesus nohweBik’ehń bizhi’ bee baptize ádaabi’deszaa. 6 Áígé’ Paul biká’ ndaadesṉiigo Holy Spirit bee baa daagodest’ąągo yati’ ła’i yee yádaałti’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’ lę́’e. 7 Nṉee nakits’ádah shį hilt’ee lę́’e. 8 Áígé’ Paul Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’ onadáhgo doo biini’ hą́h dago yałti’go taagi dahitąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí yaa yałti’go ła’ biini’ yá ádaagozlaa. 9 Áíná’ ła’ t’ąązhį’ na’ádi’ṉilgo doo da’odląą da lę́’e, áí dała’at’ééhíí biṉááł Jesus bikísk’eh da’ch’okahíí nchǫ’go yaa yádaałti’, áí bighą Paul, ínashood biłgo, yich’ą́’ dahdikaigo, Tyránnus holzéhi bida’oltag yuṉe’ dajįį biigha iłch’į’ yánádaaltih. 10 Díí k’ehgo ádaat’įįgo naki łegodzaa; áík’ehgo Asia biyi’ daagolííníí dawa, Jews daanlíni ła’íí Greeks daanlíni Jesus nohweBik’ehń biyati’ daidezts’ąą. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań Paul binkááyú ízisgo áná’ol’įįłíí doo hwaa hit’įį dahi ye’ánát’įįł: 12 Bą́ą́yo dagohíí itíl sitzoozé Paul bich’ą́’gé’ daanezgaihíí bich’į’ onádaach’iṉiił, áík’ehgo kah yaa nakaihíí nádaabi’dilziih, ła’íí nṉee spirits nchǫ’i biyi’ daagolį́į́ n’íí hahikáh. 13 Ła’ Jews daanlíni dá nakai nt’éhi nṉee biyi’gé’ spirits nchǫ’i hadainiyoodíí daanlíni, Jesus nohweBik’ehń bizhi’ yee ádaaṉiigo spirits nchǫ’íí hadainiyood daanzįgo gádaayiłṉii, Jesus, Paul yaa yałti’ihi, bee ná ngoni’ą́ą́. 14 Jews bi’okąąh yedaabik’ehi yánant’a’i, Sceva holzéhi, biye’ke gosts’idihíí ádaat’įįd lę́’e. 15 Áíná’ spirit nchǫ’i gádaabiłṉii, Jesus bígonsį, Paul ałdó’ bígonsį; nohwíí hadń ádaałt’įį shį? 16 Nṉee spirit nchǫ’i biyi’ golínihíí nṉee gosts’idi yich’į’ yaahilwodgo dawa yich’į’ dahnadilwo’go yitis silįį, áík’ehgo gowągé’ dádaałichiigo biṉí’da’dezṉihgo ch’ínkį́į́. 17 Éphesusgee daagolííníí, Jews daanlíni ła’íí Greeks daanlíni díí yídaagołsįįdná’ dawa tsídaadesyiz lę́’e; áík’ehgo Jesus nohweBik’ehń bizhi’ nṉee dawa daidnłsį nkegonyaa. 18 Nṉee łą́ą́go da’osdląądíí neheskaigo nchǫ’go ánádaat’įįł n’íí yaa nadaagolṉi’. 19 Bena’ch’aahíí ye’ánádaat’įįł n’íí ła’ binaltsoos dała’ádaizlaago nṉee dawa biṉááł daidnłid: áí da’izlįįhíí daayołtag hik’e zhaali béshłigaihíí ashdladin doo náhóltagyú da’izlíni lę́’e. 20 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ dayúweh bínágodaałgo itisgo at’éé silįį. 21 Díí ánágot’įįdíí bikédé’go Holy Spirit bik’ehgo Paul Jerúsalemyú déyáágo Macedóniayú ła’íí Akéyayú ch’idishaał nzįgo gáṉíí, Ákú déyááhíí bikédé’go Romeyú ałdó’ dishaał. 22 Áígé’ bich’odaaṉiihíí naki, Timótheus ła’íí Erástus Macedóniayú odes’a’; bíí Asiayú dét’įhézhį’ sidaa lę́’e. 23 Áíná’ Jesus bikísk’eh da’ch’okąąhíí nṉee dénchǫ’go yaa hagoł’áá nkegonyaa. 24 Ła’ nṉee Demétrius holzéhi, béshłigaihíí yitsidi nlíni, kįh biyi’ Diána daach’okąąhíí béshłigai bee be’ilzaago áile’i, áń béshłigai daayitsidíí łą́ą́go yich’į’ nadaahi’ṉiił lę́’e; 25 Áń áí nṉee ła’íí da’ágát’éégo binasdziidíí biłgo dała’áyíílaago gádaayiłṉii, Shik’isyú, díí nada’idziidíí bich’ą́’gé’ ízisgo da’iit’įįhíí bídaagonołsį. 26 Díí daał’įį ła’íí daadołts’ag, Dawahá bich’į’ da’ch’okąąhíí nṉee ádaile’íí doo bich’į’ da’ch’okąąh bik’eh da, ṉiigo Paul, nṉee łą́ą́go biini’ yá ádaagozlaago nohwich’ą́’yúgo ádaadzaa, doo dá Éphesus zhą́ da, Asia biyi’ dák’azhą́ dahot’éhé ałdó’: 27 Díí nohwinasdziidíí nohwich’ą́’ daayiłchǫǫ; doo áí zhą́ da, ndi Diána, isdzán bich’į’ daach’okąąhíí ízisgo at’éhi, kįh biyi’ daach’okąąhíí doo ílį́į́ da hileeh, áí Asia dahot’éhé ła’íí ni’gosdzáń biká’ nṉee dawa daabokąąh n’íí bich’ą́’gé’ ízisgo gos’ánihíí bech’ígowáh doleeł. 28 Díí daidezts’ąąná’ díyat’eego bádaagozhchįįdgo nádaadidilghaazh, Éphesusgee daagolííníí daayokąąhíí, Diána holzéhi, ízisgo at’éhi nlíni at’éé, daaṉiigo. 29 Áík’ehgo kįh gozṉilgee godikish gozlįįgo, dała’ánách’it’įįh goz’ąą yuṉe’ nádnkįį, Paul yił nakaihi Gáius ła’íí Aristárkus, Macedóniagé’ daagolíni, ákóṉe’ odaideshoodgo. 30 Paul nṉee łą́ą́go dała’adzaahíí bitahyú digháh hát’į́į́ ndi yił nakaihíí, Dah, daabiłṉii. 31 Asiagee nant’án, Paul bit’eké daanlíni, ałdó’ bich’į’ o’ił’a’, Dała’ánách’it’įįh goz’ąą yuṉe’ doṉah hela’, daabiłṉiigo nádaabokąąh. 32 Nṉee ła’ kogo ádaaṉiiná’ ła’íí łahgo ádaaṉii: áígee godikish; hat’íí bighą dała’ádaach’idzaahíí ła’ doo yídaagołsįįd da lę́’e. 33 Nṉee ła’ Alexánder holzéhi, Jews daanlíni, Nohwá hadziih, daabiłṉiigo ádnyú nadaabizlǫǫs. Áń na’ígizh, nṉee yich’į’, Jews daanlíni bá yashti’ nzįgo. 34 Ndi Jew nlįįgo yídaagołsįįdná’ dáła’t’ohe, Éphesusgee daagolíni daayokąąhíí, Diána holzéhi, ízisgo at’éhi nlíni at’éé, daaṉiigo daadilwoshgo nakidn łedihikęęz. 35 Áígé’ kįh gozṉilíí begoz’aaníí yek’e’eshchíni nṉee dała’at’ééhíí, Doo hagoł’aa da, yiłnṉiidná’ gádaayiłṉii, Éphesusgee daagonołíni, díí kįh gozṉilgee daagolííníí, Diána, ízisgo at’éhi, daayokąąhgo hadń doo yígółsį da? Ła’íí be’ilzaahíí Júpiter bich’ą́’gé’ naltǫ’íí daayokąąhgo ałdó’ hadń doo yígółsį da? 36 Díí doo da’aṉii da doo hadń ṉii le’ at’éé dahíí bighą doo daagonołch’aad dago dábik’eh, doo natsí’ikees dahíí doo ádaałt’įį da. 37 Díí nṉee kú daanenoyoodíí dilzįhgo nagoz’aaníí doo daiłchǫǫh da, ła’íí isdzán be’ilzaahi daahohiikąąhíí doo nchǫ’go yaa yádaałti’ da. 38 Áík’ehgo Demétrius ła’íí da’itsidi yił nada’iziidíí dahadń yaa yádaałti’go hádaat’įįyúgo, yáná’itihé ch’í’otąą, ła’íí aayádaałti’íí gólį́į́, akú łaa yádaałti’ dábik’eh. 39 Dayúweh ła’ hádaałt’įįyúgo nṉee yándaaltihíí iłch’į’ hilṉéh ndi at’éé. 40 Díí jįį be’ánágot’įįdhíí bighą nohwaa yáda’iti’ ngolṉíí, hat’íí baa daagonch’aadihíí doo ła’ da. 41 Díí yee gánṉiidná’ nṉee dała’at’ééhíí, Nádaadołkáh, yiłnṉiid.

20

1 Godikish n’íí ąąłná’, Paul ínashood yushdé’ daayiłnṉiidná’ yinádaadezhchid, áígé’ yich’ą́’ Macedóniayú dah nadiidzaa, 2 Macedónia biyi’ daagolííníí yitaaghaago yidag yádaałti’ná’ Greeceyú ńyáá. 3 Ákú taagi bedahitąą. Jews daanlíni benadaago’aaná’ Sýriayú bił naadez’eel nt’éégo Macedóniayúgo ch’ínánóshdáh nzį lę́’e. 4 Sópater Beréagé’ gólíni, Aristárkus ła’íí Secúndus, Thessalonícagé’ daagolíni; Gáius, Dérbegé’ gólíni, ła’íí Timótheus; Tíkakus ła’íí Tróphimus, Asiagé’ daagolíni, áí dawa yił deskai. 5 Áí Tróasyú okaigo áígee nohwiba’ naháztąą lę́’e. 6 Báń benilzoołé da’ádįhgo báń alzaahi daahi’dąą ni’, áígé’ Philíppigé’ Tróaszhį’ ashdla’i nohwee daizkąą nohwił dah’o’ołgo; áígee naháatąągo gosts’idi nohwee daizkąą. 7 Godilziníí bijįį ínashood da’okąąhgo da’iyąągo dała’adzaaná’ Paul iskąą dahnádishdáh nzįgo dá yił yádaałti’go tł’é’ís’ah. 8 Dá’ík’ehyú dahnágost’ąąyú dała’adzaa yuṉe’ ik’ah kǫ’i łą́ą́go daadiltłi’ lę́’e. 9 Ákú nṉee áníi nagháhi Éútikus holzéhi biká’got’íné daadentą́ą́gee dahsdaago iiłhaazh: Paul dá yałti’ nt’éégo nṉeehíí gódah ch’ínenlóól, áí taagi nágost’ąągé’ lę́’e, áígé’ daztsąągo nádainłtįį lę́’e. 10 Áík’ehgo Paul gódah ch’ínyáágo hayaa adzaago yinazhchidná’ gáṉíí, Doo hago nohwił ádaagot’ee da le’; t’ah hiṉaa. 11 Paul wą́’yúdag onádzaaná’ báń yehesdlaadgo da’iyą́ą́, áígé’ yił iłch’į’ yánádaalti’go ńzaad ogoyáá gost’įįdzhį’, áígé’ yich’ą́’ dahnadiidzaa. 12 Nṉee áníi nagháhá gódah ch’ínenlóól n’íí hiṉaago yił onákai, dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́go. 13 Paul dabí’iłtsé tsina’eełíí si’ąąyú nkaigé’ Ássosyú nohwił da’des’eel, ákú nkaigo Paul tsina’eełíí yiyi’ dahndáah doleeł, daandzįgo: Paul dáni’ ákú higháhgo ngonłchį́į́híí bighą. 14 Ássosgee nohwaa nyááná’ tsina’eełíí yeh hiyáágo Mityléneyú bił nohwił da’iz’eel. 15 Áígé’ nohwił dahna’iz’eelgo iskąą hik’e Chíos ba’ashhahyú nohwił ch’ída’iz’eel; áígé’ iskąą hik’e Sámosyú nohwił nada’iz’eel, áígé’ Trogýlliumgee dét’įh naháatąą; iskąą hik’e Milétusyú nohwił nada’iz’eel. 16 Paul Asiahíí biyi’ doo ńzaad begodigháh dahíí bighą Éphesus bitis bił ch’ída’i’eełgo ngon’ą́ą́: dábik’ehyúgo Péntecost‐híí bijįį Jerúsalemyú dáhah hįkáhíí bighą. 17 Paul Milétusyú sidaago Éphesusyú ínashood yánazíni, Kú nółkáh, daabiłṉiigo o’ił’a’. 18 Ákú hikainá’ gádaayiłṉii, Da’iłtsé Asiagee níyáágé’ godezt’i’go dawahn hago’at’éégo nohwitahyú gonshłįį n’íí bídaagonołsį, 19 Dá shaa goch’oba’go, łahgee shiṉáá túnálį́į́ná’ Jews daanlíni shenadaago’aahíí bee shich’į’ nagontł’ogo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’isiid ni’: 20 Dawahá nohwá nzhooníí doo ła’ t’ąązhį’ ánsį dago baa nohwił nadaagoshṉi’go nohwił ch’í’ṉah ashłaa ni’, dała’ánádaałt’įįyú ła’íí daagotahyú, 21 Jews ła’íí Greeks daanlíni, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’zhį’go ádaałṉe’ná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’go ádaałṉéh, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń daahołdląągo bada’ołį́į́, dishṉiigo baa bił nadaagoshṉi’ n’íí ałdó’ bídaagonołsį. 22 Áík’ehgo k’adíí Holy Spirit nashihiłnaa’go Jerúsalemyú nádésdzá, ákú shidáhyú goz’ąą doleełíí doo bígonsį da: 23 Ndihíí ha’ánshteeh ła’íí shiniigonłt’éé doleełíí shiba’ goz’ąągo Holy Spirit shił nanágolṉih, kįh nagozṉilyú nashaayú. 24 Áíná’ áí doo shił hago’at’éé da, shi’ihi’ṉa’íí doo shił ilį́į́ da, shił gozhǫ́ǫ́go shinasdziid łashłé zhą́ hásht’į́į́, ła’íí yati’ Jesus nohweBik’ehń shaa yiné’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił goch’oba’íí nłt’éégo baa na’goṉi’íí ąął baa nagoshṉi’go hasht’į́į́. 25 Nohwíí nohwitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí baa nagoshṉi’go nashaa n’íí doo nádaashołtséh dahíí bígonsį. 26 Áík’ehgo díí jįį gádaanohwiłdishṉii, Doo da’dołts’ag daná’, ch’a’onesołdeeyúgo doo hat’íí nashinołtł’og da. 27 Doo ła’ t’ąązhį’ ánsį dago Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngon’ááníí dawa baa nohwił nadaagosisṉi’híí bighą. 28 Ádaa daagonołdząą, ła’íí ínashood dawa bá daagonołsąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí dabíí bidił yee yist’įįdíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá da’dołné’; áí biṉádaadeł’į́į́go Holy Spirit ádaanohwizlaa. 29 Díí bígonsį, nohwich’ą́’ dahdiyaahíí bikédé’go nṉee ba’cho bégodzidi ga’ádaat’éhi nohwitahyú híkáhgo ínashood ndi k’izédaidihiṉiił doleeł. 30 Nohwíí nohwitahyú ndi nṉee ła’ yati’ doo da’aṉii dahíí yee yádaałti’ nkegoniigháh, ínashood daanlíni bich’ą́’zhį’ yaa da’ṉiigo, bíígo bikísk’eh dahikáh doleeł. 31 Áí bighą ádaa daagonołdząą, tł’é’ biigha ła’íí jįį biigha dá godezt’i’ nt’éégo taagi łegodzaazhį’ shiṉáá túnálį́į́ná’ dała’á nołtįįgo nohwił ch’ígonsh’aah n’íí bínádaałṉiih. 32 K’adíí, shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí biyati’ biłgoch’oba’íí baa nohwinshṉiił, áí yati’íí daanołdzilgo ádaanohwile’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí bitahyú nohwíyéé doleełíí nohwaa yiné’go yínel’ąą. 33 Béshłigaihíí, óodo, dagohíí diyágé ła’ daabíyééhíí doo ádá hásht’į́į́ da. 34 Nohwíí bídaagonołsį, dashíí ídee hinsh’ṉaa ni’, ła’íí bił nashkaihíí dawahá bá ádaagonsį ni’. 35 Díí k’ehgo nada’ołsiidgo doo daanłdzil dahíí bich’odaałṉiigo dábik’eh nohwił ch’í’ṉah ashłaa, ła’íí Jesus nohweBik’ehń gáṉíí n’íí bínádaałṉiihgo nohwił ch’ígonsh’aah ni’, Dahadń hat’íí kaa yiné’yúgo áí doo dá baa gozhǫ́ǫ́ da, áíná’ dahadń hat’íí baa ch’iné’yúgo, áí zhą́ itisgo baa gozhǫ́ǫ́. 36 Díí ąął yee yałti’ná’ hilzhiizhgo dawa yił da’oskąąd. 37 Dawa daachagná’ Paul yinádaazhchidgo daazts’ǫs, 38 Doo nádaashołtséh da, ṉiihíí bighą itisgo doo bił daagozhǫ́ǫ́ da. Áígé’ tsina’eełíí si’ąąyú yił nakai lę́’e.

21

1 Áígé’ bich’ą́’ nohwił da’iz’eelná’ Cóos golzeezhį’ ts’ígozdǫh nohwił oda’iz’eel, iskąą hik’e Rhodes golzeezhį’, áígé’ Pátara golzeezhį’: 2  Phenécia tsina’eełíí dez’íli lą́ą́ baa nkaigo beh hiikaigo nohwił dahna’iz’eel. 3 Áígé’ Cýprus golzeehíí nohwe’eshganzhiṉéégo hit’įį silįįná’ nohwił ch’ída’iz’eel Sýriazhį’, Tyregee nohwił nda’iz’eel: áígee tsina’eełíí yogheełíí nahi’ṉiiłhíí bighą. 4 Ínashood baa nkaigo áígee gosts’idi nohwee da’izkąą: áí Holy Spirit yádaabihiłti’go Paul, Jerúsalemyú doṉáh hela’, daabiłṉiigo. 5 Gosts’idihíí ąął nohwee nyíńłką́ą́ná’ dahnádihiikai; ínashood dawa bi’aad ła’íí bichągháshé biłgo kįh gozṉilíí bich’ą́’zhį’ bił ch’ínkai: ákú tábąąyú daahihiilzhiizhná’ da’osiikąąd. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił daanlįį doleeł, daałiłn’ṉiiná’ tsina’eełíí beh hiikainá’ bííhíí gowąyú onákai. 7 Tyregé’ Ptolemáiszhį’ nohwił da’iz’eel, áígee odlą’ bee nohwik’ííyú bił iłch’į’ yádaahiilti’go dała’á jįį bił naháatąą. 8 Iskąą hik’e Paul bił nahiikaihíí Caesaréazhį’ nohwił onáda’iz’eel; áígee Philip, Jesus yá nagolṉi’i, gosts’idi ha’ṉilíí itah nlíni; bigową yuṉe’ ohiikaigo bił naháatąą. 9 Bitsi’ke doo ndaaṉee dahíí dį́į́’i, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’ lę́’e. 10 Áígee naháatąągo dá’aṉah godeyaago Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’i, Ágabus holzéhi, Judéagé’ ńyáá. 11 Nohwaa nyáágo Paul biziz náidnlaago dabíí bikee ła’íí bigan łíyistł’ǫǫná’ gánṉiid, Holy Spirit gáṉíí, Jerúsalemgee Jews daanlíni nṉee díí sis bíyééhíí díí k’ehgo łídaabiłtł’ohgo doo Jews daanlįį dahíí yaa daabiłtéeh doleeł. 12 Díí da’disiits’ąąná’ nohwíí ła’íí nṉee áígee daagolííníí biłgo Paul, Jerúsalem yúdag doṉáh hela’, daabiłn’ṉiigo nádaahohiikąąh. 13 Paul gánṉiid, Hat’íí bighą daałchago shijíí nṉiihgo ádaanołsį? Shíí Jesus nohweBik’ehń bizhi’híí bighą Jerúsalemyú ha’ánshteeh, ła’íí dastsaahgo ndi shił dábik’eh. 14 Ch’éh ádaałn’ṉii hik’e gádaade’ṉiid, NohweBik’ehń hát’ííníí bikísk’ehyú ágodoṉiił. 15 Díí bikédé’go iłch’į’da’siidlaago Jerúsalem yúdag ohiikai. 16 Ínashood ła’ Caesaréagé’ daagolíni bił ohiikai, áí Mnáson, Cýprusgé’ gólíni, doo áníiná’ ínashood silíni, bigowąyú bił nkai, áń bił naháatąą. 17 Áígé’ Jerúsalemyú nkainá’ odlą’ bee nohwik’isyú baa nkaihíí bighą nohwa’ahédaanzįį’. 18 Iskąą hik’e Paul bił ha’áhiikai James bich’į’; áígee ínashood yánazíni dała’adzaa. 19 Iłch’į’ yádaałti’ná’ Paul binkááyú doo Jews daanlįį dahíí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań hat’íí áyíílaahíí dała’ágo iłké’ gon’ą́ą́go yaa yił nadaagosṉi’. 20 Díí daidezts’ąąná’, NohweBik’ehń ízisgo at’éhi nlįį, daaṉii, áígé’ Paul gádaayiłnṉiid, Isąą, nohwik’isn, Jews daanlíni bitahgé’ łą́ą́go doo náhóltagyú da’osdląąd; áí dawa Jews bich’į’ begoz’aaníí dázhǫ́ nłt’éégo yikísk’eh ádaat’ee: 21 Áíná’ naat’ídaanzį, Jews daanlíni doo Jews daanlįį dahíí bitahyú daagolínihíí, Moses nohwił ch’ídaagos’aaníí yó’odaadoł’aago nohwichągháshé doo círcumcise ádaał’įį da, ła’íí nohwi’at’e’ doo bikísk’eh ádaanołt’ee da, biłńṉiigo bił ch’ídaagon’áah, nídaagołsįįd. 22 Hago’at’éégoshą’ ádaahii’ṉe’? Nṉee łą́ą́go dała’aṉe’ doleeł: kú ńyaahíí yaat’ídaanizįįh go’į́į́. 23 Áí bighą ádaaniłn’ṉiihíí k’ehgo ánṉe’: nohwitahyú nṉee dį́į́’i godnłsiníí yich’į’ hadaagodile’go ndaagoz’ąą lę́’e; 24 Ni ałdó’ godínłsįgo bił iłch’į’da’dołdlé’go bił nkáhgo ákú bá nadahíńṉił, bitsits’in łigaigo daiłshéhíí bighą: díí bee nṉee dawa bich’į’ bígózį doleeł, naat’ídaanzį n’íí doo da’aṉii da, ndi begoz’aaníí bikísk’eh áńt’éé. 25 Áíná’ doo Jews daanlįį dahíí da’osdląądíí bich’į’ naltsoos ádaasiidlaa gádaan’ṉiigo, Ágádaat’eehíí doo be’ádaanołt’ee da nzhǫǫ, áíná’ beda’okąąhíí nastseedgo nadn’áí yaa hi’ṉiiłíí, ła’íí dił, ła’íí dawahá bize’da’istł’ooníí doo daałsąą da, doo nant’į’ nach’ikai da ałdó’. 26 Áík’ehgo Paul nṉee dį́į́’ihíí yił okaigo iskąą hik’e godnłsįgo yił iłch’į’áda’desdlaaná’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ yił okai, godnłsįgo iłch’į’ádaach’idle’ ąął bengowáhíí bebígozįįhíí bighą, ła’íí dała’á ntį́į́go dahat’íhíta Bik’ehgo’ihi’ṉań bá baa hi’né’híí ałdó’ bebígozįįhíí bighą. 27 Gosts’idiskaaníí k’azhą́ ąął bengowáhná’ Jews Asiagé’ daagolííníí da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ Paul daayiłtsąąná’ nṉee dawa yił daagoshkishgo Paul yił ndaazdeelgo, 28 Nádaadidilghaazhná’ gádaanṉiid, Israel hat’i’i daanołíni, nohwich’odaałṉii: Díń nṉeehń nṉee dahot’éhé yił ch’ígó’aah ánágoldoh, Israel hat’i’i ła’íí begoz’aaníí ła’íí díí goz’aaníí bich’ą́’yúgo ádaanołt’ee, daayiłṉiigo: dayúwehyú Greeks daanlíni ałdó’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ yił okaigo díí godiyįhgo goz’aaníí daayiłchǫǫd. 29 (Dabí’iłtséná’ kįh gozṉilyú Tróphimus, Éphesusgé’ gólíni, yił na’aashgo daabo’įį ni’go, áń Paul da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ yił o’áázh daanzįį ni’.) 30 Kįh gozṉilgee nṉee daagolíni dawa godikish nagodiidzaa ni’, áígé’ iłch’į’ nádnkįįgo dała’adzaa ni’: áígé’ Paul yił ndaazdeelgo da’ch’okąąh goz’ąągé’ ch’ídaabist’e’ná’ ch’íná’itį́híí dagoshch’į’ daada’deztąą ni’. 31 Daabiziłhee nkegonyaaná’ silááda binant’a’ Jerúsalem dahot’éhé godikish gozlį́į́go yaat’ínzį: 32 Áík’ehgo dagoshch’į’ silááda ła’íí binadaant’a’ biłgo nṉee dała’adzaahíí yich’į’ gódah ch’ínkį́į́: áí nṉee daayiłtsąąná’ Paul nyída’iz‐haal n’íí dákehégo ádaisįįd. 33 Áígé’ silááda binant’a’íí Paul yaa nyáágo biłtsoodgo, Bésh hishbizhíí naki bee łíbi’doltł’óh, ṉii; áígé’, Hadń át’į́į́, hat’íí hago áyíílaa? ṉiigo yiká na’ódíłkid. 34 Nṉee dała’at’ééhíí ła’ kogo ádaaṉiiná’ ła’íí łahgo ádaaṉii: áík’ehgo godńch’aadhíí bighą ch’éh yígołsįįhgo at’į́į́go, Silááda siṉilyú bił dołkáh, nṉiid. 35 Gódah ch’í’itiinzhį’ nyááná’ nṉee łą́ą́go dała’at’ééhíí hadaashkeehíí bighą silááda dahdaabinłtįį. 36 Nṉee dała’at’ééhíí daadilwoshgo biké’ náłseeł, Daazołhee, daaṉiigo. 37 Paul k’ad silááda siṉil yuṉe’ yił ha’akáhná’ silááda binant’a’íí gáyiłṉii, Nich’į’ hasdziih née? Silááda binant’a’íí gáṉíí, Greek biyati’ bee yáńłti’ née? 38 Ni Egyptgé’ nṉee ńlíni née, da’iłk’ehéná’ nṉee godikishgo dį́į́dn doo náhóltagyú nada’iłtseedíí da’igozlįįyú oyiṉil n’íí ni née? 39 Paul gáṉíí, Shíí Jew nshłįį, Cilícia biyi’ ízisgo kįh gozṉilíí Társus golzeegé’ gonshłíni: nánoshkąąh, ch’ík’eh nṉee bich’į’ hasdziih. 40 Silááda binant’a’, Ch’ík’eh hadziih, yiłnṉiidná’ Paul gódah ch’í’itiingé’ dahsizįįgo nṉee dała’at’ééhíí yich’į’ na’ígizh. Doo hat’íí náhists’ąą daná’ Hebrew biyati’ bee yich’į’ yałti’ nkegonyaa.

22

1 Nṉee daanołíni, shik’ííyú, ła’íí nibáyáń daanołíni, nohwiṉááł ádá hasdziihíí ídaayesółts’ąą. 2 (Hebrew biyati’íí yee hadziigo da’dezts’ąąná’ dayúwehégo doo hat’íí náhists’ąą da: Paul gánṉiid,) 3 Shíí Jew nshłįį, Cilícia biyi’ kįh gozṉilíí Társus golzeegee gosilį́į́, ndi dząągee díí kįh gozṉilgee shi’dihiilṉa’, begoz’aaníí daanohwitaa yikísk’eh ádaat’ee n’íí Gamáliel holzéhi shił ch’ígon’ą́ą́, nohwíí ádaanołt’eehíí k’ehgo nłdzilgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá sízį́į́ ni’. 4 Nṉee ła’íí isdzáné Jesus yikísk’eh daayikahíí łídaashtł’o’go ha’áná’ilka’á yuṉe’ odaahiskaad ni’, biniigonłt’éégo ádaansį, dak’azhą́ hishhąągo. 5 Díí ánát’įįdíí okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni ła’íí nṉee yándaaltihíí shídaagołsį: áí bik’isyú daanlíni, Damáscusyú daagolínihíí, bá naltsoos shaa daizṉil, áík’ehgo ákú níyáá, Jesus yikísk’eh daayikahíí áígee daagolííníí łídaashtł’o’go Jerúsalemyú bił nshkáh, biniidaagodilṉe’ doleełhíí bighą. 6 Damáscusyú dak’azhą́ nsháhgo ha’iz’ąąyú shį, dahį́ko yaaká’gé’ shich’į’ nke’idindláád. 7 Áígee hayaa nago’ná’ yati’ gáshiłṉiigo idisiits’ą́ą́, Saul, Saul, hat’íí lą́ą́ bighą shiniigonłt’éégo áshińłsį? 8 Áík’ehgo gádéṉiid, Hadń ánt’įį, shiNant’a’? Gánáshiłdo’ṉiid, Shiniigonłt’éégo áshińłsinihíí shíí ásht’į́į́, Jesus, Názarethgé’ gonshłíni. 9 Bił hishkaahíí ałdó’ nke’dindláádíí daayiłtsąą ndi izhii shich’į’ yałti’íí doo daidezts’ąą da. 10 Áík’ehgo gádéṉiid, Hago lą́ą́ áshṉe’, sheBik’ehń? Jesus gáshiłnṉiid, Nádndáhgo Damáscusyú ńṉáh; ákú hat’íí ánléhíí ąął baa nił na’goṉi’ ndi at’éé. 11 Dázhǫ́ łigaigo nke’idindláádhíí bighą doo gosh’įį da silį́į́go bił hishkaahíí Damáscusyú odaashizlǫǫz. 12 Ła’ nṉee Ananías holzéhi, begoz’aaníí yikísk’eh nlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsíni, Jews áígee daagolííníí dawa nłt’éégo baa yádaałti’i, 13 Áń shaa nyáágo shit’ahgee hizį’go gáshiłnṉiid, Shik’isn Saul, go’įį nándleeh. Áík’ehgo dagoshch’į’ gosh’įį násisdlįįgo Ananías yiłtsąą. 14 Gánáshiłdo’ṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań, nohwitaa n’íí daayokąąhń, hat’ííníí bígonsį doleełgo hanitį́į́, Nłt’éégo Anát’įįłíí hįłtséhgo, ła’íí bizhiihíí dints’į́hgo. 15 Hat’íí hí’ííníí ła’íí hat’íí dints’agíí nṉee dawa áń bá baa bił nagolṉí’ doleeł. 16 Áík’ehgo hat’íí biba’ síńdaa? Nádndáhgo nohweBik’ehń bizhi’ bee bich’į’ ánṉiigo baptize áni’dolṉéh, áík’ehgo ninchǫ’íí yó’o’eeł. 17 Jerúsalemyú nánsdzaaná’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ oshkąąh nt’éégo shił ch’í’ṉah ágolzaago, 18 Gáshiłṉiigo hiłtsąą, Dahałe, Jerúsalemgé’ dagoshch’į’ ch’íńṉáh: shaa bił nadaagolṉi’íí doo hádaat’įį da doleełhíí bighą. 19 Áík’ehgo gádéṉiid, SheBik’ehń, Jews ha’ánáłséh nagoz’ąą dahot’éhé daanodlaaníí ha’áná’ilka’á baa hiṉíl, ła’íí nbída’niłhaał n’íí dabíí yídaagołsį: 20 Ła’íí Stephen, ná nagolṉi’íí nlíni, bidił idezjoolná’ bit’ahgé’ sízį́į́go shił dábik’eh ni’, hayíí daabizis‐hiinihíí iká’ daabi’ííhíí bá biṉádésh’į́į́ ni’. 21 Áígé’ gánáshiłdo’ṉiid, Dahnṉáh: ńzaadyú doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ nideł’a’. 22 Nṉee dała’adzaahíí bídaayésts’ąą lę́’e, ndi díí yee ánṉiidná’ nádaadidilghaazhgo gádaanṉiid, Yúwehyú, daazołhee: nṉee ga’at’éhihíí ni’gosdzáń biká’ doo hiṉaa bik’eh da. 23 Nádaadidilghaazhgo iká’ daabi’ííhíí dahnadai’ah, ła’íí łeezh hadag daiki’, 24 Áík’ehgo silááda binant’a’ da’tiséyú sitíni, Silááda siṉilyú bił nołkáh, biłnṉiid, ła’íí habída’ołhaałgo nahódaadołkid, hat’íí bighą baa daadilwoshíí bígonozį́įh. 25 Áíná’ łídaabistł’ǫǫná’ Paul silááda dała’á gonenadín binant’a’i bit’ahgee siziiníí gáyiłnṉiid, Nṉee Roman nlíni doo baa yá’iti’í habí’į́łhaałgo ná goz’ąą née? 26 Silááda binant’a’i díí yidezts’ąąná’ silááda binant’a’ da’tiséyú sitíni yich’į’ oyáágo gáyiłṉii, Hago ánṉe’go láń? díń nṉeehń Roman nlíni ląą. 27 Áík’ehgo silááda binant’a’íí Paul yaa nyáágo gáyiłṉii, Shił nagolṉí’, ya’ Roman ńlį́į́ née? Paul gáṉíí, Ha’aa. 28 Silááda binant’a’i gánádo’ṉiid, Roman nshłiiníí łą́ą́go bighą nahaṉílhi at’éé. Paul gáṉíí, Shíí dá Roman nshłįįgo gosilíni ánsht’ee. 29 Áík’ehgo k’ad nabídaadiłkid n’íí bich’ą́’ nádnkįį: ła’íí silááda binant’a’i ałdó’, Paul łíhistł’ooníí, Roman nlįįgo yígołsįįdhíí bighą tsídolyiz. 30 Iskąą hik’e silááda binant’a’i hat’íí bighą Jews daanlíni baa dahdaagoz’aaníí da’aṉii yígołsįįh hat’į́į́go, k’ena’bí’ahná’ okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí yándaaltihi, Dała’ ałṉéh, daayiłnṉiid, áík’ehgo Paul yił gódah ch’i’áázhgo yándaaltihíí biyahzhį’ yił nn’áázh.

23

1 Paul yándaaltihíí da’as’ah yineł’įįdná’ gáṉíí, Nṉee daanołíni, shik’isyú, díí jįįzhį’ ngont’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań shineł’į́į́go nłt’éégo ánásht’įįł bígonsįgo hinshṉaa. 2 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni, Ananías holzéhi, bit’ahgee naziiníí, Bizadaałts’į, daayiłṉii. 3 Áík’ehgo Paul gábiłṉii, Dá’iká’gee zhą́ łigaigo ánálzaahi ńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań nił hayaa nałts’į go’į́į́: begoz’aaníí bee shaa yáńłti’go dahsíńdaa née, áíná’ begoz’aaníí doo bikísk’eh áńt’éé dago nik’ehgo shi’dolts’į? 4 Bit’ahgee naziiníí gádaabiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bi’okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni nchǫ’go baa yáńłti’ née? 5 Paul gánádo’ṉiid, Shik’isyú, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni nlįį lą́áhíí doo bígonsį da ni’: nohwíí nohwihat’i’i binant’a’ doo nchǫ’go baa yádaałti’ da le’, ṉiigo bek’e’eshchįį. 6 Nṉee ła’ Sádducees daanlįįgo ła’íí Phárisees daanlįįgo Paul yígolsįįdná’, yándaaltihíí yich’į’ gáṉíí, Nṉee daanołíni, shik’isyú, shíí Phárisee nshłįį, Phárisee nlíni biye’ nshłįį: nanezna’íí naadiikáh hoshdląąhíí bighą shaa yá’iti’. 7 Díí ánṉiidná’ Phárisees daanliiníí ła’íí Sádducees daanliiníí łahada’dit’áh nkegonyaa: áík’ehgo nṉee dała’at’ééhíí nakiyú iłk’ékai. 8 Sádducees, Nanezna’íí doo naadiikáh da, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi dagohíí spirit ta doo ła’ golį́į́ da, daaṉii: áíná’ Phárisees daanlínihíí, Áí gólį́į́, daaṉii. 9 Áík’ehgo nawode hagołdog: begoz’aaníí ye’ik’eda’ałchíhi Phárisees yił daagot’iiníí daahizį’go gádaaṉii, Díń nṉeehń doo hat’íí nchǫ’íí ye’adzaa dago bídaagosiilzįįd: spirit dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’gé’hi bich’į’ yałti’ lę́’eyúgo, doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nadaagonlkaad da ndizhǫǫ. 10 Łahada’dit’áh n’íí hagowáh nkegonyaaná’ silááda binant’a’ Paul dánko iłk’ídaach’idzįįs he’at’éé nzįgo, silááda, Ákú dołkáhgo baa hadaanołteehgo nołjahyú bił nádołkáh, daayiłṉii. 11 Iskąą tł’é’ hik’e Jesus Paul bit’ahgee sizįįná’ gáṉíí, Paul, bidag áńt’éé: Jerúsalemyú shaa nagosíńṉi’híí k’ehgo Romeyú ałdó’ shá nagolṉí’ doleeł. 12 Jįį gozlįįná’ Jews daanliiníí ła’ ndaagoshchįįgo, Paul daayizes‐hįįzhį’ doo da’iyąągo, doo da’idląągo ádándaagost’ąą. 13 Ndaagoshchiiníí dizdin bitisyú hilt’ee lę́’e. 14 Okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Jews yánazíni yich’į’ okaigo gádaayiłṉii, Nłdzilgo ádándaagosiit’ąą, Paul daazeldįįzhį’ doo da’iidąą dago. 15 Áík’ehgo nohwíí ła’íí yándaaltihíí biłgo silááda binant’a’i bich’į’ ch’iṉii daadoł’aah nohwaa yił nołkáhgo, dayúweh na’ídaadołkid k’a’at’éégo: nohwíí ałk’iná’ biba’ naháatąą, daazildeego dénohwit’ah dahiyaago. 16 Paul daaziłheego yiba’ naháztaaníí Paul bilah bizhaazhé yaat’ínzįįná’ Paul silááda siṉilyú yich’į’ oyáágo yił nagosṉi’. 17 Áík’ehgo Paul silááda dała’á gonenadín binant’a’ ła’ yushdé’ yiłṉiigo gáyiłṉii, Díń nṉee áníi naghahń silááda binant’a’ da’tiséyú sitíni bich’į’ bił n’áásh: yił nagolṉi’ hat’į́į́híí bighą. 18 Silááda binant’a’ yaa yił n’aazhná’ gáṉíí, Paul, ha’ásitíni yushdé’ shiłnṉiidgo, Díń nṉee áníi naghahń hat’íí shį niłdishṉii niłṉiigo bich’į’ bił n’áash, shiłṉii. 19 Áík’ehgo silááda binant’a’ dasahn nabídiłkid yuṉe’ obiilǫ́ǫ́z, Hat’íí baa shił nagolṉí’go láń? biłṉii. 20 Paul bidá’áhń gáṉíí, Jews daanlíni iskąą nṉee yándaaltihíí bich’į’ Paul bił n’aash daaniłn’ṉii, daaṉiigo ndaagoshchįį, nłt’éégo baa na’ódíkidíí k’a’at’éégo. 21 Áíná’ baa godeno’áah hela’: nṉee dizdin bitisyú hilt’éégo daaziłheego yiba’ naháztąą, Paul daizes‐hįįzhį’ doo da’iyąągo, doo da’idląągo nłdzilgo ádándaagost’ąą: áík’ehgo, Ha’aa, ńṉiihíí yiba’ naháztąą. 22 Áík’ehgo silááda binant’a’ nṉee áníi naghahń, Shił nagosíńṉi’íí hadń bił nagolṉí’ hela’, yiłnṉiidná’, Nádńdáh, yiłnṉiid. 23 Áígé’ silááda dała’á gonenadín binant’a’ naki yushdé’ yiłnṉiidgo gáyiłṉii, Silááda naki gonenadín, ła’íí łį́į́ bee silááda daanliiníí gosts’idin, ła’íí silááda bésh yee nadaagonłkaadíí naki gonenadín dagoshch’į’ Caesaréayú dahnádiiłséhgo áhłéh, tł’é’go ngost’áí bik’ehenkéézgo; 24 Paul ałdó’ łį́į́ bił hiltéhíí bá iłch’į’hołéh, áík’ehgo Félix, nant’ánchań, baa bił nołkáh. 25 Díí k’ehgo áṉíígo Félix yich’į’ k’e’eshchįį: 26 Shíí Cláudius Lýsias nshłíni Félix nant’ánchań, ízisgo áńt’éhi, Gozhǫ́ǫ́, niłdishṉiigo nich’į’ k’e’eshchiih. 27 Díń nṉeehń Jews daanlíni ła’ daabiłtsoodgo nabiziłhee nt’éégo Roman nṉee nlįį lą́ą́híí bígosíłsįįdgo silááda kú bił nshkaigo bich’ą́’ ńdaadihiiltįį. 28 Hat’íí bee baa dahgost’aaníí bígonsį hasht’į́į́go bá yándaaltihíí baa bił ni’áázh. 29 Dabíí yenahas’aaníí bik’izhį’ baa dahgost’ąą lą́ą́go bígosíłsįįd, ndi ha’ásitiiníí dagohíí da’itsaahíí doo ła’ bee bángot’ąą da. 30 Díń nṉeehń zideego yaa ndaagoshchiiníí baa shił nagosṉi’ná’ dagoshch’į’ nich’į’ oł’a’, hayíí baa dahdaagoz’aaníí niṉááł baa nadaagodolṉih biłdishṉiigo bándaagosii’ąą. Da’áí zhą́ nich’į’ k’e’shiłchį́į́. 31 Áík’ehgo silááda ádaabiłdo’ṉiidhíí k’ehgo tł’é’yú Antípatrisyú Paul yił okai. 32 Iskąą hik’e siláádahíí siṉilyú nákainá’ łį́į́ bee silááda daanliiníí Paul yúweh yił okai: 33 Áí Caesaréayú hikainá’ nant’ánchań naltsoos yaa daistsooz, Paul ałdó’ yaa yił hikai. 34 Naltsoosíí yozhi’ná’, Ni’ hat’íí golzéhi biyi’ gonlíni, ṉiigo Paul nayídíłkid. Cilíciagé’ gólį́į́go yígołsįįdná’, 35 Gáyiłṉii, Naa dahdaagoz’aaníí hikaigo naa yashti’ ndi at’éé. Hérod yánáltih goz’ąągee Paul silááda biṉádaadéz’įįgo ngon’ą́ą́.

24

1 Áígé’ ashdla’iskaaníí bikédé’go okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni, Ananías holzéhi, ła’íí Jews yánazíni biłgo hayaayú hikai, nṉee, Tertúllus holzéhi, bá yádaałti’go yił hikai, áń Paul bee baa dahgost’aaníí nant’ánchań yaa yił nagolṉi’ doleełgo. 2 Paul yiká ánṉiidná’ Tertúllus baa dahgo’aa nkegonyaa gáṉíígo, Nighą nohwini’ iłch’į’gont’éé, ła’íí nohwitahyú nchǫ’ n’íí nłt’éégo ánándlaa, 3 Áí dawahn ła’íí dahayú ba’ahédaandzį, Félix, ízisgo áńt’éhi. 4 Niłgoch’oba’go ayą́hágo nich’į’ hasdziihíí ídínłts’ąągo nánoshkąąh. 5 Díń nṉeehń baa nagontł’ogíí nlįįgo bídaagosiilzįįd, Jews daanlíni ni’ dahot’éhé biká’ daagolííníí yił daagołkizh, ła’íí Nazarénes daanlįį zhiṉéégo yásizíni bídaagosiilzįįd: 6 Da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ gołchǫǫh nt’éégo bił ndaasiideel: nohwíí benagosiil’aaníí bee baa yádaasiiłti’ doleeł ni’. 7 Ndi Lýsias, siláada binant’a’ń, nohwaa nyáágo hagoshkéhégo nohwilák’e hayidzį́į́z ni’. 8 Baa dahdaagoz’aaníí naa hikáhgo, ṉiigo ngon’ą́ą́: dá ni nahídńłkidgo hat’íí bighą baa dahdaagosiit’aaníí dawa bígonłsį́įh doleeł. 9 Jews daanlíni ałdó’ díí áṉííhíí da’aṉii áṉíí daanṉiid. 10 Nant’ánchań nabí’igizhná’ Paul yałti’ nkegonyaa gáṉíígo, Doo ałch’ídn łegodzaa dago díí hat’i’íí bá yánáltihíí ńlį́į́go bígonsįhíí bighą shił gozhǫ́ǫ́go ninadzahgee ádá hasdziih: 11 Díí bígóńłsįįh, nakits’ádah iskąąná’ Jerúsalem yúdag oshkąąhyú níyáá ni’. 12 Áígee da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’, ła’íí Jews ha’ánáłséh goz’ąą yuṉe’, ła’íí kįh gozṉilyú ła’ bił łaha’disht’áhgo doo hadń sho’įį da ni’, ła’íí nṉee bił daagodikishgo doo hadń sho’įį da ni’: 13 Shaa dahgoz’aaníí daazhógo ágolzéhi. 14 Áíná’ díí nich’į’ ádá nagoshṉi’, Jesus bikísk’eh da’ch’okahíí, okąąh bee sahngo na’ádi’ṉilíí daabiłdi’ṉiihíí, áí itah nshłįį, bich’ą́’gé’ nṉee sílííníí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąh lę́’e n’íí hoshkąąh, begoz’aaníí bee nohwá ngot’ąą n’íí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí bek’e’eshchiiníí dawa hoshdląą: 15 Nłt’éégo ádaat’eehíí ła’íí doo dábik’ehyú ádaat’ee dahíí nanezna’gé’ naadiikáh doleełíí áí nṉee yiká daadéz’įįhíí shíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú biká désh’į́į́. 16 Áígé’ dawahn Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí nṉee ałdó’ daashineł’į́į́go nłt’éégo ánásht’įįłgo bígonsį doleełhíí bighą nłdzilgo nabik’í’isiid. 17 Da’kwíí łegodzaahíí bikédé’go tédaat’iyéhíí hat’íhíta baa daanshné’go, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań hoshkąąhgo hat’íhíta baa nshné’go bił nít’i’íí bich’į’ násdzaa. 18 Díí bee ánásht’įįłná’ da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ godnłsįgo iłch’į’ áde’dinshdlaago, doo shiṉaayú nṉee łą́ą́go dała’adzaa da, doo godnch’áad dago Jews daanlíni ła’ Asiagé’ daagolííníí shaa hikai ni’. 19 Áí hat’íhíta bee shaa dahdaago’aayúgo niṉááł shaa dahdaago’aago kú híkáhgo dábik’eh. 20 Dagohíí yándaaltihíí shaa yádaałti’ n’ná’ hago’at’éégo nchǫ’go ánát’įįdíí shídaagołsįįdíí, nṉee kú nich’į’ hikaihíí yaa nadaagolṉi’go dábik’eh, 21 Díí dała’á zhą́ doo bił dábik’eh da ni’, bitahyú sízį́į́go nádidishghaazhgo gádéṉiid n’ná’, Nanezna’íí naadiikáhíí hoshdląąhíí bighą díí jįį nohwiṉááł shaa yá’iti’. 22 Áí Félix yidezts’ąąná’, Jesus bikísk’eh da’ch’okahíí nłt’éégo yígołsįhíí bighą gáṉíí, Dét’įhégo Lýsias, silááda binant’a’íí, kú ńyáágo bá ngonsh’aa ndi at’éé. 23 Áígé’ silááda gonenadín binant’a’íí gáyiłṉii, Paul biṉádíń’įį, ndi łahgee dabíí hát’į́į́yú naghaa le’, ła’íí bit’eké baa nákáh nnizhǫǫ, hat’íhíta yídn nliiníí baa nádainé’go nnizhǫǫ. 24 Da’kwíí iskaaníí bikédé’go Félix bi’aad Drusílla, Jew nlíni, yił n’áázhgo Paul yiká o’iił’a’, áík’ehgo Christ ch’odląąhíí yaa yałti’go daidezts’ąą. 25 Dábik’ehyú ánách’ot’įįłíí, ła’íí ádaagoch’idzaaníí, ła’íí yuṉáásyú kaa yá’iti’íí yaa yałti’go Félix ditłidgo tsídolyizgo gáṉíí, Dák’ad yúwehyú dahnṉáh, dahagee dábik’ehgee niká ánádeshṉe’ ndi at’éé. 26 Ndi yiká oná’ił’aa nt’éégo iłch’į’ yałti’, Paul ch’ínánshteehíí bighą zhaali shaa yiné’ shį nzį lę́’e. 27 Naki łegodzaahíí ch’ígóyááná’ Félix nant’ánchań n’íígee Pórcius Féstus nant’ánchań silįį; áík’ehgo Félix Jews daanlíni bił dádaabik’ehyú ashṉe’ nzįgo Paul dáha’ásitįį nt’ééná’ óyáá.

25

1 Féstus ni’ yánant’aa doleełíí biyi’ nyááná’ taagiskaaníí bikédé’go Caesaréagé’ Jerúsalem yúdag oyáá. 2 Okąąh yedaabik’ehi da’tiséyú sitíni ła’íí Jews daanlíni ádn nazínihíí Paul bee dahdaagost’aaníí Féstus yaa yił nadaagolṉi’ná nádaayokąąh, 3 Paul Jerúsalemyú dol’áá, daabiłnṉiid, higaałgo daayiziłheego ndaagoshchįįná’. 4 Áíná’ Féstus gánṉiid, Paul, Caesaréayú t’ah bi’dotą’ ni’, shíí dák’adégo ákú nádésdzá. 5 Áík’ehgo nohwitahyú nohwá nadaant’aahíí bił nádóshkáh, áígee nṉeehń nchǫ’go adzaayúgo ch’ík’eh baa nadaagolṉi’. 6 Féstus itah sidaago gonenan bitisyú iskąą, áígé’ Caesaréayú onádzaa; ákú iskąą hik’e yánáltihíí dahnándaahgee dahnezdaago, Paul yushdé’ bił nołkáh, nṉiid. 7 Ákú ńyááná’ Jews Jerúsalemgé’ hikaihíí biṉaayú nadaazįį, daazhógo ágolzeego, Doo ałch’ídn dénchǫ’go adzaa da, daabiłṉiigo baa dahdaagoz’ąą. 8 Paul ádá hadzii gáṉíígo, Jews yenagos’aaníí, dagohíí da’ch’okąąh goz’aaníí, dagohíí Caesar ndi doo hago ashłaa da. 9 Áíná’ Féstus, Jews daanlíni bił dádaabik’ehyú áshṉéh nzįgo Paul gáyiłṉii, Ya’ Jerúsalem yúdag ńṉáhgo ákú shiṉááł naa dahgoz’aaníí bighą naa yá’iti’ háńt’įį née? 10 Paul gáṉíí, Caesar bá yánáltihíí bidáhgee sízį́į́, da’áígee shaa yá’iti’go dábik’eh: Jews daanlíni doo dénchǫ’go ánásht’įįł dahíí nłt’éégo bígonłsį́. 11 Nchǫ’go ánásht’įįł lę́’eyúgo hat’íí bighą dastsaahgo ásdzaayúgo dastsaahíí doo bich’ą́’ ch’a’oshgheed at’éé da; bighą shaa yá’iti’íí doo hat’íí dayúgo, doo hadń Jews daanlíni yaa shaa dino’aa at’éé da. Caesar shaa yałti’go hasht’į́į́. 12 Áík’ehgo Féstus, yił nant’án daanliiníí iłch’į’ yádaałti’ná’ Paul gáyiłṉii, Caesar naa yałti’ háńt’įį, áík’ehgo áń bich’į’ nṉáh doleeł. 13 Da’kwíí iskaaníí ch’ígóyááná’ Agríppa, ízisgo nant’án nlíni, ła’íí Berníce biłgo Féstus, kozhį’ nant’án silįįhíí bighą, Caesaréayú yaa n’áázh. 14 Ákú sikeego łą́ą́go bedaizkąąná’ Féstus Agríppa Paul yaa yił nagosṉi’ gáṉíígo, Nṉee ła’ dá ha’ásitįį nt’ééná’ Félix onádzaa ni’: 15 Jerúsalemyú sídááná’ Jews bi’okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Jews yánazíni, áí nṉeehń yaa shił nadaagosṉi’, Bá ngono’aah, daaṉiigo. 16 Gádaabiłdéṉiid, Nṉee baa dahgost’aaníí hayíí baa dahdaagoz’aaníí doo baa yádaałti’égo, ła’íí baa dahgost’ąąhíí bighą dá doo ádá hadziihé yó’olt’e’go Romans daanliiníí doo áík’ehgo daagoz’ąą da. 17 Áík’ehgo baa dahdaagoz’aaníí kú hikainá’ doo ńt’ah nsįgo da, iskąą hik’e yánáltihíí dahnándaahgee dahnídáágo, Yushdé’ nṉeehń bił nołkáh, déṉiid. 18 Baa dahdaagoz’aaníí daahizį’ná’ nchǫ’go ánágot’įįłíí bee baa dahdaago’aa shį niizį́į́’, ndi doo hwaa da: 19 Dabíí daabi’okąąhíí yaa łahada’dit’áh ła’íí nṉee ła’ Jesus holzéhi daztsąą n’íí Paul yaa nagolṉi’yúgo, T’ah hiṉaa, ṉiihíí ałdó’ yaa łahada’dit’áh. 20 Díí k’a’at’ééhíí hago’at’éégo baa yashti’ shįhíí doo bígonsį dago, Jerúsalemyú ńṉáh háńt’įį née, ákú naa yá’iti’yú? biłdéṉiid. 21 Áíná’ Paul gáshiłnṉiid, Augústus, nant’án da’tiséyú sitíni zhą́ shaa yałti’go hasht’į́į́, áík’ehgo Caesar bich’į’ oł’a’zhį’ biṉádaadeł’į́į́, daabiłdéṉiidgo bá ndaagosii’ą́ą́. 22 Agríppa Féstus gáyiłṉii, Nṉeehń dabíí yałti’go dists’į́h hásht’į́į́. Féstus gáṉíí, Iskąągo nts’į́h ndi at’éé. 23 Iskąą hik’e Agríppa ła’íí Berníce biłgo baa da’olṉíígo n’áázh, silááda yánadaant’aahíí ła’íí kįh gozṉilgee nṉee itisyú nadaandeehíí biłgo dała’ánách’it’įįh goz’ąą yuṉe’ yił onałsą́ą́, áígé’ Féstus bik’ehgo Paul yił ha’ákai. 24 Féstus gáṉíí, Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni, ła’íí kú neheskaihíí daanohwigha, díń nṉeehń daał’įį ako, dząągee Jews daagolííníí dawa ła’íí Jerúsalemyú daagolííníí ałdó’ daadilwoshgo gádaashiłṉii, Díń nṉeehń doo hiṉaa bik’eh da. 25 Áíná’ bighą da’itsaahíí doo ła’ yee adzaa da ląągo bígosíłsįįd, ła’íí dabíí gáshiłnṉiid, Augústus, nant’án da’tiséyú sitíni shaa yałti’go hasht’į́į́, áík’ehgo ákú bich’į’ dish’aago ngoni’ą́ą́. 26 Áíná’ shinant’a’ bich’į’ doo hat’íí baa bek’e’eshchii da. Áí bighą nohwaa bił ni’áázh, ni zhą́ Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni, naa bił ni’áázh, áík’ehgo nahídaadelkidíí bikédé’go shinant’a’ hat’íhíta baa bich’į’ k’e’eshchii doleeł. 27 Ha’ásitiiníí hat’íí bee baa dahgost’aaníí doo bígoziné dago deł’a’go doo shił bik’eh da, shíí.

26

1 Agríppa Paul gáyiłṉii, Ádá hadziihgo naa godet’ąą. Áík’ehgo Paul na’ígizhná’ ádá hadzii, gáṉíígo: 2 Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni, Jews daanliiníí yee shaa dahdaagoz’aaníí dawa díí jįį niṉááł bee ádá hasdziihíí baa shił gozhǫ́ǫ́: 3 Jews daanlíni bi’at’e’ ła’íí łahada’dit’áhíí nłt’éégo bígonłsįhíí bighą: nłt’éégo shíyíńłts’ąą, nánoshkąąh. 4 Jerúsalemgee bił nít’i’íí daagolííníí bitahyú ishkiin nshłįį ni’, áígé’ yushdé’ godezt’i’go hago’at’éégo hinshṉaahíí Jews daanlíni dawa yídaagołsį. 5 Doo áníi shídaagołsį da ni’, shá hadaadziih hádaat’įįyúgo, Phárisee nlįįgo, Phárisees daandliiníí nohwi’okąąh itisgo daidnłsiníí yikísk’eh hiṉaa ni’, daashiłṉii doleeł ni’. 6 Daanohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bándaagoz’ąą n’íí hoshdląąhíí bighą shaa yá’iti’go kú sízį́į́: 7 Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ááníí begolṉe’go nohwíí nakits’ádahyú hahiit’i’íí dájįį biigha dátł’é’ biigha nłdzilgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąh. Díí oshdlaaníí Jews daanlíni shaa dahdaagoz’ąą, Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań nanezna’íí naadaayihil’ṉahíí hat’íí bighą doo daahołdląą hádaałt’įį da? 9 Jesus, Názarethgé’ gólíni, bizhi’ bich’ą́’zhį’go dashíí ánásht’įįłgo dábik’eh nsį ni’. 10 Áík’ehgo Jerúsalemyú ágásdzaa: okąąh yedaabik’ehi yánadaant’aahíí bik’ehgo Jesus daayokąąhíí łą́ą́go ha’áhálkaad ni’; ła’íí natseedgo bándaagot’a’íí, Ha’aa, dishṉiigo bá da’isoh ni’. 11 Jews ha’ánáłséh nagoz’ąą yuṉe’ łahgee biniidaagodinsį ni’, Jesus nchǫ’go yaa yádaałti’go ádaashłe’ ni’; ła’íí dázhǫ́ bik’edaadinshṉiihgo doo Jews daanlįį dahíí bikįh nagozṉilyú ndi biniidaagodinsį ni’. 12 Ágánásht’įįłgo okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi shaa daagodez’ąą, Ti’i ákú ńṉáh, daashilnṉiidgo Damáscusyú óyáá. 13 Ízisgo nant’án ńlíni, hishaałyú ha’iz’ąągo shíí ła’íí bił hishkaahíí biłgo nohwiṉaayú ch’ígona’áí be’idindláádíí bitisgo yaaká’gé’ nohwich’į’ nke’dindláád ni’. 14 Daanohwigha hayaa nandeená’ Hebrew biyati’ k’ehgo yati’ gáshiłṉiigo idisiits’ą́ą́, Saul, Saul, hat’íí lą́ą́ bighą shiniigonłt’éégo áshińłsį? Tsįdik’iihíí bee níts’i’ishgo’yúgo dayúweh t’ąązhį’ hóńtałyúgo dayúweh dáni ídída’nłṉi’. 15 Gádéṉiid, Hadń áńt’įį, shiNant’a’? Gáshiłnṉiid, Shiniigonłt’éégo áshińłsinihíí shíí ásht’į́į́, Jesus honszéhi. 16 Nádndáhgo hizįį: díí bighą nił ch’í’ṉah ádeshdlaa, shá na’iziidgo haniłtį́į́, hago’at’éégo shinłtsaaníí ła’íí hat’íí nił ch’í’ṉah ádidishdliiłíí shá baa nagolṉí’ doleełgo; 17 Jews daanliiníí ła’íí doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ bich’ą́’ niishteeh, doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ nidish’aa, 18 Biṉáá got’įįgo ánádaadle’go chagołheełgé’ idindiinzhį’ ánáda’ṉe’go, ła’íí Satan nadaabiłaahíí bich’ą́’yúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ánáda’ṉe’go binchǫ’íí bich’ą́’zhį’ ádaile’, ła’íí daashodląąhíí bee hadaadeszaahíí bitah daanlįį doleełhíí bighą bich’į’ nidish’aa. 19 Áík’ehgo Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni, díí yaaká’gé’ shił ch’í’ṉah ágolzaahíí da’áshiłṉiiyú ásdzaa: 20 Damáscusyú daagolííníí iłtsé, áígé’ Jerúsalemyú daagolííníí, ła’íí ni’ Judéa dahot’éhé biyi’yú daagolííníí, ła’íí doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ gádaałdishṉii, Nohwinchǫ’íí bich’ą́’yúgo ádaałṉe’go Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ánádaałṉe’, ła’íí nohwinchǫ’íí bich’ą́’yúgo ádaałdzaahíí dábełt’eego ánádaałt’įįł. 21 Díí bighą Jews daanlíni da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ shił ndaazdeelgo daashiziłheego ch’éh ádaat’įįd ni’. 22 Díí jįįzhį’ ngońt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań shich’oṉiigo kú sízį́į́, nṉee doo ízisgo ádaat’ee dahíí, ízisgo ádaat’eehíí biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ła’íí Moses be’ágoṉe’ daaṉii n’íí zhą́ baa nagoshṉi’go gádaabiłdishṉii: 23 Christ biniigodilṉe’ doleeł, ła’íí da’iłtsé daztsąągé’ naadiidáhíí nlįį doleeł, be’idindííníí Jews daanliiníí ła’íí doo Jews daanlįį dahíí yił ch’í’ṉah áyíłsį doleeł. 24 Ágáṉíígo ádá yałti’ná’ Féstus nawode gánṉiid, Paul, niini’ édįh ląą; łą́ą́go ígonł’aaníí niini’ édįhgo áníílaa ląą. 25 Paul gánádo’ṉiid, Féstus, ízisgo áńt’éhi, doo shiini’ édįh da: da’aṉii ágot’eehíí shiini’ golį́į́go baa yashti’. 26 Ízisgo nant’án ńlíni, díí baa yashti’íí bígonłsį́, doo hat’íí t’ąązhį’ be’ánsht’ee dago nich’į’ yashti’; díí dahot’éhé bígonłsį; doo ła’ nagont’i’ dayú ba’ánágot’įįdhíí bighą. 27 Agríppa, ízisgo nant’án ńlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí hondląą née? Hondląągo nígonsį. 28 Agríppa Paul gáyiłṉii, Ínashood hishłeehgo dásdozhą́ shiini’ shá ágonlaa. 29 Paul gánádo’ṉiid, Doo dásdozhą́ da, da’aṉii odlání ńlį́į́ doleeł, doo dáni zhą́ da, áíná’ díí jįį daasidezts’aaníí dawa da’ánsht’eehíí k’ehgo ágát’éé doleeł, dishṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań hoshkąąh, díí łíshi’destł’ooníí zhą́ dahgo. 30 Paul ánṉiidná’ ízisgo nant’án, ła’íí nant’ánchań, ła’íí Berníce ła’íí yił naháztaaníí biłgo nádiikai. 31 K’ihzhį’yú niikaigo gádaałiłdi’ṉii, Díń nṉeehń bighą datsaahíí dagohíí bighą ha’á’istiiníí doo ye’ánát’įįd da ląą. 32 Agríppa Féstus gáyiłṉii, Díń nṉeehń ch’ínádzá doleeł ni’, Caesar doo yaa ádet’ąą dayúgo.

27

1 Italyú nohwił dahdez’eelgo nagot’ąąná’ Paul, ła’ ha’áshijeedíí biłgo silááda dałán gonenadín binant’a’, Július holzéhi, biṉádaadéz’įį doleełgo baa ni’ṉil, áń silááda Augústus yánant’aahíí itah nlįį. 2 Tsina’eełíí Adramýttiumgé’ Asia bitábąą zhiṉééyú k’ad des’éli bih hiikaigo nohwił dahda’n’eel; Aristárkus, Macedónia biyi’ Thessalonícagé’ gólíni, bił dekai. 3 Iskąą hik’e Sídon golzeegee nohwił nda’iz’eel; áígee Július Paul yaa ch’oba’go, Nit’eké bich’į’ nṉáhgo nłt’éégo ádaaniłsį le’, biłnṉiid. 4 Áígé’ nohwił dahnáda’n’eelná’ Cýprus bit’ahyú isht’agonch’iidyú nohwił ch’ída’iz’eel, nohwich’į’go ńch’iidhíí bighą. 5  Cilícia ła’íí Pamphýlia bit’ahyú túnteel biyi’ nohwił ch’ída’iz’eel, áígé’ Lýcia biyi’ kįh gozṉilíí Mýra golzeezhį’ nohwił nda’iz’eel. 6 Áígee silááda gonenadín binant’a’ tsina’eełi Alexándriagé’ihi Italyú dez’éli yaa nyáágo, Beh hołkáh, nohwiłnṉiid. 7 Dátąądégo nohwił da’o’ołgo doo ałch’ídn nohweda’iskąą da, nohwich’į’ nagontł’ogo, ni’ tayi’ dahgoz’áni Cnidus golzéhi bit’ahzhį’ nohwił ch’ída’iz’eel, ńch’iidhíí bighą doo dayúweh nohwił da’o’oł bik’eh dago Salmóne bitis Crete bit’ahyú isht’agonch’iidyú nohwił ch’ída’iz’eel; 8 Nohwich’į’ nagontł’ogo tábąą zhiṉéé nohwił da’o’ołgo Fair Havens golzeezhį’ nohwił nda’iz’eel, kįh gozṉil Laséa golzeehíí bit’ahyú. 9 Nohwich’į’ nagontł’ogíí bighą, ła’íí daagodnłsįgo dáshiṉá’ da’ch’okąąhíí ałk’iná’ bitis ch’ígóyááhíí bighą ił’o’ołíí bégódzid ni’, áík’ehgo Paul gádaabiłṉii, 10 Shik’isyú, díí bígonsį, nohwił da’o’ołyú tsina’eełíí ła’íí daayogheełíí bich’į’, nohwíí dó’ nohwich’į’ nadaagontł’og doleeł. 11 Áíná’ silááda gonenadín binant’a’ń, o’ołíí yebik’ehń ła’íí tsina’eełíí bíyéé gólííń zhą́ óyésts’ąą, áíná’ Paulń doo óyésts’ąą da. 12 Tsina’eełíí nná’i’ołgee doo nohwehai bik’eh dahíí bighą ch’iląągo gádaaṉii, Nohwił da’o’oł le’, dáhago’at’éégo Pheníceyú niikáh, áígee nohwehai doleeł, daanzįgo; Pheníce áí Crete biyi’ goz’ąą, áígee tsina’eełíí nna’oł northwestzhį’go ła’íí southwestzhį’go ch’ígót’i’. 13 Hayaagé’ tąądégo ńch’iidná’, nohwá ííts’ííd daanzįgo, bésh ndaazíí tsina’eełíí bee dahastł’ǫ́ n’íí ihnádaiz’ąąná’ Crete bibąhyú bił ch’ída’iz’eel. 14 Dét’įhék’e tsina’eełíí híłch’į’cho bił hayaa, Euroclýdon holzéhi. 15 Nawode desch’iidhíí bighą tsina’eełíí doo híłch’į’dáhzhį’ dahdi’eeł da, dabiini’yú dez’eel lę́’e. 16 Ni’ táyi’ dahgoz’áni ałch’ísę́hi, Cláudia golzéhi, bit’ahyú isht’agonch’iidyú nohwił ch’ída’iz’eelgo tsina’eełíí ałch’ísę́híí da’ónanta tsina’eełíí nchaahíí bit’ahyú ndaiz’ąą: 17 Áígé’ tsina’eełíí nchaahíí biká’yú dahdaiz’ąąná’ bésh hishbizhíí nchaahíí tsina’eełíí bik’ídesdiz; goshtł’ishcho yédaaldzidgo gowągolgai biká’ dastsoozíí nadaayinłtsoozná’ ńch’iidíí zhą́ bee dez’eel. 18 Nawode nohwił iłch’ą́’ nách’ihíí bighą iskąą hik’e tsina’eełíí yoghélihíí ła’ yó’odaiskaad; 19 Nakiskąą hik’e tsina’eełíí benadziidi dabíí yó’odaiskaad. 20 Ch’ígona’áí ła’íí ts’iłsǫǫsé doo hwaa bee got’įį dago doo ałch’ídeskąą da, ła’íí díyat’éégo nohwił iłch’ą́’ nách’ih, áík’ehgo doo hago’at’éégo hasdáhiikáh da ląą daandzį ni’. 21 Dá doo da’iyáné ńzaad begodeyaaná’ Paul iłṉí’gé’ hizįįgo gáṉíí, Shik’isyú, shich’į’ ídaayesółts’ąąyúgo, Cretegé’ doo nohwił dahda’n’eel dayúgo, doo díí k’ehgo nohwich’į’ nadaagontł’og da doleeł ni’, ła’íí doo hat’íí ch’a’oné’ da doleeł ni’. 22 Áíná’ gádaanohwiłdishṉii, Bidag ádaanołt’ee le’: doo ła’ daaholtsaah at’éé da, tsina’eełíí zhą́ da’ízlį́į́ hileeh. 23 Tł’é’ná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, bíyéé nshłįįń ła’íí hoshkąąhń, binal’a’á yaaká’gé’hi shit’ahgé sizįįgo, 24 Gáshiłnṉiid, Paul, doo niini’ hąh da le’; Caesar bidáhgee síńzįį doleeł: ła’íí bił nił da’o’ołíí dawa daahiṉaahgo Bik’ehgo’ihi’ṉań naa godin’ą́ą́. 25 Áík’ehgo shik’isyú, bidag ádaanołt’ee le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań hoshdląąhíí bighą da’áshiłṉiihíí k’ehgo ágoṉe’go bígonsį. 26 Áíná’ ni’ táyi’ dahgoz’aaníí biká’gee yónohwi’dilkaad doleeł. 27 Dį́į́’ts’ádah iłkaahíí bitł’é’ túnteel Ádria holzéhi biyi’gé’ tsina’eełíí bił iłch’ą́’ nnáiłṉiiná’ tł’é’ís’ahyú shį nada’ił’eełíí ni’ bich’į’yú nohwił da’n’eel daanzį lę́’e; 28 Áík’ehgo hayaa tú yída’nes’ąądgo nadin iłk’ích’idesṉiih, k’a’áhosah lą́go yídaagołsįįd: yuṉáásyú tú yínáda’nes’ąądgo k’adíí ashdla’ádah iłk’ích’idesṉiih k’a’áhosah. 29 Dánko tséé biká’ hi’eełhíí bighą bił daagoyé’égo bésh ndaazíí tsina’eełíí bedahastł’óníí dį́į́’i nkedezṉil, tsina’eełíí biké’ńṉáá yúyaa, áíná’ jįį góleeh, daaṉiigo da’okąąh. 30 Nadaał’eełíí tsina’eełíí biyi’gé’ hahiikeeh daanzįgo, tsina’eełíí ałch’ísę́híí téh daayihezṉil, bésh ndaazíí tsina’eełíí bádngé’ nkedaayiṉííł ádaagodil’įįgo, 31 Paul silááda ła’íí silááda gonenadín binant’a’íí gáyiłṉii, Díí nṉeehíí dá tsina’eełíí biyi’ naháztąąyúgo zhą́ daahołṉaa. 32 Áík’ehgo silááda tsina’eełíí ałch’ísę́híí bedahdaahestł’ooníí daayiheshgizhgo bił odaagohez’eel. 33 K’ad haiłkaahyú Paul nádaayokąąhgo gádaayiłṉii, Da’ołsąągo nzhǫǫ, nda’ołíígo dáshiṉá’ dį́į́’ts’ádahyú nohwíyołkaał. 34 Áík’ehgo nádaanohwoshkąąh, da’ołsąą, áí bee daanołdzilgo; nohwitsizíl dała’á ndi doo nohwich’ą́’ ch’a’odeeł da. 35 Díí yee ánṉiidná’ báń náidnné’go dawa biṉááł Bik’ehgo’ihi’ṉań áshǫǫd yiłṉiigo oskąądná’ iłk’íyíłdláádgo yiyąą nágodiidzaa. 36 Áík’ehgo nṉee ła’ihíí yidag ádaat’eego dabíí ałdó’ da’iyą́ą́. 37 Daanohwighago naki gonenadín iká’yú gosts’idin gostáń hiilt’ee, tsina’eełíí biyi’. 38 Náda’isdįįdzhį’ da’iyą́ą́ná’ tł’oh nagháí téh daayeskaadgo tsina’eełíí dá’ałdzólé silįį. 39 Got’įį gozlįįná’ ni’híí doo yídaagołsį da: ndi tú ónáhíką́ą́go ténágohįį’ą́ą́ daayo’įį, áígee nohwił ndaanó’eeł daanzį. 40 Áík’ehgo bésh ndaazíí tsina’eełíí bee dahastł’ǫ́ n’íí daazhógo yó’odaiskaadgo be’anáhot’aałíí bitł’ól k’eda’iz’ahgo, ła’íí tsina’eełíí bit’a’ bádn zhiṉééhíí hadag ádaizlaago ńch’iid bich’į’go tábąązhį’ bił nda’iz’eel. 41 Ndi tú łednlįįgee tsina’eełíí łehígo’go doo nahi’naa da silįį; biké’dinṉáágé’íí tú nádidáhíí nbiheztį’. 42 Ha’áshijeedíí ła’ nada’diłkǫh daanzįgo, silááda nadaabiłtseedgo ndaagoshchįį, 43 Áíná’ silááda gonenadín binant’a’ń Paul doo zidee hat’į́į́ dago, Dah, biłnṉiid; Hayíí nada’ołkǫ’íí tsina’eełíí bitisyú’an odaołjágo táts’áda’ołkǫ́h, daayiłṉii: 44 Ła’íí gáyiłṉii, Tsį nteelíí ła’íí tsina’eełíí baa nahastǫ’íí bee hanaazhį’ nada’ołkǫ́h. Áík’ehgo dawa ni’zhį’ nádaaheskai.

28

1 Tásts’áskainá’ ni’ táyi’ dahgoz’aaníí Melíta golzee lą́go bídaagosiilzįįd. 2 Nṉee áígee daagolííníí k’ídaanzįgo deda’deshjeedná’, Yushdé’ nádaanołdziił, daanohwiłnṉiid, nagoltįh nkegonyaa, ła’íí gozk’azíí bighą. 3 Paul chizh ła’ náyihezlaago dayínṉilná’ tł’iish bik’asda’ golíni ndoogo áígé’ hayáágo Paul bigan baa dahisdeeł. 4 Nṉee áígee daagolííníí tł’iishíí Paul bigangé’ nahitį́į́go daayiłtsąąná’ gádaałiłdi’ṉii, Díń nṉeehń nṉee naiłtseedíí nlíni lą́ą́, túnteel bich’ą́’gé’ híṉa’ ndi, doo hiṉaa bik’eh dahíí bighą datsaah. 5 Áíná’ Paul tł’iishíí dá kǫ’ biyi’zhį’ nayííłt’e’ná’ Paul doo hago adzaa da. 6 K’ad nilzooł shį daabo’ṉíígo, dagohíí datsaah shį daanzįgo biba’ naháztąą; ndi ńzaad godeyaago doo hago adzaa dago daayo’įįná’ biini’ łahgo ánádaizdlaago, Diyin nlįį lą́ą́, daanzį. 7 Ni’ táyi’ dahgoz’ąąyú daagolííníí binant’a’, Públius holzéhi áígee ła’ bini’ lę́’e; áń k’ínoho’ṉíígo bigowąyú taago nohweskąą. 8 Públius bitaa yóíyahgo nezgaigo chan diłé yaa naghaago sitįį: Paul baa nyáágo biká’ ndelṉiiná’ bá oskąądgo nábi’dilziih. 9 Ágágodzaaná’ nṉee táyi’ dahgoz’ąąyú daagolííníí ła’ihíí kah yaa nakaihíí neheskaigo nádaabi’dilziih: 10 Daanohwidnłsįgo dawahá nohwá daayihezṉil; ła’íí k’ad nohwił da’dez’eelná’ dawahá bídaandinihíí tsina’eełíí yih daihezṉil. 11 Taagi nohwedahitąąná’ tsina’eełíí áígee behaihi, Alexándriagé’ihíí, Cástor ła’íí Póllux beda’aszaahi bádngee nazįįgo ádaaszaago bił nohwił da’dez’eel. 12 Sýracuse nohwił nda’iz’eelgo áígee taagi nohweskąą. 13 Áígé’ nohwił łéda’n’eelgo Rhégium nohwił nda’iz’eel: áígé’ iskąą hik’e hayaagé’go dezhch’iidgo iskąą hik’e Putéoliyú nohwił nda’iz’eel: 14 Ákú odlą’ bee nohwik’ííyú baa nkaigo, Nohwił nahísółtąą le’, daanohwiłṉiigo, bił naháatąą gosts’idiskąą: áígé’ Romeyú ohiikai. 15 Odlą’ bee nohwik’ííyú ákú daagolííníí hiikahgo nohwaat’ídaanzįįná’ Ápiai Forum ła’íí Three Taverns golzeezhį’ nohwiba’ hikai; áí Paul yiłtsąąná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzįgo bił gozhǫ́ǫ́go hadag adzaa. 16 Romeyú nkainá’ silááda binant’a’ ha’áshijeedíí biṉádaadéz’iiníí binant’a’ yaa ńṉil: ndi Paulhíí dasahn golį́į́go baa godet’ąą, silááda ła’ biṉádéz’įįgo. 17 Taagiskąąná’ Paul Jews áígee daagolííníí yánazíni, Dała’ałṉéh, daayiłṉii: dała’adzaaná’ gádaayiłṉii, Nṉee daanołíni, shik’ííyú, Jews daanliiníí dagohíí daanohwitaa n’íí bi’at’e’ doo hago ashłaa da ndi, Jerúsalemgé’ ha’ásítį́į́go niyáágo Romans daanlíni baa shi’deltįį. 18 Shaa yádaałti’ná’ bighą dastsaahíí doo ła’ dahíí bighą ch’ínádaashíłteeh hádaat’įį ni’. 19 Ndi Jews daanliiníí áí doo hádaat’įį dago, Caesar shaa yałti’ hasht’į́į́, dishṉii lę́’e, bił nít’i’íí doo hat’íí bee baa dahdaagosh’aa da ndi. 20 Áík’ehgo Israel hat’i’íí bángot’ąąhíí bighą díí bésh hishbizhíí bee łíshi’destł’ǫǫhíí bighą dała’ánohwishłaa, nohwines’į́į́go, nohwich’į’ yashti’go: 21 Gádaabiłnṉiid, Judéage’ naltsoos naa nagolṉi’go doo ła’ nohwaa hi’ṉil da, ła’íí nohwik’ííyú áígé’ kú neheskaihíí doo ła’ naa naagolṉi’ da, doo ła’ nchǫ’go naa yałti’ da. 22 Dahot’éhé díí okąąh bee sahngo na’ádi’ṉilihíí baa yá’iti’go bídaagonlzį: ni hago’at’éégo baa natsíńkeesíí daadihiits’į́h hádaahiit’įį. 23 Bángot’aaníí bijįį nṉee łą́ą́go Paul dásidaayú dała’adzaa; t’ałbįgé’ o’i’ą́ą́zhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí nłt’éégo yaa nagosṉi’, Moses yegos’aaníí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí k’eda’ashchiiníí bich’ą́’gé’ Jesus yaa nagosṉi’go biini’ yá ádaagole’go nzį. 24 Ła’ yaa yałti’íí daayosdląąd, ła’ihíí doo daayosdląąd da. 25 Łahada’dit’áhgo Paul dałán yee hananádzii’ná’ onákai, Esáias, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi n’íí, Holy Spirit binkááyú daanohwitaa n’íí da’aṉiigo gáyiłnṉiid, 26 Díí hat’i’íí bich’į’ nṉáhgo gádaabiłnṉiih, Daadołts’ag ndi doo nohwił ídaagozį da doleeł; daaneł’į́į́ ndi doo da’aṉii daał’įį da doleeł: 27 Díí nṉeehíí biini’ daanyee’ daazlįį, doo da’diits’ag da daazlįį, ła’íí daanéshch’il daazlįį; doo ágádaat’ee dayúgo biṉáá yee daago’įį doleeł ni’, bijeyi’ yee da’diits’ag doleeł ni’, ła’íí biini’ yee bił ídaagozį doleeł ni’, áík’ehgo shich’į’ ádaaṉe’go nádaasdziih doleeł ni’. 28 Díí bídaagonołsį le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’gé’ bee hasdách’igháhíí doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ ol’a’, nohwiłdishṉii, áíhíí ídaadésts’ąą ndi at’éé. 29 Díí yee hadziiná’ Jews daanliiníí dázhǫ́ łahada’dit’áhgo onákai. 30 Paul ákú kįh yighą na’ihiṉiiłíí yiyi’ golį́į́go naki łegodzaa, ła’íí baa hikáhíí dawa ya’ahénzį ni’, 31 Doo nanł’į’ dago, nṉee doo ła’ tsíbiłdįį dago Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí yaa nagolṉi’ ni’, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń yaa iłch’ígó’aah ni’.

ROMANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

ROMANS

1

1 Shíí, Paul, Jesus Christ bána’isiidi, áń binal’a’á nshłįįgo shich’į’ ánṉiid, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ yati’ baa gozhónihíí baa nagoshṉi’híí bighą its’áshi’doltįį, 2 (Da’áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí binkááyú yałti’go dabíntsé yengon’ą́ą́, áí godiyįhgo Bek’e’eshchiiníí biyi’ bek’eda’ishchįį lę́k’e,) 3 Áí yati’ baa gozhóni Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ Jesus Christ nohweBik’ehń yaa nagolṉi’, áń nṉee k’ehgo nyáágo David łinolt’įįłíí nlįį; 4 Jesus Christ daztsąądí’ naadiidzaahíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįįgo ch’í’ṉah alzaa, Holy Spirit bits’ą́’dí’ binawod golį́į́go: 5 Holy Spirit biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ iłgoch’oba’íí shaa det’ąą, binal’a’á nshłįį doleełgo, áík’ehgo Jesus bizhi’íí ba’ihégosį doleełhíí bighą baa nagoshṉi’go, nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’i daabodląąhgo bikísk’eh ádaat’eego ashłe’: 6 Nohwíí ałdó’ Jesus Christ bíyéé daanohłįį doleełgo nohwich’į’ ánṉiid: 7 Daanohwigha Romeyú daagonohłiiníí nohwich’į’ k’e’eshchii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanohshǫǫgo báhadaadeszaahíí daanohłįįgo nohwich’į’ ánṉiid: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 8 Dantsé Jesus Christ binkááyú daanohwigha Bik’ehgohinshṉań nohwighą ba’ihénsį, nohwi’odlą’ ni’gosdzáń biká’ dahot’éhé baa ch’iṉiihíí bighą. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań, biYe’ baa yati’ nłt’éhi baa nagoshṉi’go, shijíí biyi’dí’ bána’isiidíí da’ákozhą́ nohwá oshkąąh nt’éé shá yígółsį; 10 Díínko bighą dá oshkąąh nt’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo áníita dáhago’at’éégo nłt’éégo nohwaa deshááł. 11 K’azhą́ daanohwistséh, nt’é Holy Spirit bits’ą́’dí’ shaa hi’né’íí ła’ nohwaa nshné’híí bighą, áí bee nłdzilgo daahodohsįįł doleełgo; 12 Díí áłdishṉii, nohwíí hik’e shíí biłgo nohwi’odlą’ dała’ázhį’ iłdeṉáágo bee hadag ádaałinlzį doleeł. 13 Shik’ííyú, doo ałch’ídndi nohwich’į’ disháh hásht’į́į́go ni’ bídaagonołsįgo hasht’į́į́, doo Jews daanlįį dahíí ła’ihíí bitahyú nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ hosiłbą́ą́híí k’ehgo nohwitahyú ałdó’ ła’ hodishbįįłhíí bighą, (ndi nashi’dinłtł’ogo t’ahkó goldoh.) 14 Greeks daanliiníí hik’e nanidí’ nṉee daanliiníí ałdó’, daagoyą́ą́híí hik’e doo daagoyą́ą́ dahíí ałdó’ shaa hadais’aahíí k’ehgo t’ah Christ baa bił nagoshṉi’go shá goz’ąą. 15 Áík’ehgo iłk’idá’ yati’ baa gozhóni nohwił nagoshṉi’go dázhǫ́ hásht’į́į́, Romeyú nadaahisohtaaníí ndi. 16 Christ baa yati’ baa gozhóni doo bik’e ídaayánsdzį da: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí biláhyú behasdách’igháhi at’éé, da’odlaaníí dawa bá, Jews daanliiníí dantsé, ła’íí Greeks daanliiníí ałdó’. 17 Áí yati’íí biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nṉee bich’į’ dábik’ehyú át’ééhíí ch’í’ṉah alzį, odlą’ begodeyaadí’ odlą’ bengont’i’zhį’: bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí k’ehgo, Hadíń dábik’ehyú át’ééhíí odlą’ zhą́ yee hiṉaa doleeł. 18 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidnłsį dahíí ła’íí nchǫ’íí ye’ánádaat’įįłíí dawa yich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ yaaká’dí’ ch’í’ṉah alzį, áí nchǫ’íí ye’ánádaat’įįłíí yee da’aṉii ágot’eehíí t’ąązhį’ ádaayiłsį; 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań bebígózį doleełíí ch’í’ṉah alzaago yídaagołsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí bił ch’í’ṉah áyíłsįhíí bighą. 20 Ni’gosdzáń alzaadí’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi doo hit’į́į́ dahíí nłt’éégo bígózį, dahazhį’ binawod golííníí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nliiníí nt’é áyíílaahíí bebígózį; áí bighą áí nṉee nchǫ’go ánádaat’įįłíí doo nt’é bee bich’į’ ch’ídaagonowáh át’éé da: 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań yídaagołsį ndi doo daidnłsį da, doo ya’ihédaanzį dahíí bighą doo nt’é bee bich’į’ ch’ídaagonowáh át’éé da; áídá’ da’ílínégo natsídaakees, ła’íí biini’ doo goyą́ą́ dahíí godiłhił begoz’ąą daasilįį. 22 Ídił daagodząągo doo daagoyą́ą́ da daasilįį, 23 Nṉee datsaahi, ła’íí dlǫ́’, ła’íí dawahá bijad dį́į́’igo nadaakaihíí ła’íí nada’nagíí yeda’ile’go daayokąąh lę́k’e; áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo datsaah dahi bits’ą́’dindláádíí hik’e díí kogan be’ádaaszaahíí biłgo iłdeṉáágo ch’ídaizṉil. 24 Áí bighą bijíí yuṉe’ nchǫ’go zhą́ natsídaakeesgo dázhǫ́ nchǫ’íí bich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yó’odaabidez’ąą, daabits’íhíí iłdeṉáágo doo daidnłsį da: 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ da’aṉii ágot’eehíí hik’e łé’iłchoohíí biłgo iłdeṉáágo ch’ídaizṉil, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań áyíílaahíí zhą́ daidnłsįgo daayokąąhdá’ bííhíí doo daach’okąąh da; Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ dahazhį’ ba’ihégosį. Doleełgo at’éé. 26 Áí bighą bits’í bee ídaayágosįyú ánádaat’įįł hádaat’įįhíí bich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yó’odaabidez’ąą: isdzáné nṉee bá álzaa n’íí isdzáné dabíí łił ídaayágosįyú ánádaat’įįł: 27 Da’áík’ehgo ałdó’ nṉee isdzáné bá alzaa n’íí k’ihzhį’ ádaizlaago, dabíí iłch’į’ biini’ daama’; nṉee dabíí łił ídaayágosįyú ánádaat’įįł, áí bighą nda’iłsiihíí dabíí ích’į’ nadaayi’ṉiił, áí da’áígee dábik’eh. 28 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo dayúweh yídaagołsį hádaat’įį dahíí bighą dázhǫ́ binatsekees daanchǫ’íí yich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yó’odaabidez’ąą, doo ánách’ot’įįł dahíí ye’ánádaat’įį doleełgo; 29 Doo bik’ehyú ágot’ee dahíí behadaałk’ił, ła’íí nant’į’ na’idaahíí, nchǫ’go ánádaat’įįłíí, dawahá dayúwehégo ídáhádaat’iiníí, da’o’ni’íí; ła’ bíyééhíí ídáhádaat’iiníí ałdó’ behadaałk’ił, ła’íí its’iziłheehíí, łahadaadit’áhíí, nadaach’aahíí, bi’at’e’ nchǫ’íí, ła’íí ch’iṉii daaṉiihíí ałdó’ behadaałk’ił; 30 Ła’ yiṉída’diłṉíhgo ch’iṉii daaṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań yik’edaanṉiih, doo hadíń daidnłsį da, ídaa da’odlíígo dabíí ídaa yádaałti’, dabíí nchǫ’i ádaile’go yídaagoł’aah, daabishchįį n’íí doo daidits’ag da, 31 Doo daagoyą́ą́ da, doo da’ádaaṉiiyú ádaat’ee da, doo hadíń bił daanzhǫǫ da, doo hadíń yaa nádaagode’aah hádaat’įį da, doo bił daagoch’oba’ da: 32 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee ágánádaat’įįłíí da’itsaahíí bee yándaagoz’ąągo yídaagołsį ndi, doo dabízhą́ ágánádaat’įįł da ndi nṉee ágánádaat’įįłíí bił dádaabik’eh.

2

1 Áí bighą nṉee ńlíni, ni hadíń áńt’ee shįhíí, nṉee ła’ baa yáńłti’yúgo doo nt’é bee nłt’éégo nich’į’ ch’ígonowáh át’éé da; nṉee ła’ baa yáńłti’yúgo dani ídił ch’ígondeehi at’éé, ni dó’ da’ágáńt’ééhíí bighą. 2 Díínko bídaagonlzį, ágánádaat’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehgo bándaago’aah. 3 Áík’ehgo nṉee ńlíni, dani ałdó’ ágáńt’įįdá’ ágánádaat’įįłíí baa yáńłti’yúgo, ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nángo’aah da doleeł ńńzį gá? 4 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ła’íí nidag at’ééhíí hik’e ńzaadyú nágoho’aałíí ch’ída’izkaadíí doo bił óńłtag da go’į́į́; Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ninchǫ’íí bits’ą́’zhį’ hiṉááłgo nelnááhíí doo bígonłsį́ da gá? 5 Áídá’ nijíí ntł’izíí bighą ła’íí ninchǫ’íí doo bits’ą́’zhį’ áńṉéh háńt’įį dahíí bighą, dani goyéé’íí bee ích’į’godnt’áah, Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ yił ch’í’ítįįhíí bijįįzhį’; áí bijįį dabíí dábik’ehyú át’éégo nángo’aahíí ch’í’ṉah áídoliił; 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dała’á daantį́į́gee da’ánádaat’įįł n’íí dábik’ehgo biyaa gozhóóníí dagohíí biniidaagodile’íí yich’į’ nahiṉiił: 7 Hadíí nłt’éégo ánádaat’įįłíí yich’į’ dahdaanldǫh nt’éégohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dindláádíí ła’íí bił dábik’eh doleełíí, ła’íí dahazhį’ ihi’ṉaahíí yiká daadéz’iiníí, ihi’ṉá doo ngonel’ąą dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daidi’aah: 8 Áídá’ łahadaadit’áhgo łanakaihíí, ła’íí da’aṉii ágot’eehíí doo yikísk’eh ádaat’ee da ndi nchǫ’go ágot’eehíí yikísk’eh ádaat’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’íí bee biniidaagodilṉe’. 9 Nṉee dała’á daantį́į́gee nchǫ’go ánádaat’įįłíí bich’į’ goyéé’go godigháh, ła’íí biniidaagonłt’éé doleeł, Jews daanliiníí ntsé, doo Jews daanlįį dahíí ałdó’; 10 Áídá’ dała’á daantį́į́gee nłt’éégo ánádaat’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dindláádíí bíyéé doleeł, bił dábik’eh doleeł, ła’íí iłch’į’daagont’ééhíí bíyéé doleeł, Jews daanliiníí ntsé, doo Jews daanlįį dahíí ałdó’: 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nṉee doo ła’ itisgo yistįį da. 12 Hadíí Jews bich’į’ begoz’aaníí doo bitł’ááhyú ádaat’ee dago nchǫ’go ánádaat’įįłíí begoz’aaníí doo bee bándaagot’aah da ndi da’ílíí daaleeh; áídá’ begoz’aaníí bitł’ááhyú ádaat’eego nchǫ’go ánádaat’įįłíí begoz’aaníí bee bándaagot’aah; 13 (Áí begoz’aaníí dédaidits’agíí zhą́ doo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ádaat’ee da, ndi begoz’aaníí yikísk’eh ánádaat’įįłíí zhą́ dábik’ehyú ádaat’ee daabiłdi’ṉii doleeł. 14 Doo Jews daanlįį dahíí Jews bich’į’ begoz’aaníí doo yídaagołsį da ndi dabíí ye’ádaat’eehíí bik’ehgo áí begoz’aaníí áṉííhíí yikísk’eh ádaat’eego Jews bich’į’ begoz’aaníí doo yídaagołsį da ndi begoz’aaníí dabíí ídá ádaislaa: 15 Begoz’aaníí bijíí yuṉe’ dahgoz’aaníí ch’í’ṉah ádaayiłsį, nt’é nłt’ééhíí dagohíí nchǫ’íí dabíí yídaagołsį, ła’íí binatsekeesíí łahgo ánáyodliił, łahn nłt’éégo ánsht’ee ni’ daanzį, áídá’ łahnhíí nchǫ’go ánsht’ee ni’ daanzįgo;) 16 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yándaago’aahíí bijįį yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’ n’íí áṉííhíí k’ehgo bi’at’e’ nadainł’įį’ n’íí Jesus Christ biláhyú yándaago’aah doleeł. 17 Jew niłdi’ṉiihíí, begoz’aaníí bikísk’eh ánsht’eego dábik’ehyú ánsht’ee ńńzį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bee ída’óńdlii, 18 Áń hát’ííníí bígonsį ńńzį, ła’íí begoz’aaníí bee nił ch’ígot’ąąhíí bighą hadíí dázhǫ́ nłt’éégo ágot’eehíí zhą́ nił dábik’eh, 19 Biṉáá ágodiníí yágo’iiníí nshłįį ńńzįgo, ła’íí godiłhiłíí biyi’ nakaihíí bá’idindláádíí nshłįį ńńzįgo ída’óńdlii, 20 Jews bich’į’ begoz’aaníí biyi’ ił’ígóziníí ła’íí da’aṉii ágot’eehíí begoz’ąąhíí bígonłsį́dá’ doo daagoyą́ą́ dahíí bił ch’ídaagon’áah, ła’íí mé’ daanlįįhíí k’ehgo doo hwahá yídaagołsįįh dahíí bił ch’ídaagon’áah. 21 Ni, ła’ bił ch’ídaagon’áahíí ńlíni, dani ídił ch’ígont’áah née? Doo da’noh’įįh da nṉiigo ił ch’ígon’áahdá’ in’į́įh née? 22 Doo nant’į’ nahkai da nṉiigo ił ch’ígon’áahdá’ nant’į’ nanṉaa née? K’eda’ashchíń nił nchǫ’dá’ áí daach’okąąhgo nagoz’ąąyú nanṉaago in’į́įh née? 23 Ni, begoz’aaníí bee ída’óńdliihíí, begoz’aaníí doo bikísk’eh áńt’éé dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nił ilį́į́ da go’į́į́. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí áṉííhíí k’ehgo doo Jews daanlįį dahíí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’íí nchǫ’go baa yá’iti’, nohwíí nohwighą. 25 Begoz’aaníí bikísk’eh áńt’ééyúgo circumcise áni’delzaahíí ná ílį́į́: áídá’ begoz’aaníí doo bikísk’eh áńt’ee dayúgo doo circumcise áni’delzaa dahíí k’ehgo áńt’éé. 26 Da’áík’ehgo nṉee ła’ doo circumcise ábi’delzaa da ndihíí begoz’aaníí áṉííhíí k’ehgo at’ééyúgo, doo circumcise ábi’delzaa da ndi circumcise ábi’delzaahíí k’ehgo bił otag ya’? 27 Nṉee bits’í bee doo circumcise ádaabi’delzaa da ndi begoz’aaníí yikísk’eh ádaat’eeyúgo, ni, begoz’aaníí bek’e’eshchiiníí bígonłsį́ ndi doo bikísk’eh áńt’éé dahíí ya’ doo ch’í’ṉah ádaanile’ da née? 28 Nṉee Jew nlįįgo gozlįį ndi doo áí zhą́ bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee da’aṉii Jewhi nlįį da; ła’íí nṉee bits’í zhą́ circumcise ábi’delzaahíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee da’aṉii circumcise ábi’delzaa da: 29 Áídá’ bijíí biyi’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsiníí, áń da’aṉii Jewhi nlįį; ła’íí bijíí yuṉe’ circumcise ábi’delzaahíí da’aṉii circumcise ábi’delzaahi at’éé, biyi’ siziiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił goyiłshǫ́ǫ́go áile’híí bighą, doo begoz’aaníí áṉííhíí zhą́ bighą da; hadíń ágát’ééhíí doo nṉee zhą́ nłt’éégo baa yádaałti’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nłt’éé.

3

1 Áík’ehgo Jew nlíni nt’é bee itisgo at’éé? Circumcise áko’delzaahíí hant’é ílį́į́? 2 Dawa bee dázhǫ́ ílį́į́hi at’éé: dantségee Jews daanliiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa daadest’ąąhi at’éé. 3 Ła’ doo da’odląą dayúgohíí? Ya’ doo da’odląą dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań doo da’áłch’iṉiiyú át’éhi át’éé da née? 4 Dah, da’aṉii doo ágát’éé da: nṉee daantį́į́gee łéda’iłchoo ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉiihi nlįįgo bígózį le’; bek’e’eshchiiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ yałti’go gáṉíí, Dábik’ehyú áńt’éégo niyati’ bee nígózį doleeł, ła’íí dahagee dahadíń ni’iłtahyúgo bitis nnléeł, ṉii. 5 Áídá’ doo bik’ehyú ádaant’ee dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’ééhíí ch’í’ṉah áyíłsiyúgo hant’é daan’ṉii? Bik’ehgo’ihi’ṉań bidenáágo nohwiniidaagodile’yúgo, ya’ áí bighą doo bik’ehyú nohwich’į’ at’éé da daan’ṉii née? (Ágádishṉiigo ni’gosdzáń biká’ nṉee k’ehgo yashti’.) 6 Dah, da’aṉii doo ágát’éé da: Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’ehyú át’éé dayúgo, hagot’éégo ni’gosdzáń biká’ nṉee yándaago’áah doleeł? 7 Łé’ishchoohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉiigo at’ééhíí ch’í’ṉah áyíłsįgo ízisgo at’ééhíí áí bee bígózįyúgo, nt’é bighą shíí nshchǫ’híí k’ehgo shaa yałti’go shángo’áah? 8 (Ła’ nṉee nohwiṉí’daadiłṉíhgo nohwaa ch’iṉii daaṉii,) Nłt’ééhíí bengowáhíí bighą nchǫ’go ádaahiit’įį le’, daan’ṉiigo nohwá ádaagozlaa. Nṉee ádaanohwiłṉiihíí bándaagont’aahíí dábik’eh. 9 Áík’ehgo hago’at’éé? Ya’ néé Jews daandliiníí itisgo shinjééd née? Dah, doo ágát’éé da: nṉee dawa, Jews daanliiníí ła’íí doo Jews daanlįį dahíí nchǫ’íí bi’isna’ daanlįįgo iłk’idá’ ch’í’ṉah ádaasiidlaa; 10 Bek’e’eshchiiníí gáṉíí, Doo hadíń dábik’ehyú át’éé da, dah, dała’á ndi doo ła’ da: 11 Doo hadíń bił ígózį da, doo hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yiká déz’įį da. 12 Dawa k’ihzhį’go ádaasdzaa, dawa doo da’ílį́į́ da daasilįį; doo hadíń nłt’éégo ánát’įįł da, dah, dała’á ndi doo ła’ da. 13 Bidayi’híí nṉee łe’sitįįhi bił ch’í’otąąhíí k’ehgo at’éé; bizaadíí bee k’izéda’diłteehgo yádaałti’; ch’osh bik’asda’ yee na’iłtseedhi bizé’ yuṉe’ benagoz’ąą: 14 Yati’ be’okáałíí ła’íí yati’ koṉí’daadiłṉi’íí bizé’ bee hadaalk’ił: 15 Da’dizołhééłzhį’ daadijaadgo daahikéeh: 16 Hayú nadaakaiyú biké’dinááyú da’iłchǫǫhíí hik’e iniidaagodile’íí benagoz’ąą: 17 Nkegohen’ááníí begoz’ąąhíí doo yídaagołsį da: 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidnłsį da, doo yaa natsídaakees da, ṉii, bek’e’eshchiiníí. 19 Jews bich’į’ begoz’aaníí áṉííhíí nṉee da’áí bitł’ááhzhį’ ádaat’eehíí yich’į’ áṉíígo bídaagonlzį: áík’ehgo nṉee daantį́į́gee doo hagot’éégo ídaa yánádaalti’ da doleeł, ła’íí ni’gosdzáń biká’ nṉee dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo dábik’ehyú ádaat’ee dago bándaago’áah doleeł. 20 Nṉee doo ła’ Jews bich’į’ begoz’aaníí yikísk’eh ánát’įįłíí zhą́ bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú át’éé da: begoz’aaníí áṉííhíí bighą nchǫ’go ánách’ot’įįłíí bígoch’iłsį. 21 Nṉee Jews bich’į’ begoz’aaníí doo yikísk’eh at’éé da ndi hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú át’éé doleełíí k’adíí nohwił ch’í’ṉah alzaa, áí doo áníidá’ begoz’aaníí bek’e’eshchiiníí baa na’goṉi’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí yaa nadaagosṉi’; 22 Díínko yaa nadaagosṉi’, Jesus Christ ch’odląągo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ách’ít’éé, da’odlaaníí dawa ágádaat’ee; nṉee ła’ doo łahgo at’éé da, dawa dáłełt’ee: 23 Nṉee dawa nchǫ’go ádaadzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’éhíí dáyich’į’ nihikáh; 24 Áídá’ binchǫ’íí bits’ą́’zhį’ Christ Jesus ch’ínádaiṉil, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daach’oba’go dábik’ehyú ádaat’éhi daayiłṉii, doo nt’é bighą nahi’ṉíłi da: 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań Jesus zideego bidiłíí bee nṉee binchǫ’íí yá nahi’ṉiił doleełgo yił’áad, áí daayodląągo binchǫ’híí bighą baa nágodet’aa doleełgo; áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’ééhíí nṉee bich’į’ ch’í’ṉah alzaa, áń ńzaadyú bádaagoho’aałgo nṉee nchǫ’go ánádáát’įįdíí doo yił ołtag da; 26 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí dábik’ehyú át’ééhíí díí goldohíí biyi’ nṉee bich’į’ ch’í’ṉah alṉe’go, dishṉii: dabíí dábik’ehyú át’éhi nlįįgo ch’í’ṉah alṉe’go, ła’íí dahadíń Jesus yodląąhíí dábik’ehyú át’éé yiłṉíhi at’éé. 27 Ídaa ch’odlíígo yách’iłti’íí hayú begoz’ąą? Doo hayú begoz’ąą da. Hant’é bighą? Ya’ dakó nłt’éégo ánách’ot’įįłhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ách’ít’éé née? Dah, ki’odlą’íí zhą́ bighą. 28 Áík’ehgo díí bídaagosiilzįįd, nṉee Jews bich’į’ begoz’aaníí doo yikísk’eh at’éé da ndi bi’odlą’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éhi biłṉii. 29 Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Jews daanliiníí zhą́ daabokąąhíí nlįį née? Doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ daabokąąhíí nlįį ya’? Ha’oh, doo Jews daanlįį dahíí ałdó’: 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á nlįį, áík’ehgo nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí bi’odlą’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú ádaat’éhi daabiłṉii doleeł, ła’íí doo circumcise ádaabi’deszaa dahíí ałdó’ bi’odlą’híí bighą dábik’ehyú ádaat’éhi daabiłṉii doleeł. 31 Ágádaan’ṉiigo begoz’aaníí doo ílį́į́ dago ádaahiidle’ née? dah, da’aṉii doo ágát’éé da, áídá’ begoz’aaníí nłdzilgo ádaanlzį.

4

1 Áík’ehgo Abraham, bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’íí, nt’é daan’ṉiigo baa nadaagohiilṉi’ doleeł? 2 Abraham dabíí nłt’éégo ánát’įįłhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éhi yiłṉii lę́k’eyúgo, áí bighą ída’odlíí doleeł ni’; ndi doo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ágát’éé da lę́k’e. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí nt’é ṉii? Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań yosdląąd, áík’ehgo bi’odlą’híí bighą dábik’ehyú át’éégo bá hótag lę́k’e, ṉii. 4 Hadíń na’iziidi bich’į’ na’i’ṉiiłíí doo baa ch’oba’go nahi’ṉiił da, ndi binasdziidhíí bighą bich’į’ nahi’ṉiił. 5 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí ch’ínáyihiṉiiłhi at’éé, hadíń áń yodląąhíí bi’odlą’ bee dábik’ehyú át’éégo bá hótag, doo nłt’éégo ánát’įįłhíí bighą da. 6 Da’áík’ehgo nṉee doo nłt’éégo ánát’įįłhíí bighą da Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éégo bá yółtagíí biyaa gozhǫ́ǫ́go David ałdó’ yaa k’e’eshchįį, 7 Gáṉíígo, Hadíń doo bik’ehyú ánádaat’įįł dahíí bighą baa nádaagodest’ąą, ła’íí binchǫ’íí bá k’e’oldeehíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’. 8 Nṉee binchǫ’íí nohweBik’ehń doo bá yółtag dahíí biyaa gozhǫ́ǫ́ le’, ṉii, David. 9 Ya’ nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí zhą́ ágát’éégo biyaa gozhǫ́ǫ́ le’ biłdi’ṉii née? Doo circumcise ádaabi’deszaa dahíí ałdó’ née? Abraham bi’odlą’híí bighą dábik’ehyú át’éégo bá hótag lę́k’e daan’ṉii. 10 Dadá’ bich’į’ ágot’éhi? Doo hwahá circumcise ábi’dilṉe’ dadá’ née? Née bikédí’go née? Doo bikédí’go da, áídá’ doo hwahá circumcise ábi’dilṉe’ dadá’. 11 Abraham circumcise ábi’deszaahíí biká’skałhíí k’ehgo bi’odlą’íí bee dábik’ehyú át’ééhíí bebígózį, áídá’ doo hwahá circumcise ábi’dilṉe’ dadá’ bi’odlą’ golį́į́ ni’; da’odlaaníí dawa doo circumcise ádaabi’deszaa da ndi bitaa nlįį doleełgo; áí ałdó’ dábik’ehyú ádaat’eehíí bá daahótag doleełhíí bighą: 12 Nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí ałdó’ bitaa nlįį, áí doo dá circumcise ádaabi’deszaahíí zhą́ bighą da, ndi nohwiTaa Abraham bi’odlą’ihíí yikísk’eh hikahíí bighą ałdó’, áń doo hwahá circumcise ábi’dilṉe’ dadá’ bi’odlą’ golííníí áłdishṉii. 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham ła’íí bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí ni’gosdzáń daabíyéé doleełgo yee bángon’ą́ą́ ni’, ndi doo begoz’aaníí yikísk’eh ádaat’eehíí bighą da, bi’odlą’íí biláhyú dábik’ehyú ádaat’eehíí bighą. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí yikísk’eh ádaat’eehíí zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań yángon’ááníí daabíyéé doleełyúgo, odlą’ihíí da’ílíné hileeh, ła’íí Abraham bángont’ááníí doo ílį́į́ da hileeh: 15 Begoz’aaníí golį́į́yúgo nṉee doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí yiniidaagodile’: begoz’aaníí da’ádįhyúgo begoz’aaníí bił nach’ighaahíí ádįh. 16 Áí bighą da’odlaaníí zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí biláhyú, Abraham bángont’ááníí daabíyéé doleeł; Abraham bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham yángon’ááníí daabíyéé doleeł; doo hadíí begoz’aaníí daayotą’híí zhą́ da, ndi Abraham k’a’at’éégo da’odlaaníí ałdó’; áń daanohwigha da’ohiidlaaníí daanohwitaa nlįį. 17 (Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham gáyiłṉiigo bek’e’eshchįį, Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí bitaa ńlį́į́go ánishłaa, yiłṉii,) Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań yodląąhíí bighą áyiłṉiigo yángon’ą́ą́ lę́k’e, Bik’ehgo’ihi’ṉań, nanezna’ n’íí nádaayihil’ṉahíí, ła’íí doo daagolį́į́ da n’íí daagolį́į́go ádaile’íí nlíni: 18 Abraham hastiin nlįįgo doo bá ichii da ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań yodląągo áń bits’ą́’dí’ t’ah nyohołíí, Nits’ą́’dí’ łą́ą́ doleeł, biłdo’ṉiidhíí k’ehgo nṉee łą́ą́go iłtah at’éégo hadaazt’i’íí bitaa nlįį doleełgo. 19 Abraham dała’á gonenadín hak’e shįį biłegodzaago bits’í daztsąąhíí k’ehgo adzaa, ła’íí bi’aa, Sarah, doo iłchii da, ágát’éé ndi Abraham áí doo yaa natsekees da, áídá’ bi’odlą’ doo t’ąązhį’ bágodeyaa da lę́k’e: 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań bángon’ááníí doo t’ąązhį’ natsíná’íkeesgo yodląą da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihénzįgo bi’odlą’íí nłdzil silįį; 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań hadíí yee bángon’ááníí ye’ile’go yínel’ąąhíí Abraham da’aṉii yígółsį lę́k’e. 22 Áík’ehgo bi’odlą’ golį́į́híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éhi yiłṉii. 23 Áídá’ áyiłṉiihíí doo dabíí zhą́ bee bá k’e’eshchįį da; 24 Ndi néé ałdó’ nohwá bek’e’eshchįį, néé Jesus nohweBik’ehń daztsąądí’ naadiidzaago ábíílaahíí daahohiidlaaníí ałdó’ nohwá hótag doleeł; 25 Jesus nohwi’at’e’ nchǫ’híí bighą zesdįį, ch’ínánohwiṉiiłhíí bighą naadiidzaago ábi’delzaa.

5

1 Áík’ehgo da’osiidląądhíí bighą nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ch’ínánohwiṉilgo Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań nkegohen’ááníí yee nohwineł’į́į́: 2 Jesus biláhyú nohwi’odlą’íí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí goz’ąą yuṉe’ hah’agóót’i’go nohwá alzaa ałdó’, áí biyi’ yuṉe’ nasiidzįį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí łahdí’ nohwíyéé doleełíí ndaahóndliigo baa nohwił daagozhǫ́ǫ́. 3 Doo da’áí zhą́ da, Christ bighą nohwiniidaagonłt’éé ndi baa nohwił daagozhǫ́ǫ́; koniigonłt’ééhíí kóni’ k’eh ách’íłsiníí ákółsįhíí bídaagonlzįhíí bighą; 4 Ła’íí kóni’ k’eh ách’íłsiníí ko’at’e’ nłt’éégo áyíłsį, ła’íí ko’at’e’ nłt’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’ééhíí łahdí’ kóyéé doleełíí nch’ołíígo ákółsį: 5 Ła’íí Holy Spirit nohwaidin’ááníí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjǫǫhíí nohwijíí behalk’iłhíí bighą áí ndaahóndliihíí begolṉe’, áík’ehgo doo baa yádaandzį da doleeł. 6 Doo hagot’éégo ích’odaahi’ṉii dadá’, Bik’ehgo’ihi’ṉań t’ah doo daadinlzį dadá’, da’áígee biká’ ngonyáágo Christ nohwá daztsąą. 7 Nṉee dábik’ehyú át’ééhíí ndi doo hadíń yá datsaah at’éé da; dagohíí ła’ nṉee nłt’éégo at’ééhíí yá datsaah shįį. 8 Áídá’ t’ah nchǫ’go ádaant’eedá’ Christ nohwá daztsąą, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjǫǫhíí nohwił ch’í’ṉah áyíílaa. 9 Áík’ehgo bidił bee Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ádaant’ee daasiidlįįgo, da’aṉiigo áń binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’íí bee nohwiniidaagodilṉe’ doleeł n’íí bits’ą́’nohwide’ṉił. 10 T’ah Bik’ehgo’ihi’ṉań bi’iṉa’ daandlįįdá’ biYe’ daztsąąhíí bee bił k’íí nádaasiidlįį lę́k’eyúgo, áí bitisgo bił k’íí daasiidlįįgo biYe’ nohwiyi’ hiṉaahíí bighą hasdánohwiido’ṉił. 11 Doo áí zhą́ da, Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nohwił daagozhǫ́ǫ́, da’áń biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bił k’íí nádaasiidlįį. 12 Díí k’ehgo nko ágót’įįd, nṉee dała’á, Adam holzéhi, bee ni’gosdzáń biká’ nchǫ’íí ła’íí nchǫ’íí biláhyú da’itsaahíí bengonyáá; áík’ehgo nṉee dawa da’itsaahíí bee bich’į’ godeyaa, nṉee dawa nchǫ’go ánádaat’įįłhíí bighą: 13 (Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo hwahá alṉe’ dadá’ nchǫ’íí ni’gosdzáń biká’ benagowaa, ndi begoz’aaníí da’ádįhyú nṉee nchǫ’go ádáát’įįd ndi doo bándaagot’a’ da. 14 Áídá’ Adam dehezṉa’dí’ Moses naghaazhį’ da’itsaahíí bik’ehgo nagowaa lę́k’e, nṉee Adam iłsiihíí k’ehgo doo da’iłsiih da ndi; Adam da’itsaah zhiṉéégo nṉee dawa yá sizįį lę́k’e, ndi ła’ dogaał doleełíí ihi’ṉá zhiṉéégo nṉee dawa yá hizį’. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań daazhógo kainé’íí doo Adam iłsiihíí bił łełt’ee da: nṉee dała’á, Adam holzéhi, iłsiihíí bighą nṉee łą́ą́go da’itsaahíí bee bich’į’ godeyaa, áídá’ áí bitisgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ła’íí áí biláhyú kainé’íí, nṉee dała’á Jesus Christ holzéhi biláhyú, nṉee łą́ą́go ihi’ṉaahíí yaa daidez’ąą. 16 Ła’íí daazhógo kaa hi’né’íí doo áí nṉee nchǫ’go adzaa n’íí áile’íí bił łełt’ee da: áí nṉee dała’á iłsiihíí bił ch’ígódeehgo áile’, ndihíí łą́ą́go nda’hesiidá’ daazhógo kaa hi’né’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ádaach’it’éégo áile’. 17 Áík’ehgo nṉee dała’á, Adam holzéhi, iłsiihíí bighą da’itsaahíí bik’ehgo nagowaa, áí nṉee dała’á binkááyú; áí bitisgo nṉee dała’á, Jesus Christ holzéhi, binkááyú nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dázhǫ́ ch’ída’izkaadíí daayit’įįh, ła’íí dábik’ehyú ágot’eehíí daazhógo kainé’íí ałdó’ daayit’įįh, áík’ehgo dawahá yitis daanlįįgo daahiṉaa doleeł.) 18 Áík’ehgo nṉee dała’á iłsiihíí bighą nṉee dawa baa yá’iti’go bił ch’ígódeeh; ła’íí nṉee dała’á dábik’ehyú át’ééhíí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nṉee dawa dábik’ehyú ádaat’eego daahiṉaa doleeł, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań daazhógo nṉee yaa daidez’áni at’éé. 19 Nṉee dała’á doo áłdi’ṉiiyú át’éé dahíí bee łą́ą́go doo bik’ehyú ádaat’ee da daasilįį, da’áík’ehgo nṉee dała’á áłdi’ṉiiyú át’ééhíí bee łą́ą́go dábik’ehyú ádaat’eego ádaadolṉiił. 20 Jews bich’į’ begoz’aaníí bengonyáágo nda’iłsiihíí łą́ą́ silįį. Áídá’ nda’iłsiihíí łą́ą́ silįįyú Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí itisgo łą́ą́go begoz’ąą: 21 Nda’iłsiihíí bighą da’itsaahíí bik’ehgo nagowaa lę́k’e, da’áík’ehgo dábik’ehyú ágot’eehíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bik’ehgo nagowaa, ła’íí nṉee Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú ihi’ṉá doo ngonel’ąą dahíí yee daahiṉaa doleeł.

6

1 Nt’é daan’ṉii doleeł áídá’? Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí łą́ą́go begoz’ąą doleełhíí bighą nchǫ’íí dayúwehyú baa nahiikai doleeł née? 2 Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. Hagot’éégo nohwinchǫ’íí bich’į’ dasiitsąądá’ dayúwehyú nchǫ’íí biyi’ nahiikai doleeł? 3 Ya’ díí doo bídaagonołsį da née? Daanohwigha baptize ádaanohwi’deszaahíí Jesus Christ bił dała’á daasiidlįįgo, baptism bee áń bił dasiitsąąhi at’éé. 4 Áík’ehgo łebi’doltįįhíí k’ehgo baptism bee bił dasiitsąądí’ bíí bił łenohwido’ṉil: áík’ehgo nohwiTaa binawod dák’a’at’éhi bee Christ daztsąądí’ naadiidzaahíí k’ehgo néé ałdó’ nohwe’iṉa’ áníidégo ánálzaahíí bikísk’eh hiidaałgo dábik’eh. 5 Áík’ehgo Jesus bił dała’á daasiidlįįgo bił dasiitsąądá’ dabíí daztsąądí’ naadiidzaagee ałdó’ dała’á bił daandlįį doleeł: 6 Díínko bídaagonlzį, nohwinchǫ’íí be’ádaant’eehíí dawa bił ch’íhideeh doleełgo, ła’íí nchǫ’íí doo dayúweh bi’isna’ daandlįį da doleełhíí bighą nchǫ’íí be’ádaant’ee n’íí tsį’iłna’áhi biká’ Christ bił bínohwi’deskał. 7 Hadíń daztsąąhíí nchǫ’íí doo dayúweh bi’isna’ nlįį da. 8 Néé Christ bił dasiitsąąyúgo, bił daahin’ṉaa doleełgo daahohiidląą: 9 Christ daztsąądí’ naadiidzaago doo dananátsaah dago bídaagonlzį; da’itsaahíí doo dayúweh botą’ da. 10 Jesus nchǫ’go ágot’eehíí bighą daztsąą, dałandigee ąął łayiilaago: áídá’ hiṉaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań zhiṉéégo hiṉaa. 11 Da’áík’ehgo ídaa natsídaahkees, nohwíí ałdó’ nchǫ’go ágot’eehíí bich’į’ dasohtsąą, áídá’ Jesus Christ biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bá daahinohṉaa. 12 Áí bighą nohwits’í datsaahíí doo nchǫ’íí bich’į’ bił ch’í’nótįįh hela’, ágádaanoht’eeyúgo nchǫ’íí nohwebik’eh doleeł, nohwits’í nchǫ’go hádaat’iiníí doo bikísk’eh ádaanoht’ee da le’. 13 Nohwits’í doo ła’ ndi bee nchǫ’go ágot’eehíí bich’į’ bídaałnaa da le’, doo bee nchǫ’go ádaanoht’ee da le’: áídá’ nṉee nanezna’dí’ naadiikaihíí k’a’at’éégo nohwinchǫ’híí bighą nanesona’ ndi k’adíí hasdáhkaigo daahinohṉaa, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ídídaał’naa le’, ła’íí nohwits’í dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ bídaałnaa le’, áí bee dábik’ehyú ádaanoht’ee le’. 14 Begoz’aaníí doo nohwebik’eh da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwebik’ehi at’éé: áík’ehgo nchǫ’íí doo dayúweh nohwebik’eh da le’. 15 Hago’at’éé áídá’? Begoz’aaníí doo nohwebik’eh da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwebik’ehíí bighą ya’ dayúweh nchǫ’go ánádaahiit’įįł née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. 16 Ya’ díínko doo bídaagonołsį da née? Hadíń bikísk’eh ádaanoht’ee doleełhíí bighą baa ídaadesoht’ąąyúgo, áí bánada’ohsiidhi at’éé; nchǫ’íí baa ídaadesoht’ąąyúgo da’itsaahíí nohwidahyú begoz’ąą, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ídaadesoht’ąąyúgo dábik’ehyú ágot’eehíí nohwidahyú begoz’ąą. 17 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį, łah nchǫ’go ágot’eehíí bánada’ohsiid ni’, ndi yati’ bee nohwił ch’ígót’ááníí nohwijíídí’ bikísk’eh ádaanoht’ee daasolįį. 18 Áík’ehgo nchǫ’íí doo hagot’éégo be’ádaanoht’ee da daasolįįhíí bighą dábik’ehyú ágot’eehíí bánada’ohsiidíí daasolįį. 19 Yati’ dabígózinéhi bee yashti’, doo áík’ehgo yashti’ dayúgo doo nohwił ígózį da doleeł ni’: nohwits’í ła’ bee nchǫ’go na’idáhi ła’íí nchǫ’go ágot’eehíí dayúweh iłk’edaahitł’į́į́łíí bich’į’ ídídaał’naa ni’; k’adíí da’ágát’éégo nohwits’í dawa bee dábik’ehyú ágot’eehíí bich’į’ ídídaał’naa le’, áík’ehgo nłt’éégo hadaanohwidiléh doleeł. 20 Nchǫ’go ágot’eehíí bánada’ohsiidá’ dábik’ehyú ágot’eehíí doo hagot’éégo be’ádaanoht’ee da ni’. 21 Ánádaaht’įįdíí k’adíí bik’ee ídaayádaanohdzįhíí nt’é bee daasoht’įįd? Ágádaat’eehíí ąąłgee da’itsaahíí begoz’ąą. 22 Áídá’ k’adíí nchǫ’íí doo hagot’éégo be’ádaanoht’ee da, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bánada’ohsiidíí daasolįį, áík’ehgo nłt’éégo hadaanohwidile’, áí ąąłgee yaaká’yú dahazhį’ ihi’ṉaahíí begoz’ąą. 23 Konchǫ’íí da’itsaahíí bideṉá nahi’ṉiił, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dahazhį’ ihi’ṉaahíí kaidoné’, Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú.

7

1 Shik’ííyú, (begoz’aaníí bídaagonołsini nohwich’į’ k’e’eshchii,) begoz’aaníí nṉee dánehena’zhį’ yebik’ehgo bídaagonołsį. 2 Isdzán biką’ t’ah hiṉaago yiké’zhį’ nlįįgo begoz’ąą; áídá’ biką’íí daztsąąyúgo dábiini’yú át’éé hileeh. 3 Áík’ehgo biką’íí hiṉaadá’ ła’ nṉee yił naná’ṉááyúgo, nant’į’ naghaa daayiłṉii doleeł: áídá’ biką’ daztsąąyúgo dábiini’yú át’éé; áík’ehgo ła’ nṉee yił naná’ṉááyúgo doo nant’į’ naghaa da. 4 Áík’ehgo shik’ííyú, Christ daztsąąhíí bighą nohwíí bił dała’á daasolįįgo begoz’aaníí doo nohwenábik’eh dago bich’į’ dasohtsąą; ła’ihíí bíyéé daanohłįį doleełgo, áń daztsąądí’ naadiidzáhi nlįį, áík’ehgo nłt’éégo ágot’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá ádaahiidle’. 5 Nchǫ’go be’ádaant’eehíí nohwebik’ehgo daahi’ṉaadá’ begoz’aaníí nchǫ’go hádaahiit’iiníí nohwiyi’ hizį’go áyíílaahíí nohwits’í yiyi’ na’iziid ni’, áík’ehgo nchǫ’go ánádaahiit’įįłhíí bighą da’itsaahíí bee nohwich’į’ goz’ąą ni’. 6 Jews bich’į’ begoz’aaníí bi’isna’ daandlįįgo nohwotą’ n’íí bits’ą́’zhį’ nane’na’go, k’adíí begoz’aaníí bits’ą́’zhį’ ch’ínánkai; doo begoz’aaníí iłk’idá’ bek’e’eshchįį n’íí nanohwiłáágo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá nada’idziid da, áídá’ Holy Spirit nanohwiłáágo nada’idziid. 7 Nt’é daan’ṉii doleeł áídá’? Begoz’aaníí nchǫ’íí bił dáłełt’ee née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. Begoz’aaníí da’ádįhyúgo nchǫ’íí doo bígonsį da doleeł ni’: begoz’aaníí, Doo dawahá ídáháńt’įį da le’, doo shiłṉii dayúgo, dawahá ídáhách’ít’ííníí doo bígonsį da doleeł ni’. 8 Áí bengot’ááníí, Doo dawahá ídáháńt’įį da le’, shiłṉiigo dayúwehégo ídáhásht’į́į́go áshíílaa. Begoz’aaníí áṉííhíí doo hwahá bígonsįįh dadá’ nshchǫ’yúgo ndi doo bígonsį dahíí bighą nchǫ’íí shich’į’ daztsáni k’ehgo at’éé ni’. 9 Łah begoz’aaníí doo bígonsį dago hinshṉaa ni’: áídá’ bengot’ááníí bígosíłsįįdá’ nchǫ’íí hííṉa’, áík’ehgo nchǫ’íí baa nanṉaayúgo ndizołhíłi at’éé shiłṉiigo shizes‐hįįhíí k’ehgo at’éé. 10 Áík’ehgo bengot’ááníí, da’áí ihi’ṉaahíí shainé’ doleeł n’íí, da’itsaahíí shá áyíílaago bígosíłsįįd. 11 Bengot’ááníí nashiłáágo nchǫ’íí shich’į’ nazhch’a’, ła’íí bee shidizesdįį. 12 Áík’ehgo begoz’aaníí dilzįh, ła’íí bengot’ááníí dilzįh, dábik’ehyú át’éé, ła’íí nłt’éhi at’éé. 13 Áík’ehgo ya’ áí nłt’éhihíí da’itsaahíí shá áyíílaa née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. Áídá’ nehiłsíídá’ begoz’aaníí doo bikísk’eh ánsht’ee da ni’, áík’ehgo begoz’aaníí da’itsaahíí shángot’ą́ą́, nchǫ’íí da’aṉii nchǫ’íí át’éégo bígózį doleełhíí bighą begoz’aaníí alzaa; áík’ehgo bengot’ááníí biláhyú nchǫ’íí dázhǫ́ itisyú nchǫ’go hileeh. 14 Begoz’aaníí yaaká’dí’hi at’éégo bídaagonlzį: áídá’ shíí nchǫ’go be’ánsht’eehíí bighą nchǫ’íí bich’į’ nashi’dehezṉii. 15 Nt’é bighą ánásht’įįłíí doo bígonsį da: doo hasht’į́į́yú ánásht’įįł da; áídá’ shił nchǫ’íí be’ánásht’įįł. 16 Doo hasht’į́į́yú ánásht’įįł dago begoz’aaníí bee nshchǫ’íí bígosíłsįįd, áík’ehgo begoz’aaníí áṉííhíí nłt’éé lą́ą́, dishṉii. 17 Áík’ehgo doo dashíí ánásht’įįł da, ndi nchǫ’i shiyi’ golííníí ánát’įįł. 18 Doo nłt’ééhíí shiyi’ golį́į́ dago bígonsį (dashíí she’at’e’íí áłdishṉii:) dábik’ehyú ánsht’eego hasht’į́į́ ndi be’ánásht’įįłíí doo hagot’éégo be’ánásh’ṉe’ da. 19 Nłt’ééhíí be’ánásht’įįłgo hasht’į́į́híí doo be’ánásht’įįł da: áídá’ nchǫ’íí doo hasht’į́į́ dahíí zhą́ be’ánásht’įįł. 20 Doo hasht’į́į́yú be’ánásht’įįł dayúgo doo dashíí ánásht’įįł hasht’į́į́gee nchǫ’íí shiyi’ golííṅíí ánát’įįł. 21 Díínko be’ánsht’eego bígosíłsįįd, nłt’ééhíí be’ánásht’įįł hasht’į́į́gee nchǫ’íí shidáhgee begoz’ąą. 22 Shijíí yuṉe’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí nłt’éé, ídiłdish’ṉii: 23 Áídá’ ídidistsąągo díínko bígosíłsįįd, shits’í nchǫ’go hádaat’iiníí shinatsékees nłt’ééhíí yił nagonłkaad, áík’ehgo shiyi’yú nchǫ’íí bi’isna’ nshłįįgo áshíłsį. 24 Nṉee débaagoch’oba’ihíí nshłíni ląą! Díí shijíí biyi’ nchǫ’íí shiziłheehíí hadíń yits’ą́’shíłteeh? 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́, Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú lą́ą́, áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénsį. Áík’ehgo dashíí shinatsékeesíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí bikísk’eh ánsht’ee; áídá’ shits’í be’ánsht’eehíí nchǫ’íí zhą́ bikísk’eh ánsht’ee.

8

1 Áík’ehgo k’adíí Christ Jesus biyi’ daanlíni, bighą bił ch’ígódeeh doleełíí da’ádįh, áí doo bi’at’e’ nchǫ’íí yikísk’eh ádaat’ee da, áídá’ Holy Spirit zhą́ yikísk’eh ádaat’ee. 2 Christ Jesus biyi’ nshłįįgo, Holy Spirit behinshṉaahíí binawodíí nchǫ’íí binawodíí bee dastsaah doleeł n’íí yits’ą́’ shinłtį́į́. 3 Jews bich’į’ begoz’aaníí nchǫ’go be’ádaant’eehíí bighą doo nalwod da silįį, áík’ehgo begoz’aaníí doo áyóléh át’éé da n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań áyíílaa, áń dabíí biYe’ nohwits’í nda’iłsiihíí k’ehgo at’éégo nohwinchǫ’híí bighą yinł’a’, áík’ehgo nchǫ’íí nohwits’í yiyi’ golííníí bił ch’ígódeeh doleełgo bángot’ą́ą́: 4 Néé doo nohwi’at’e’ nchǫ’íí bikísk’eh ádaant’ee da, áídá’ Holy Spirit zhą́ bikísk’eh ádaant’eehíí bighą begoz’aaníí dábik’ehgo aṉííhíí bikísk’eh ádaant’ee. 5 Hadíí dabíí bi’at’e’ yikísk’eh ádaat’eehíí bits’í hádaat’iiníí zhą́ yaa daabiini’; áídá’ Holy Spirit yikísk’eh ádaat’eehíí Holy Spirit hádaat’iiníí yaa daabiini’. 6 Ko’at’e’ nchǫ’íí bikísk’ehyú ágot’eehíí baa koni’íí da’itsaahíí bee ká goz’ąą; áídá’ Holy Spirit bikísk’ehyú ágot’eehíí baa koni’íí ihi’ṉaahíí ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee ká goz’ąą. 7 Hadíń bi’at’e’ nchǫ’íí yikísk’ehyú ágot’eehíí yaa biini’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yik’enṉiih: Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo ye’at’éé da, da’aṉii doo áoṉéh át’éé da. 8 Áík’ehgo hadíń dabíí bi’at’e’íí yikísk’eh ádaat’eehíí doo hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daagoyiłshóni at’éé da. 9 Áídá’ nohwíí doo nohwi’at’e’ nchǫ’i bikísk’eh ádaanoht’ee da, áídá’ Holy Spirit yikísk’eh ádaanoht’ee, Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit da’aṉii nohwiyi’ golį́į́yúgo. Nṉee ła’ Christ biSpirit doo da’aṉii biyi’ golį́į́ dayúgo, áń doo Christ bíyéé nlįį da. 10 Christ nohwiyi’ golį́į́yúgo, nohwits’í nanne’ ndi Holy Spirit biláhyú daahinohṉaa, dábik’ehyú ádaanoht’eego ánohwilaahíí bighą. 11 Jesus daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaahíí biSpirit nohwiyi’ golį́į́yúgo, Christ daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaahíí biSpirit nohwiyi’ golííníí biláhyú nohwits’í datsaah doleełíí ałdó’ hiṉaago ánáidle’. 12 Áí bighą, shik’ííyú, doo nt’é bighą nohwi’at’e’ nchǫ’íí bikísk’eh ádaant’ee da. 13 Dánohwíí nohwi’at’e’ bikísk’eh ádaanoht’eeyúgo nanohne’: áídá’ nohwi’at’e’ nchǫ’íí Holy Spirit bee nadaałtseedyúgo da’aṉii daahinohṉaa. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit nadaabiiłaahíí dawa, áí da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanlíni ádaat’ee. 15 Holy Spirit biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daasiidlįį, áík’ehgo k’adíí doo isnah binant’a’ yédaaldzidhíí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bédaahiildzid da, áídá’, Ábba, shiTaa, daabiłn’ṉii. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daandlįįgo nohwijíí yuṉe’ Holy Spirit dabíí nohwił nadaagolṉi’: 17 Bichągháshé daandlįįyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí nohwíyéé doleeł, néé hik’e Christ biłgo; Christ bił nohwiniidaagonłt’éé lę́k’eyúgo, dabíí bił dała’ ízisgo be’ádaant’eego ádaanohwi’dolṉiił. 18 Yuṉáásyú baa gozhóóníí nohwádįhyú goz’aaníí ch’í’ṉah ádolṉiił, áí baa natseskeesgo díí jįįgo nyee’i biyi’ nashaahíí doo shił hago’at’éé da. 19 Dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań áyíílaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé da’aṉii bíyéégo ch’í’ṉah ádolṉiiłíí dázhǫ́ yiká daadéz’įįgo biba’ ádaat’ee. 20 Dawahá alzaahíí doo nt’é da’ílį́į́ dago alzaa, doo hádaat’įįhíí bighą da, áídá’ ágádaat’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań bándaagoz’ąą, ágát’éé ndi díínko Bik’ehgo’ihi’ṉań nyołíí; 21 Dawahá alzaahíí da’ílíí hileeh di’ṉii ndi bits’ą́’zhį’ hasdádokah, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé baa gozhǫ́ǫ́ doleełgo da’itsaahíí yits’ą́’káhíí k’ehgo dawahá alzaahíí ałdó’ da’ílíí hileehíí yits’ą́’dokah. 22 Dawa alzaahíí dała’ bił na’diṉi’go ík’idi’ṉii, díí jįį t’ah ágát’éégo bídaagonlzį. 23 Áídá’ doo áí zhą́ da, néé dó’, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daandlįįgo ch’í’ṉah ádaanohwi’dolṉiiłgo nohwits’í ła’i ánálṉéh doleełíí biba’ ádaant’eedá’ ík’ida’n’ṉii, néé Holy Spirit nohwiyi’ na’iziid nkegonyaahíí ndi ík’ida’n’ṉii. 24 Díí nłt’éhi ndaahóndliigo hasdánohwi’do’ṉil: nłt’éhi ch’o’įįyúgo doo nt’é bighą nnach’ódlíí da: hadíń nt’éhéta yiłtsąąyúgo nt’é bighą dayúweh nyihołíí doleeł? 25 Áídá’ nt’éhéta doo daahiit’įį dahíí ndaahóndliiyúgo, hada’ólṉiigo biba’ ádaant’ee. 26 Ágát’éégo doo daanldzil dagee Holy Spirit nohwich’oṉiih: nt’é bighą da’ohiikąąh doleełíí doo bídaagonlzį da ndi Holy Spirit dabíí nohwá okąąh, néé ch’éh ádaan’ṉiihíí bighą ík’eda’n’ṉiigo. 27 Holy Spirit nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí yá okąąh, Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’į́į́híí k’ehgo okąąhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań, kojíí yuṉe’ nantaahíí, Holy Spirit binatsekeesíí yígółsį. 28 Díínko bídaagonlzį, hadíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanzhooníí, ła’íí dabíí ngonłchį́į́go yiká ádaanṉiidíí dawa dała’ nłt’éégo bá ádaalṉe’go áyíłsį. 29 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee bíyéé doleełíí dabíntségo yídaagołsį, áí biYe’ yedaałt’éégo ádaabidilṉe’go dabíntsé yengon’ą́ą́, biYe’ bik’isyú łą́ą́go bíí dantsé naghaa doleełhíí bighą. 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéé doleełíí dabíntsé yídaagołsiníí yiká ádaanṉiid: yiká ádaanṉiidíí binchǫ’íí yits’ą́’zhį’ ch’ínádaayizṉil: ła’íí ch’ínádaayizṉilíí iłch’į’daabi’dolṉiiłgo yángon’ą́ą́. 31 Áík’ehgo nt’é daan’ṉii áídá’? Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daagohiit’įįyúgo, hadíńshą’ nohwich’į’ na’iziidgo nohwaa gonłṉee doleeł? 32 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí biYe’ ndi doo t’ąązhį’ yotą’ dago daanohwigha nohwá nyinłtííníí, da’áń bił dała’ dawahá daazhógo nohwainé’ go’į́į́. 33 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yita’hazlaahíí hadíń nt’é yik’izhį’ yidi’aah? Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú ádaat’éhi yiłnṉiidi at’éé. 34 Hadíń nohwił ch’ídaagógheehgo nohwándaago’aah áídá’? Christ Jesus doo nohwándaago’aah da, áń nohwá daztsąą, áídí’ daztsąądí’ naadiidzaa, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań bigan dihe’nazhiṉéégo dahsdaa, da’áń ałdó’ nohwá ná’okąąhi at’éé. 35 Hadíńshą’ Christ bił daanjǫǫhíí yits’ą́’zhį’ ánohwile’? Doo hadíń da go’į́į́. Ya’ nyee’íí biyi’ hiikahíí Christ bił daanjǫǫhíí yits’ą́’zhį’ ánohwile’ née, ya’ nohwich’į’ nagontł’ogíí née, ya’ nohwiniidaagonłt’ééhíí née, ya’ shiṉá’ góyéé’íí née, ya’ nohwidiyágé ádįhíí née, ya’ ńgodzidíí née, dagohíí ya’ bésh be’idiltłishé bee nohwidizideehíí née? 36 Bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Níyéé daandlįįhíí bighą nadaanohwi’ditseedgo o’i’ááh; dibełį́į́ natseedgo bágoz’ąąhíí k’ehgo nohwaa natsídaats’ikees. 37 Dah, díí dawa bee nohwich’į’ ánágot’įįł ndi, Christ bił daanjǫǫhíí biláhyú doo adząąyú itisgo daagonelṉaa da. 38 Da’aṉii bígonsį, doo nt’é Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjǫǫhíí yits’ą́’zhį’ nohwinoṉííł át’éé da, da’itsaahíí ndi, ihi’ṉaahíí ndi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí ndi, spirits nchǫ’íí binadaant’a’íí ndi, spirits binawodíí ndi, dák’ad be’ágot’eehíí ndi, yuṉáásdí’ nohwich’į’ goldohíí ndi, 39 Yudahyú ágot’eehíí hik’e yuyahyú ágot’eehíí ndi, nt’éhéta alzaahíí ndi, díí dawa doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjǫǫhíí yits’ą́’zhį’ nohwinoṉííł át’éé da, Christ Jesus nohweBik’ehń biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjǫǫ.

9

1 Christ binadzahgee da’aṉii ádishṉii, doo łéłishchoo da, da’aṉii ádishṉiigo Holy Spirit shijíí yuṉe’ shił nagolṉi’, 2 Doo shił gozhǫ́ǫ́ da, shijíí dázhǫ́ nṉiih nt’éé. 3 Bígonedząąyúgo shik’ííyú, bił hat’í’íí, hasdakáh doleełhíí bighą Christ bits’ą́’dí’ shił ch’ígódeeh ndi nzhǫǫ doleeł ni’: 4 Áí Israel hat’i’íí daanlįį; Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanlįįgo baa daagodest’ąą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí yił daanlįį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił łándaagost’ąą, yegos’aaníí ałdó’ baa daidez’ąą, hagot’éégo da’okąąh doleełíí baa daadest’ąą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo ágot’eehíí nohwíyéé doleeł daayiłṉiigo yaa daagodez’ąą; 5 Israel hat’i’íí iłk’idá’ nṉee n’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań hadaabidezṉilíí, bits’ą́’dí’ hadaałinolt’ąą, áí bits’ą́’dí’ Christ gozlį́į́go nṉee silįį, áń dawa yitis nlįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań nlįį, dahazhį’ ba’ihégosį le. Doleełgo at’éé. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań Israel hat’i’íí yángon’ááníí doo edełniigo baa natsekees da. Israel holzéhi bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo dawa da’aṉii Israel hat’i’ihíí daanlįį da: 7 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí doo dawa hadaihezṉil da: áídá’ Abraham gáyiłnṉiid, Niye’ Isaac bits’ą́’dí’ łideshchiiníí zhą́ nichągháshé biłdi’ṉii doleeł. 8 Díínko áłdishṉii, Abraham bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí doo áí zhą́ bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé bił otag da: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham yángon’ááníí bik’ehgo hadaałinolt’aaníí, áí da’aṉii bichągháshé bił otag. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíígo Abraham yángon’ą́ą́, Kodí’ łenágodzaago kú nánsdzaago ni’aa, Sarah, bizhaazhé ishkiin golį́į́ doleeł, ṉii lę́k’e. 10 Doo áí zhą́ da; áídá’ Rebecca ałdó’ nṉee, Isaac holzéhi, bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’i, yá hiltsąą silįį, 11 (Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí bik’ehgo nṉee hadaayiṉiił, doo ánádaat’įįłhíí bighą da, áík’ehgo Rebecca bichągháshé doo hwahá daagoleeh dadá’, ła’íí doo hwahá nłt’éégo dagohíí nchǫ’go ánádaat’įįł dadá’, Bik’ehgo’ihi’ṉań Isaac hayiłtį́į́ bighanigolį́į́híí begolṉe’ doleełgo,) 12 Rebecca bił nagosṉi’, Dantsé nagháhihíí iké’yú naghaahíí binal’a’á nlįį doleeł. 13 Bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Jacob shił nzhǫǫ ni’, áídá’ Esauhíí doo hasht’į́į́ da ni’. 14 Nt’é daan’ṉii áídá’? Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo dábik’ehyú át’éé da née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań Moses gáyiłṉii, Hadíí hádaasht’iiníí baa daach’oshba’ doleeł, ła’íí hadíí hádaasht’iiníí baa tídaasht’ii doleeł, ṉii. 16 Áík’ehgo nṉee nt’é hát’ííníí dagohíí nṉee binawodíí doo bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań habíłtį́į́ da, ndi biłgoch’oba’íí ch’í’ṉah hileehíí bighą. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí biyi’ Pháraoh gáyiłṉii, Shinawodíí ninkááyú hit’įį doleełhíí bighą, ła’íí ni’gosdzáń biká’ dágoz’ąą nt’éégo shizhi’ bígózį doleełhíí bighá nant’aago ániishłaa, ṉii. 18 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí hát’į́į́go ła’ yaa ch’oba’, áídá’ ła’ bijíí ntł’izgo ádaile’. 19 Gáshiłnṉii áídá’, Nt’é bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań t’ah nṉee nchǫ’go ánát’įįłgo yik’izhį’ di’aah? Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’é hát’ííníí doo hadíń hago áyoléh át’éé da. 20 Dah, nṉee zhą́ ńlíni, hago’at’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań t’ąązhį’ bich’į’ yánáńltih? Ábi’deszaahíí ábíílaahíí, Nt’é bighą gát’éégo áshiinlaa, yiłṉii doleeł née? 21 Nṉee goshtł’ish tús áile’íí goshtł’ish dała’á sitłégi yee tús ílínihíí áile’, ła’íí da’áí bee tús doo ílį́į́ dahíí yee áile’, ya’ áí doo áile’go goz’ąą da née? 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’íí ła’íí binawodíí ch’í’ṉah áile’ hat’į́į́go nṉee bił ch’ígódeeh doleeł n’íí yá daagoho’aałgo ńzaad godeyaa lę́k’eyúgohíí, nt’é daan’ṉii áídá’? 23 Ła’íí dabíí bits’ą́’dí’ ízisgo ágot’eehíí ch’ída’izkaadíí ch’í’ṉah áile’híí bighą hadíń áí ízisgo ágot’eehíí dabíntsé yá iłch’į’golaahíí yaa ch’oba’, 24 Néé da’áí daandlįį, nohwiká ádaanṉiidíí, doo Jews daanliiníí yitahdí’ zhą́ da, ndi doo Jews daanlįį dahíí yitahdí’ ałdó’. 25  Osee holzéhi binaltsoos biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíí, Doo shichągháshé daanlįį da n’íí shichągháshé bildishṉii doleeł, ła’íí, Doo shił daanzhǫǫ da n’íí shił daanzhǫǫ biłdishṉii doleeł. 26 Ła’íí, Shichągháshé doo daanohłįį da, yiłṉii n’gee, da’áígee, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉaahíí bichągháshé daanlįį biłdi’ṉii doleeł, ṉii. 27  Esaias ałdó’ Israel hat’i’íí yaa yádaałti’go gáṉíí lę́k’e, Israel bits’ą́’dí’ hadaałinolt’aaníí túnteel bahyú sáíhíí k’ehgo łą́ą́ ndi ayą́hágo zhą́ hasdádokah: 28 NohweBik’ehń dábik’ehyú ánát’įįłgo binasdziidíí ąął áile’ doleeł, doo nt’ahgo da, áń ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí bándaagot’ááníí dáhahgo bándaagot’aahgo áile’, ṉii ni’. 29 Esaias dabíntsédá’ gánádo’ṉiidgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee doo náhóltagyú biNant’a’íí doo bichągháshé ayą́hágo nohwá ánáisįįd dayúgo, Sódomgee daagolííníí k’ehgo ádaant’ee doleeł ni’, ła’íí Gomórrah alzaahíí k’ehgo ádaanohwi’deszaa doleeł ni’, nṉiid. 30 Nt’é daan’ṉii áídá’? Doo Jews daanlįį dahíí dábik’ehyú ádaat’ee doleełíí doo yiká ádáát’įįd da ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ádaat’ee daasilįį, bi’odlą’ daagolį́į́híí bighą. 31 Áídá’ Israel hat’i’íí begoz’aaníí biláhyú dábik’ehyú ádaat’ee doleełíí yiká ádáát’įįd ndi áí begoz’aaníí yikísk’eh ádaat’eego ch’éh ádáát’įįd. 32 Nt’éshą’ bighą? Doo bi’odlą’íí yee yiká ádáát’įįd dahíí bighą, áídá’ begoz’aaníí bikísk’eh ádaant’eeyúgo dábik’ehyú ádaant’ee doleeł daanzįgo ch’éh yiká ádáát’įįd. Áí Christ doo daayodląą dahíí bighą tséé bighą nach’igeehíí daineztałhíí k’ehgo ye’ádaat’ee lę́k’e; 33 Bek’e’eshchiiníí biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíígo, Isąą, Sion gee tséé bighą nach’igeehíí, tséé ts’iztałgo nach’ikaadíí nnsh’aah: hadíń bodląąhíí doo hant’é yik’ee ídaayándzį doleeł, ṉii.

10

1 Shik’ííyú, shijíí yuṉe’ dázhǫ́ hásht’į́į́, Israel hat’i’íí hasdádokahgo, ła’íí áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań náhoshkąąh. 2 Díí bígonsįgo baa nagoshṉi’, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ dahdaanldǫhgo hádaat’įį ndi hagot’éégo bich’į’ ách’ít’ééhíí doo yídaagołsį da. 3 Hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dábik’ehyú áile’íí doo yídaagołsį dago, dabíí dábik’ehyú ídaadilṉe’go yiká ádáát’įįdgo, hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dábik’ehyú áile’íí doo yaa ídaadest’ąą da. 4 Christ ch’odląąyúgo doo dayúweh Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ách’ít’ééhíí bighą dábik’ehyú ách’ít’éé da, áídá’ nṉee dała’á daantį́į́gee Christ daayosdląądíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú át’éé doleeł. 5 Begoz’aaníí bikísk’eh at’ééhíí bee dábik’ehyú ágot’eehíí Moses yee k’e’eshchįįgo gáṉíí, Nṉee begoz’aaníí yikísk’eh ánát’įįłíí da’áí yee hiṉaa doo. 6 Odlą’íí bee dábik’ehyú ágot’eehíí Moses yee k’enaa’ashchįįgo gáṉíí, Nijíí biyi’ yuṉe’ doo gánṉii da, Hadíńshą’ yaaká’yú digháh? (Christ ádí’ bił godah ch’ínánt’ashgo:) 7 Ła’íí doo gánṉii da, Yuyahgo o’i’áń yuyaa hadíńshą’ digháh? (Christ daztsąądí’ t’ąązhį’ yił nat’aashgo.) 8 Áídí’ bek’e’eshchiiníí nt’é ṉíí? Yati’íí nt’ahdí’ nlįį, dá nizé’ yuṉe’, ła’íí nijíí yuṉe’ ndi begoz’ąą, ṉii: áí yati’íí ko’odlą’ bee hasdách’ighah, áí zhą́ baa yáhiilti’; 9 Nizé’dí’, Jesus sheBik’ehń hoshdląą, nṉiiyúgo, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań Jesus daztsąądí’ náyihilṉa’íí nijíí yuṉe’ hondląąyúgo hasdánṉáh doleeł. 10 Nṉee bijíí yuṉe’ odląąyúgo dábik’ehyú át’éégo ábi’delzaa; ła’íí bizé’dí’ oshdląą ṉiigo hasdayááhi at’éé. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí gáṉíí, Hadíń bodląąhíí doo hant’é yik’e ídaayándzį da doleeł. 12 Jews daanliiníí ła’íí Greeks daanliiníí dáłełt’ee, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo ła’ łahgo ádaat’ee da: nohweBik’ehń dała’á nṉee dawa yeBik’ehń nlįįgo, hadíí bich’į’ ch’oba’ ádaaṉiihíí biłgoch’oba’íí ch’ída’izkaadíí yaa yiṉé’. 13 Áík’ehgo hadíń nohweBik’ehń bizhi’íí yozhíígo yich’į’ ch’oba’ ánṉiidíí hasdádogaał. 14 Áń hagot’éégo yich’į’ ádaaṉii, doo hwahá daayodląąh dadá’? Hagot’éégo daayodląąh, áń doo hwahá ya’ikodaaniizįįh dadá’? Hagot’éégo daidits’į́h, doo hadíń bił nadaagolṉi’ dadá’? 15 Hagot’éégo bił nadaagolṉi’, ła’ daabi’dol’aadgo zhą́? bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Dahadíń yati’ baa gozhóni, bee nkenágoheltǫǫdíí, yaa yałti’go higaałíí ba’ihégosį, áí nłt’éégo ágot’eehíí nṉee yaa bił gozhǫ́ǫ́ doleełíí yaa nadaagolṉi’! 16 Ndi doo dawa yati’ baa gozhóni yikísk’eh ádaasdzaa da. Esaias gáṉííhíí k’ehgo, NohweBik’ehń, hadíń bił nagosiilṉi’íí yodląą áídá’? 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ dihiits’ago zhą́ nohwi’odlą’ goleeh, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa nohwił na’goṉi’go zhą́ dihiits’ag. 18 Áídá’ na’ídíshkid, Ya’ doo daidests’ąą da née? Ha’oh, daidests’ąą, ni’gosdzáń biká’ dágoz’ąą nt’éégo baa na’goṉi’íí begoz’ąą, ni’gosdzáń náhin’ą́ą́yú biyati’ daats’idests’ąą. 19 Áídá’ naná’idishkid, Ya’ Israel hat’i’íí doo bił ídaagozį da lę́k’e née? Dantsé Moses gáṉíí, Łahgo hat’i’íí, nṉee doo bił da’otag da daabiłch’iṉiihíí bee daanohwiłch’ołch’įįgo ádaanohwishłe’, ła’íí hat’i’íí doo daagoyą́ą́ da daabiłch’iṉiihíí bee hadaashohkeego ádaanohwishłe’. 20 Áídí’ Esaias doo biini’ hą́h dago Bik’ehgo’ihi’ṉań yá yałti’go gáṉíí, Nṉee doo shiká hadaantaa da n’íí shídaagosįįd; doo shiká nada’ódíłkid da n’íí bił ch’í’ṉah ádishdlaa. 21 Áídá’ Israel hat’i’íí gáyiłṉii, Nṉee doo daashidits’ag dahíí ła’íí shidáhzhį’ yádaałti’íí bich’į’ iłts’ą́’ dahdideshṉiigo o’i’aah.

11

1 Áík’ehgo na’ídíshkid, Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé yó’oyiłkaad née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. Shíí ałdó’ Israelite nṉee nshłįį, Abraham bits’ą́’dí’go hashidolchįį, Benjamin hat’i’íí bits’ą́’dí’ gosilį́į́. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé dabíntsé yídaagołsiníí doo yó’oyiłkaad da. Ya’ biyati’ bek’e’eshchiiníí Elias yaa nagolṉi’íí doo bídaagonołsį da née? Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhgo Israel yaa yałti’go gáṉíí, 3 SheBik’ehń, nṉee binkááyú na’izíidíí nadaistseed, ła’íí naa hi’né’íí biká’ dahi’ṉiiłi nagoz’ąą n’íí tadaayozṉil; dashízhą́ isdziih, ła’íí shidizideego nadaagołchi’, ṉii. 4 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’é biłṉii? Nṉee gosts’idi doo náhóltagyú ídá’ásíłsįįd, doo Baal be’ilzaahíí yich’į’ nádaahilzhish dahíí. 5 Áík’ehgo díí goldohíí biyi’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’go da’ayą́hágo ídá’áyiidlaago hayihezṉil. 6 Biłgoch’oba’íí bee hayihezṉilyúgo, doo nłt’éégo ánádaat’įįłhíí bighą da: doo ágát’éé dayúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí yuṉáásyú doo ílį́į́ da doleeł. Áídá’ nṉee nłt’éégo ánát’įįłhíí bighą hayiṉiiłyúgo doo biłgoch’oba’híí bighą da: doo ágát’éé dayúgo nłt’éégo ánát’įįłíí yuṉáásyú doo ílį́į́ da doleeł. 7 Hago’at’éégo áídá’? Israel hat’i’íí yiká hádaat’iiníí ch’éh yighą ádáát’įįd; hayihezṉilíí zhą́ nádaidné’, áídá’ ła’ihíí biṉáá ádaagosdįįd. 8 (Bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí k’ehgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań áí da’ałhoshgo nakaihíí k’ehgo natsídaakeesgo ádaabizlaa, biṉáá doo yee daago’įį dago, bijeyi’ ałdó’ doo yee da’dits’ag dago;) díí jįį t’ah ágádaat’ee. 9 Ła’íí David gáṉíí, Bił daagonedlįįgo da’iyąąhíí bee bánakí’í’áágo daabiłjizh le’, nt’éhéta bidáh siné’go yitis hakaadhíí k’ehgo, da’áí binchǫ’íí bee bich’į’ nanáhi’ṉiiłle’: 10 Biṉáá doo nzhógo yee daago’įį dago alṉéhgo doo daago’įį da le’, biyíl ndaazíí bighą dahazhį’ da’isk’id le’. 11 Na’ónádishkid áídá’, Ya’ Israel hat’i’íí nanihezdeehíí doo nádaahidzįį da née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da: ndi nanihezdeehíí biláhyú doo Jews daanlįį dahíí hasdákai, Israel hat’i’íí hasdách’ikaihíí danéé zhą́ daanzįgo dayúweh yiká hádaat’įį doleełhíí bighą. 12 Israel hat’i’íí nanihezdee n’íí biláhyú ni’gosdzáń biká’ nṉee da’it’įįyúgo, ła’íí ch’éh ádáát’įįdíí biláhyú doo Jews daanlįį dahíí da’it’įįyúgo, áí bitisgo Israel hat’i’íí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ ninábide’ṉiiłíí biláhyú nṉee dawa da’it’įį doleeł. 13 K’adíí doo Jews daanohłįį dahíí nohwich’į’ yashti’, shíí doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ shi’dol’aadgo shinasdziidíí ílį́į́go áńsį: 14 Dáhago’at’éégo bił dała’ hat’i’íí hasdách’ikaihíí danéé zhą́ daanzįgo dayúweh yiká hádaat’įįgo ádaashłe’go ła’ hasdádokah. 15 Israel hat’i’íí yó’olkaadíí biláhyú ni’gosdzáń biká’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bił k’íí nádaasdlįįyúgo, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ninábide’ṉiiłííshą’ hago’at’éé? Da’itsaahdí’ nádaahi’ṉahíí k’ehgo at’éé. 16 Ná’ast’oodgee dantsé bido’né’ihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nané’íí diyįhyúgo, ná’ast’oodíí dawa ałdó’ diyįh: ła’íí ch’il bikeghad diyįhyúgo, bits’ádaaz’aahíí ałdó’ diyįh. 17 Jews daanliiníí ch’il olive holzeehíí k’ehgo ádaat’ee; ch’il olive holzéhi bits’ádaaz’aahíí ła’ nehestǫ’yúgo, áídí’ ni, doo Jew ńlį́į́ dahíí, ch’il olive da’ilįįyú hadajeehíí k’ehgo áńt’éhi, áí naheshch’iizhgee onáni’dotsiiyúgo, áík’ehgo olive bikeghad yenoseełíí ni ałdó’ bee nanlwodgo bee nłsééłyúgo; 18 Olive bits’ádaaz’aahíí doo bich’į’ ída’óńdlii da. Ídaóńdliiyúgo bínálṉih, ni ikeghadíí doo nee hiṉaa da, áídá’ bíí bee hinṉáá. 19 Ya’ gánṉii née, Shíí áígee onáshi’doltsiihíí bighą its’ádaaz’aahíí nahestǫ’? 20 Da’aṉii ágát’éé, ndi áí doo da’odląą dahíí bighą nahestǫ’, áídá’ nihíí ni’odlą’ zhą́ bee síńzįį. Áík’ehgo doo bee ída’óńdlii da, áídá’ nzhógo godínłsį: 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo t’ąązhį’ at’éé dago its’ádaaz’aahíí nayiheztǫ’, áík’ehgo ídaa gondzą́ą́, ni ałdó’ dánko ágánidolíłi at’éé. 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ła’íí bihashke’íí baa natsíńkees: nanihezdeehíí bihashke’ yiká’zhį’ áile’; áídá’ nihíí naa ch’oba’, biłgoch’oba’íí da’áík’ehgo biyi’ hiṉááłyúgo: áídá’ doo ágáńt’éé dayúgo ni ałdó’ yó’onidi’aah. 23 Jews daanliiníí, doo da’odląą dahíí doo dayúweh ye’ádaat’ee dayúgo, ch’il olive biyi’ onádaabi’ditsiih: Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ áík’ehgo ádaabile’go yik’e sitįį. 24 Olive da’ilįįyú hadajeehíí bits’ą́’ nanideshgizhdá’ ch’il olive nłt’ééhíí biyi’ onánidotsiiyúgo, ch’il olive nłt’ééhíí dabíí bits’ádaaz’aahíí naheztǫ’ n’íí biyi’ onádaitsiihíí itisgo doo bá nyee da. 25 Shik’ííyú, doo ídaa da’ohdlíí da doleełgo díí doo bígóżį da n’íí bídaagonołsįįh hádaanohwisht’įį, Israel hat’i’íí łahzhį’ doo daago’įį da daasilįį, doo Jews daanlįį dahíí dawa ha’ádokahíí begolzaazhį’. 26 Áík’ehgo Israel hat’i’íí dawa hasdádokah: bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Siondí’ Hasdá’iiṉiiłíí dogaał, áń Jacob hat’i’íí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań daidnłsį da n’íí daidnłsįgo ádaabidoliił: 27 Binchǫ’íí baa nádaagodesii’ą́ą́dá’, da’áí iłk’idá’ bándaagosii’ą́ą́ ni’ yínádaalṉiih doleeł, ṉii. 28 Yati’ baa gozhóni nádaagonoh’aahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań Israel hat’i’íí k’ihzhį’ ádaizlaa: áídá’ daabitaa n’íí hadaiyihezṉilhíí bighą Israel hat’i’íí bił daanzhǫǫ. 29 Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’éhéta kaa yiné’yúgo, dagohíí koká ánṉiidyúgo doo łahgo áná’ṉe’ da. 30 Łah Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daahohdląą da ni’, áídá’ k’adíí Israel hat’i’íí doo da’odląą dahíí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwaa daadest’ąą: 31 K’adíí Israel hat’i’íí doo da’odląą da, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwaa daadest’aaníí biláhyú bíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí baa daadidot’aał. 32 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dawa doo da’odląą dahíí yich’į’ ndaayiṉil, dawa yaa ch’oba’ doleełgo. 33 Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’íí hik’e bił ígóziníí biłgo łą́ą́go ch’ída’izkaad! Hagot’éégo nṉee yich’į’ godi’aahíí doo hagot’éégo ba’ch’iiłkáah da, bi’at’e’íí doo hagot’éégo bígózį da! 34 Hadíńshą’ nohweBik’ehń binatsekeesíí yígółsį? Hadíńshą’ nabineztąąd? 35 Dagohíí hadíńshą’ nohweBik’ehń dant’éhéta yaa yiné’, t’ąązhį’ dant’éhéta baa náyiné’ doleełhíí bighą? Doo hadíń da. 36 Dawa bits’ą́’dí’ daagolį́į́, ła’íí dawa biláhyú daahiṉaa, ła’íí dawa bá daahiṉaa, áń dahazhį’ ba’ihégosį doo. Doleełgo at’éé.

12

1 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’híí bighą nádaanohwoshkąąh, dant’éhéta natseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daach’iné’híí k’ehgo nohwíí t’ah daahinohṉaadá’ nohwits’íhíí hadaadesdzaago baa daadenoh’aah, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił gozhǫ́ǫ́, áík’ehgo daadinołsįgo daahohkąąhgo dábik’eh. 2 Díí ni’gosdzáń biká’ doo bik’ehyú ágot’ee dahíí doo be’ádaanoht’ee da: áídá’ dawa bee nohwinatsekeesíí áníidégo ánálṉe’go łahgo ádaanoht’ee le’, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hát’ííníí nłt’éégo at’ééhíí, bił goyiłshóóníí, ła’íí dázhǫ́ nzhooníí bídaagonołsįįh. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí biláhyú báyáshti’go shaa godet’ąą; áík’ehgo dała’á notįįgee gádaanohwiłdishṉii, Doo itisgo ídaa daagonohdząągo dała’á notįįgee Bik’ehgo’ihi’ṉań odlą’ dahołąągo nohwainé’íí dábik’ehgo ídaa natsídaahkees. 4 Nohwits’í dała’á ndi łąąyú henláá ndi doo dała’ dáłełt’eego nada’iziid da: 5 Da’ágát’éégo néé hiidląą ndi its’í dała’á k’ehgo ádaant’ee, Christ bił dała’á daandlįįgo, ła’íí its’í dała’á ndi łąąyú henlááhíí k’ehgo daandlįįgo iłch’odaahii’ṉii. 6 Nt’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwainé’íí iłtah ádaat’ee; Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’ nohwaa det’ąąyúgo haląą nohwi’odlą’ dahołąągo nohwainé’íí dábik’ehgo bee yádaahiilti’ le’; 7 Ła’ bich’odaahii’ṉiigo nohwaa det’ąąyúgo haląą ágánádaahiit’įįł le’; hadíń iłch’ígót’aahgo baa det’ąąyúgo nłt’éégo iłch’ígó’aah le’; 8 Hadíń idag yałti’go baa det’ąąyúgo áík’ehgo nṉee yidag yałti’ le’; hadíń dawahá nayiṉiihíí doo yaanchį’ dago nayiṉiih le’; hadíń dawahá yebik’ehíí nłt’éégo nabi’dinłtł’og le’; ła’íí hadíń ła’ yaa ch’oba’íí yaa bił gozhǫ́ǫ́go ánát’įįł le’. 9 Da’aṉii nohwił’ijǫǫ le’, doo daazhógo da. Nchǫ’go ágot’eehíí bik’edaadinohṉiih; nzhooníí zhą́ nłdzilgo daahinohtą’. 10 Łił daanohjǫǫ le’, iłk’ííyú łił daanjǫǫhíí k’ehgo; daałidinołsigo nṉee ła’íí ntsé sitįįgo ádaanołsį le’; 11 Doo nohwił daagoyéé’go nada’ohsiid da; Holy Spirit nohwijíí yuṉe’ diltłi’go ádaanohwiłsį le’; nohweBik’ehń bá nada’ohsiid; 12 Nohwádįhyú nłt’ééhíí ndaahóndliihíí bighą nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; nohwiniidaagonłt’ééyúgo bidag ádaanoht’ee le’; dáda’ohkąąh nt’éé le’; 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhíí hant’é yídįh daanliiníí bitaadaahṉiih; nohwista’ nakáhíí baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. 14 Nohwik’edaanṉiihíí biyaa gozhǫ́ǫ́ le’ daadohṉiigo bá da’ohkąąh; doo yati’ bee daahohkáał da. 15 Bił daagozhóóníí dába’ashhah nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’, ła’íí daachagíí ałdó’ dába’ashhah daahchag le’. 16 Dáłełt’eego natsídaahkees. Doo itisgo ádaadisoł’ṉil da, débaagoch’oba’ihíí doo biṉááł ídaadołkąąh da. Doo ídaa natsídaahkees da le’. 17 Dahadíń doo bik’ehyú ádaanohwizlaa dayúgo doo iké’déṉá ágánádaahdle’ da. Nṉee dawa binadzahgee dawahá nłt’ééhíí zhą́ baa nahkai le’. 18 Bígonedząą lę́k’eyúgo nṉee dawa nkegohen’ą́ą́go bił daagonohłįį. 19 Shił daanohshóni, hadíń doo bik’ehyú ádaanohwizlaa dayúgo, doo k’enaahné’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá k’ena’né’íí biba’ goz’ąągo ádaagonołsį le’: gáṉíígo bek’e’eshchįį, Goyéégo koch’į’ godish’aahi ánsht’ee, ík’enashné’ ndi at’éé, nohweBik’ehń áṉíí. 20 Áí bighą, nik’enṉiihíí shiṉá’ silįįyųgo bá’ńné’; dibá’ silįįyúgo tú bá ná’íłsįįh: áík’ehgo ágáńt’įįyúgo bitsit’á’ tsiid dahnásííkaahíí k’ehgo ánle’. 21 Nchǫ’íí doo nohwitis hileeh da le’, áídá’ nłt’ééhíí bee nchǫ’íí bitis daahłeeh.

13

1 Nṉee dała’á daantį́į́gee nadaant’aahíí bikísk’eh ádaat’ee le’. Bik’ehgo’ihi’ṉań nadaant’aahíí dawa yebik’eh: nadaant’aahíí binawodíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ą́ą́. 2 Áí bighą hadíń nadaant’aahíí yits’ą́’zhį’ at’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’ánihíí doo yikísk’eh at’éé da: áí ídándaagot’a’hi at’éé. 3 Nṉee nłt’éégo ánádaat’įįłíí nadaant’aahíí doo yédaaldzid da, nchǫ’go ánádaat’įįłíí zhą́ nadaant’aahíí yédaaldzid. Ya’ nant’án doo béńldzid hánt’įį da née? Nłt’éégo ánánt’įįł, áík’ehgo nzhǫǫgo naa yałti’ doleeł. 4 Ninant’a’ ná nłt’éé doleełhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań yá na’iziid. Nchǫ’go ánánt’įįłyúgo béńldzid; doo da’ílį́į́zhį’ bésh be’idiltłishé dahyotįįł da: áń Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidgo nṉee doo bik’ehyú ánát’įįł dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ yik’izhį’ áile’. 5 Áí bighą nadaant’aahíí bikísk’eh ádaanoht’ee le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ doo bits’ą́’zhį’ ánádaaht’įįłhíí zhą́ bighą da, áídá’ nłt’éégo ánádaaht’įįłgo ídídaagonołzįhíí bighą ałdó’. 6 Da’áí bighą tax nadaahohṉiił: tax bich’į’ nadaahi’ṉiiłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziidíí daanlįįgo áí nayik’ída’iziid. 7 Áí bighą bich’į’ nada’ohṉiił le’at’ééhíí dawa bich’į’ nada’ohṉiił: tribute bich’į’ nadaahohṉiił le’at’ééhíí tribute bich’į’ nadaahohṉiił; tax bich’į’ nadaahohṉiił le’at’ééhíí tax bich’į’ nadaahohṉiił; hadíí bédaałdzid le’at’ééhíí bédaałdzid; hadíí daadiniłsį le’at’ééhíí daadinołsį. 8 Nṉee doo ła’ naa hayił’áa da le’, ił’ijóóníí zhą́ łaa hadaasoł’aa le’: hadíń ła’ bił nzhǫǫhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí yikísk’eh at’éé. 9 Begoz’aaníí gáṉíí, Doo nant’į’ nach’ighaa da, Doo nach’iłtsee da, Doo ich’in’įįh da, Doo łé’ch’iłchoo da, Doo dawahá ídáhách’it’įį da; áí begoz’aaníí ła’ ałdó’ dawa łínáhi’ṉilgo díínko begoz’ąą, Nit’ahdí’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫǫhíí k’ehgo. 10 Hadíń bit’ahdí’ gólííníí bił nzhooníí doo yiṉí’idiłṉííh da; áí bighą koł ijóóníí begoz’aaníí ye’iiláa. 11 Ła’íí goldohíí bídaagonołsį, k’adíí da’ołhoshdí’ ch’ínádaanohdziidíí biká’ ngonyáá, hasdánohwidi’ṉiiłíí ałhánídí’ begoz’ąą, dantsé da’osiidląądá’ n’íí bitisgo. 12 Tł’é’híí k’ad bech’ígoṉáh, k’ad haiłkáah: haląą, áí bighą chagołheeł zhiṉéégo ágot’eehíí nohwits’ą́’zhį’ ádaahiidle’, ła’íí bésh diyágé idindláád zhiṉéégohíí ík’e daahiidleeh. 13 Nłt’éégo hiidaał le’, jį́į́go ch’ogaałhíí k’ehgo: doo nchǫ’íí bee nohwił daagonedlįįgo da, doo nohwił nágodeyisgo da, doo nant’į’ nahiidaago da, nchǫ’íí doo bich’į’ t’ąązhį’ ách’ít’éé dahíí doo be’ádaant’ee da, doo iłk’edaan’ṉiihgo da, ła’ bíyééhíí doo ídáhádaahiit’įįgo da: 14 Nohwits’í nchǫ’go hádaat’iiníí doo bee da’ohłe’ dahíí bighą doo nohwijíí yuṉe’ nchǫ’íí bágoz’ąągo ádaanołsį da, áídá’ bésh diyágé benagonlkaadíí biyi’ nasozįįhíí k’ehgo Jesus Christ nohweBik’ehń biyi’ nasozįį.

14

1 Hadíń bi’odlą’ doo nłdzil dahíí bich’į’ daanohshǫǫ le’, doo bił ładaadoht’áhgo da. 2 Nṉee ła’ bi’odlą’ golííníí hidáń da’adzaahíí yiyąą, áídá’ ła’ bi’odlą’ doo nłdzil dahíí hidáń hadaajeehíí zhą́ yiyąą. 3 Nṉee hidáń dawa yiyąąhíí ła’ nṉee doo dawa yiyąą dahíí doo da’ílínégo yaa natsekees da le’; ła’íí nṉee doo dawa yiyąą dahíí ła’ nṉee dawa yiyąąhíí ałdó’ doo da’ílínégo yaa natsekees da le’: bíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nábinłtíni at’éé. 4 Nihíí hant’é ńlį́į́go ła’i yána’iziidíí baa yáńłti’go? Binant’a’íí nłt’éégo yána’iziidyúgo dá na’iziid doleeł, doo nłt’éégo yána’iziidíí ch’ínált’e’. Binawod bá ágolzį doo, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ binawod golį́į́go sizįįgo ábile’. 5 Nṉee ła’ ła’jįį ła’ihíí yitisgo yidnłsį: ła’íí dawa dałełt’eego yidnłsį. Nṉee dała’á daantį́į́gee doo bił nagokigo yaa natsekees da le’. 6 Hadíń ła’jįį yidnłsįhíí nohweBik’ehń yidnłsįgo at’į́į́; hadíń ła’jįį doo yidnłsį dahíí bíí ałdó’ nohweBik’ehń yidnłsįgo at’į́į́. Hadíń hidáń dawa yiyąąhíí nohweBik’ehń yidnłsįgo iyąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihénzįgo; nṉee doo dawa yiyąą dahíí ałdó’ nohweBik’ehń yidnłsįgo at’į́į́, bíí dó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihénzįgo iyąą. 7 Nṉee hiṉaayúgo doo dabíí ídebik’ehgo hiṉaa da, datsaahyúgo doo dabíí bik’ehgo datsaah da. 8 Daahin’ṉaayúgo nohweBik’ehń daanohwineł’į́į́go daahin’ṉaa; daahiitsaahyúgo nohweBik’ehń daanohwineł’į́į́go daahiitsaah: áík’ehgo daahin’ṉaa ndi dagohíí daahiitsaah ndi nohweBik’ehń bíyéé daandlįį. 9 Díí bighą Christ daztsąą, áídí’ naadiidzaago naahi’ṉa’, nanezna’íí hik’e daahiṉaahíí biłgo yeBik’eh doleełgo. 10 Nt’é bighą nohwik’isyú baa yádaałti’? Nt’é bighą nohwik’isyú da’ílínégo baa natsídaahkees? Néé Christ ndaago’a’go dahsdaagee daanohwigha bich’į’ daahiidzįįh doleeł. 11 Bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, NohweBik’ehń gáṉíí, Da’aṉii hinshṉaago da’aṉii gádishṉii, dakowa kogod bee shich’į’ daach’ilzhíísh, dakowa kozé’ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihédaach’inzį doleeł, ṉii. 12 Áík’ehgo daanohwigha dała’á daantį́į́gee Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ídaa nadaagohiilṉi’ doleeł. 13 Áí bighą kodí’ godezt’i’go doo łaa yádaahiilti’ da le’: díí k’ehgo nko nohwiini’ łaadaahiidle’, doo nohwik’ííyú yighą nadokałíí bádįhyú begoz’ąągo ádaahiidle’ da, dagohíí dant’éhéta yeni’iłsiihíí doo bádįhyú begoz’ąągo ádaahiidle’ da. 14 Díí bígonsį, Jesus nohweBik’ehń shił ígózįgo áshíłsį, hidánhíí doo nchǫ’ da; áídá’ hadíń hidáń nchǫ’ nzįhíí bíí bich’į’ nchǫ’. 15 Nt’é nnaahíí bighą nik’isn biṉi’ńṉihyúgo doo kołijóóníí be’áńt’éé da. Nt’é nnaahíí nṉee ła’ bee bił ch’ígonoghéeh hela’, áń Christ bá daztsáni at’éé. 16 Nt’éhéta nłt’éé ńńzį ndi, dénchǫ’égo baa yá’iti’yúgo, doo be’ánádaaht’įįł da le’: 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee itah ch’ilįįyúgo, doo nt’éhéta ch’iyąąhíí ła’íí ch’idląąhíí zhą́ bighą da; áídá’ Holy Spirit binkááyú dábik’ehyú ách’ít’ééhíí, ła’íí kił nkegohen’ą́ą́híí, ła’íí kił gozhǫ́ǫ́híí bighą itah ch’ilįįhi at’éé. 18 Hadíń díí ye’at’éégo Christ yána’iziidíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’eh, nṉee ałdó’ bił dádaabik’eh. 19 Áík’ehgo haląą nt’éhéta nkegohen’ą́ą́go áyíłsiníí biká hádaahiit’įį le’, ła’íí nt’éhéta daanldzilgo be’ádaałiidle’íí biká hádaahiit’įį le’. 20 Doo nt’éhéta daahsąąhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binasdziidíí daałchǫǫh da. Hidáń dawa nłt’éé; ndi hadíń nt’éhéta yiyąąhíí bighą ła’ nanakaadyúgo, áí yee ni’iłsiih. 21 Itsį’ nnaahíí dagohíí wine ndląąhíí dagohíí dahago ánánt’įįłhíí bighą nik’isn nanakaadyúgo, dagohíí nt’éhéta nchǫ’go ánát’įįłgo ábile’yúgo, dagohíí nt’éhéta bighą bi’odlą’ doo nłdzil dago ábile’yúgo doo be’ánánt’įįł dago nzhǫǫ. 22 Ni’odlą’ nłdzil née? Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nłt’éégo áńt’ééhíí bígonłsį́ le’. Hadíń áík’ehgo ánát’įįłíí doo ídángot’aa dago biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 23 Hadíń biini’ nakigo da’adzaahíí yiyąąhíí, áí bighą ídángot’áni at’éé, doo bi’odlą’ ye’at’į́į́ dahíí bighą: doo ki’odlą’ be’ánách’ot’įįł dahíí nchǫ’go ánách’ot’įįłi at’éé.

15

1 Néé nohwi’odlą’ daanldzilíí, hadíí biini’ nakigo bi’odlą’ doo daanłdzil dahíí bich’odaahi’ṉii le’, doo danéé ídaa natsídaahiikeesíí bighą da. 2 Áídá’ néé dała’á daantįįgee nohwit’ahdí’ daagolííníí bá nłt’éé doleełíí baa natsídaahiikees le’, bi’odlą’ nłdzil hileehíí bighą. 3 Christ ndi doo dabízhą́ ídaa natsekees da ni’; bek’e’eshchiiníí biyi’ biTaa gáyiłṉii, Hadíí bee daanich’o’ṉi’ n’íí shik’izhį’ nasdlįį, ṉii. 4 Doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí bee nohwił ch’ígót’aahíí bighą alzaa, nohwi’odlą’ nłdzilgo áile’go hadah ádaanohwiłsįgo, nohwádįhyú nłt’éhi goz’aaníí ndaahóndlii doleełhíí bighą alzaahi at’éé. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań, kóni’ k’eh ách’íłsįgo ła’íí ko’odlą’ nłdzilgo áyíłsiníí, dałełt’eego natsídaahkeesgo nohwaa daidino’áah, Christ Jesus be’ádaanoht’eego: 6 Áík’ehgo nohwinatsekees dała’ágo, nohwiyati’ dała’ágo Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ nohweBik’ehń biTaahíí, ba’ihédaanohsį doleeł. 7 Christ k’ínoho’ṉiihíí k’ehgo k’ídaałoh’ṉii, áík’ehgo nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį doleeł. 8 Gánohwiłdishṉii, Jesus Christ nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí binal’a’á silįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ da’aṉiihíí baa bił ch’í’ṉah ágoléhgo, ła’íí daanohwitaa n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’é bee yángon’ááníí begolṉe’ doleełgo: 9 Ła’íí doo Jews daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ya’ihédaanzį doleełgo; bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Díí bighą doo Jews daanlįį dahíí naa bił nadaagoshṉi’, ła’íí nizhi’ baa idish’aałgo na’ihénsį doleeł. 10 Gánádi’ṉii, Doo Jews daanohłįį dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé bił nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. 11 Ła’íí gánádi’ṉii, Doo Jews daanohłįį dahíí dawa, nohweBik’ehń ba’ihédaanohsį le’; nṉee dawa ałdó’ ba’ihédaanohsį le’. 12  Esaias ałdó’ gáṉíí, Ch’il bikeghad bits’ą́’dí’ hanajéédíí k’ehgo Jesse bits’ą́’dí’ hanádaałołchiiníí dała’á doo Jews daanlįį dahíí yá nant’aa doleełíí hígháh; áń doo Jews daanlįį dahíí bada’ołíí doleeł. 13 Holy Spirit binawod biláhyú nłt’éhi nohwádįhyú goz’aaníí ndaahohłííhíí itis odaazlįį doleełhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań, nłt’ééhíí ndaahołíígo ádaanohwile’íí, daahohdląągo koł gozhóóníí ła’íí iłch’į’gont’ééhíí nohwee halk’ił le’. 14 Shik’ííyú, nłt’ééhíí be’ádaanoht’eego, dázhǫ́ daagonohsąągo nohwígonsį, ła’íí łił ch’ídaagonoht’aahgo bídaagonoł’ąą. 15 Da’ágát’éé ndi doo shiini’ hą́h dago ła’ nohwich’į’ bek’e’shiłchį́į́, bínádaadołṉíh doleełgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shik’izhį’ áyíílaahíí bighą, 16 Okąąh yedaabik’ehi Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziid n’íí k’ehgo Jesus Christ bá na’isiidgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ yati’ baa gozhóni doo Jews daanlįį dahíí bił nadaagoshṉi’, áík’ehgo doo Jews daanlįį dahíí Holy Spirit bee hadaadelzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nánshṉiiłgo naidiiṉiił doleeł. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań bána’isiidhíí bighą Jesus Christ biláhyú ída’oshdlíí. 18 Christ shiláhyú ánát’įįłíí zhą́ doo shiini’ hą́h dago baa nagoshṉi’ doleeł, shinkááyú doo Jews daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí yikísk’eh ádaat’eego ádaayiłsį, shinkááyú yałti’go hik’e ánát’įįłgo, ła’íí 19 Godiyįhgo be’ígóziníí hik’e ígozisgo ánágot’įįłíí Christ shinkááyú ánát’įįłgo, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit binawodíí shinkááyú na’iziidgo Jerusalemdí’ Ilírikamzhį’ daagotahyú Christ nłt’éégo baa na’goṉi’íí ąął baa yásíłti’ ni’. 20 Áík’ehgo Christ doo bígózį dayú yati’ baa gozhóni baa yashti’go nabik’í’isiid ni’, Christ iłk’idá’ bígózįyú baa yashti’yúgo, ła’ nṉee kįh bitł’ááh si’aaníí áyíílaahíí biká’gee na’ishtł’įhíí k’ehgo ashṉe’ doleeł ni’: 21 Áídá’ bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Hadíń doo hwahá baa bił nagoṉi’ dahíí bił ch’í’ṉah daaleeh: hadíń doo hwahá ya’ikodaanzį dahíí yídaagołsį doo, ṉii. 22 Áík’ehgo yashti’go nashi’dintł’ogíí bighą ch’éh nohwich’į’ disháhgo asht’įį ni’. 23 Áídá’ k’adíí dząągee doo hayú yánánáshtih dago, ła’íí doo ałch’ídé łegodzaa da nohwich’į’ disháh hásht’į́į́go, 24 Spainyú déyáágo nohwini’gee ch’ínsháhgo daanohwidistseełíí hásht’į́į́, áígee dét’įhézhį’ nohwił daagozhǫ́ǫ́go nahétąą hik’e Spainyú naadesdzaago shich’odaadohṉiił nsį. 25 K’adíí Jerusalemyú Jesus daayokąąhíí bich’odaashṉiihyú déyáá. 26 Macedóniayú ła’íí Akéyayú daagolínihíí bił daagozhǫ́ǫ́go Jerusalemgee Jesus daayokąąhíí tédaat’iyéhíí zhaali yich’į’ ádaile’. 27 Da’aṉii yaa bił daagozhǫ́ǫ́go ádaile’; áí da’aṉii baa hadais’áhi daanlįį. Áígee Jesus daayokąąhíí yaaká’dí’ begoz’áni daabíyééhíí łahzhį’ doo Jews daanlįį dahíí yaa daizné’híí bighą ni’gosdzáń biká’gee nandeehíí ła’ yee yich’odaaṉiihgo dábik’eh. 28 Díí ąął ashłaago zhaali bá łenáhesdlaahíí baa daadeni’ą́ą́go nohwaa deshaał, Spainyú déyáágo. 29 Nohwaa níyáágo Christ nłt’éégo baa na’goṉi’íí bee gozhóóníí ch’ída’izkaadgo bee nohwaa nsháhíí bígonsį. 30 Áí bighą shik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń, ła’íí Holy Spirit bee łił daanjǫǫhíí bighą nánohwoshkąąh, Bik’ehgo’ihi’ṉań shá nádaahohkąąhgo dała’ nohwił dahdaanshdǫh le’. 31 Áík’ehgo Judéagee doo da’odląą dahíí doo hago ádaashile’ dago shá da’ohkąąh; ła’íí zhaali Jerusalemgee Jesus daayokąąhíí bá íła’áshłaahíí yaa biłdaagozhǫ́ǫ́go nádaidoné’go ałdó’ shá da’ohkąąh; 32 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo shiłgozhǫ́ǫ́go nohwaa nsháh, ła’íí nohwigotahgee dét’įh nohwista’ nsháhgo nohwił hanasół. 33 Bik’ehgo’ihi’ṉań be’iłch’į’gont’ééhíí nohwił nlįį le’. Doleełgo at’éé.

16

1 Nohwilah, Phoebe holzéhi, bá nohwich’į’ k’e’eshchii, Cenchréagee ha’ánáłséhíí yitahyú na’iziidihi: 2 Áń Jesus daayokąąhíí k’ehgo nohweBik’ehń biláhyú k’ídaahoh’ṉii, ła’íí shich’odaahṉiih nohwiłṉiiyúgo bich’odaahṉiih: áń łánihi yich’odaazṉi’, shíí ałdó’ shich’ozṉi’. 3 Priscílla hik’e Áquila, Christ Jesus biláhyú shich’odaaṉíhi, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 4 Áí shighą goyéégo bich’į’ nadaagoyaa, dásdozhą́ shighą nanezna’, áí ba’ihénsį; ła’íí hayú doo Jews daanlįį dahíí ha’ánáłséhíí nagozṉilyú ínashood dawa ya’ihédaanzį ałdó’. 5 Áí bigowąyú ínashood da’okąąhgo íła’ánát’įįłíí dawa ałdó’, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Epenétus, dázhǫ́ shił nzhónihíí, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, áń Akéyayú dantsé Christ yich’į’ dahiyáhi. 6 Mary, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, áń nyeego nohwá na’iziid ni’. 7 Androníkas hik’e Junia, bił hat’í’ihi, bił ha’áshíjéd n’íí, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, áí Jesus binadaal’a’á itah daanlįį, daach’inłsíni ádaat’ee, áí dashíntsé Christ yich’į’ dah hizh’ázhi at’éé. 8 Ámplias, nohweBik’ehń biláhyú shił nzhóni, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 9 Úrbane, Christ biláhyú nohwich’odaaṉíhi, ła’íí Stákis shił nzhóni, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 10 Apélles, Christ bił dábik’ehi, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Aristobúlus yił daagolííníí ałdó’, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 11 Heródion, bił hat’í’ihi, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Narcíssus yił daagolííníí, nohweBik’ehń daayokąąhíí, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 12 Tryfína hik’e Tryfósa, nohweBik’ehń yánada’iziidi, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Pérsis, bił daach’izhóni, nohweBik’ehń łą́ą́go yána’iziidíí ałdó’, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 13 Rufus, nohweBik’ehń habiłtííníí, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, áń bą́ą́híí, shíí ałdó’ shimaa biłdishṉíhi, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 14 Asýncritus, Phlégon, Hérmas, Pátrobas, ła’íí Hérmes, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, nohwik’isyú yił nakaihíí ałdó’. 15 Philólogus hik’e Julia, Nérius hik’e bilah, Olýmpas ła’íí Jesus daayokąąhíí yił nakaihíí dawa, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 16 Daagodinołsįgo daałohts’ǫs le’. Christ daayokąąhgo ha’ánáłséhíí nagozṉilíí, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 17 Shik’ííyú, nadaanohwoshkąąh, hadíń nohwił ch’ígon’ą́ą́híí yídaagoł’ąą n’íí déłahgota nohwił ch’ídaago’áahgo iłch’ínohwiṉííłíí ła’íí nohwich’į’ daagodiłkishíí, daat’éhi ádaat’įį shįhíí bídaagonołsįįhgo bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee. 18 Ágádaat’eehíí Jesus Christ nohweBik’ehń doo yánada’iziidihi at’éé da, daabibid zhą́ yaa natsídaakees; áí nłt’éégo ádaaṉii ndihíí, ła’íí nzhǫǫgo hanádaadzih ndihíí doo daagoyą́ą́ dahíí k’izédaabidiṉiił. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ádaanoht’eehíí nṉee dawa yídaagołsįhíí bighą nohwaa shił gozhǫ́ǫ́; áídá’ nłt’éégo ágot’eehíí zhą́ bich’į’ daagonohsąągo, ła’íí nchǫ’go ágot’eehíí doo bídaagonołsį dago hasht’į́į́. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań be’iłch’į’gont’ééhíí dak’adégo Satan nohwá yaa gonłṉeego biłedaadoł’éés. Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé. 21  Timotheus, bił na’isiidíí, ła’íí Lúcius, Jason, ła’íí Sosípater, bił hat’í’ihi, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 22 Shíí, Tértius, díí naltsoosíí Paul bá k’e’shiłchínihi, nohweBik’ehń biláhyú, Gozhǫ́ǫ́, nohwiłdishṉii. 23 Gáius golį́į́gee sídáá, dząągee ínashood íła’ánát’įįh, áń, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. Erástus, dząą kįh gozṉilgee zhaali yaa sidaahíí, ła’íí Quártus, nohwik’isn, ałdó’, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 24 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí daanohwigha bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé. 25 Yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’íí, áí Jesus Christ baa na’goṉi’íí bikísk’ehyú Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinawod nohwá ánágodléhi at’éé; ni’gosdzáń alzaadí’ yushdí’ godezt’i’go na’goṉi’ doo bígózį da n’íí, áí Jesus Christ baa na’goṉi’íí, bee ch’í’ṉah silįį, 26 Áí k’adíí bígózįgo alzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí bek’e’eshchiiníí k’ehgo nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa bił na’goṉi’, daayodląąhgo yikísk’eh ádaat’ee doleełhíí bighą, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo benogowáh dahi yegos’aaníí bik’ehgo at’éé: 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań, áń zhą́ goyánihi, Jesus Christ biláhyú dahazhį’ ba’ihégosį le’. Doleełgo at’éé.

1 CORINTHIANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

THE FIRST EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

CORINTHIANS

1

1 Shíí, Paul, Jesus Christ binal’a’á nshłįįgo Bik’ehgo’ih’ṉań háshit’įįgo shi’dokéed, ła’íí nohwik’isn Sosthenes, 2 Ínashood Corinthgee ha’ánáłséhíí bich’į’ k’e’iilchii, áí Christ Jesus biláhyú godilzįhgo ádaat’eego ádaabi’deszaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí daaleehgo daabi’dokéed, ła’íí dahot’éhé Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ biláhyú daayokąąhíí dawa bich’į’ k’e’iilchii, áń dabíí beBik’ehń ła’íí néé nohweBik’ehń nlįį: 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa hik’e Jesus Christ nohweBik’ehń bits’ą́’dí’ iłgoch’oba’íí ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí Jesus Christ biláhyú nohwaa yiné’híí bighą dábik’ehń oshkąąhgo nohwá ba’ihénsį; 5 Áń dawahá yee nohwich’oṉii, yati’ yee nohwich’oṉii, nohwigoyą’ ndi nohwá ágółsį; 6 Áík’ehgo Christ baa nadaagohiilṉi’íí nohwitahyú nłdzilgo áyíłsį: 7 Áík’ehgo yaaká’dí’ nohwaa hi’né’íí doo ła’ binohdįh da; Jesus Christ nohweBik’ehń nadáhíí biba’ ádaanoht’eedá’: 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań nołdzilgo ánohwiłsį doleeł danágódzáázhį’, áík’ehgo Jesus Christ nohweBik’ehń nadáhíí bijįį doo nt’é bee nohwaa dahgoz’ąą da doleeł. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áṉííyú át’éé, áń biYe’ Jesus Christ nohweBik’ehń bił łił daanohdlįįgo nohwich’į’ ánṉiid. 10 K’adíí nánohwoshkąąh, shik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ biláyú dáłełt’eego yádaałti’ doleełgo, nohwitahyú doo iłts’ą́’ ádaanoht’ee da doleełgo: áídá’ nohwiini’ dáłełt’eego ła’íí dáłełt’eego natsídaahkeesgo dałaházhį’ be’ádaanoht’ee le’. 11 Shik’ííyú, iłch’į’ nanádaagonołkaad ląą, Klóe yił naháztaaníí shił nadaagolṉi’. 12 Gádishṉiigo ádishṉii, ła’, Shíí Paul zhiṉéé nshłįį; ła’íí, Shíí Apóllos zhiṉéé nshłįį; ła’íí, Shíí Céphas zhiṉéé nshłįį, ła’íí, Shíí Christ zhiṉéé nshłįį, daadohṉii lą́ą́. 13 Ya’ Christshą’ dákwíihi daahohiikąąh née? Ya’ Paul tsį’iłna’áhi nohwá bíheskał née? Ya’ Paul bizhi’ bee baptize ádaanohwi’deszaa née? 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénsį, doo ła’ baptize ádaanohwishłaa da, Críspus hik’e Gáius zhą́; 15 Baptize ánohwishłaayúgo dánko dahadíń gáṉii, Dabíí bizhi’ yee baptize ágoł’įį. 16 Áídá’ Stéphanas bił daagolííníí baptize ashłaa ałdó’: ba’ashhah ła’ baptize ashłaa shįhíí doo bígonsį da. 17 Christ doo baptize ash’į́į́go shinł’a’ da, áídá’ yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’go shinł’a’: doo yati’ goyááníí bee yashti’ da, áík’ehgo yashti’yúgo dánko tsį’iłna’áhi baa na’goṉi’íí doo nt’é áile’ da doleeł ni’. 18 Tsį’iłna’áhi baa na’goṉi’íí ch’á’onehezdeehíí bich’į’yúgo déba’odlohé; áídá’ néé hasdáhiikaihíí nohwich’į’yúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod at’éé. 19 Bek’e’eshchiiníí gáṉíígo, Nṉee daagoyáni bigoyą’ da’ádįhgo ádaashłe’ doleeł, nṉee bił ídaagoziníí ałdó’ doo bił ídaagozįh dago ádaashłe’ doleeł. 20 Nṉee goyáni n’íí hayú láń? Begoz’aaníí ye’ik’e’iłchíhi n’íí hayú láń? Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí ye’agodet’áhi n’íí hayú láń? Díí ni’gosdzáń biká’ igoyą’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nt’é dago áyíílaahi at’éé. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań góyą́ą́go ngonłchį́į́ lę́k’ehíí k’ehgo ni’gosdzáń biká’ nṉee dabíí bigoyą’íí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’éh yídaagołsįįh, áídá’ yati’ baa gozhóni yaa yałti’íí, ni’gosdzáń biká’ nṉee bich’į’yúgo doo nt’é da ndi, biláhyú da’odlaaníí hasdáhi’ṉiiłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ą́ą́. 22 Jews daanlíni godiyįhgo be’ígózinihíí yiká hádaat’įį, ła’íí Greeks daanlíni kogoyą’ zhą́ yiká daadéz’įį: 23 Áídá’ nééhíí Christ tsį’iłna’áhi bíheskałíí baa nadaagohiilṉi’, áí Jews daanlíni bidáh sizįį, Greeks daanlíni bich’į’yúgo déba’odlohé; 24 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ádaanṉiidíí, Jews daanlíni ła’íí Greeks daanlíni dawa yich’į’yúgo Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí át’éé, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’ at’éé. 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’íí, ni’gosdzáń biká’ nṉee bich’į’yúgo déba’odlohé ndi, nṉee bigoyą’íí yitisgo goyą́ą́; ni’gosdzáń biká’ nṉee bich’į’yúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nalwod da ndi, nṉee binawodíí yitisgo nalwodhi at’éé. 26 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’į’ ádaanṉiidíí baa natsídaahkees; doo hołąągo nṉee bigoyą’ bee daagonohsąą da, doo hołąągo dák’a’ádaanoht’ee da, doo hołąągo ízisgo ágot’ee zhiṉéégo gosolį́į́ da: 27 Ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń biká’ nt’é doo góyą́ą́ dahíí hayihezṉil, daagoyááníí ídaayádaandzįgo áile’híí bighą; ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daanłdzil dahíí hayihezṉil, nadaalwodíí ídaayádaandzįgo áile’híí bighą; 28 Ni’gosdzáń biká’ doo ízisgo ádaat’eego daagozliiníí, ła’íí daach’ich’ołaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hayihezṉil, doo begoṉáh dahíí hayihezṉil, dząągee begoz’aaníí doo nt’é dago ch’í’ṉah áile’híí bighą: 29 Áík’ehgo nṉee doo ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ída’odlíí da doleeł. 30 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ánát’įįgo Christ Jesus bił dała’á daanohłįį, áń biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań daagondzą́ą́go ádaanohwizlaa, dábik’ehyú ádaant’ee, ła’íí godilzįhgo ádaant’eego ádaanohwizlaa, áń biláhyú ałdó’ hanádaanohwidihez’ṉil: 31 Bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí k’ehgo, Hadíń ída’odlííhíí nohweBik’ehń yee ída’odlíí le’.

2

1 Shik’ííyú, nohwaa niyáádá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań baa na’goṉi’íí ni’gosdzáń biká’ yati’ dénzhóné ła’íí kogoyą’íí doo bee nohwich’į’ yashti’go niyáá da. 2 Áídá’ nohwił nashkai n’dá’ Jesus Christ zhą́, tsį’iłna’áhi bíheskał n’íí, baa yashti’go shiini’ łashłaa ni’, ła’ihíí doo nt’é da. 3 Doo nłdzil dago, nesdzidgo, ła’íí dázhǫ́ deshtłidgo nohwił nashkai ni’. 4 Shiyati’íí ła’íí na’goshṉi’íí nṉee goyáni biyati’ ích’į’ goltsódi doo bee yashti’ da ni’, ndi Holy Spirit na’iziidgo ła’íí binawod ch’í’ṉah áńsįhgo yashti’ ni’: 5 Áík’ehgo nohwi’odlą’ nṉee bigoyą’íí bich’į’zhiṉéégo doo bada’ohłíí dago, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bada’ohłíí. 6 Nohwitahyú nṉee Holy Spirit bee báyáń daasiliiníí bich’į’ igoyą’ bee yádaahiilti’, doo díí goldohíí bits’ą́’dí’ igoyą’íí da, ła’íí ni’gosdzáń biká’ nadaant’aahíí bigoyą’íí doo bee yádaahiilti’ da, áí doo nt’é daaleeh da: 7 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’ doo bígózį da n’íí, nanl’į’íí bee yádaahiilti’, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń dabíntsédá’ ngonłchį́į́go yengon’ą́ą́ lę́k’ehíí, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ anáyet’iiníí biyi’ bił daandlįį doleełhíí bighą: 8 Áí díí ni’gosdzáń biká’ nadaant’aahíí doo ła’ yígółsį da: yídaagołsiyúgo nohweBik’ehń bits’ą́’dindláád nlíni tsį’iłna’áhi doo yídaayołkał at’éé da. 9 Bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí k’ehgo at’éé, Koṉáá doo yo’įį dahíí, kojaa doo idits’ag dahíí, ła’íí nṉee bijíí yuṉe’ doo hwahá be’ogowáh dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań hadíí yił daanzhooníí yá łayiiláa, ṉii. 10 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit bee nohwich’į’ ch’í’ṉah áyíílaa: Holy Spirit dawahá yineł’į́į́, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ doo bígózį dahíí ye’at’ééhíí ndi. 11 Hadíń nṉee nliiníí nṉee ye’at’éhi yígółsį? Nṉee biyi’siziiníí zhą́; da’áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi nṉee doo ła’ yígółsį da, dabíí biSpirit zhą́. 12 Áík’ehgo ni’gosdzáń biká’gee spirit benagowahíí doo nohwaa hi’né’ da, ndi Holy Spirit Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi nohwaa hi’né’; dant’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaa ch’oba’go nohwaa yiné’íí bídaagonlzį doleełhíí bighą. 13 Áí ałdó’ bee yádaahiilti’, doo yati’ nṉee bigoyą’ iłch’ígó’aahíí bee da, ndi yati’ Holy Spirit nohwił ch’ígó’aahíí bee yádaahiilti’; Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go ágot’eehíí yaaká’dí’ yati’íí bee nłt’éégo ch’í’ṉah ágohiidle’. 14 Áídá’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit doo ye’at’éé dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit bits’ą́’dí’ ágot’eehíí doo náidiné’ da: bíí bich’į’yúgo déba’odlohé: doo yígonołsį at’éé da, Holy Spirit binkááyú zhą́ yígółsįhíí bighą. 15 Ndi hadíń Holy Spirit ye’at’éhi dawahá yígółsį, áídá’ dabíí nṉee doo Holy Spirit ye’at’éé dahíí doo yígółsini at’éé da. 16 Hadíńshą’ nohweBik’ehń binatsekeesíí yígółsį, bił ch’ígó’aah doleełgo? Doo hadíń da. Áídá’ néé Christ binatsekeesíí bídaagonlzį.

3

1 Shik’ííyú, Holy Spirit be’ádaanoht’eehíí k’ehgo doo nohwich’į’ yáoshti’ at’éé da ni’, ndi ni’gosdzáń be’ádaanoht’eehíí k’ehgo, áníigo ínashood daasolįįhíí bighą mé’ daanohłįįhíí k’ehgo nohwich’į’ yashti’ ni’. 2 Ibe’ nohwá náda’siłsįįdhíí k’ehgo yati’ dabígóziníí bee nohwich’į’ yashti’ ni’, itsį’íí dah, áí yati’ nyee’íí át’éé: doo hwahá bídaagonołsįįh dahíí bighą doo bee nohwich’į’ yashti’ da ni’, dak’ad ndi doo bídaagonołsį da. 3 T’ah ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí be’ádaanoht’ee, doo Holy Spirit be’ádaanoht’ee da: nohwitahyú ła’ bíyééhíí ídáhádaaht’įį, iłch’į’ daashohkee, ła’íí iłts’ą́’zhį’ daahohkah, áí bighą t’ah ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí be’ádaanoht’ee, ła’íí ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí k’ehgo t’ah nadaahkai go’į́į́. 4 Ła’ gáṉíídá’, Shíí Paul zhiṉéé nshłįį; ła’íí, Shíí Apollos zhiṉéé nshłįį, ṉii; áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí be’ádaanoht’ee go’į́į́. 5 Paulhííshą’ hadíń? Apollosííshą’ hadíń? Nada’iziidíí biláhyú da’osodląądíí zhą́ ndlįį, nohweBik’ehń néé dántįįgee binasdziid nohwaa din’ą́ą́híí k’ehgo na’idziid. 6 Shíhíí k’ediiláá, Apollosíí yiyaa naná’nłtłish: ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań deshjeedgo áyíílaa. 7 Áík’ehgo hadíń k’e’dileehíí dagohíí hadíń naná’nłtłishíí doo nt’é nlįį da; ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań deshjeedgo áile’íí zhą́. 8 K’e’dileehíí ła’íí naná’nłtłishíí biłgo dáłełt’ee: ła’íí nṉee daantį́į́gee binasdziidíí bideṉá bich’į’ nahi’ṉiił. 9 Néé Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’ bił nada’idziidíí daandlįį: nohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań k’e’nlááhíí ła’íí nayik’í’iziidíí daanohłįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań bikįh yitł’įhíí k’ehgo ádaanoht’ee. 10 Nṉee góyáni kįh ágole’íí kįh bitł’ááh łedn’aahíí áile’, ágát’éégo shíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shaa yiné’íí bik’ehgo nohwi’odlą’ bitł’ááh łedn’aahíí ashłaa, áídí’ nṉee ła’ yiká’ hadag yitł’įh. Áídá’ nṉee daantį́į́gee hagot’éégo ágole’íí yaa goyą́ą́ le’. 11 Nohwi’odlą’ bitł’ááh łedn’aahíí iłk’idá’ ágolzaa, áíhíí Jesus Christ, nṉee doo ła’ ánágódle’ at’éé da. 12 Dahadíń díí itł’ááh łedn’aahíí biká’ ágole’íí, óodo, béshłigai, tséé łą́ą́ ílíni, ńdilchi’, tł’oh, dagohíí tł’oh náhesgani yee hadag ágole’yúgo; 13 Nṉee daantį́į́gee binasdziidíí ch’í’ṉah alṉe’ doleeł: kaa yá’iti’íí bijįįgee kǫ’ bee ch’í’ṉah hileeh; nṉee daantį́į́gee binasdziidíí hago’at’ééhíí kǫ’ bee bígozįįh doleeł. 14 Nṉee ła’ hadag ágolaahíí t’ah goz’ąąyúgo, bideṉá bich’į’ nahi’ṉiił doleeł. 15 Áídá’ nṉee ła’ binasdziidíí ąąłnlid lę́k’eyúgo, nt’é bich’į’ nahi’ṉííł le’at’éé n’íí baa ch’a’oṉe’: ndi bíhíí hasdábidilteeh, kǫ’ biyi’ ch’íńyááhíí k’ehgo. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań bikįh biyi’ daach’okąąhíí daanohłíni ádaanoht’eehíí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit nohwiyi’ golį́į́híí bídaagonołsį ya’? 17 Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bikįh biyi’ daach’okąąhíí dénchǫ’go áyíílaa lę́k’eyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’ílíí hileehgo ábile’ doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań bikįh biyi’ daach’okąąhíí godiyįhíí bighą, áí kįhíí nohwíí daanohłįį. 18 Nṉee doo ła’ ích’į’ nach’aa da le’. Nohwitahyú nṉee ła’ ni’gosdzáń bigoyą’ ye’at’éé ngolṉíí lę́k’eyúgo, áí doo nt’é yígółsiníí k’ehgo ádódle’, áík’ehgo goyą́ą́ hileeh. 19 Díí ni’gosdzáń biká’ igoyą’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’yúgo déba’odlohé át’éé: bek’e’eshchiiníí gáṉíí, Nṉee daagondząą daanziníí nadaach’aago nadaagołchi’íí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań daabiłjizh. 20 Ła’íí gánádi’ṉii, NohweBik’ehń nṉee daagondząą daanziníí binatsekeesíí yígółsį, doo nt’é bee alṉe’ dago. 21 Áí bighą nṉee doo ła’ bada’ołíí da le’: dawahá nohwíyéhi ádaat’ee; 22 Paul, dagohíí Apollos, Cephas, dagohíí ni’gosdzáń, ihi’ṉaahíí, dagohíí da’itsaahíí, dawahá k’adíí daagolíni, dagohíí dawahá begoṉáhi, dawa nohwíyéhi ádaat’ee. 23 Áídá’ Christ bíyéé daanohłįį; Christ‐híí Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéé nlįį.

4

1 Christ yánada’iziidíí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ doo bígózį da n’íí nłt’éégo daineł’į́į́go yaa nadaagolṉi’íí daandlįįgo nohwaa natsí’ikees le’. 2 Áík’ehgo nṉee nada’iziidíí binant’a’ da’ábiłṉiiyú ánát’įįłgo goz’ąą. 3 Nohwíí shaa yádaałti’yúgo, ła’íí nṉee aayánáltihíí shaa yałti’ ndi, doo shił hago’at’éé da; shíí ndi doo ídaayashti’ da. 4 Dénchǫ’égo asdzaahíí doo bígonsį da, ndi áí bighą nłt’éégo shich’į’ ch’ígowáh doo dishṉii da: áídá’ nohweBik’ehń zhą́ shaa yałti’. 5 Áí bighą doo hwahá biká’ ngowáh dadá’ doo aayádaałti’ da, nohweBik’ehń nádzáágo zhą́, áń dawahá godiłhiłíí biyi’ nanl’į’ n’íí got’įįzhį’ ch’í’ṉah áidoliił, ła’íí nṉee bijíí yuṉe’ yaa natsídaakeesíí ch’í’ṉah áidoliił: áík’ehgo nṉee daantį́į́gee nłt’éégo ánádaat’įįł lę́k’eyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań, Nłt’éégo ánádaaht’įįł ni’, daabiłṉii doleeł. 6 Shik’ííyú, shíí hik’e Apollos biłgo nohwe’ídaagonoł’aah doleełgo nohwich’į’ ádaayásiilti’; bek’e’eshchiiníí áṉííhíí bitisgo nṉee doo baa natsídaahkees da doleełgo, ła’íí nohwíí nṉee doo dała’á bee ídaada’ohdlíídá’ ła’ihíí nohwił daanchǫ’ da doleełgo. 7 Hagot’éégo lą́ą́ łahgo áńt’éégo síńlįį? Nt’é lą́ą́ níyéhi doo naa hi’né’hi da láń? Naa hi’né’ lę́k’eyúgo, nt’é bighą ída’óńdlii? Doo naa hi’né’híí k’ehgo lą́ą́ áńt’ee. 8 Iłk’idá’ dawahá daanohwíyéé ya’, iłk’idá’ hadaanołdzil ya’, nant’án k’ehgo nadaanoht’aa, daanohwídįh ndi: nadaanoht’aahí dázhǫ́ hásht’į́į́, néé ałdó’ nohwił nadaant’aa doleełhíí bighą. 9 Néé, Jesus binal’a’á daandliiníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań iké’yú ch’ínohwiṉil shį nsį, nṉee natseedgo bándaagost’ąąhíí k’ehgo: ni’gosdzáń biká’ daagolííníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí, ła’íí nṉee dawa daanohwineł’į́į́go ádaanohwi’deszaa. 10 Néé Christ bighą nṉee déba’odlohé daandlįį, nohwihíí Christ binkááyú daagondząą daanohsį; néé doo daanłdzil dahíí k’ehgo nohwaa natsí’ikees, nohwihíí nadaanlwod daanohsį; nohwíí nṉee daanohwidnłsį, nééhíí daanohwich’ich’ołaa. 11 Díí jįį t’ah shiṉá’ ła’íí dibá’ daandlįį, nohwidiyágé ádaadįh, da’adzaayú nanohwida’dindzil, nohwigową ádaagodįhgo da’ílį́į́ nahiikai; 12 Danéé nohwigan bee nada’idziid: daanohwoch’iid lę́k’eyúgo bá da’ohiikąąh; nohwiniidaagonłsį ndi bich’į’ dahdaanldǫh: 13 Nchǫ’go nohwaa yádaałti’íí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleełíí bá hádaahiit’įį: ni’gosdzáń biká’ dawahá nchǫ’i ch’í’ídeehíí daandlįįhíí k’ehgo nohwaa nats’í’ikees, díí jįį ndi nohwił ch’ídaagosdínihíí k’ehgo nohwaa nats’í’ikees. 14 Díí doo bik’ee ídaayádaanohdzįhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii da, áídá’ shichągháshé shił daanzhooníí daanohłįįgo nohwił ch’ídaagonsh’aahíí bighą ádaanohwiłdishṉii. 15 Christ bá nohwił ch’ídaago’aahíí gonenan doo náhóltag dayú gólį́į́shą’ ndi nohwitaahíí dała’á: Christ Jesus baa yati’ baa gozhóni baa nohwił nagoshṉi’go nohwitaa sílį́į́. 16 Áí bighą nádaanohwoshkąąh, shedaał’į́į́ le’. 17 Áí bighą Timotheus, nohweBik’ehń biláhyú shizhaazhé shił nzhǫǫgo ba’oshłíhi, nohwich’į’ oł’a’, Christ biláhyú shi’at’e’íí bínádaagonołzįgo áidoliił, dáhot’éhé ha’ánázéhyú be’iłch’ígosh’aahíí k’ehgo. 18 Doo nohwaa higháh da daanzįhíí bighą ła’ ídaada’odlíí. 19 Ndi dét’įhégo nohwaa nsháh doleeł, nohweBik’ehń hát’į́į́yúgo, áík’ehgo áí nṉee ídaada’odlííhíí doo biyati’ zhą́ bígonsįh da, ndi binawod golį́į́yúgo bígonsįh. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo dáyati’ zhą́ yee ch’í’ṉah hit’įį da, binawodíí yee ch’í’ṉah hit’įį. 21 Hadíihíí be’ánsht’eego hádaaht’įį? Gish be’idiltłishé hishtįįłgo nohwaa nsháh née, dagohíí shił daanohshǫǫgo doo hashishkee dago nohwaa nsháh née?

5

1 Nohwitahyú nant’į’ na’ildeehíí be’ádaanoht’eego nohwaa ch’iṉii, agat’éégo nant’į’ na’ildeehíí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daayokąąh dahíí bitahyú ndi doo hak’e begoz’ąą da, kotaa bi’aahíí ko’aago. 2 Dázhǫ́ ídaadołkąąh ląą, baa daahchag le’at’éhi, díí ye’ánát’įįłíí nohwitahdí’ ch’ilt’é’ doleeł ni’. 3 Doo nohwitahyú nashaa da ndi dashiini’ zhą́ bee nohwitahyú nshłįį, áík’ehgo shiṉááł ánágot’įįłhíí k’ehgo iłk’idá’ díí nṉee ánát’įįdíí baa yásíłti’, 4 Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’íí bee íła’ádaanoht’eeyú, doo shiṉááł da ndi shiini’ bee shiṉááłhíí k’ehgo, Jesus Christ nohweBik’ehń binawod nohwił nlįįgo, 5 Nṉee ágádzaahíí Satan baa daadinoh’aah, bits’í biṉí’diṉíh doleełhíí bighą, áík’ehgo biyi’siziiníí hasdágháh doleeł, Jesus nohweBik’ehń nadáhíí bijįį. 6 Ídaada’ohdlííhíí doo nzhǫǫ da. Ya’ báń benilzoołé da’ayą́hágo ik’áán nást’óódíí dahot’éhé daabíndiłsołííshą’ doo bídaagonołsį da née? 7 Nchǫ’go ánádaaht’įįłíí nohwitahyú begoz’aaníí báń beniłzoołé doo áníidá’ n’íí yó’odaahné’híí k’ehgo yó’odaagodoh’aah, áík’ehgo áníidégo ná’ist’oodhíí k’ehgo daałeeh, báń benilzoołé da’ádįhgo báń alzaahíí k’a’ádaanoht’ee doleeł. Bitis‐hagowáh n’íí bee bínádaahiilṉiihgo dibełį́į́ bizhaazhé zesdįįhíí k’ehgo Christ nohwá zesdįį lę́k’e: 8 Áík’ehgo haląą, łenágodáhgo náda’idįįhíí da’áík’ehgo begoz’ąą le’, báń benilzoołé doo áníidá’ be’alzaahíí doo daahiidąą dago, dagohíí báń benilzoołíí k’ehgo natsekees o’ṉí’híí ła’íí nchǫ’go ágot’eehíí bił alzaahíí doo daahiidąą dago; áídá’ báń benilzoołé dá’ádįhgo báń alzaahíí nádaahiidįįh le’, áí báńhíí nłt’éégo ła’íí da’aṉiigo natsíts’ikeesi golzeego ágot’ínihi. 9 Nant’į’ nakaihíí doo bił nahkai da, nohwiłdishṉiigo nohwich’į’ k’e’eshiłchį́į́ ni’: 10 Áídá’ nant’į’ nakaihíí, dawahá dayúwehégo ídáhádaat’iiníí, daan’įįhíí, dagohíí k’e’eshchíń daayokąąhíí doo ínashood daanlįį dahíí doo ádáłdishṉii da; áí ádáłdishṉii lę́k’eyúgo, ni’gosdzáń bits’ą́’ nohkáhyúgo zhą́ doo bił nahkai da doleeł ni’. 11 Áídá’ gánohwiłdishṉiigo nohwich’į’ k’e’eshchii, Nṉee ła’ ínashood daayiłṉiihíí nant’į’ naghaa lę́k’eyúgo, dagohíí dawahá dayúwehégo ídáhát’ííníí, k’e’eshchíń yokąąhíí, yati’ ye’okáałíí, da’idląą nt’ééhíí, dagohíí aháda’i’ṉiiłíí nlįį lę́k’eyúgo, doo bił nahkai da; ágádaat’eehíí doo bił daohsąą da. 12 Hant’é nashinłtł’ogo yánáltihíí ádish’įįgo doo ínashood daanlįį dahíí baa yashti’ doleeł? Ínashood daanliiníí zhą́ baa yádaałti’go goz’ąą. 13 Doo ínashood daanlįį dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ yánáltihíí nlįįgo yaa yádaałti’. Áík’ehgo nṉee nchǫ’go ánát’įįłíí nohwits’ą́’ nołteeh.

6

1 Nohwíí ła’ dahagot’éégo iłch’į’ gosoł’ąą lę́k’eyúgo, doo ídaa yágósį dago doo ínashood daanlįį dahíí binadzahgee łaa yałti’ née, ínashood daanliiníí binadzahgee zhą́ łaa yałti’ le’at’éhi? 2 Ínashood daanliiníí dahagee ni’gosdzáń biká’ nṉee yaa yádaałti’ doleełíí doo bídaagonołsį da née? Ni’gosdzáń biká’ nṉee baa yádaałti’íí nohwidáhyú begoz’ąądá’, da’ayą́hágo goz’ánihíí baa yádaałti’go doo bik’eh shohjeed da ya’? 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolíni baa yádaałti’íí nohwidáhyú begoz’aaníí doo bídaagonołsį da gá? Áí ndi baa yádaahiilti’dá’ ni’gosdzáń biká’ zhiṉéégo ágot’eehíí nłt’éégo baa yádaahiilti’ go’į́į́. 4 Díí ni’gosdzáń biká’ zhiṉéégo dant’éhé bighą łaa yádaałti’ lę́k’eyúgo, nṉee ínashood daanlíni doo daidnłsį dahíí yaa yádaałti’go hanádaahṉił née? 5 Díí bik’ee ídaa yádaanohdzįgo ánohwishłe’go ánohwiłdishṉii. Ya’ nṉee góyááníí nohwitahyú doo ła’ da née? Doo ła’ bik’isyú łił dahnagos’ąągee yaa yałti’ doleełíí yik’eh sitįį da née? 6 Áídá’ nṉee ła’ bik’isn biłgo łaa yałti’go, aayánáltihíí doo ínashood daanlįį dahíí binadzahgee łaa yałti’. 7 Áík’ehgo nohwitahyú dázhǫ́ dégochǫ’go goz’ąą, aayánáltihíí binadzahgee łaa yádaałti’híí bighą. Áídá’ nt’é bighą doo ch’ík’eh ánánohwił’įįł da? Nt’é bighą doo ch’ík’eh nohwich’į’ nadaach’aa da? 8 Áídá’ nda’ołsiih, Christ biláhyú nohwik’isyú ndi doo bik’ehyú ádaał’įį da, bich’į’ nadaahch’aa. 9 Doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo itah bíyéé daaleeh dago doo bídaagonołsį da gá? Nohwich’į’ na’doch’aa hela’: iké’ na’idaahíí, k’e’eshchíń daayokąąhíí, nant’į’ nakaihíí, nṉee daanliiníí nṉee yiłgo doo bik’ehyú ádaat’įį dahíí, 10 Da’n’įįhíí, dawahá dayúwehégo ídáhádaat’iiníí, da’idląą nt’ééhíí, yati’ yeda’okáałíí, ła’íí ahada’i’ṉiiłíí, díí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo itah bíyéé daaleeh da. 11 Nohwíí ła’ ágádaanoht’ee ni’: áídá’ Jesus nohweBik’ehń bizhi’ bee ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhíí biSpirit biláhyú taadaanohwi’desgiz, bá hadaanohwi’deszaa, ła’íí dábik’ehyú ádaanoht’ee daanohwiłdo’ṉiid. 12 Dawahá shá bił ch’í’otąą ndi doo dawa bee shich’ogo’ṉii da: dawahá shá bił ch’í’otąą ndi doo ła’ ích’į’ shiltsood da áshi’dilṉe’ da. 13 Hidáń nohwibid bá át’éé, ła’íí nohwibid hidáń bá át’éé: ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áła doo nt’é dago áíléh doleeł. Nohwits’íhíí doo nant’į’ na’idahíí bá át’éé da, ndi nohweBik’ehń bá át’éé, ła’íí nohweBik’ehń binawodíí nohwits’í bá át’éé. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń naahi’ṉa’go áyíílaa, néé ałdó’ binawod bee naadaahihii’ṉahgo ádaanohwiiléh. 15 Ya’ nohwits’í Christ bił dała’á daanlįįgo at’ééhíí doo bídaagonołsį da gá? Áík’ehgo ya’ Christ bił dała’á nliiníí isdzán nant’į’ nagháhi bił dała’á ádíshdléh née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da doleeł. 16 Ya’ nṉee ła’ isdzán nant’į’ nagháhi ya’ádidiltį́į́go isdzánhíí bił bits’í dała’á nadleehíí doo bídaagonołsį da gá? Gáṉíígo dahgoz’ąą, Nakihíí bits’í dała’á nádodleeł. 17 Áídá’ hadíń nohweBik’ehń ya’ádidiltįįhíí spirit dała’á át’éé. 18 Nant’į’ na’idahíí bits’ą́’ nadohkeeh. Nṉee ni’iłsiih ła’ihíí doo bits’í yee ni’ihiłsiih da; áídá’ dahadíń nant’į’ naghaahíí bits’í yee ni’ihiłsiih. 19 Ya’ nohwits’íhíí Holy Spirit nohwiyi’ golííníí bikįh biyi’ daach’okąąhíí ádaat’eehíí doo bídaagonołsį da gá? Nohwits’íhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaa yiné’ihi at’éé, doo daanohwíí nohwíyéhi ádaanoht’ee da go’į́į́. 20 Łáń izlįįgo nadaanohwi’dehezṉiihi ádaanoht’ee: áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo at’ééhíí ch’í’ṉah ádaanołsį, nohwits’íhíí ła’íí nohwiyi’siziiníí bee, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéé.

7

1 Baa shich’į’ k’eda’shołchįį n’íí bee nohwich’į’ k’e’ná’ishchii: Nṉee doo nanṉee dayúgo bá nłt’éé. 2 Áídá’ dánko nant’į’ nakáhíí bighą nṉee dała’á daantį́į́gee dabíí bi’aa golį́į́ le’, ła’íí isdzáné dała’á daantį́į́gee dabíí biką’ golį́į́ le’. 3 Isdzán biką’ yił nteesh hat’į́į́yúgo nṉeehíí doo dah ṉii da le’: ła’íí nṉee ałdó’ da’áík’ehgo bi’aa áidoliił. 4 Isdzán doo dabíí bik’ehgo ánát’įįł da le’, ndi biką’ bik’ehgo: nṉee ałdó’ da’áík’ehgo doo dabíí bik’ehgo ánát’įįł da le’, ndi bi’aa bik’ehgo. 5 Doo iłch’į’ a’nohchį’ da, dahagee dáshiṉá’ ohkąąhgeeyúgo zhą́ daazhógo ngonoh’aah; áí bikédí’go łaa naht’aash, doo ágáhoht’įįł dayúgo dánko nohwits’í yiká hát’ííníí doo bidag ánoht’ee da doleełhíí bighą Satan nanohwíntaah doleeł. 6 Díí nohwił ch’íńsh’aahíí bighą nohwich’į’ yashti’, doo bee nohwá ngonsh’aahgo da. 7 Shíí ánsht’eehíí k’ehgo nṉee dawa ałdó’ ádaat’eego hasht’į́į́. Áídá’ nṉee dała’á ntį́į́gee bi’at’e’ihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ begoz’ąą, ła’ nadaaṉeedá’ ła’ihíí doo nadaaṉee dago. 8 Áík’ehgo doo nadaaṉee dahíí ła’íí isdzáné itsaa daanliiníí gádaabiłdishṉii, Shíí k’ehgo doo nadaahṉee da ndizhǫǫ. 9 Áídá’ na’i’ṉeehíí bich’į’ doo ích’idildįh dayúgo, ch’ík’eh nadaach’iṉéh ndizhǫǫ: nach’iṉeehíí shich’į’yúgo doo nłt’éé da ndi na’i’ṉeehíí bidáhzhį’ ch’ilį́į́yúgo dánko nant’į’ ch’idigháhíí itisgo doo nzhǫǫ da. 10 Áídá’ nadaaṉeehíí gádaałdishṉii, doo shíí da, nohweBik’ehń gáyiłṉii, Isdzán biką’ yił iłk’ínáot’aash hela’: 11 Áídá’ yił iłk’ínát’aazh lę́k’eyúgo, daazhógo naghaa le’, dagohíí biką’ yaa nánódáh: ła’íí nṉee bi’aa yił iłk’ínáot’aash hela’. 12 Ła’ihíí shíí gádaałdishṉii, nohweBik’ehń doo gáṉíí da, Ła’ nṉee Christ biláhyú nohwik’isn, bi’aa doo da’odląą da ndi, biką’ odláni yił golį́į́go bił dábik’ehyúgo, yó’ayółt’e’ hela’. 13 Ła’íí isdzán odláni biką’ doo odląą da ndi yił golį́į́go bił dábik’ehyúgo yó’ayółt’e’ hela’. 14 Nṉee doo odląą dahíí bi’aa bi’odlą’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go hakodilṉe’íí bee bich’į’ goz’ąą, ła’íí isdzán doo odląą dahíí biką’ bi’odlą’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go hakodilṉe’íí bee bich’į’ goz’ąą ałdó’: áík’ehgo nohwichągháshé da’ch’odląązhį’ bił da’otag doleeł, doo ágát’éé da lę́k’eyúgo doo da’ch’odląązhį’ bił da’otag da doleeł ni’. 15 Ła’ doo odląą dahíí nádilwod lę́k’eyúgo ch’ík’eh nádilgheed. Christ biláhyú nohwik’isn dagohíí nohwilah, bi’aa dagohíí biką’ bits’ą́’ ńyááyúgo doo daabihestł’ǫǫ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, Nkegohen’ą́ą́go nahkai, daanohwiłṉii. 16 Isdzán, ínashood ńlíni, díí baa natsíńkees, ninkááyú niką’ dánko hasdábi’didołteeł. Nṉee, ínashood ńlíni, díí baa natsíńkees, ninkááyú ni’aa dánko hasdábi’didołteeł. 17 Nṉee daantį́į́gee Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daagodez’ąąhíí k’ehgo hikaah le’, nohweBik’ehń bich’į’ ánṉiidíí k’ehgo yikísk’eh hikaah le’. Ádishṉiigo ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí dawa baa goni’ą́ą́. 18 Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ánṉiidá’ iłk’idá’ círcumcise ábi’delzaa lá née? Áí shidíí doo k’ena’óshdéh nzį da le’. Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ánṉiidá’ doo círcumcise ábi’delzaa da lá née? Áń circumcise ábi’dolṉe’ hela’. 19 Circumcise áko’delzaahíí dagohíí doo circumcise áko’delzaa dahíí doo hago’at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ááníí bikísk’eh ách’ít’ééyúgo zhą́ ílį́į́. 20 Nṉee daantį́į́gee Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ánṉiidá’ nt’é binasdziid láń shį n’íí dayúweh nayik’í’iziid le’. 21 Ya’ nich’į’ ánṉiidá’ isnáh ńlíni lą́ née? Áí doo nił hago’at’éé da le’: ndi ná ch’í’otąą lę́k’eyúgo ch’ínáńdáh. 22 Dahadíń nohweBik’ehń bich’į’ ánṉiidá’ isnáh nlįį ndi, nohweBik’ehń binadzahgee doo isnáh nlíni at’éé da: áídá’ dahadíń bich’į’ ánṉiidá’ doo isnáh nlįį da ndi, Christ bi’isna’ silįį. 23 Łáń izlįįgo nadaanohwi’dehezṉiihi ádaanoht’ee; nṉee zhą́ bi’isna’ nádaahdleeh hela’. 24 Shik’ííyú, nohwich’į’ ánṉiidá’ daanohtįįgee hagot’éégo nohwich’į’ goz’ąą lę́k’eyúgo, da’ágádaanoht’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanohłįį le’. 25 K’adíí ch’ikíí doo hwahá nṉéh dahíí baa yashti’, doo nohweBik’ehń yegos’aaníí bee da, ndi nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí shaa yiné’go shada’ołíígo áshíílaahíí bighą bee yashti’. 26 Nagontł’ogíí bengonyááhíí bighą dahadíń da’at’ééhíí k’ehgo naghaago bá nzhǫǫ shį nsį. 27 Ya’ nanṉee née? Hagot’éégoshą’ bił k’ínásht’aazh doo ńńzį da. Ya’ doo nanṉee da née? Doo isdzán biká díń’įį da le’. 28 Áídá’ nńṉaayúgo, doo isíńłsii da; ła’íí na’ilíhn nṉááyúgo doo isiih da. Áídá’ hadíí łił nnádaasaaníí ni’gosdzáń biká’ nagontł’ogíí bee bich’į’ nagoz’ąą doleeł: áí bits’ą́’zhį’ daanohwoshtą’ hasht’į́į́. 29 Shik’ííyú, goldohgo nohwá ngont’aaníí hileehgo ayą́hágo godziih, nohwiłdishṉiigo ádishṉii: áík’ehgo kodí’ godezt’i’go hadíí bi’aa daagolííníí, bi’aa doo daagolį́į́ dahíí k’ehgo ádaat’ee le’, bi’aa doo nohweBik’ehń bitisgo yaa natsídaakees dago; 30 Hadíí daachagíí doo daachag dahíí k’ehgo ádaat’ee le’, nt’é bighą daachagíí doo itisgo yaa natsídaakees dago; hadíí bił daagozhóóníí doo bił daagozhǫ́ǫ́ dahíí k’ehgo ádaat’ee le’; hadíí nada’iłṉiihíí doo nt’é daabíyééhíí k’ehgo ádaat’ee le’; 31 Ła’íí hadíí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí nabik’í’iziidíí, doo áí zhą́ nabik’í’iziidhíí k’ehgo ádaat’ee da le’, díí ni’gosdzáń biká’ benagowaahíí bech’ígowáhi at’ééhíí bighą. 32 Doo nohwiini’ łą́ą́ dago nohwá hásht’į́į́. Hadíń doo naṉee dahíí nohweBik’ehń bich’į’ zhiṉéégo ágot’eehíí zhą́ yaa natsekeesgo, nohweBik’ehń hagot’éégo yił goyiłshǫ́ǫ́go áile’íí yaa natsekees: 33 Áídá’ nṉee naṉeehíí ni’gosdzáń bich’į’ zhiṉéégo ágot’eehíí zhą́ yaa natsekees, hagot’éégo bi’aa yił goyiłshǫ́ǫ́go áile’go yaa natsekees. 34 Isdzán naṉeehíí hik’e isdzán doo naṉee dahíí biłgo doo łełt’ee da. Isdzán doo naṉee dahíí nohweBik’ehń bich’į’ zhiṉéégo ágot’eehíí yaa natsekees, hagot’éégo bits’í hik’e biyi’siziiníí godilzįhgo at’éégo áyíłsį doleełgo: áídá’ isdzán naṉeehíí ni’gosdzáń bich’į’ zhiṉéégo ágot’eehíí yaa natsekees, hagot’éégo biką’ yił goyiłshǫ́ǫ́go áile’íí yaa natsekees. 35 Díí daanohwíí nohwá nzhǫǫgo yashti’; doo nohwishjizhgo da, ndi nohwá nłt’ééhíí bighą, doo nakigo nohwiini’go da nohweBik’ehń bá nada’ohsiidhíí bighą. 36 Nṉee ła’ bitsi’ doo nniiṉéh hát’į́į́ dahíí bighą, doo sitsi’ bich’į’ nłt’éégo ánsht’ee da, nzį lę́k’eyúgo, ła’íí na’ilíhn bayáńzhį’ dahiyaayúgo, ła’íí na’i’ṉeehíí bá nłt’éé nziyúgo, áí doo hago’at’éé da, doo nchǫ’go ánát’įįł da, ch’ík’eh nniiṉéh ndi nzhǫǫ. 37 Áídá’ nṉee ła’ nłdzilgo tsídezkeezgo, ła’íí doo nt’é daabíni’ąąyúgo, dabíí hát’ííníí yitis nlįįgo, bitsi’ doo nniiṉéh dago biini’ łayiiláa lę́k’eyúgo nłt’éégo adzaahi at’éé. 38 Áík’ehgo nṉee bitsi’ ła’ nṉee yaa yinłtį́į́yúgo nłt’éégo adzaa; áídá’ doo ła’ nṉee yaa yinłtį́į́ dayúgo itisgo nłt’éégo adzaa. 39 Isdzán biką’ danihi’ṉáázhį’ begoz’aaníí bee łíbi’deztł’ǫǫ, ndi biką’ daztsąąyúgo daazhógo naghaa, dabíí hát’ííníí yił niiṉéh doleeł; nohweBik’ehń bił dábik’ehyúgo zhą́. 40 Ndi itsaa nliiníí doo nnaná’ṉáá dayúgo zhą́ bił gozhǫ́ǫ́ shį nsį: Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit áík’ehgo nashítsiyiłkees shį nsį.

8

1 K’e’eshchíń daach’okąąhgo hidáń baa hi’ṉiił n’íí baa yashti’: daanohwigha hidáń doo godiyįh dago bídaagonlzį. Ndi shí itisgo gonsąą ch’inzįyúgo itisgo da’ích’ídolteeł, áídá’ iłgoch’oba’íí ínashood nłdzilgo ábile’. 2 Dahadíń shí itisgo gonsąą ch’inziníí, bígoch’iłsį le’at’éhi doo ła’ bígoch’iłsį da. 3 Áídá’ dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhǫǫyúgo, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań bígółsį. 4 Áík’ehgo k’e’eshchíń daach’okąąhgo hidáń baa hi’ṉiił n’íí daach’iyąąhíí baa yashti’, k’e’eshchíń doo da’aṉii hiṉaa dago bídaagonlzį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á zhą́ gólííníí ałdó’ bídaagonlzį. 5 Yaaká’yú ła’íí ni’gosdzáń biká’yú dant’éhéta daach’okąąhíí, gods daaholzéhi, łą́ą́ ndi, (bich’į’ daach’okąąhíí łą́ą́go, ła’íí nadaant’án łą́ą́go daagolį́į́ ndi,) 6 Néé Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á nohwá gólį́į́, nohwiTaa, áń bits’ą́’dí’ dawa daagolį́į́, ła’íí áń bá daahin’ṉaa; ła’íí nohweBik’ehń dała’á gólį́į́, Jesus Christ, áń binkááyú dawa daagolį́į́, ła’íí áń binkááyú daahin’ṉaa. 7 Da’ágát’éé ndi ínashood doo dawa áí yídaagołsį da: áídá’ kú begonyaazhį’ ła’ k’e’eshchíń zhą́ daach’okąąhíí yídaagołsį ni’; áí hidáń godiyįhgo at’éé daanzįgo hidáń k’e’eshchíń daach’okąąhgo baa hi’ṉiił n’íí daayiyąąyúgo, yuṉáásyú itisgo doo daanłdzil nazįį da daaleeh. 8 Doo hidáń Bik’ehgo’ihi’ṉań bit’ahgo nohwinoṉííł át’éé da: daahiidąąyúgo doo áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee itisgo daanjǫǫ da, dagohíí doo daahiidąą dayúgo doo áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee itisgo daanchǫ’ da. 9 Áídá’ ídaa daagonohdząą, nohwi’odlą’ daanłdzilhíí bighą hidáń k’e’eshchíń baa hi’ṉiił n’íí daahohyąąyúgo, dánko nṉee bi’odlą’ doo daanłdzil dahíí ła’ nageehgo ádaahłe’. 10 Ni, hidáń doo godiyįhgo at’éé da bígonłsíni, k’e’eshchíń náda’okąąhé yuṉe’ nnaago nṉee ła’, bi’odlą’ doo nłdzil dahíí no’įįyúgo, dánko doo hago’at’éé ląą nzįgo bíí ałdó’ yiyąą doleeł; 11 Áík’ehgo shí itisgo gonsąą nńzįhíí bik’izhį’ áí nṉee bi’odlą’ doo nłdzil dahíí dánko ch’a’otłízh, áń Christ biláhyú nik’isnhi, Christ bá daztsáni. 12 Nohwik’isn bi’odlą’ doo nłdzil dago doo bik’ehyú ágot’eehíí dábik’ehyú át’éé nzįgo ádaabinołsįgo bich’į’ nchǫ’go ánádaaht’įįłgo Christ bich’į’ nchǫ’go ánádaaht’įįł hileeh. 13 Áík’ehgo hidáń hishąąhíí bighą shik’isn nanago’yúgo, dánnágódzáázhį’ doo itsį’ náoshdąą at’éé da, shik’isn doo nanashgéeh hasht’į́į́ dahíí bighą.

9

1 Ya’ doo Christ binal’a’á itah nshłįį da gá? Ya’ doo dawahá shá bił ch’í’otąą da gá? Ya’ doo Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú shinasdziid daanohłįį da gá? 2 Ła’ bich’į’ doo Christ binal’a’á nshłįį dayúgo, nohwíí nohwich’į’ áí nshłįį go’į́į́: nohweBik’ehń biyati’ bee nohwich’į’ yashti’ n’íí biláhyú hasdánohwido’ṉilhíí bighą Christ binal’a’á nshłįįgo shígózį. 3 Díí bee ádáyáshti’, hadíń nashídiłkidyúgo: 4 Ya’ néé Christ binal’a’á daandliiníí da’iidąągo doo nohwá goz’ąą da gá? 5 Ya’ isdzán ínashood daanlíni bił ndaan’ṉehgo bił nahiikaigo doo nohwá goz’ąą da gá, ła’ nadaal’a’ihíí, nohweBik’ehń bik’isyú, hik’e Céphas ádaadzaahíí k’ehgo? 6 Ła’íí ya’ shíí hik’e Barnabas zhą́ behihi’ṉaahíí bighą doo na’idziid da ndi doo hago’at’éé dago nohwá goz’ąą gá? 7 Hadíń dabíí na’izṉilgoshą’ silááda nlįį? Hadíń dahts’aa k’eidnláágo binest’ą’íí doo yiyąą dashą’? Hadíń dibełį́į́ yiṉádez’iiníí bibe’ doo yidlą́ dashą’? 8 Ya’ dashíí zhą́ ádishṉii gá? Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ałdó’ áṉíí go’į́į́. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí Moses binkááyú nohwich’į’ alzaahíí gáṉíígo bek’e’eshchįį, Iłch’íhgee magashi tł’oh nagháí nyí’ił’eesíí doo bizé’ na’iłt’éh da, ṉii. Ya’ díí dá magashi zhą́ yaa natsekeesgo aṉíí née? 10 Dagohíí néé nohwaa natsekeesgo aṉíí née? Da’aṉii nohwá bek’e’eshchįį: nṉee nágodzįįzíí nest’áń nyohołíígo nágodzįįz, ła’íí iłch’ihíí ałdó’ tł’oh nagháí nyohołíígo at’į́į́. 11 Áík’ehgo nohwitahyú Holy Spirit bits’ą́’dí’ nłt’ééhíí bee nohwił ch’ídaagosiit’ąądá’, ni’gosdzáń biká’ nandeehíí nohwaa daanohné’yúgo, ya’ nohwił dík’eh ádaagot’ee née? 12 Ła’ nṉee dant’éhéta bídaandįhíí nohwaa daanohné’ daanohwiłṉiigo bá goz’ąąyúgo, ya’ nééhíí doo ágádaan’ṉiigo nohwá goz’ąą da gá? Da’ágát’éé ndi doo hak’i ída’ónkeed da ni’, Christ baa yati’ baa gozhóni bidáhgee doo nadaagonłtł’og da doleełhíí bighą dawahá bidag ádaant’ee. 13 Kįh biyi’ da’ch’okąąhíí biyi’ dilzįhgo ádaagot’eehíí nayik’ída’iziidíí hidáń Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’ṉiiłíí łahzhį’ daayiyąąhíí ya’ doo bídaagonołsį da née? Ła’íí dawahá beda’okąąhíí biká’ dahi’ṉiiłgee nada’iziidíí hidáń Bik’ehgo’ihi’ṉań áígee baa hi’ṉiiłíí łahzhį’ daayiyąą ałdó’. 14 Áík’ehgo hadíń yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’íí da’áí yits’ą́’dí’ yedaahiṉaago nohweBik’ehń bándaagoz’ąą. 15 Shíí ałdó’ díí bee shá goz’ąą ndi doo hak’i be’asdzaa da: k’adíí doo ágádaashohłe’ dishṉiigo nohwich’į’ k’e’eshchii da: doo shich’į’ nahi’ṉiiłgo da yati’ baa gozhóni baa yashti’go be’ánsht’eehíí shits’ą́’ náidoné’ át’éé da, dahyúgohíí shiṉá’ shizes‐hįį ndi nzhǫǫ. 16 Yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’ ndi doo áí bighą ída’oshdlii da: áí na’idziidíí shaa det’ąąhíí bighą dáshíni’ąąyú áshłéhgo, yati’ baa gozhóni doo baa nagoshṉi’ dayúgo goyééhíí bee shich’į’ goz’ąą! 17 Díí na’idziidíí dashíí hásht’į́į́go ánásht’įįłyúgo, bighą shich’į’ nahi’ṉiił: áídá’ dashíí doo hasht’į́į́ da ndi ashłe’yúgo, díí na’idziidíí shaa det’ąąhíí bighą ashłe’. 18 Nt’é shich’į’ nahi’ṉííł áídá’? Díínko, Christ baa yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’dá’ doo áí bighą nahi’ṉííł da, áík’ehgo yati’ baa gozhóni yaa yałti’íí nshłįįgo, áí bighą shich’į’ nahi’ṉííłgo shá begoz’ąą ndi doo be’ánásht’įįł da. 19 Nṉee doo ła’ binal’a’á nshłįį da ndi, nṉee dawa binal’a’á nshłįįgo ádeshdlaa, nṉee łą́ą́go Christ bich’į’go honshbįįhíí bighą. 20 Jews daanliiníí bich’į’ Jew nṉeehíí k’ehgo ádeshdlaa, Jews daanlíni Christ bich’į’go honshbįįhíí bighą; Jews bich’į’ begoz’aaníí yikísk’eh ádaat’eehíí k’ehgo ádeshdlaa, begoz’aaníí yikísk’eh ádaat’eehíí Christ bich’į’go honshbįįhíí bighą; 21 Jews bich’į’ begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí k’ehgo ádeshdlaa, begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí Christ bich’į’go honshbįįhíí bighą, (Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo bikísk’eh ánsht’ee da doo dishṉii da, ndi Christ yegos’aaníí be’ánsht’ee.) 22 Doo daanłdzil dahíí bich’į’ doo nłdzil dahíí k’ehgo ádeshdlaa, doo daanłdzil dahíí Christ bich’į’go honshbįįhíí bighą: nṉee dawa bich’į’ dabíí k’ehgo á’denszį ni’, dahagot’éégo ła’ hasdakáh doleełhíí bighą. 23 Áík’ehgo be’ánásht’įįł, yati’ baa gozhónihíí bighą, áí bits’ą́’dí’ shíí ałdó’ nohwiłgo itah shiyaa gozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą. 24 Iłhanách’idikahgee dawa hadíí iłhandeskaihíí dała’á aadilwodíí gonłṉéé goz’ąąhíí doo bídaagonołsį da née? Áík’ehgo daagonołṉeehíí bighą nádohkeeh. 25 Itah nagolzéhíí dawahá bee ídaagodząą, ch’ah hobįįhíí daayołbįįhíí bighą. Áí ch’ah hobįįhíí da’as’ah hichǫǫhi ndi ágádaat’įįh; áídá’ nééhíí doo hichǫǫhi daahonlbįįhíí bighą ádaahiit’įįh. 26 Áík’ehgo hayú na’idzogíí doo bígonsį dahíí k’ehgo doo hishwoł da; na’íńłts’iníí da’adzaayú diłts’įhíí k’ehgo doo dists’įh da: 27 Áídá’ shits’í hát’ííníí dawa baa gonsąą, na’íńłts’įhíí k’ehgo shits’í ts’íyaa bił onasts’į beshik’ehíí bighą: doo ágásht’įįł dayúgo yati’ baa gozhóni baa yásiłtihíí bikédí’go dánko shíí ndi ch’ínáshi’dilt’e’.

10

1 Shik’ííyú, díí bídaagonołsį hasht’į́į́, daanohwitaa n’íí dawa yaak’os yitł’ááh nałseeł lę́k’e, ła’íí túnteel yiyi’ ch’ináłsą́ą́ lę́k’e; 2 Ła’íí dawa yaak’os yitł’ááh ła’íí túnteel yiyi’ ch’ináłsą́ą́gee baptize ádaako’deszaahíí k’ehgo binant’a’, Moses holzéhi, yiłgo dała’á daazlįį; 3 Ła’íí dawa yaaká’dí’ hidánéhi daayiyąą lę́k’e; 4 Ła’íí dawa tsee biyi’dí’ tú hálíni daayidląą lę́k’e; Bik’ehgo’ihi’ṉań áí túhíí tsee biyi’dí’ hálį́į́go áyíílaa, Christ áí tseehíí k’ehgo at’éé: Christ áí nṉeehíí dá’aanákahyú yił daanlįį lę́k’e. 5 Áídá’ łáni Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yił daagoyiłshǫ́ǫ́ da lę́k’e: áík’ehgo da’igolį́į́yú neznaago ádaabi’deszaa. 6 Díí ánágot’įįł n’íí yee nohwił ch’ígó’aahíí bighą ánágot’įįł lę́k’e: áí nṉee nchǫ’go ágot’eehíí hádaat’įį lę́k’ehíí k’ehgo doo hádaahiit’įį da doleełhíí bighą. 7 Áí ła’ k’e’eshchíń daayokąąh lę́k’ehíí k’ehgo doo ádaanoht’ee da le’; bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí k’ehgo, Nṉee dah dinezbįhgo da’iyąą, ła’íí da’idląą, áídí’ náádikaahgo gotaał lę́k’e. 8 Ła’ nant’į’ nakai lę́k’ehíí k’ehgo haląą doo ágádaant’ee da le’, nadiin taadn doo náhóltagyú hilt’eego dała’á jįį neznaa lę́k’e. 9 Ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nayídaantaah lę́k’ehíí k’ehgo haląą néé doo Christ nabídaantaah da le’, ágádaasdzaahíí bighą ch’osh bik’asda’ daagolíni nadaabistseed. 10 Ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa daanet’į́į́híí k’ehgo doo ádaanoht’ee da le’, ágádaasdzaahíí na’ałtseedíí nadaabistseed. 11 Áí yee nohwił ch’ídaago’aahíí bighą bich’į’ ádaagosdzaa; ła’íí nohwá bek’e’eshchįį, bits’ą́’dí’ bídaagonl’aah doleełgo, néé begoldohíí bengont’i’íí bee nohwaa gonyáá. 12 Áík’ehgo hadíń sízį́į́ nzįhíí ídaagodząą le’, dánko nadokałhíí bighą. 13 Nṉee dawa dałahágo at’éégo nabídaadintaah, nohwíí ałdó’ da’áík’ehgo nanohwídaadintaah: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áṉííyú át’éé, áík’ehgo nt’é doo dánohwik’eh dahíí bee doo nanohwínotaah at’éé da; ndi nanohwí’dintaahíí biyi’dí’ ch’ígót’i’go nohwá ágoléh, bich’į’ dahdaanołdǫh doleełgo. 14 Áí bighą, dázhǫ́ shił daanohshóni, k’e’eshchíń daach’okąąhíí bits’ą́’zhį’go ádaahṉe’. 15 Nṉee daagoyáni bich’į’ yashti’híí k’ehgo nohwich’į’ yashti; daanohwíí díínko baa natsídaahkees. 16 Idee biyi’ siziidíí bee daach’okąąhíí ba’ihédaandzįgo da’ohiikąąhdá’ daahiidląąhíí, ya’ áí doo Christ bidił bee itah daandlįį da gá? Báń nadaahii’né’dá’ nádaahidįįhíí, ya’ áí doo Christ bits’í bee itah daandlįį da gá? 17 Báń dała’áhíí k’ehgo néé hiidląą ndi dała’á daandlįį, báń dała’áhíí nádaahidįįhíí bighą. 18 Israel hat’i’íí ánádaat’įįłíí baa natsídaahkees: Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąhgo baa hi’ṉiiłi łahzhį’ nádaidįįhíí, ya’ do áí bee itah daanlįį da gá? 19 Nt’é dishṉii áídá’? K’e’eshchíń da’aṉiihi nlįį née? Hidáń k’e’eshchíń baa hi’ṉiiłíí godiyįh née? 20 Dah, ndi gádishṉii, doo Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąh dahíí hant’é daayokąąhíí yaa ndaahiṉiiłíí ch’iidn yaa daahiṉííł, doo Bik’ehgo’ihi’ṉań da: doo ch’iidn bitah daanohłįį hasht’į́į́ da. 21 NohweBik’ehń bi’ide’ bee da’ohdląądá’ łahyúhíí ch’iidn bi’ide’ bee doo hagot’éégo da’ohdląąh da: dilzįhgo nohweBik’ehń bił da’ohsąądá’ łahyúhíí ch’iidn doo hagot’éégo bił da’ohsąą da. 22 Ya’ nohweBik’ehń nohwich’į’ hashkeego ádaanlzį née? Ya’ néé bitisgo nadaanlwod née? 23 Dawahá shá bił ch’í’otąą ndi doo dawa bee shich’ogo’ṉii da: dawahá shá bił ch’í’otąą ndi doo dawa shi’odlą’íí nłdzilgo áile’ da. 24 Doo dakózhą́ nłt’éhi ídáhách’ít’į́į́ da le’, áídá’ nṉee ła’i nłt’éhi bá hách’ít’į́į́ le’. 25 Dant’éhéta itsį’ nanáhi’ṉiihgee nahiṉiihíí daahsąą, hishąą shį, dagohíí doo hishąą da shį daanohsįgo doo biká na’ídaadołkidgo da: 26 Ni’gosdzáń ła’íí biká’ daagolííníí dawa nohweBik’ehń bíyééhíí bighą dawa daahiidąągo dábik’eh. 27 Nṉee doo da’odląą dahíí ła’ shigowąyú íínááyú ńṉáh nohwiłṉii lę́k’eyúgo, ła’íí akú nohwiini’yúgo, nt’éhéta nohwich’į’ nniiką́ą́híí daahsąą, hishąą shį, dagohíí doo hishąą da shį daanohsįgo doo biká na’ídaadołkidgo da. 28 Áídá’ ła’, Díí hidáń k’e’eshchíń baa hi’ṉili at’éé, nohwiłṉiiyúgo, daohsąą hela’, nohwił nagolṉi’híí ńbíghą, ła’íí ch’iyąągo doo dábik’eh da nzįhíí bighą: ni’gosdzáń ła’íí biká’ daagolííníí dawa nohweBik’ehń bíyééhíí bighą dawa daahiidąągo dábik’eh: 29 Ch’iyąągo doo dábik’eh da nńzįhíí bighą doo dishṉiigo ádishṉii da, áídá’ nṉee nił nagolṉi’íí ch’iyąągo doo dábik’eh da nzįhíí bighą: gánṉii shį, Hidáń dawa shá bił ch’í’otąądá’ nt’é bighą ła’ nṉee hidáń doo dawa bił ch’í’otąą dahíí shaa néít’į́į́? 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań shaa ch’oba’go nt’éhéta hishąądá’, nt’é bighą ba’ihénsįgo hishąą n’ííhíí bighą nchǫ’go shaa yá’iti’? nṉii shį. 31 Áídá’ gánohwiłdishṉii, Da’ohsąągee ła’íí dant’é ádaahłeehgee Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį doleełhíí bighą ádaaht’įįh. 32 Jews daanliiníí hik’e doo Jews daanlįį dahíí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí nohwighą nanánóhdéh hela’: 33 Shíí dawa ánásht’įįłíí bee nṉee dawa bił goyiłshǫ́ǫ́ hásht’į́į́, doo dashíí zhą́ nłt’ééhíí ídáhásht’į́į́ da, ndi łáni nłt’ééhíí bá hásht’į́į́, yee hasdádokah doleełgo.

11

1 Shíí Christ be’esh’įįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ sheda’oł’įį le’. 2 Shik’ííyú, nohwa’ihédaansį, dawa bee shénádaałṉiihíí bighą, ła’íí nt’é nohwił ch’íní’ą́ą́ n’íí dánohwił nagosisṉi’híí k’ehgo t’ah bikísk’eh ádaanoht’eehíí bighą. 3 Áídá’ díí bídaagonołsį hasht’į́į́, Christ nṉee daantį́į́gee yá sizįįgo bitsits’inhíí k’ehgo nlįį; ła’íí nṉeehíí isdzáné yá sizįįgo bitsits’inhíí k’ehgo nlįį; ła’íí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ yá sizįįgo bitsits’inhíí k’ehgo nlįį. 4 Nṉee nlíni bitsits’in doo bina’deńtsóozdá’ okąąhyúgo, dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’yúgo, bitsits’in doo yidnłsį dago ánát’įįł. 5 Áídá’ isdzáné bitsits’in doo bina’deńtsóoz dago okąąhyúgo, dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’yúgo, bitsits’in doo yidnłsį dago ánát’įįł: áí isdzán bitsits’in hilzheedhíí k’ehgo at’éé. 6 Áík’ehgo isdzán doo bitsits’in bina’deńtsóoz dayúgo bitsizíl k’ínógéésh: áídá’ isdzán bitsizíl k’égizhgo dagohíí hilzheedgo yik’ee ídaayándzįyúgo bitsits’in bina’deńtsóoz le’. 7 Nṉee nlíni bitsits’in doo bina’deńtsóoz bik’eh da, Bik’ehgo’ihi’ṉań be’ilzaahíí nlįįgo ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah áyíłsįhíí bighą: áídá’ isdzánhíí nṉee ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah áyíłsį. 8 Nṉee doo isdzán bits’ą́’dí’ alzaa da; ndi isdzánhíí nṉee bits’ą́’dí’ alzaa. 9 Ła’íí nṉee doo isdzán bá ábi’delzaa da; ndi isdzánhíí nṉee bá ábi’delzaa. 10 Áí bighą isdzán bitsits’in bina’deńtsóoz bik’eh, áí biką’ yidits’agíí bebígózįhíí bighą, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’ daagolííníí daabo’įįhíí ałdó’ bighą. 11 Ágát’éé ndi, nohweBik’ehń binadzahgee nṉee doo hagot’éégo hileeh da, isdzán da’ádįhgo, ła’íí isdzán ałdó’ doo hagot’éégo hileeh da, nṉee da’ádįhgo. 12 Isdzán nṉee bits’ą́’dí’ ábi’delzaa, da’ágát’éégo nṉee isdzán bits’ą́’dí’ goleehgo ábi’delzaa; ndi dawahá Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ daaleehi ádaat’ee. 13 Dánohwíí díí nzhogo baa natsídaahkees: ya’ isdzán bitsits’in doo bina’deńtsóoz dago Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhíí dábik’eh née? 14 Da’ádaant’eehíí bee nohwił ch’ígót’aah, nṉee bitsizíl nṉeezyúgo yik’ee ídaayándzį. 15 Áídá’ isdzán bitsizíl nṉeezíí bee ba’olṉíhi at’éé: bitsizílíí bitsits’in bik’eńłtsóoz doleełgo baa hi’né’. 16 Áídí’ nṉee ła’ díí bighą łahadaadit’áh hádaat’įįyúgo, díínko bee bił nadaagołṉi’, ádishṉii n’íí k’ehgo ádaant’ee, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí dawa ałdó’ yikísk’eh ádaat’ee. 17 Áídá’ díí bee nohwił nagoshṉi’íí nłt’éégo ánádaaht’įįł doo hagot’éégo nohwiłdishṉii da, íła’ánáht’įįhíí bits’ą́’dí’ doo nłt’éé daahłeeh da, da’itisgo nchǫ’ daahłeeh. 18 Dantsé baa yashti’íí díínko, ínashood da’okąąh yuṉe’ íła’ánáht’įįhgee iłts’ą́’yú daahohkahgo nohwa’ikonsį; áshiłṉiihíí łahzhį’ hoshdląą. 19 Hadíí da’aṉii da’odlaaníí nohwitahyú bebídaagozį doleełhíí bighą iłts’ą́’yú daahohkahíí nohwitahyú begoz’ąą doo. 20 Dałahágee íła’ánáht’įįhgee nohweBik’ehń doo da’aṉii dilzįhgo bá da’ohsąą da go’į́į́. 21 Áídá’ da’idąągee dahałe dánohwíí nohwi’idánéhi daahsąągo nohwa’ikonsį, nṉee ła’ doo hwahá da’iyąą dadá’: áí bighą ła’ shiṉá’ daanlįį, ła’ihíí łą́ą́go da’idląą. 22 Ya’ nohwigową nagoz’ąą yuṉe’ doo da’ohsąą da gá? Dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí doo bił da’ołtag da née, ła’íí nohwitahyú tédaat’iyéhíí ídaayádaandzįgo ádaahłe’ née? Nt’é nohwiłdishṉii áídá’? Ya’ díí bighą nohwa’ihénsįgo yashti’ doleeł gá? Dah, doo áík’ehgo nohwaa yashti’ da. 23 Nohwitahyú nashaadá’ nohwił ch’ígoní’ą́ą́ n’íí nohweBik’ehń shił ch’ígon’áni at’éé, áí díínko, Jesus nohweBik’ehń yik’edaanṉiihíí bílák’edaabistįįdá’, da’áí bitł’é’gee báń náidn’ąą: 24 Áídí’ ya’ihénzįgo oskąądá’ iłk’édaizné’go gánṉiid, Nkóh, daohsąą; díí shits’í át’éé, nohwá nehestǫ’i: díí bee shínádaadołṉíhgo ánádaaht’įįł. 25 Da’iyaaníí bikédí’go da’ágát’éégo idee beda’iskaaníí náidnkąągo gánṉiid, Díí idee besikaaníí shidił bee áníidégo Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee biłgo łángot’aaníí át’éé: náda’ohdlį́hgee bee shínádaadołṉíhgo ánádaaht’įįł. 26 Díí k’ehgo báń nádaahdįįhgee, ła’íí díí k’ehgo idee bee náda’ohdlį́hgee, nohweBik’ehń daztsaaníí ch’í’ṉah ádaanołsį, nádzáázhį’. 27 Áí bighą hadíń doo godnłsį dago díí báń yiyąąyúgo, dagohíí díí nohweBik’ehń bi’ide’ bee idląąyúgo, nohweBik’ehń bits’í ła’íí bidił yich’į’ nihesíí. 28 Áík’ehgo nṉee dawa ídinel’įįgo zhą́ báń yiyąą ła’íí idee bee idląą le’. 29 Hadíń doo dábik’ehyú át’éé dadá’ iyąąyúgo ła’íí idląąyúgo, áí bee dabíí góyéégo ích’į’godot’ááł, da’aṉii nohweBik’ehń bits’í doo yidnłsį dahíí bighą. 30 Áí bighą nohwitahyú łáni doo nadaalwod da ła’íí kaa yaa nakai, ła’íí łáni da’iłhosh. 31 Néé da’aṉii ídaadinel’įį lę́k’eyúgo doo nohwaa yá’iti’ da doleeł. 32 Áídá’ nohwaa yá’iti’ lę́k’eyúgo nohweBik’ehń nohwił ch’ídaago’aahgo nohwiniidaagodnłsį, ni’gosdzáń biká’ nṉee doo bił nohwił ch’ígódeeh da doleełhíí bighą. 33 Áí bighą, shik’ííyú, da’ohsąągee íła’ánáht’įįhyúgo iłba’ nasóohtąą. 34 Nṉee ła’ shiṉá’ silįį lę́k’eyúgo gowąyú iyąą le’; áík’ehgo íła’ánáht’įįhíí doo nohwił ch’ígódeeh da. Ła’ biká nadaashídołkid n’íí náńsdzáágo hasht’egodeshłííł.

12

1 Shik’ííyú, k’adíí Holy Spirit bits’ą́’dí’ kaa hi’né’íí hagot’éégo at’éé shįhíí bídaagonołsįįh hasht’į́į́. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daahohkąąh dadá’ k’e’eshchíń doo yádaałti’ dahi daahohkąąhgo ch’a’onáłsą́ą́ ni’íí bídaagonołsį. 3 Áí bighą díí bídaagonołsįįh dázhǫ́ hásht’į́į́, nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit binkááyú yałti’yúgo doo Jesus bił ch’ígodíni at’éé ṉii da go’į́į́: ła’íí nṉee ła’ Holy Spirit binkááyú yałti’yúgo zhą́ Jesus nohweBik’ehń nlįį, ṉii. 4 Holy Spirit bits’ą́’dí’ kaa hi’né’íí iłtah at’éé ndi Holy Spirit dała’áhi at’éé. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziidíí iłtah ádaat’ee ndi nohweBik’ehń dała’áhi. 6 Iłtah at’éégo nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yá nada’iziid, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’áhi nṉee bíyééhíí dawa biláhyú iłtah at’éégo na’iziid. 7 Nṉee daantį́į́gee Holy Spirit binkááyú na’iziidíí baa daagodet’ąą, nṉee dawa bá nzhǫǫ doleełgo. 8 Áík’ehgo ła’ Holy Spirit binkááyú yati’ góyáni baa daagodet’ąą; ła’ihíí da’áí Spirit‐híí binkááyú yati’ bee koł ígózini baa daagodet’ąą; 9 Ła’ihíí odlą’ bee daagodet’ąą, da’áí Spirit binkááyú; ła’ihíí da’áí Spirit binkááyú ná’hilziihgo baa daagodet’ąą; 10 Ła’íí godiyįhgo áná’ol’įįłgo baa daagodet’ąą; ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’go; ła’íí spirits hago’at’éhihíí yídaagołsįgo; ła’íí Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yádaałti’go; ła’íí yati’ doo bígózį dahíí ṉiigo aṉííhíí yaa nanádaagolṉi’go baa daagodet’ąą: 11 Díí dawa Spirit dała’áhi bits’ą́’dí’ kaa daahi’né’, da’áí Spirit‐híí dáhat’į́į́gee nṉee daantį́į́gee yaa daagode’a’. 12 Kots’í dała’á ndi łąąyú henláá, ła’íí łąąyú henláá ndi kots’í dała’áhi at’éé: Christ ałdó’ da’ágát’éé. 13 Áík’ehgo Holy Spirit dała’áhi bee daanohwigha dała’ázhį’ baptize ádaanohwi’deszaa, Jews daandliiníí dagohíí doo Jews daandlįį dahíí, isnáh daandliiníí dagohíí doo isnáh daandlįį dahíí; Holy Spirit dała’áhihi bits’ą́’dí’ daahiidląągo ádaanohwi’deszaa. 14 Kots’í dała’áhi łąąyú henláá, doo dała’á zhą́ da. 15 Kokeehíí, Shíí doo kogan nshłįį dahíí bighą doo kots’í itah nshłįį da, ṉii lę́k’eyúgo, ya’ doo kots’í itah nlįį da gá? 16 Ła’íí kojaahíí, Shíí doo koṉaa nshlįį dahíí bighą doo kots’í itah nshłįį da, ṉii lę́k’eyúgo, ya’ doo kots’í itah nlįį da gá? 17 Kots’íhíí dawa koṉaa nlįįyúgo hagot’éégo ch’idits’ag? Kots’íhíí dawa kojaa nlįįyúgo hagot’éégo ich’iłchįįh doo? 18 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí hát’į́į́híí k’ehgo kots’í łąąyú henlááhíí daanné’gee kots’í bee hadaadeszaa. 19 Kots’í bits’ádaadehezlaahíí dała’áyúgo, hagot’éégo its’í hileeh áídá’? 20 Áídá’ kots’í łąąyú henláá ndi kots’íhíí dała’áhi. 21 Áík’ehgo koṉaahíí doo hagot’éégo koganhíí, Doo hánesht’įį da, yiłṉiih da; ła’íí kotsits’inhíí doo hagot’éégo kokeehíí, Doo hánesht’įį da, yiłṉiih da. 22 Doo ágát’éé da, kots’í łąąyú henlááhíí doo nalwod da ngolṉiihíí ákóṉe’ itah nlįįgo zhą́ kots’í gólį́į́: 23 Nohwits’í łąąyú henlááhíí ła’ dá’ich’į’go baa natsídaahiikees ndi, áí ła’ihíí bitisgo nłt’éégo bił da’ónltag; nohwits’í łąąyú henlááhíí doo hagot’éégo nel’į́į́ bígonedząą dahíí dayúwehyú nłt’éégo bił da’ónltag. 24 Áídá’ nohwits’í łąąyú henlááhíí daadilkǫǫhyú hit’įįgo alzaahíí doo bił da’ónltag da: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dawa dała’ ładaayizṉil, doo bił da’ónltag dahíí dabíí nłt’éégo áyíłsį: 25 Áík’ehgo nohwits’í łąąyú henlááhíí doo iłk’edaadi’ṉiih da doleeł; áídá’ nłt’éégo ádaałiilzį doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’ázhį’ ładaayizṉil. 26 Áík’ehgo dała’á biniigonłt’éé lę́k’eyúgo dawa yił biniidaagonłt’éé; dagohíí dała’á daach’idnłsį lę́k’eyúgo dawa yaa bił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 27 Áík’ehgo nohwíí itah Christ bits’í daanohłįį, ła’íí dała’á daanohtįįgee łąąyú henlááhíí daanohłįį. 28 Bik’ehgo’ihi’ṉań díí k’ehgo ínashood daanliiníí bitahyú nyiińṉil lę́k’e, dantségee bindaal’a’á daanlįįgo, nakigeehíí binkááyú yádaałti’go, taagigeehíí iłch’ígó’aahgo, iké’geehíí godiyįhgo áná’ol’įįłgo, ná’ilziihgo, ich’oṉiigo, nant’án daanlįįgo, ła’íí Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yádaałti’go. 29 Ya’ dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bindaal’a’á daanlįį née? Ya’ dawa binkááyú yádaałti’ née? Ya’ dawa iłch’ígó’aahíí daanlįį née? Ya’ dawa godiyįhgo ánáda’ol’įįł née? 30 Ya’ dawa nná’daahilziihgo baa godet’ąą née? Ya’ dawa Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yádaałti’ née? Ya’ dawa nt’é ṉiigo aṉííhíí yaa nanádaagolṉi’go baa godet’ąą née? 31 Áídá’ Holy Spirit bits’ą́’dí’ kaa hi’né’íí itisgo at’ééhíí zhą́ hádaaht’įį le’: áídí’ díínko itisgo ágot’éhi nohwił ch’í’ṉah ágóshłéh.

13

1 Nṉee daanliiníí nłt’éégo yádaałti’íí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolínihíí biyati’ bee yashti’shą’ ndi, shił’ijóóníí da’ádįhyúgo bésh dilwoshé áhiłts’agíí, dagohíí bésh be’idot’ałé łídiildiłgo áhiłts’agíí k’ehgo ánsht’ee. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań shinkááyú yałti’íí shaa godet’ąąshą’ ndi, nt’é doo bígózį da n’íí dawa bígonsįshą’ ndi, dawa shił ígózįshą’ ndi, ła’íí shi’odlą’íí bee dził láshį godihi’ṉiił lę́k’e ndi, shił’ijóóníí da’ádįhyúgo shíí doo nt’é nshłįį da. 3 Dawa shíyééhíí tédaat’iyéhíí baa hishṉííłshą’ ndi, ła’íí shidi’didlidgo baa ídinsht’ąą lę́k’e ndi, shił ijóóníí da’ádįhyúgo shíí doo nt’é bee hisht’įį da. 4 Koł ijóóníí nyéé lę́k’e ndi ńzaadzhį’ bidag ách’ít’éé, ła’íí koł goch’oba’; ła’ bíyééhíí doo ídáhách’ít’į́į́ da; doo ída’ch’odlíí da, doo ích’idilkąąh da, 5 Koł ijóóníí doo nchǫ’go ách’ít’į́į́ da, doo dashízhą́ ch’inzį da, doo dágóshch’į’ bágoch’iłchįįh da, doo dénchǫ’égo baa nats’ítsikees da; 6 Doo nchǫ’go ágot’eehíí baa koł gozhǫ́ǫ́ da, áídá’ da’aṉii ágot’eehíí zhą́ baa koł gozhǫ́ǫ́; 7 Dawa bidag ách’ít’éé, dawa ch’odląą, nłt’ééhíí dawa nch’ołíí, dawa bich’į’ dahch’idnłdǫh. 8 Koł ijóóníí doo ádį́į́h da: yuṉáásyú ágoṉe’íí baa nagolṉi’ lę́k’e ndi bech’ígoṉáh; Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí bee yách’iłti’ lę́k’e ndi bengowáh; bee koł ígóziníí bech’ígowáh. 9 K’adíí łahzhį’ zhą́ bídaagonlzį, hik’e yuṉáásyú ágoṉe’íí łahzhį’ zhą́ baa nadaagohiilṉi’. 10 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ngonłchííhíí dawa łalzaagee, doo dayúweh łahzhį’ zhą́ bídaagonlzį da doo, áídá’ dawa nohwił ídaagozį doleeł. 11 Chągháshé nshłįįdá’ chągháshé k’ehgo yashti’ ni’, chągháshé k’ehgo doo gonsą́ą́ dago natséskees ni’: áídá’ nṉee sílį́į́ hik’e chągháshé k’ehgo ánsht’ee n’íí shits’ą́’ bee yó’ogoyáá ni’. 12 K’adyúgo kát’íné doo nzhǫǫgo biyi’ got’įį dahíí biyi’ daadet’įįhíí k’a’at’éé, áídá’ biká’ ngonyáágo daałinél’įįhíí k’ehgo nzhǫǫgo got’įį doleeł: k’adyúgo łahzhį’ zhą́ bígonsį, áídá’ biká’ ngonyáágo dawa bígonsį doleeł, dashíí shígózįhíí k’ehgo. 13 Áík’ehgo ki’odlą’, hik’e nłt’ééhíí nch’ohołííhíí, ła’íí koł ijóóníí biłgo, díí taagihíí begoz’ąą; ndi koł ijóóníí itisgo at’éé.

14

1 Ił ijóóníí be’ádaanoht’eego biká hádaaht’įį, ła’íí Holy Spirit bits’ą́’dí’ kaa hi’né’íí hádaaht’įį, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’íí itisgo hádaaht’įį. 2 Hadíń Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’íí doo nṉee yich’į’ yałti’ da, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ yich’į’ yałti’: nṉee doo ła’ yígółsį dago; áídá’ doo bígózį dahíí biyi’siziiníí yee yaa yałti’. 3 Áídá’ hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’íí nṉee yich’į’ yałti’, nṉee bi’odlą’ nłdzilgo áile’ doleełgo, ła’íí yidag yałti’go, ła’íí yił goyiłshǫ́ǫ́go ánádaahidle’go. 4 Hadíń yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’íí dabíí bi’odlą’ nłdzilgo áile’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’íí ínashood ha’ánáłséhíí bi’odlą’ nłdzilgo ádaile’. 5 Daanohwigha Holy Spirit nohwinkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’go hádaanohwisht’įį, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’íí itisgo nohwá hásht’į́į́: hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’íí hadíń yati’ doo bígózį dahíí nt’é ṉiigo aṉííhíí yaa nanágolṉi’yúgo zhą́ nłt’éé, ínashood ha’ánáłséhíí bi’odlą’ nłdzilgo áile’ doleełhíí bighą. 6 Shik’ííyú, Holy Spirit shinkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałtigo nohwaa níyááyúgo, doo nt’é bígonołsįįh at’éé da, Bik’ehgo’ihi’ṉań shił ch’í’ṉah áyíílaahíí nohwił ch’í’ṉah ádaashłe’yúgo zhą́, dagohíí bígonsįhíí nohwił nagoshṉi’yúgo zhą́, dagohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań shinkááyú yałti’yúgo zhą́, dagohíí nohwił ch’ígonsh’aahyúgo zhą́. 7 Be’idaadot’áłé, áí tsįsólta ła’íí béshts’ǫǫséta, doo daahiṉaa da ndi áṉííhíí dits’ag, áídá’ doo áígee aṉíí dayúgo, hagot’éégo nt’é idot’áłéhíí bídaagoch’iłsį? 8 Ła’íí silááda bibéshdilwoshé doo áígee aṉíí dayúgo, hadíńshą’ nagonłkaadhíí bighą iłch’į’ídidle’? 9 Nohwihíí ágádaanoht’ee, yati’ doo bígózį dahíí bee yádaałti’yúgo, hagot’éégo nt’é daadohṉiihíí yádaagołsį doleeł? Daazhógo da’ilįįzhį’ yádaałti’. 10 Ni’gosdzáń biká’ yati’ iłtah at’éégo doo áłch’ídé da shą’ ndi, dawa bígózįgo yádaałti’. 11 Áík’ehgo yati’ doo bígonsį dayúgo, nṉee áṉííhíí nṉee łahgo hadaazt’i’híí k’ehgo bich’į’ ánsht’ee doleeł, ła’íí da’áík’ehgo shich’į’ at’éé doleeł. 12 Áík’ehgo nohwíí Holy Spirit bits’ą́’dí’ kaa hi’né’íí dázhǫ́ hádaaht’įįgo, ínashood ha’ánáłséhíí bi’odlą’ nłdzilgo ádaile’íí itisgo hádaaht’įį, áík’ehgo bee nada’ohsiid. 13 Áík’ehgo hadíń Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’ lę́k’eyúgo, nt’é ṉiigo aṉííhíí yaa nanágolṉi’híí bighą okąąh le’. 14 Yati’ doo bígózį dahíí bee oshkąąh lę́k’eyúgo, shiyi’siziiníí okąąh ndi nt’é dishṉiigo ádishṉiihíí doo bígonsį dago, doo shiini’ bee oshkąąh da. 15 Hagolá ashṉe’ áídá’? Shiyi’siziiníí bee oshkąąh, ła’íí bígonsįgo oshkąąh ałdó’; shiyi’siziiníí bee idish’aał, ła’íí bígonsįgo ałdó’ idish’aał. 16 Dagohíí niyi’siziiníí zhą́ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénńzįyúgo, nṉee Christ doo hwahá nłt’éégo yígołsįįd dahíí onkąąhgo ánṉiihíí doo yígółsį dadá’, hagot’éégo, Da’aṉii doleełgo at’éé, ṉii doleeł? 17 Nłt’éégo ihénńzįgo onkąąh ndi nidits’agíí doo bich’odaasíńṉi’ da. 18 Daanohwigha nohwitisgo Holy Spirit shinkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénsį: 19 Ágát’éé ndi ínashood ha’ánáłséhgee goneznán doo náhóltag dayú yati’ doo bígózį dahíí bee yashti’shą’ ndi, yati’ ashdla’ yídaagołsiníí nṉee ła’ bee bił ch’ígonsh’aahíí bighą bee yashti’íí itisgo shił nłt’éé. 20 Shik’ííyú, nohwił ídaagozį zhiṉéégo doo chągháshé k’ehgo zhą́ be’ádaanoht’ee da le’: áídá’ nchǫ’íí zhiṉéégo mé’híí k’ehgo be’ádaanoht’ee, nohwił ídaagozį zhiṉéégo nṉee báyáń daasilįįhíí k’ehgo be’ádaanoht’ee le’. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí biyi’ gáṉíígo bek’e’eshchį́į́, Nṉee biyati’ łahgo at’éhi, ła’íí nṉee nanidí’íí biyati’ bee díí nṉeehíí bich’į’ yashti’ doo; ágát’éé ndi doo daashidits’ag da doleeł, ṉii, nohweBik’ehń. 22 Áík’ehgo Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí godiyįhgo be’ígóziníí át’éé, áí da’odlaaníí doo bá alzaa da, áídá’ doo da’odląą dahíí bá alzaa: ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yati’íí doo da’odląą dahíí doo bá alzaa da, áídá’ da’odlaaníí bá alzaa. 23 Áík’ehgo ínashood dawa íła’adzaadá’ dawa yati’ doo bígózį dahíí yee yádaałti’ lę́k’eyúgo, ła’íí nṉee ła’ Christ doo hwahá nłt’éégo yídaagołsįįd dahíí, dagohíí doo da’odląą dahíí hah’ákaiyúgo, Nohwiini’ ádaadįh, daanohwiłṉii doleeł go’į́į́. 24 Áídá’ dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’ lę́k’eyúgo, ła’ nṉee doo odląą dahíí, dagohíí Christ doo hwahá nłt’éégo yígołsįįd dahíí hah’ayááyúgo, binchǫ’íí bił ch’í’ṉah áile’, ła’íí yá’iti’íí yidezts’ąąhíí bighą ídinél’įį doo: 25 Áík’ehgo bijíí biyi’ nainł’į’ n’íí ch’í’ṉah áyíílaago, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ hishzhiizhgo yokąąh doleeł, Da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił nlįį lá, ṉiigo. 26 Hagolá ádaahṉe’ áídá’, shik’ííyú? Íła’ánáht’įįhgee daanohtįįgee ła’ ido’aał, ła’ iłch’ígó’aah, ła’ Holy Spirit binkááyú yati’ doo bígózį dahíí yee yałti’, ła’ bił ch’í’ṉah ágólzįgo yaa nagolṉi’, ła’ yati’ doo bígózį dahíí nt’é ṉiigo aṉííhíí yaa nanágolṉi’. Áí dawa ínashood nłdzilgo nazįį doleełhíí bighą ánádaaht’įįł le’. 27 Nṉee ła’ yati’ doo bígózį dahíí yee yádaałti’ lę́k’eyúgo, naki dagohíí taalt’éégo zhą́ begoz’ąą, áí bitisgo dah, dáłiké’go yádaałti’ le’; ła’íí nt’é ṉiigo aṉííhíí dała’á yaa nanágolṉi’ le’. 28 Áídá’ nt’é ṉiigo aṉiihíí yaa nanágolṉi’íí doo hak’i dayúgo, doo yádaałti’ dago nłt’éé, ha’ánázéh yuṉe’, ích’į’ yádaałti’go zhą́, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ yádaałti’go nłt’éé. 29 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí naki dagohíí taalt’éégo yádaałti’ le’, ła’ihíí nt’é daaṉiigo yádaałti’íí yaa natsídaakees le’. 30 Ła’ itah dahsdaahíí nt’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ bił ch’í’ṉah alzaayúgo, dantsé yałti’íí dant’éheego at’éé le’. 31 Áík’ehgo daanohwigha Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’íí nohwá bił ch’í’otąą, dáłiké’go, daanohwigha bídaagonoł’aah doleełgo, ła’íí daanohwigha nohwił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleełgo. 32 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí ídaa daagodząągo dábik’eh. 33 Godikishíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé da, áídá’ nkegohen’ááníí zhą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań bá hadaadeszaahíí, ínashood daanliiníí, ha’ánáłséhgee ágágot’ee. 34 Ha’ánázéh yuṉe’ isdzáné dant’éheego ádaat’ee le’: doo ákóṉe’ yádaałti’ dago bágoz’ąą; da’dits’ago bágoz’ąą, begoz’aaníí ałdó’ áṉííhíí k’ehgo. 35 Dant’éhéta yídaagoł’aah hádaat’įįyúgo yił nadaanṉeehíí gowąyú nayídaadiłkid le’: isdzáné ha’ánázéh yuṉe’ yádaałti’yúgo bik’e ídaayágosį. 36 Ya’ ádishṉiihíí doo nohwił dábik’eh da née? Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí nohwíí nohwits’ą́’dí’ begodeyaahi daanohsį née? Dagohíí dánohwízhą́ nohwaa hi’né’i daanohsį née? 37 Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań shinkááyú yałti’, dagohíí Holy Spirit be’ánsht’ee nzįyúgo, nohwich’į’ k’e’eshchiihíí nohwe Bik’ehń yegos’ánihi at’ééhíí yígółsį doleeł. 38 Ła’ nṉee díí doo yígółsį hát’į́į́ dahíí, dayúwehégo doo yígółsį da le’. 39 Áík’ehgo shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú yałti’íí dázhǫ́ hádaaht’įį, ła’íí Holy Spirit nohwinkááyú yati’ doo bígózį dahíí bee yałti’íí dah doo daabiłdohṉii da. 40 Ha’ánázéh yuṉe’ doo godikish dago ła’íí iłch’į’daagodinołsįgo goz’aaníí k’ehgo ánádaaht’įįł le’.

15

1 K’adíí shik’ííyú, yati’ baa gozhóni nohwich’į’ baa nagosisṉi’ n’íí nohwił ch’í’ṉah ánánáshdle’; áí nágodoh’ąą n’íí, áí bee ndaasozįį; 2 Da’áí bee hasdánohwidi’ṉiił, baa nohwił nagosisṉi’ n’íí bínádaałṉiihgo daahonohtą’yúgo; doo ágádaanoht’ee dayúgo doo da’aṉiigo da’osohdląąd da. 3 Yati’ shaa hi’né’íí itisgo at’éhi nohwaa daasiné’ ni’, gánohwiłdéṉiidgo, Christ nohwinchǫ’híí bighą daztsąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí k’ehgo; 4 Áídí’ łehiiltįį, taagi hileehíí bijįį naadiidzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí k’ehgo. 5 Áídí’ Céphas bo’įį lę́k’e, áídí’ binal’a’á nakits’ádahíí ałdó’ daabo’įį lę́k’e: 6 Áí bikédí’go nohwik’isyú, ínashood daanlínihíí, ashdla’ gonenadín bitisyú dała’ daabo’įį lę́k’e; áí dásdozhą́ dawa díí jįį t’ah daahiṉaa, áídá’ ła’ da’iłhaazh. 7 Áí bikédí’go James bo’įį lę́k’e; áídí’ nadaal’a’á dawa ałdó’. 8 Da’iké’yú shíí ałdó’ hiłtsąą ni’, doo gonshłeeh dagee gosilį́į́híí k’ehgo. 9 Nadaal’a’á dawago shíí doo bił ótag dahíí nshłįį, nal’a’híí k’ehgo doo shido’jíí bik’eh da, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí góyéégo bich’į’ nagosh’áá lę́k’ehíí bighą. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee ánsht’eehíí k’ehgo ánsht’ee: biłgoch’oba’íí bee shaa godet’aaníí doo daazhógo shainé’ da; áídá’ da’des’a’íí dawa bitisgo nyeego nasízíid: áídá’ doo shíí ásht’į́į́ da, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shił nliiníí át’į́į́. 11 Ágát’éé ndi shíí dagohíí ła’ da’des’a’íí nohwich’į’ yádaałti’ ndi, díí k’ehgo yádaahiilti’go da’osohdląąd. 12 Christ daztsąądí’ naadiidzaago baa na’goṉi’dá’, hagot’éégo nohwitahyú ła’, nanezna’íí doo naadikáh da, daadohṉii? 13 Nanezna’íí doo naadikáh dayúgo Christ doo naadiidzaa da: 14 Ła’íí Christ doo naadiidzaa dayúgo, nohwił nadaagohiilṉi’íí doo ílį́į́ da silįį, ła’íí nohwi’odlą’íí ałdó’ doo nt’é da silįį. 15 Nanezna’íí doo naadikáh dayúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań doo Christ naadiidzaago áyíílaa da, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa łéda’ilchoogo nohwígózį, Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ naadiidzaago áyíílaa, daan’ṉiihíí bighą. 16 Nanezna’íí doo naadikáh da lę́k’eyúgo, Christ ałdó’ doo naadiidzaa da: 17 Ła’íí Christ doo naadiidzaa dayúgo, nohwi’odlą’ doo ílį́į́ da; áík’ehgo nohwinchǫ’íí t’ah biyi’ nahkai. 18 Áík’ehgo Christ bił dała’á daanlįįgo da’iłhaazhíí ałdó’ ch’a’ondéeh. 19 Dadíí ni’gosdzáń biká’gee daahin’ṉaago zhą́ Christ bee nłt’éégo ágot’eehíí ndaahóndliiyúgo, néé nṉee dawa bitisgo dénohwaagoch’oba’é. 20 Áídá’ da’aṉii Christ daztsąądí’ naadiidzaa, da’iłhoshíí bitahdí’ dantsé naadiidzáhi nlįį. 21 Áík’ehgo nṉee dała’á biláhyú da’itsaahi bengonyááhíí k’ehgo nṉee dała’á biláhyú nanezna’ n’íí naadikáh doo. 22 Adam bits’ą́’dí’ nṉee dawa nanne’híí k’ehgo Christ bił dała’á daanliiníí dawa nadaahi’ṉaa doleeł. 23 Áídá’ nṉee dała’á daantį́į́gee naahikáh doleeł, Christ dantsé naadiidzaahíí nlįį; áí bikédí’go Christ daabíyééhíí ałdó’ naadikáh, dabíí nádzáágo. 24 Nadaant’aahíí dawa, ła’íí yedaabik’ehgo binawod daagolį́į́ n’íí dawa Christ da’ílíí yiłchiihíí bikédí’go, áń bilałtł’áhgee begoz’ąą n’íí biTaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań, yainádi’aahdá’ goldohíí bengodogaał. 25 Christ be’ina’íí dawa bikełtł’ááh nni’ṉilzhį’ yebik’eh doleełi at’éé. 26 Da’iké’yú be’ina’ da’ílíí yiłchiihíí áí da’itsaahi. 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá Christ bikełtł’ááhzhį’ nyinṉil. Áídá’, Dawahá bikełtł’ááhzhį’ nni’ṉil, ṉiidá’ hadíń bikełtł’ááh dawahá nyinṉilíí doo itah nlįį dahíí nłt’éégo bígózį. 28 Dawahá biyahzhį’ alzaadá’, Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá biYe’ biyahzhį’ áyíílaa n’íí biYe’ ałdó’ dabíí biyahzhį’ ádedlaa, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dawa yebik’eh doleeł. 29 Doo ágát’éé dayúgo, daztsáni bá baptize ádaabi’ — dilṉe’íí nt’é bighą ádaat’įį? Nanezna’íí doo naadikáh dadá’ nt’éshą’ bighą bá baptize ádaabi’dilṉe’? 30 Ła’íí nt’éshą’ bighą dawa jįį da’o’aałgee négodzidíí bidahzhį’ nasiidzįį? 31 Shik’ííyú, Christ Jesus biláhyú nohwee shił gozhǫ́ǫ́híí bighą gánohwiłdishṉii, Dawa jįį da’itsaahíí bee shich’į’ goz’ąą. 32 Nṉee ni’gosdzáń biká’ zhiṉeehíí yádaałti’híí k’ehgo yashti’go gádishṉii, Dziłká’yú bégódzidi daagolííníí Ephesusgee bił nadaagonshkaad lę́k’eyúgo, nt’é bee hisht’įį, nanezna’íí doo naadikáh dadá’? Ła’ gádaaṉii, Haląą da’idąą le’, da’idląą le’: hiską́ą́ dahiitsaahíí bighą. 33 Nohwich’į’ nadoch’aa hela’; nṉee daanchǫ’ihíí bił nach’ikaiyúgo nłt’éégo ách’ít’ééhíí yiłchǫǫh. 34 Ch’ínádaanohdziid, nłt’éégo ihi’ṉaahíí baa nánohkáh, nchǫ’go ánádaahṉe’ hela’; nohwitahyú ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yídaagołsį da: bik’ee ídaayádaanohdzį doleełhíí bighą ádaanohwiłdishṉii. 35 Áídá’ nṉee ła’ na’ídaadiłkid, Hagot’éégo nanezna’ n’íí naadikáh? Bits’í hago’at’éhi yee naadikáh doleeł? daaṉiigo. 36 Ni, nṉee doo gonyáni, nt’éhéta k’edíńlaahíí ntsé datsaahíí k’ehgo alṉe’yúgo zhą́ hajéeh: 37 Hant’é hajéédíí doo áí ga’at’éhi k’edíńlaa da, k’edilzíí zhą́ k’edíńlaa, tł’oh nagháí dagohíí łahgo at’éhihíí shį: 38 Hant’é hajéédíí Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí hát’į́į́yú áile’, áík’ehgo k’edilzíí dała’á n’ą́ą́go hajéédgo iłtah at’éégo ánolįgo áile’. 39 Its’í doo dawa łełt’ee da: ła’ nṉee bits’í, ła’íí dawahá nadaakaihíí, ła’íí łóg, ła’íí dlǫ́’ ałdó’. 40 Its’í ła’ yaaká’yú daagolį́į́, ła’ihíí ni’gosdzáń biká’ daagolį́į́: yaaká’yúhíí be’ízisgo at’éhi doo ni’gosdzáń biká’yúhíí be’ízisgo at’éhi łełt’ee da. 41 Ya’áí dásahngo bits’ą́’dindláád, tł’é’gona’áí dásahngo ałdó’ bits’ą́’dindláád, ts’iłsǫǫsé dásahngo bits’ą́’dindláád; ts’iłsǫǫsé dała’á n’ą́ą́go łahgo at’éégo bits’ą́’dindláád. 42 Nanezna’ n’íí naadikáhíí ałdó’ ágát’éé. Its’í k’edilzíí k’ehgo łehi’né’íí hichǫǫh, its’í łahgo at’éhi yee naadikáh, doo daahichǫǫhi da. 43 Its’í doo ílį́į́go łehi’né’ n’íí ízisgo at’éégo nádidáhgo alṉe’: doo nalwodgo łehi’né’ n’íí binawod golį́į́go nádidáhgo alṉe’. 44 Dá ni’gosdzáń biká’gee kots’íhihíí łehi’né’ n’íí yaaká’dí’go kots’íhihíí bee nách’ididáh. Kots’í ni’gosdzáń biká’gee golį́į́, ła’íí yaaká’dí’go kots’í gólį́į́. 45 Gáṉíígo bek’e’eshchįį, Dantsé nṉee alzaahíí Adam holzéhi hiṉaa silįį; Adam iké’yúhíí spirit be’ihi’ṉaahíí silįį. 46 Áídá’ its’í yaaká’dí’ gólííníí doo ntsé begonyáá da, ndi its’í ni’gosdzáń biká’ gólííníí ntsé begonyáá, áníita its’í yaaká’dí’ gólííníí begonyáá. 47 Dantsé nṉee alzaahi ni’gosdzáń bits’ą́’dí’ nlįį, łeezh bee alzaa: iké’gee nṉeehíí yaaká’dí’ nyáá, áń nohweBik’ehń nlįį. 48 Ni’gosdzáń biká’ nṉee łeezh be’ádaaszaahíí, dantsé nṉee łeezh be’alzaahíí k’ehgo ádaat’ee: ła’íí yaaká’yú daagolííníí, nṉee yaaká’dí’ nyááhíí k’ehgo ádaat’ee. 49 Nṉee łeezh be’alzaahíí k’a’ádaandlįįgo daagosiidlįįhíí k’ehgo yaaká’dí’ nṉee ałdó’ k’a’ádaandlįį doleeł. 50 Shik’ííyú, díí nohwił nagoshṉi’, nṉee daanliiníí bits’í hik’e dił biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee daanliiníí doo itah daaleeh da; its’í nanne’ doleełíí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí doo bíyéé daaleeh at’éé da. 51 Isąą, doo bígózį da n’íí nohwił ch’í’ṉah ashłe’; doo daanohwigha da’iilwosh da doleeł, áídá’ łahgo ádaant’eego ánohwi’dilṉe’ doleeł, 52 Dagoshch’į’, ch’inesk’ołíí k’ehgo, iké’yú béshdilwoshé ánṉiidgee: béshdilwoshé áṉíí doleeł, ła’íí nanezna’ n’íí its’í doo hichǫǫhíí bee naadikáhgo ádolṉiił, ła’íí néé łahgo ádaant’eego ánohwi’dilṉe’ doleeł. 53 Díí its’í hichǫǫhíí its’í áníidéhi doo hichǫǫh dahíí ík’eyidleeh doleeł, ła’íí díí its’í datsaahíí its’í áníidéhi doo datsaah dahíí ík’eyidleeh doleeł. 54 Áík’ehgo díí its’í hichǫǫhíí doo hichǫǫh dahíí ík’eyiidlaago, ła’íí díí its’í datsaahíí doo datsaah dahíí ík’eyiidlaago, gáṉíígo bek’e’eshchiiníí begolṉe’ doleeł, Da’itsaah n’íí baa gonezṉaago doo nt’é da silįį. 55 Da’itsaahíí ńlíni, ninawod bee nohwighą́ą́ n’íí hayú begoz’ąą? Da’itsaahíí ńlíni, gonłṉéé n’íí hayú goz’ąą? 56 Nohwinchǫ’híí bighą da’itsaahíí nalwod; ła’íí begoz’aaníí biláhyú nchǫ’íí nalwod. 57 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį, áń nohweBik’ehń Jesus Christ biláhyú da’itsaahíí baa daagonlṉééhgo ánohwile’. 58 Áí bighą, shik’ííyú, shił daanohshóni, nłdzilgo nasozįį, doo bits’ą́’ daadiho’náhgo da, da’ákozhą́ łą́ą́go nohweBik’ehń bá nada’ohsiid, nohweBik’ehń biláhyú bá nada’ohsiidíí doo da’ílínéhi at’éé dago bídaagonołsįhíí bighą.

16

1 K’adíí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí zhaali bá ndaahohṉiiłíí bee nohwich’į’ yashti’: Galatiayú ínashood ha’ánáłséhíí gábiłdishṉii n’íí k’ehgo nohwíí ałdó’ ágádaahṉe’. 2 Godilziníí bijįį dábik’ehń dała’á nohtįįgee Bik’ehgo’ihi’ṉań danelt’eego bee nohwich’ozṉi’híí k’ehgo zhaali ła’ k’ihzhį’ ndaahohṉiiłgo iłch’į’ ndaahohṉiił, áík’ehgo níyáágee doo zhaali ndaahohṉiił da doleeł. 3 Áík’ehgo akú níyáágo nṉee ła’ nzhǫǫ daadohṉiihíí naaltsoos baa daanohṉiił, áí zhaali baa daasoné’íí Jerusalemyú daidiiné’híí bighą akú daadish’aał. 4 Shíí ałdó’ akú disháh dábik’ehyúgo, akú bił dishkah. 5 Macedóniayú ch’íńsháh shį: Macedóniayú ch’íníyáágo nohwaa deshaał. 6 Akú dét’įhézhį’ nohwił nahashtą́ shį, dagohíí da’akú sheehai shį, áík’ehgo dahayú dahnáádishdáhyú bee shich’odaahṉii doleeł. 7 Akú ch’íńsháhgo doo dét’įhézhį’ nohwistsééh hásht’į́į́ da, áídá’ nohweBik’ehń hát’į́į́yúgo nohwił nahashtą́ hásht’į́į́. 8 Pentecost bengonyáázhį’ Éphesusgee siidáa doo. 9 Nłt’éégo na’isiidíí dahot’éhé bee shá ch’íńtą́ą́, ła’íí shich’į’ nadaagonłkaadíí łą́ą́. 10  Timótheus nohwaa nyáágo doo neldzidgo ádaanołsį da le’: nohweBik’ehń binasdziidíí nayik’í’iziid, shíí na’isiidhíí k’ehgo. 11 Doo hadíń da’ílínégo baa natsekees da le’: áídá’ bich’odaahṉiigo bił gozhǫ́ǫ́go shich’į’ dowáh: bíí hik’e shik’isyú ła’ ałdó’ shaa hikáhíí nhoshłíí. 12 Nohwik’isn Apollos holzéhi, nohwik’isyú ła’ biłgo nohwaa hikáh dázhǫ́ hásht’į́į́ ndi k’adyúgo doo digháh hát’į́į́ da; ndi bá ch’ígót’i’ gozlį́į́go nohwich’į’ digháh ndi at’éé. 13 Daadeh’į́į́, nohwi’odlą’íí bee nłdzilgo nasozįį, báyáń k’ehgo ádaanoht’ee, nadaałwodgo nadaasozįį le’. 14 Dawa ánádaaht’įįłíí łił daanohjǫǫgo ánádaaht’įįł le’. 15 Shik’ííyú, Stéphanas bigową dágoz’ąą nt’éégo Akéyagee dantsé da’osdląądgo bídaagonołsį, ła’íí ínashood daanliiníí yiṉádaadéz’įįgo yaa ádaadest’ąą, 16 Nṉee ágádaat’eehíí hik’e nohwich’odaaṉiihíí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bánada’iziidíí dawa daadohts’ago nánohwoshkąąh. 17 Stéphanas hik’e Fortunátas ła’íí Akéyas hikaihíí baa shił gozhǫ́ǫ́: nohwíí doo nohkáh dagee áí hikai. 18 Shiyi’siziiníí hanáyołgo ádaashiilaa, ła’íí nohwíí ałdó’ ágádaanohwislaa: nṉee ágádaat’eehíí daadinołsįgo ba’ihédaanohsį. 19 Asiagee ínashood ha’ánáłséhíí dawa, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. Áquila hik’e Priscílla ła’íí bigową yuṉe’ ha’ánáłséhíí ałdó’ dawa nohweBik’ehń binkááyú, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 20 Christ biláhyú nohwik’ííyú daanliiníí dawa, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. Daagodinołsįgo daałohts’ǫs le’. 21 Shíí, Paul, Gozhǫ́ǫ́, nohwiłdishṉiihíí dashíí shigan bee k’eshiłchį́į́. 22 Nṉee ła’ doo Jesus Christ nohweBik’ehń bił nzhǫǫ dayúgo, bił ch’ígodíni at’éé. NohweBik’ehń nánídáh. 23 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí bee nohwił goz’ąą le’. 24 Christ Jesus binkááyú shił ijóóníí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

2 CORINTHIANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

THE SECOND EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

CORINTHIANS

1

1 Shíí, Paul, Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo Jesus Christ binal’a’á nshłíni, ła’íí nohwik’isn Timotheus holzéhi biłgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhíí Corinthgee ha’ánáłséhíí bich’į’ k’e’iilchii, ínashood daanliiníí dawa Akéya biyi’ dahot’éhé daagolííníí biłgo: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, Jesus Christ nohweBik’ehń biłgo biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa, ba’ihégosį le’, áń bits’ą́’dí’ aatét’íi begoz’ąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań dawa bee hadag ánágodle’íí; 4 Áń góyéégo nohwich’į’ nagowaagee hadag ádaanohwiłsį, nṉee dant’éhéta bee bich’į’ nadaagontł’ogyúgo hadag ánádaahiidle’híí bighą, danéé Bik’ehgo’ihi’ṉań hadag ádaanohwiłsįhíí bee hadag ánádaahiidle’go. 5 Christ biłgo dánohwiniigonłt’éé ńt’ééhíí k’ehgo Christ nłdzilgo hadag da’ánohwiłsį nt’éé. 6 Néé nohwiniigodilṉe’ lę́k’eyúgo, hadag ádaanoht’ee doleełhíí ła’íí hasdánohwiṉiił doleełhíí bighąhi at’éé, áí nohwiniigonłt’ééhííł k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwiniigonłt’ééhíí bee hadag ádaanoht’eego ádaanohwiłsį, ła’íí néé hadag ánohwi’dilṉe’ lę́k’eyúgo hadag ádaanoht’ee doleełhíí ła’íí hasdánohwiṉiił doleełhíí bighąhi at’éé. 7 Nłdzilgo nohwaa da’óndlii, díínko bígonlzįhíí bighą, néé nohwiniigodilṉe’híí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwiniigodilṉe’ ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań hadag ádaanohwiłsįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hadag ádaanohwiłsį doleeł. 8 Christ biláhyú nohwik’ííyú daanohłíni, Asiayú góyéégo nohwich’į’ nagoyaahíí bídaagonołsį háhiit’įį, dázhǫ́ góyéégo nohwich’į’ nagoyaahíí bighą nohwinawod dásdozhą́ asdįįdgo daahiitsaah ląą niidzįį: 9 Da’itsaahíí bee nohwá ngot’ąą niidzįį, áídá’ danéé doo ída’óndlii da, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań nanezna’íí nádaayihii’ṉa’íí ba’óndlii doleełhíí bighą nohwich’į’ ágodzaa. 10 Áń góyéégo da’itsaahíí yits’ą́’ nohwiṉil áídí’ yits’ą́’ nánohwiṉííł: ła’íí ágánánohwidle’ doleełgo ba’óndlii; 11 Nohwíí ałdó’ nohwi’okąąhíí bee nohwich’odaahṉii, áík’ehgo nṉee łą́ą́go nohwa da’oskąądgo hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’ozṉi’íí nṉee łą́ą́go ba’ihédaanzį doleeł. 12 Díí baa nohwiłgozhǫ́ǫ́, díínko nohwijíí yuṉe’ bígonlzį, ni’gosdzáń biká’ nṉee bitahyú ła’íí itisgo nohwíí nohwitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee da’aṉiigo, doo daazhógo da ánáhiit’įįł, doo ni’gosdzáń biká’dí’ igoyą’íí bee da, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí binkááyú ánáhiit’įįł. 13 Daahohshííhíí ła’íí dá bee nohwił ídaagoziníí zhą́ baa nohwich’į’ k’e’iilchii; áí dahot’éhé baa nohwił ídaagozį doleełgo hasht’į́į́; 14 Ilk’idá’ łahzhį’ nohwídaagonołsį n’íí k’ehgo, áík’ehgo néé nohwaa nohwił gozhǫ́ǫ́híí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwaa nohwił gozhǫ́ǫ́ doleeł, Jesus nohweBik’ehń nádáhíí bijįį. 15 Áí da’aṉiigo bígonsįhíí bighą ntsé nohwaa nsháhgo ni’, nakidn nohwił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleełgo; 16 Macedóniayú hishaałyú ła’íí t’ąązhį’ náshdaałgo nohwaa nsháhgo ni’, áídí’ Judeayú shich’odaahṉiigo disháhgo ni’. 17 Ya’ daazhógo ádishṉiigo ágádishṉii lą́ née? Ya’ ni’gosdzáń biká’ nṉee k’ehgo nagoshchi’ née, ya’ shił nagokigo, Ha’oh, ła’íí, Dah, dishṉii née? 18 Dah, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉii nlįįhíí k’ehgo doo nohwił nagokigo, Ha’oh, ła’íí, Dah, nohwiłn’ṉii da. 19 Silvánus ła’íí Timotheus hik’e shíí biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’, Jesus Christ, nohwitahyú baa nohwił nadaagosiilṉi’íí doo bił nagokigo, Ha’oh, ła’íí, Dah, ṉii da, áídá’ áń dábik’ehn, Ha’oh, ṉii. 20 Dábik’ehn Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’é ṉiigo yengon’ą́ą́dá’ Christ, Ha’oh, da’aṉii ṉii ni’, ła’íí áń binkááyú, Doleełgo at’éé, daan’ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį doleełgo. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań néé hik’e nohwíí biłgo Christ bił dała’á daandlįįgo nłdzilgo ánohwiłsįhi at’éé, ła’íí da’áń hadaanohwidilaahi at’éé; 22 Áń nohwiká’ da’izkałhíí k’ehgo bíyéé daandlįįgo nohwígózįgo áyíílaa, ła’íí nohwijíí biyi’ Holy Spirit nohwaidin’ą́ą́, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiłṉiigo yengon’ááníí begolṉe’go ch’í’ṉah hileeh. 23 Dií da’aṉii ádishṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań shá yígółsįgo biká ádishṉii, doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago ánohwishłe’ doo hasht’į́į́ dahíí bighą doo hwahá Corinthyú náshdáh da. 24 Doo nohwe’odlą’ bee nant’aahíí k’ehgo nohwaa natsídaahkees da, áídá’ nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleełgo nohwił nada’idziid; nohwi’odlą’íí iłk’idá’ nalwod.

2

1 Nohwaa nánáshdáhgo doo nohwił daagozhǫ́ǫ́go ádaanohwishłe’go da shiini’ łashłaa. 2 Doo nohwił daagozhǫ́ǫ́go ánohwishłaayúgo hadíń lą́ shił gozhǫ́ǫ́go áshile’, nohwíí zhą́ gónko doo nohwił daagozhǫ́ǫ́go ánohwiishłaa n’íí? 3 Áí bighą áík’ehgo nohwich’į’ k’eshiłchį́į́, nohwaa niyáágo nohwíí shił daagoyiłshǫ́ǫ́ le’at’éhi doo shiini’ bídaadołṉííhgo da; díí da’aṉii nohwá bígonsį, nt’é baa shił gozhóóníí nohwíí ałdó’ baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 4 Nohwich’į’ k’e’shiłchį́į́dá’ doo shił gozhǫ́ǫ́ da ni’, shijíí doo nkehen’ą́ą́ da ni’, ła’íí hishchag ni’; doo nohwiini’ daadishṉiihíí bighą da, áídá’ dázhǫ́ shił daanohshǫǫgo baa nohwił nagoshṉi’híí bighą. 5 Dahadíńta biṉi’ńṉiihyúgo, doo dashízhą́ shich’į’ at’į́į́ da, áídá’ daanohwigha nohwich’į’ at’į́į́, ndi doo yóíyáhgo da, doo ídaagosh’a’go ádishṉii hasht’į́į́ da. 6 Nṉee ágát’ééhíí łą́ą́go nołt’eego biniidaagodohłaa n’íí da’áígee dábik’eh. 7 Áík’ehgo bich’į’ ánádaahṉe’go binchǫ’híí bighą baa nádaagonoh’aahgo hadag ádaanołsį, doo ágádaanoht’ee dayúgo, dánko dázhǫ́ itiségo ts’íyaa ábile’. 8 Áík’ehgo nohwił daanzhooníí bił ch’í’ṉah ádaahłe’go nádaanohwoshkąąh. 9 Nt’é nohwił déṉiidíí bikísk’eh ádaanoht’ee shį bígonsįįhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshiłchį́į́. 10 Dahadíń nchǫ’híí bighą baa nádaagonoh’aahíí shíí ałdó’ baa nágodinsh’aah: dant’éhéta baa nádaagoni’ą́ą́yúgo nohwíí nohwighą asht’į́į́, Christ binadzahgee. 11 Doo ágádaant’ee dayúgo dánko ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, nohwitis hileeh: hagot’éégo nohwich’į’ na’iziidíí bídaagonlzį. 12 Troasyú Christ baa yati’ baa gozhóni baa yashti’yú níyáádá’ nohweBik’ehń shá ch’íńtą́ą́, 13 Áídá’ shik’isn Titus ákú doo hak’i dahíí bighą shiyi’siziiníí biyi’ doo iłch’į’gont’éé da ni’; áík’ehgo áídí’ bits’ą́’ dahdiyaago Macedóniayú dahnaadiisdzaa. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį, áń dákozhą́ Christ binkááyú nagonl’ṉéhgo ánohwiłsį, ła’íí nohwinkááyú bígozįgo ádilzį, áí łikągolchįhíí k’a’at’éégo da’adzaayú benagowaa. 15 Hadíí hasdákáhíí ła’íí doo hasdákáh dahíí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ Christ yee łikągolchįhíí k’a’at’éégo ndlįį: 16 Hadíí doo hasdákáh dahíí bich’į’yúgo golchiníí da’itsaah áidoliiłíí k’a’at’éégo ndlįį; áídá’ hadíí hasdákáhíí bich’į’yúgohíí golchiníí ihi’ṉaa áidoliiłíí k’a’at’éégo ndlįį. Hadíń lą́ą́ díí yínel’ąą? 17 Łą́ą́go Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo da’aṉii ádaaṉiigo yaa yádaałti’, áídá’ néé doo ágánt’ee da; néé Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ da’aṉiigo baa yáhiilti’, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinł’a’go, da’áń binadzahgee Christ binkááyú yáhiilti’.

3

1 Ya’ nohwich’į’ ídaayánáhiilti’go godeyaa née? Ya’ naltsoos néé nłt’éégo nohwaa nagolṉi’íí hádaaht’įį née, dagohíí nohwits’ą́’dí’ ła’ naltsoos ágát’ééhíí háhiit’įį née, ła’ ágádaat’įįhíí k’ehgo? 2 Nohwíí naltsoos nłt’éégo nohwaa nagolṉi’íík’a’at’éégo ádaanoht’ee, nohwijíí biká’ bek’e’eshchįį, nṉee dawa daayozhíígo yídaagołsį: 3 Nohwíí naltsoos Christ yaa nagolṉi’íí néé áhiidlaahíí daanohłįįgo bígózį, doo ink bek’e’eshchįį da, ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi biSpirit bek’e’eshchįį, doo tséé nteelíí biká’ da, ndihíí nṉee daabijíí biká’ k’e’eshchįį. 4 Christ binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’óndliihíí bighą án’ṉii: 5 Dant’é bíniil’ąąhíí doo néé nohwits’ą́’dí’ benagowaa da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ bits’ą́’dí’ benagowáhi at’éé; 6 Áń áníidégo nohwá ngon’ááníí baa nagohiilṉi’go bíniil’ąągo ánohwilaa; doo yati’ bee nohwá ngon’ááníí zhą́ baa yáhiilti’ da, áídá’ nt’é ṉiigo aṉííhíí yaa yáhiilti’, Holy Spirit nohwinkááyú yałti’go: Jews bich’į’ begoz’aaníí da’itsaahíí bee nṉee bángot’ąą, áídá’ Holy Spirit‐híí nṉee ihi’ṉaa yaa daidi’aah. 7 Begoz’aaníí tséé biká’ k’e’eshchiiníí da’itsaahíí áile’ ndi dázhǫ́ bits’ą́’dindláádgo bengonyáá, áík’ehgo Israel hat’i’i Moses binii’ bits’ą́’dindláádíí bighą ch’éh daayineł’į́į́, bits’ą́’dindláádíí bech’ígoṉáh doleeł ndi; 8 Áí ndi ágádzaago, Holy Spirit binkááyú begoz’aaníí dázhǫ́ itisgo bits’ą́’dindláád doleeł go’íí. 9 Da’itsaah áile’go begoz’aaníí bits’ą́’dindláád lę́k’eyúgo, dábik’ehyú áile’go begoz’aaníí itisgo bits’ą́’dindládi at’éé. 10 Da’aṉiigo begoz’aaníí łah bits’ą́’dindláád n’íí, k’adíí doo bits’ą́’dindláád da silįį, ła’i bitisgo bits’ą́’dindláádhíí bighą. 11 Begoz’aaníí bech’ígonyáá n’íí bits’ą́’dindláád lę́k’eyúgo, doo bech’ígowáh dahíí bitisgo bits’ą́’dindláád go’į́į́. 12 Áí ndaahóndliigo dabígózįgo yáhiilti’: 13 Doo Moses k’ehgo yáhiilti’ da, áń Israel hat’i’i nt’é bits’ą́’dindláádíí édįįhíí doo daayiłtséh dago biniizhį’ nná’iłtsos: 14 Daabiini’ bee doo daago’įį da silįį; áík’ehgo díí jįį ndi doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e bíí biłgo łángon’áni daayozhíígo binatsekeesíí biná’isti’ n’íí t’ah da’ágát’éé; áí Christ binkááyú zhą́ yó’oltsoos. 15 Díí jįį ndi Moses binaltsoos daahojíígo binatsekeesíí t’ah biná’isti’ k’a’at’éégo t’ah doo yídaagołsįį da. 16 Da’ágát’éé ndi nohweBik’ehń bich’į’ ách’idzaayúgo konatsekees biná’isti’ n’íí k’ihzhį’ yó’oltsoos. 17 NohweBik’ehń Holy Spirit at’éé: hayú nohweBik’ehń biSpirit nlįįgee daanohwigha nohwił ch’í’otąą. 18 Daanohwigha, nohwinii doo bináda’isti’ dago, kát’íné biyi’zhį’ daadinéel’įįhíí k’a’at’éégo nohweBik’ehń bits’ą́’dindláádíí daanéel’įį, áík’ehgo áń bits’ą́’dindláádíí nohwits’ą́’dindláádgo daahiidleeh, dayúweh nohwá goldohgo, áí nohweBik’ehń biSpirit bits’ą́’dí’ begoṉáh.

4

1 Áík’ehgo díí na’idziidíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’híí bighą nohwaa dain’ą́ą́go nyee ndi dahnldǫh; 2 Nadaant’į’go nchǫ’go ágot’eehíí doo be’ánt’ee da, doo łé’iilchoogo nahiit’aash da, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo bee nahiich’aa da; ndi biyati’ da’aṉiihíí ch’í’ṉah ánlzį, áík’ehgo nṉee dała’á daantį́į́go Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee da’áígee yáhiilti’go yídaagołsį. 3 Yati’ baa gozhóni baa nagohiilṉi’íí hadíń bich’į’ bená’isti’yúgo, doo hwahá hasdákáh dahíí zhą́ bich’į’ bená’isti’hi at’éé: 4 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yebik’ehi, ch’iidn nant’án, doo da’odląą dahíí biini’ yiłeda’istsooz, Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi da’áiyihíí ye’at’éhi, baa na’goṉi’íí bits’ą́’dindláádíí doo bee bich’į’ got’įį hileeh dahíí bighą. 5 Doo néé ídaanagohiilṉi’ da, Christ Jesus nohweBik’ehń nlíni zhą́ baa nagohiilṉi’; áídá’ nééhíí nohwá na’idziidíí ndlįį, Jesus bighą. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Chagołheełyuṉe’ idindláád le’, nṉiidíí nohwijíí yuṉe’ odaadezdlaad, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dindláádíí bídaagonlzįhíí bighą, áí Jesus Christ binii biká’zhį’ hit’įį. 7 Néé tus goshtł’ish be’alzaahíí k’ehgo ánt’ee ndi áí łáń ílínihíí nohwiyi’ golį́į́, ínawod dázhǫ́ k’a’at’éhi doo néé nohwits’ą́’dí’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi bígózį doleełhíí bighą. 8 Iłtah at’éédí’ nohwich’į’ nagontł’og ndi doo hayaa ánohwile’ da; hagot’éégo ánágot’įįł shįhíí doo bídaagonlzį da ndi biyah daanldǫh; 9 Nohwiniigodnłsį ndi doo yó’onohwidi’aah da; nkínohwidest’e’ ndi doo nohwizes‐hįį da; 10 Jesus bi’ihi’ṉa’íí nohwiká’zhį’ hit’įį doleełhíí bighą, Jesus adzaahíí k’a’at’éégo néé ndi dábik’ehn da’itsaahíí bee nohwich’į’ goz’ąą. 11 Nohwits’í dadotsaałíí ndi Jesus bi’ihi’ṉa’ bee ch’í’ṉah doleełhíí bighą t’ah hin’ṉaa ndi Jesus bighą nohwidi’zodeełgo baa nohwidi’det’ąą. 12 Áík’ehgo Jesus baa yáhiilti’híí bighą da’itsaahíí bee nohwich’į’ goz’ąą, áídá’ áí bighą nohwihíí ihi’ṉaahíí nohwaa gode’aa. 13 Osisdląądhíí bighą bá yashti’, ṉiigo k’e’eshchįį; néé ałdó’ da’ágát’éégo ohiidląą, áík’ehgo ágádi’ṉiigo bá yáhiilti’; 14 Díí bígonlzį, hadíń Jesus naadiidzaago áyíílaa n’íí, néé ałdó’ Jesus biłgo nádihiikáh ánohwile’ doleeł, áídí’ dabíí binadzahgee nnohwidoṉił, nohwíí biłgo. 15 Ádaagodzaahíí dawa nohwíí nohwighą ádaagodzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí an’odaazlįįhíí nṉee bitahyú dayúweh nołseełgo ba’ihégosiníí ałdó’ dayúweh nołseeł doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ ba’ihégosį doleełgo. 16 Áí bighą doo hayaa ánohwile’ da; nohwits’í ndihit’ood ndi dajįį bíígha nohwiyi’siziiníí ániidégo ánálṉiił. 17 Dét’įh nohwich’į’ nadaagontł’ogíí dázhǫ́ nohwaa gozhóóníí doo ngonel’ąą dahi dawahá bitisgo at’éhi nohwá iłch’į’yile’; 18 Dawahá hit’iiníí doo néel’įį dadá’ doo hit’įį dahíí zhą́ néel’įį: dawahá hit’iiníí bech’ígowáh; áídá’ doo hit’įį dahíí dahazhį’ begoz’ąą.

5

1 Díínko bídaagonlzį, ni’gosdzáń biká’ nohwits’í bee gowągolgai k’ehgo biyi’ daagondliiníí nankaadgo, gową doo kogan be’alzaa dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań áyíílaahíí, yaaká’yú dahazhį’ goz’áni nohwá goz’ąą. 2 Kogee díí nohwits’í bee nahiikaidá’ ík’edaan’ṉíí, yaaká’yú biyi’ daagondlįį doleełíí bídįh daandlįįgo ík’edaahihiidléh hádaahiit’įįgo: 3 Ík’eda’iidlaayúgo dádaałinchiigo doo daanohwi’diltséh le’at’éé dahíí bighą hádaahiit’įį. 4 Díí nohwits’í gowągolgai k’a’at’éhi t’ah biyi’ daagondlįįgo, nohwich’į’ badaagontł’ogíí bighą ík’edaan’ṉíí: nohwits’í diyágé k’a’at’éégo doo ídaadihi’ṉiiłgo da, ndi dayúweh nohwik’ena’izlaa hádaahiit’įįhíí bighą, áík’ehgo ihi’ṉaahíí da’itsaahíí yidag hadogááł. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí áí bighą iłch’į’nohwilaa, ła’íí Holy Spirit nohwaidin’ą́ą́, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań iłk’idá’ ánṉiidíí da’aṉii begolṉe’go nohwił ch’í’ṉah hileeh. 6 Áí bighą dábik’ehn bidag ádaant’ee, nohwits’íhíí nohwigowąhíí k’ehgo t’ah biyi’ daagondlįįgo nohweBik’ehń doo bił daagondlįįgo bídaagonlzį ndi: 7 (Nohwi’odlą’íí zhą́ bee hiikaah, doo daahiit’iiníí bee da:) 8 Bidag ádaant’ee, nohwiłdishṉii, nohwits’í bits’ą́’dí’ dahdiniikáhgo nohweBik’ehń bił ndaagondleehgo dázhǫ́ hádaahiit’įį. 9 Áík’ehgo nohwits’í biyi’ daagondlįįyúgo, dagohíí bits’ą́’yú daagondlįįyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daagoyihilzhǫǫ doleełhíí bighą nada’idziid. 10 Daanohwigha Christ bidáhzhį’ nkáhgo nohwaa yá’iti’ doleeł; nohwits’í biyi’ daagondlįįdá’ ánádaahiit’įįł n’íí dábik’ehgo daanohwich’į’ nahi’ṉiił, nłt’ééhíí dagohíí nchǫ’ííta. 11 Áík’ehgo nohweBik’ehń bégódzidíí bígonlzįhíí bighą nṉee bich’į’ yáhiilti’go biini’ bá ádaagohiidleeh; hago ánt’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yígółsį; nohwíí ałdó’ nohwijíí naz’ąądí’ nohwídaagonołsį shį. 12 Néé doo daazhógo nohwich’į’ ídaayánáhiilti’ da, áídá’ nohwee ída’ołíí doleełhíí bighą nohwich’į’ k’e’iilchii, áík’ehgo nṉee koká’yú hago ádaanoliníí zhą́ yee ídaada’odlíí, áídá’ kojíí yuṉe’ begoz’ánihíí doo yee ídaada’odlíí dahíí bich’į’ t’ąązhį’ hanádaahdzii doleełhíí bighą nohwich’į’ k’e’iilchii. 13 Nohwiini’ ádįįh k’a’ánondlįįyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá áhiit’įį: nohwiini’ golį́į́yúgo nohwíí nohwighą áhiit’įį. 14 Dała’á, nṉee dawa yá daztsąą; áík’ehgo nṉee dawa nanezna’hi at’éé bídaagonlzįhíí bighą Christ bił ijóóníí nanohwiiłaa: 15 Áń nṉee dawa yá daztsąą, hadíń hiṉaahíí doo dayúweh dabíí ídáhi’ṉaa da doleełgo, áídá’ hadíń bá daztsąądí’ naadiidzaahíí yá hiṉaa doleełgo. 16 Áí bighą kodí’ godezt’i’go nṉee doo ła’ nṉee at’éé zhiṉéégo baa natsíhiikees da: Christ nṉee zhiṉéégo at’éégo baa natsíhiikees ni’ ndi, doo dayúweh nṉee zhiṉéégo baa natsíhiikees da. 17 Áík’ehgo hadíń Christ yił dała’á nasdlįį lę́k’eyúgo, nṉee áníidégo ánábi’delzaa: dabíntsédá’ ye’at’éé n’íí ąął bech’ígoyáá; dawahá áníidégo ánálzaa go’į́į́. 18 Díí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ begoz’ąą, áń Jesus Christ biláhyú bik’íí ánádaanohwisdlaa, ła’íí nṉee hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań bił iłk’íí nádaasdlįįhíí baa nagohiilṉi’go nohwaa godin’ą́ą́. 19 Díínko áłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ biláhyú nṉee ni’gosdzáń biká’ daagolííníí bik’íí ánáyiidlaa, doo binchǫ’íí bá yił ołtag dago; ła’íí nṉee bik’íí ánáyidle’íí baa nagohiilṉi’go nohwaa godin’ą́ą́. 20 Áík’ehgo Christ binal’a’á ndlįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú nádaanohwokąąh: Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’íí nádaahdleeh, nohwiłn’ṉiigo Christ bá yáhiilti’go nánohwihiikąąh. 21 Christ biyi’ daahiidleehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’ééhíí be’ádaant’ee doleełhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ, doo nchǫ’go at’éé n’íí, néé nohwinchǫ’íí biká’zhį’ áile’go nchǫ’go at’éégo áyíílaa.

6

1 Néé ałdó’, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił na’idziidíí ndlįįgo, bił goch’oba’íí doo da’ílį́į́zhį’ nádaadohné’ da le’, nohwiłn’ṉiigo nánohwihiikąąh. 2 (Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíí, Yati’ baa gozhóni nágodn’aahíí nił ch’í’otąągee nidesiits’ą́ą́, hasdách’igháhíí bijįį nich’osiiṉí’ ni’, ṉii: isąą, dák’ad begoz’ąą; díí jįį hasdách’igháhíí nohwá begoz’ąą.) 3 Doo hadíń nohwighą nakaadgo da Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziid, bá na’idziidíí doo hadíń yik’ígodi’áh da doleełhíí bighą: 4 Áídá’ néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziidíí dáhot’éhé bee nłt’éégo ánt’eego nohwígózį, nyéé ndi bidag ánt’ee, nohwich’į’ nadaagontł’og ndi, nyéé’ nts’ag ndi, goyéégo nohwich’į’ nagowaa ndi, 5 Hagee hánohwí’dinltsaas ndi, ha’ánánohwidilka’ ndi, nohwik’i dahnádzaa ndi, nyeego na’idziid ndi, doo ilwosh dagee, shiṉá’ góyéé ndi bidag ánt’ee; 6 Dilkǫǫhgo ádinlzįhíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziidíí nłt’éégo áńt’eego nohwígózį, nohwił ígóziníí bee, bágohii’aałíí bee, nohwiłgoch’oba’íí bee, Holy Spirit bee, doo ádinl’į́į́ dago nohwił ijóóníí bee nłt’éégo ánt’eego nohwígózį, 7 Yati’ da’aṉiihíí áłn’ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bee hin’ṉaa, nłt’éé zhiṉéégo benagonlkaadíí nohwigan dihe’na zhiṉéégo dahiitįįłíí ła’íí nohwe’eshgan zhiṉéégo dahiitįįłíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo bá na’idziidgo nohwígózį, 8 Hagee nṉee daanohwidnłsįgee dagohíí doo daanohwidnłsį dagee, nṉee nłt’éégo nohwaa yádaałti’gee dagohíí dénchǫ’go nohwaa yádaałti’gee nłdzilgo nasiidzįį; nahich’aahíí k’ehgo nohwaa natsídaakees ndi da’aṉiihíí be’ánt’ee; 9 Doo nohwígózį da ndi ła’ihíí nłt’éégo nohwídaagołsį; k’azhą́ dahiitsaah ndi hin’ṉaa lą́ą́; nohwiṉí’daadezṉih ndi doo nanohwi’distseed da; 10 Doo nohwił gozhǫ́ǫ́ da ndi nohwijíí biyi’dí’ dábik’ehn nohwił gozhǫ́ǫ́; tént’iyé ndi nṉee łą́ą́go hádaałdzilgo áidle’; nohwíyéé da’ádįhgo ndi da’aṉii dawahá nohwíyéé. 11 Corinthgee daagonohłiiníí, doo nt’é nohwits’ą́’ nanl’įį dago nohwich’į’ yáhiilti’, nohwijíídí’ dawa bee nohwich’į’ bił ch’í’ótąą. 12 Néé nohwijíí yuṉe’ nohwíí nohwá goz’ąą, áídá’ nohwíí nohwijíí yuṉe’ doo néé nohwá goz’ąą da. 13 (Shichągháshé bich’į’ yashti’híí k’ehgo nohwich’į’ yashti’,) néé nohwijíí nohwich’į’ iłts’ą́’ át’éé, áík’ehgo bideṉágo nohwíí ałdó’ nohwijíí nohwich’į’ iłts’ą́’ ádaahłe’. 14 Doo da’odląą dahíí hik’e da’odląąhíí doo bił łídaanohwi’destł’ǫǫ da le’: dábik’ehyú át’ééhíí ła’íí doo dábik’ehyú át’éé dahíí hagot’éégo łił t’eké daanlįį? ła’íí idindláádíí hik’e chagołheełíí hagot’éégo dała’á nlįį? 15 Hagot’éégo Christ ła’íí ch’iidn nant’án dáłełt’eego natsídaakees? Hagot’éégo odląąhíí ła’íí doo odląą dahíí dała’ natsídaakees? 16 Kįh biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąhíí ła’íí k’e’eshchíń hagot’éégo dáłełt’ee? Nohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bikįhíí k’ehgo daanohłįį; Bik’ehgo’ihi’ṉań gáṉíí, Shíí áí biyi’gonshłįį, ła’íí bitahyú anáshdaał; shíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nshłínihi daashokąąh doleeł, áí shichągháshé daanlįį doleeł. 17 Áí bighą bitahdí’ hahkáh, sahngo nahkai, ṉii, nohweBik’ehń, dant’éhéta nchǫ’íí doo baa nahkai da; áík’ehgo nánohwidishṉiił, 18 Shíí nohwiTaa nshłįį doo, nohwíí shiye’ke ła’íí shitsi’ke daanohłįį doo, ṉii, nohweBik’ehń, Dák’a’at’éhi.

7

1 Shił daanohshóni, áí nohwá ngot’ąądá’, haląą nohwits’í ła’íí nohwiyi’siziiníí yiłchǫǫhíí dawa ídaadihiilkǫǫhgo bits’ą́’yú nihiikáh le’, áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bédaahiildzidgo daadinlzįgo iłch’į’da’índle’. 2 Nohwijíí biyi’ nohwá goz’ąągo ádaahłe’; doo hadíń bich’į’ dénchǫ’go ásiidzaa da, doo hadíń dénchǫ’go áhiidlaa da, doo hadíń bich’į’ nahiich’aa da. 3 Díí doo nohwik’ídish’áhíí bighą ádishṉii da; Nohwijíí biyi’ daanohłįį, dała’ da’iitsaah doleełgo ła’íí dała’ daahin’ṉaa doleełgo, iłk’idá’ nohwiłdishṉii ni’. 4 Doo shiini’ hą́h dago nohwich’į’ yashti’, dázhǫ́ nohwaa da’oshłíí: nohwighą bidag ánsht’ee, néé nohwich’į’ goyéégo nagowaa ndi dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́. 5 Macedóniayú niit’aazhdá’ nohwits’í doo hanáyol da ni’, iłch’idí’ nagontł’og ni’; nohwinaadyú nagonlkaad ni’, ła’íí nohwijíí biyi’ néhiildzid ni’. 6 Da’ágát’éé ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań, doo koł daagozhǫ́ǫ́ dahíí koł daagozhǫ́ǫ́go ánádaakodle’íí, Titus nyááhíí bee nohwił gozhǫ́ǫ́go ánánohwiidlaa; 7 Doo áń ńyááhíí zhą́ bee da, áídá’ áń nohwaa bił gozhǫ́ǫ́go ádaasolaahíí bee; shaa ch’íṉá daasolįįgo, chaał nahkaigo, ła’íí shaa daanohwiini’go Titus yaa nohwił nagolṉi’dá’ dázhǫ́ itisgo shił gozhǫ́ǫ́ ni’. 8 Naltsoos nohwich’į’ ágoshłaa n’íí bighą dét’įhézhį’ doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago bígosíłsįįd, áí bighą doo shił gozhǫ́ǫ́ da ni’: da’ágát’éé ndi k’adíí doo shił hago’at’éé da. 9 K’adyúgo baa shił gozhǫ́ǫ́, doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da n’íí doo bighą da, áídá’ doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago nchǫ’go ánádaaht’įįł n’íí bits’ą́’zhį’go ánádaasodzaahíí bighą: doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’, áík’ehgo doo nt’é nohwits’ą́’né’ da, nohwich’į’ k’e’shíłchį́į́híí bee. 10 Doo koł gozhǫ́ǫ́ dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi konchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ách’íṉé’ ákole’, áík’ehgo hasdách’ígháh, doo koł gozhǫ́ǫ́ dago ánákodle’ da: áídá’ ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhiṉéégo doo koł gozhǫ́ǫ́ dahíí iziłhéhi at’éé. 11 Doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ da n’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi, ídaagonohdząągo ádaanohwizlaahíí baa natsídaahkees, doo hadíń hagot’éégo bił daagosoł’ąą da hádaaht’įįgo ádaanohwizlaa, nchǫ’íí bik’ee daashołch’iigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bédaałdzidgo daadinołsįgo, shídįh daanohłįįgo, dázhǫ́ baa daanohwiini’go, ła’íí doo bik’ehyú át’éé dahíí biniidaagodołéhgo ádaanohwizlaa! Dawa bee doo nohwaa dahgosiit’ąą dago bígózį. 12 Naltsoos nohwich’į’ ágoshłaa ndi nṉee doo bik’ehyú át’éé dahíí doo áń bighą nohwich’į’ k’e’shíłchį́į́ da, dagohíí nṉee doo bik’ehyú bich’į’ at’éé dahíí bighą, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dázhǫ́ nohwaa daanohwiini’go bídaagonołsį doleełhíí bighą nohwich’į’ k’e’shíłchį́į́. 13 Áí bighą nohwíí nohwił daagozhǫ́ǫ́híí bighą néé ałdó’ nohwił gozhǫ́ǫ́go ánohwi’deszaa: ła’íí áí bitisgo Titus biyi’siziiníí nohwaa bił nágojǫǫdhíí bighą néé ałdó’ dázhǫ́ nohwił gozhǫ́ǫ́go ánánohwi’deszaa. 14 Nohwaa da’oshłíígo Titus bił nagoshṉi’íí doo bik’ee ádaayánsdzį da; áídá’ dawa baa nohwił nagoshṉi’íí da’aṉiigo ádishṉiihíí k’a’at’éégo nohwaa da’oshłíígo Titus bił nagoshṉi’íí ałdó’ da’aṉiigo bígózį. 15 Ła’íí hagot’éégo da’áṉííyú ádaahdzaa, ła’íí hagot’éégo nohwiini’ daahą́hgo daadohtłidgo nohwaa nyáá yénálṉiihíí bighą bijíí biyi’dí’ itisgo bił daanohshǫǫ. 16 Áí bighą dawa bee nohwaa da’oshłííhíí bighą shił gozhǫ́ǫ́.

8

1 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí Macedóniayú ínashood ha’ánáłséhíí baa godet’aaníí bídaagonołsįgo háhiit’įį; 2 Doo ałch’ídéyú bich’į’ nadaagontł’ogíí bee nabída’dintaahgee dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́go, ła’íí dázhǫ́ tédaat’iyé ndi bijíí biyi’dí’ ich’odaazṉi’go ndaizné’. 3 Díínko bá baa nagoshṉi’, dáyídaanel’ąązhį’ ła’íí itisgo ndi ich’odaaṉiigo ndaizné’, dabíí hádaat’įįgo; 4 Nádaanohwokąąhgo gádaanohwiłṉii, Díí ndaasii’né’íí nádohné’go ínashood ła’ihíí bee bich’ohṉiih. 5 Ndaayiné’ shį ndzį n’íí bitisgo ndaizné’, dantsé Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo nohweBik’ehń yaa ídaadest’ąą, áígeehíí néé ałdó’ nohwaa ídaadest’ąą. 6 Áík’ehgo tédaat’iyéhíí bá zhaali łená’idlaago na’idziidíí nohwitahyú Titus yegodez’áni, da’áík’ehgo nohwitahyú łanle’, biłn’ṉii. 7 Dawa bee itisgo nanohdee, da’ohdlaaníí bee, nłt’éégo yádaałti’íí, nohwigoyą’ golííníí, nyee ndi hohkaahíí, ła’íí nohwił daanjooníí bee, áík’ehgo díí ich’odaahṉiihgo ndaanohné’íí bee ałdó’ itisgo nanohdee le’. 8 Doo bídaanohwinłso’go nohwich’į’ k’e’eshchii da, ndi ła’ nyeego nayik’ída’iziidíí baa nohwił nagoshṉi’go, nohwíí ałdó’ be’ágádaaht’eeyúgo, áí bee da’aṉii nohwił da’ijǫ́ǫ́ shįhíí bígozįįh. 9 Jesus Christ nohweBik’ehń dázhǫ́ biłgoch’oba’íí bídaagonołsį, áń dázhǫ́ háłdzil ndi nohwighą tét’iyé silįį, tét’iyéhíí biláhyú nohwíí hádaałdzil daahłeeh doleełgo. 10 Díí baa natséskeesíí nohwił ch’ínish’aah: díínko nohwá nłt’éé, dała’á łegodzaadá’ begodeyaa n’íí ąął ádaahłe’, begodeyaadá’ dázhǫ́ hádaaht’įįgo ádaaht’įį. 11 K’adíí ąął ádaahłéh; baa nohwił daagozhǫ́ǫ́go begodigháhíí k’ehgo baa nohwił daagozhǫ́ǫ́go ałdó’ ąął ádaahłéh: nt’é daanohwíyéé shįhíí k’ehgo ndaanohné’. 12 Nṉee dabíí hát’į́į́híí bighą nyiné’yúgo, bíyéé shįhíí k’ehgo nyiné’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’eh; nṉee bíyéé da’ádįhyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nt’é yokeed da. 13 Ła’ihíí biyíl da’ałzołé doleełgo, áídá’ nohwíí nohwiyíl daandaaz doleełgo doo dishṉiigo ádishṉii da: 14 Áídá’ ła’ihíí biyíl nohwiyíl dáłełt’ee doleełgo dishṉiigo ádishṉii, k’adíí nohwíyéé łą́ą́go, ła’ihíí yídįh daanliiníí áí bee bich’odaahṉiih, áídá’ dahagee nt’é bídįh daanohłįįyúgo, bíyééhíí bee nohwich’onáda’ṉiih ałdó’; áík’ehgo dawahá dáłełt’ee: 15 Díínko bek’e’eshchįį, Hadíń łą́ą́go łenáyehezlaa ndi doo ła’ ch’ekáad da; hadíń da’ayą́hágo łenáyehezlaa ndi doo yídįh nlįį da, ṉii. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį, dánohwaa shiini’híí k’ehgo Titus nohwaa biini’go ábíílaahíí bighą. 17 Titus doo náhohiikąąhíí zhą́ bighą nohwich’į’ deyaa da; áídá’ dabíí dázhǫ́ hát’į́į́go nohwich’į’ deyaa. 18 Ła’ nohwik’isn Titus bił nohwich’į’ del’a’, áń ínashood ha’ánáłséhíí dahot’éhé bitahyú yati’ baa gozhóni yaa yałti’go dázhǫ́ nłt’éégo bígózinihi; 19 Doo da’áí zhą́ bighą nohwich’į’ del’a’ da, áídá’ ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí bił anáhiikaahgo hádaabistįį, díí iłch’oṉiigo na’idziidíí nohweBik’ehń ba’ihégosįhíí bighą nabik’ída’idziid, ła’íí iłch’odaahṉiigo hádaaht’įįhíí nṉee bił ch’í’ṉah ádaagodle’go ádaahiit’įį: 20 Díí zhaali łą́ą́go łenádaahiidláhíí hagot’éégo nadaahii’ṉiihíí bighą doo hadíń nohwaa dahgo’aa hádaahiit’įį da: 21 Doo nohweBik’ehń binadzahgee zhą́ da, áídá’ nṉee dawa binadzahgee ałdó’ dábik’ehyú ádaahii’ṉe’go hádaahiit’įį. 22 Nohwik’isn ła’ihíí ałdó’ bił nádaadel’a’, áń doo ałch’ídndi nabínántaahgo łą́ą́go nłt’éégo ánát’įįhgo bígosiilzįįd, áń k’adíí díí na’idziidíí nayik’í’iziidgo dázhǫ́ hát’į́į́, bestso ndaahohṉííłgo nohwígonsįhíí bighą. 23 Hadíń Titus yiká na’ídiłkidyúgo, áń shich’oṉiihíí át’éé, nohwá na’idziidíí ánt’ee: ła’íí hadíń nohwik’isyúhíí yiká na’ídaadiłkidyúgo, iłtah at’ééyú ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí bá nal’a’á daanlįį, áí bee Christ ba’ihégosį. 24 Áík’ehgo dabíí biṉááł ła’íí ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí daabiṉááł nohwił’ijóóníí bił ch’í’ṉah ádaahłe’, ła’íí nt’é bighą nohwaa óndliihíí da’aṉiihi at’éé ałdó’ bił ch’í’ṉah ádaahłe’.

9

1 Ínashood bich’odaahii’ṉiihíí doo bee nohwich’į’ k’e’eshchii da ndi nzhǫǫ: 2 Iłk’idá’ hádaaht’iiníí bígonsį, áí bighą nohwaa da’oshłíígo Macedóniayú daagolííníí gádaałdishṉii, Dała’á łegodzaadá’ Akéyagee daagolííníí iłk’idá’ bestso łenádaaṉííłgo begodeyaa ni’, daałdishṉii; áík’ehgo ich’odaahṉiih dázhǫ́ hádaaht’įįhíí bighą ágádaaṉe’ hádaat’įį nkegonyaa. 3 Ágát’éé ndi shik’isyú nohwich’į’ dááł’aad, nohwaa da’óndlii n’íí doo da’ílį́į́zhį’ da doleełhíí bighą; da’ádaałdishṉii n’íí k’ehgo iłk’idá’ bestso ndaahezoṉil shį: 4 Doo ágádaanoht’ee dayúgo, Macedóniadí’ bił nishkaigo doo iłch’į’daasolaa dayúgo, nohwee ída’óndlii n’íí néé (hik’e nohwíí biłgo) bik’ee ídaayádaandzį doleeł. 5 Áí bighą dábik’ehyú ádishṉiigo shik’isyú shádįh nohwich’į’ daash’aa, t’ah bidáhdá’ ndaanohné’íí, dabíntsé ndaadeso’ąą n’íí, ndaahohṉííł doleełgo, áík’ehgo nohwijíídí’ dázhǫ́ hádaaht’įįgo ndaahohṉííł, doo baa daanohchį’go ndaanohné’go da. 6 Gánohwiłdishṉii, Hadíń ayą́hágo k’e’dileehíí ayą́hágo inłt’ąąhi at’éé; áídá’ hadíń łą́ą́go k’e’dileehíí łą́ą́go inłt’ááhi at’éé. 7 Nṉee daantį́į́gee biini’ łayiilaago ntsíńkéézíí k’ehgo nyinoné’; doo nohwił goshch’iigo da, dagohíí doo bídaanohwich’inyo’go da: hadíń bił gozhǫ́ǫ́go nyiné’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhǫǫ. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá nłt’ééhíí łą́ą́go nohwá áile’go yínel’ąą; bídįh daanohłiiníí łą́ą́go dábik’ehn nohwá áyíłsį doleeł, nłt’éégo na’idziidyú dawa łą́ą́go bich’odaahṉiih doleełgo: 9 Gáṉíígo bek’e’eshchįį, Dahot’éhé nayiṉiih; tédaat’iyéhíí yich’oṉii; nłt’éégo at’ééhíí dahazhį’ begoz’ąą, ṉii. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań, k’ediléhíí k’edilyíí yaa yiné’íí, da’áń báń nohwainé’go daahsąą, áídí’ k’eda’dolááhíí łą́ą́go hadaajeehgo áile’, da’áń nłt’éégo ádaaht’eehíí łą́ą́go nohwá inłt’ąą doleełgo áile’: 11 Dawahá bee hádaałdzilgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ánohwidoliił, áík’ehgo łą́ą́go ich’odaahṉiih doleeł, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosiníí áidoliił, néé nohwiláhyú. 12 Díí zhaali ndaahohṉííłihíí ínashood hant’é yídaadįh shįhíí baa daado’né’, áídá’ doo áí zhą́ da, ndi bitisyú an’odaazlįįhíí k’ehgo ałdó’ nṉee łą́ą́go áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį doleeł. 13 Zhaali ndaahohṉííłíí bee Christ baa yati’ baa gozhóni nohwił da’aṉiigo bikísk’eh ádaanoht’eehíí nohwígózį doleeł, áí bighą ła’íí dabíí hik’e nṉee dawa biłgo doo ałch’ídn bich’odaasoṉi’ dahíí bighą nṉee bich’odaasoṉi’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį doleeł; 14 Áí nṉeehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dázhǫ́ nohwijíí biyi’ golį́į́híí bighą nohwá da’okąąhgo nohwaa daabiini’ doleeł. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwainé’íí doo hagot’éégo baa nagoch’olṉi’ at’éé dahíí dázhǫ́ ba’ihégosį.

10

1 Shíí Paul, Christ isht’egodnt’éégo ła’íí dawa yich’į’ nzhǫǫgo at’ééhíí k’ehgo ánsht’eego nánohwoshkąąh; ła’ shaa yádaałti’go gádaaṉii, Nohwiṉááłyúgo dázhǫ́ histe’, áídá’ doo nohwiṉááł dayúgo zhą́ doo histe’ da, daashiłṉii: 2 Áídá’ nohwaa nánísdzaago nohwiṉááłyúgo doo nohwich’į’ siste’go ádaashołe’ dago nádaanohwoshkąąh, nṉee ła’ ni’gosdzáń biká’ zhiṉéégo be’ádaant’eego nohwaa natsídaakeesíí doo bich’į’ siste’ da doleełhíí k’ehgo. 3 Ni’gosdzáń biká’ nahiikai ndi doo nṉee nadaagonłkaadhíí k’ehgo nagonlkaad da: 4 (Benagonlkaadíí doo nṉee zhiṉéégo da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí biláhyú nadaalwodgo nchǫ’íí binawodíí bił goz’ąągee da’ílíí yiłchii;) 5 Dénchǫ’égo natsíts’ikeesgo k’izé’ich’idiłteehíí da’ílíí hilchii, nṉee ídaada’odlíígo Bik’ehgo’ihi’ṉań bígonsį daaṉiihíí, daazhógo ádaaṉiigo bits’ą́’zhį’ ádaabiłsiníí ałdó’ da’ílíí hilchii, ła’íí natsígokeesíí dawa Christ daidits’ag doleełgo áhiidle’; 6 Daanohwidohts’ag daasolįįdá’, doo daanohwidits’ag dahíí dawa biniidaagondléhgo ńdaagoshiilchįį. 7 Dant’éhéta biká’dí’go hit’iiníí zhą́ daaneł’į́į́ née? Dahadíń Christ bíyééhíí nlįįgo ídaanatsekeesyúgo, díí yaa tsínádókees, Christ bíyééhíí nlįįhíí k’ehgo néé ałdó’ Christ bíyéé ndlįį. 8 Nłdzilgo nadaasozįįgo ádaanohwidilṉe’, doo hayaa ádaanohwiłsį́go dahíí bighą nohweBik’ehń benohwik’ehgo ánohwilaa: áí dázhǫ́ baa ída’oshłíígo díyat’éégo baa yashti’ ndi doo ídaayánisdzįįh da doleeł. 9 Naltsoos nohwich’į’ k’e’eshchiiníí bee doo tsínahwidishees hasht’į́į́ da. 10 Díí k’ehgo nko ádaashiłch’iṉii, Naltsoos yee nant’aago ła’íí nalwodgo áile’; áídá’ nohwitahyú naghaayúgo ye’at’ééhíí doo nalwod da, biyati’íí doo nt’é da, daashiłch’iṉii. 11 Nṉee díí k’ehgo áṉííhíí díí yídaagołsį́įh, doo akú nahit’aash dadá’ nohwich’į’ k’e’iilchįįhíí k’ehgo áhii’ṉe’ doleeł, akú nt’aashgo. 12 Hadíí nłt’éégo ídehéshjeedgo ídaayádaałti’íí doo itah daandlįįgo háhiit’įį da, dagohíí doo bił łíshhah áhii’ṉe’ ndi háhiit’įį da: dabíí binatsekeesíí yee iłdenáágo ídída’nel’ąąhgo, ła’íí iłdenáágo łíshhah ádaaṉe’go doo daagoyą́ą́ da. 13 Nohwá nagoz’aaníí bitisgee doo bee ída’óndliigo ídaayáhiilti’ da doleeł, áídá’ nagoz’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaidin’ááníí zhą́ biyi’ na’idziid doleeł, áí itah daanohłįį. 14 Nohwíí daagonohłį́į́yú dantsé nohwaa nt’aazh, Christ baa yati’ baa gozhóni baa nohwił nagohiilṉi’ ni’; áík’ehgo nohwá nagoz’aaníí itah daanohłįįgo, nohwich’į’ det’aazhyúgo nohwá nagoz’aaníí doo bitisyú det’aazh da: 15 Nohwá nagoz’aaníí bitisyúhíí, nṉee ła’ binasdziidíí, doo bee ída’óndliigo ídaayáhiilti’ da; áídá’ nohwi’odlą’ nchaa hileehgo nohwitahyú na’idziidíí ńdiiłséhgo nihóndlii, 16 Ágát’ééyúgo nohwitisyú ni’ nagoz’aaníí ałdó’ biyi’ yati’ baa gozhóni baa yáhiilti’ doleeł, nṉee ła’ binasdziidíí danohwíntsé alzaa lą́ shįhíí doo bee ída’óndliigo da. 17 Hadíí ída’odlíígo yałti’íí nohweBik’ehń zhą́ ye’ída’odlíí le’. 18 Nṉee nłt’éégo ídaanagolṉi’íí doo daach’idnłsįhi at’éé da, áídá’ nṉee nohweBik’ehń bił dábik’ehíí zhą́.

11

1 Ayą́hágo lóshgogo yashti’ k’a’at’éé ndi nohwich’į’ yashti’íí nyee ndi bidag ádaanoht’eego hasht’į́į́: nánohwoshkąąh, bidag ádaanoht’ee. 2 Nohwá’íhóshṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwineł’į́į́híí k’ehgo: na’ilíhn bi’at’e’ nzhooníí doo hwahá niiṉéhi biką’ dała’á doleełhíí k’a’at’éégo Christ bíyéé daadohłeełhíí bighą iłk’idá’ baa nohwidini’ą́ą́. 3 Áídá’ Eve tł’iish bich’į’ nazhch’a’go k’izé’bidestį́į́ n’íí k’ehgo, Christ da’aṉiigo nohwił nzhǫǫ n’íí yits’ą́’zhį’ ádaanohwile’ nolį nsįgo shiini’ hą́h. 4 Dahadíńta Jesus ła’ihi yaa yánánálti’go nohwaa nyááyúgo, dagohíí spirit nohwaa det’ąą n’íí łahgo at’éhi ła’ nohwaa det’ąąyúgo, dagohíí yati’ baa gozhóni nagodo’ąą n’íí łahgo at’éhi náágodo’ąąyúgo, nohwił dádaabik’eh nolį nsį. 5 Christ binal’a’á dázhǫ́ itisgo ádaat’eego baa natsídaahkees ndi, doo dábich’į’égee nshłįįgo natseskees da. 6 Doo bígonedząągo yashti’ da ndi, nt’é baa yashti’íí bígonsį; díí dawahá bee nohwił ch’í’ṉah ásiidlaa. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa gozhóni doo bighą nahi’ṉiił dago baa nohwił nagosisṉi’híí bighą, nohwíí itisgo ádaanohwiłsį doleełgo shíí ídaagoch’iyoshba’íí bee isiih née? 8 Nohwá na’isiid doleełhíí bighą ínashood ha’ánáłséhíí nagoznili ła’ihíí zhaali bits’ą́’ nádaadiné’ ni’. 9 Nohwitahyú sídáádá’ nt’éhéta bídįh nshłįį ndi doo hadíń bee naniłtł’og da ni’: ndi Macedóniadí’ shik’isyú shich’odaaṉii ni’: áík’ehgo doo nt’é bee nanohwiniłtł’og da ni’, áídí’ doo dayúweh nanohwinłtł’og hasht’į́į́ da. 10 Christ bits’ą́’dí’ da’aṉii ágot’eehíí shiyi’ golį́į́híí bighą gádishṉii, Akéya golzeehíí biyi’yú díí ídaanagoshṉi’íí doo hadíń yida’dinotį́įh at’éé da. 11 Nt’é bighą? Ya’ doo shił daanohshǫǫhíí bighą da gá? Bik’ehgo’ihi’ṉań shá yígółsį, shił daanohshǫǫgo. 12 Áídá’ áí nṉeehíí, danéé nada’idziidhíí k’ehgo nada’idziid daaṉiihíí, doo da’aṉii dago ádaaṉii da ch’í’ṉah ashłe’híí bighą hagot’éégo ánásht’įįłíí dayúweh ágánásht’įįł doleeł. 13 Nṉee ágádaat’įįhíí doo da’aṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá daades’a’ihíí daanlįį da, nṉee k’izédaidiṉiiłgo nada’iziid, Christ binal’a’á gol’įįgo ádaadilzį. 14 Doo bighą nohwił díyagot’ee da le’; ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú gólííníí bits’ą́’dindláádhíí k’ehgo ánádil’įį. 15 Díí doo nt’é bighą koł díyaagot’ee le’at’éé da, ch’iidn bánada’iziidíí ndi nłt’éé zhiṉéégo nada’iziidíí gol’įįgo ádaadilzį; áí nchǫ’go ánádaat’įįłhíí bighą dánchǫ’go bee nnádaagodáh. 16 Gánádaanohwiłdish’ṉii, Doo hadíń lógohi sho’ṉíí da le’; áí k’ehgo natsídaahkees ndi hódaashołts’ąą, shíí ałdó’ dét’įh ídeshkąąhgo yashti’ le’. 17 Díí baa hasdziihíí doo nohweBik’ehńyegos’ąągo hasdzii da, lógohíí k’ehgo dázhǫ́ ídeshkąąhgo yashti’. 18 Nṉee łą́ą́go ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yee ídaadilkąąhgo yádaałti’, shíí ałdó’ ídeshkąąhgo yashti’ doleeł. 19 Nohwíí, dázhǫ́ daagondząą daanohsįgo, lódaagohíí nohwił daagozhǫ́ǫ́go hódaayesółts’ąą. 20 Hadíí nṉee isnáh ádaanohwinlzį ndi, bestso nohwits’ą́’ ńdaayihiṉiił ndi, nohwits’ą́’ ńda’iláh ndi, itiséyú ídehéstįį ndi, dagohíí nohwitł’á yizka’ ndi bidag ádaanoht’ee. 21 Néé ágáhiit’įįyúgo doo bínldzil da ni’ dishṉiigo ídaa yánsdzį. Áídá’ dahadíń doo daaste’ dago nt’éhéta yee ídaadilkąąhgo yee yádaałti’yúgo, (lógohíí k’ehgo yashti’,) shíí ałdó’ doo siste’ dago ídeshkąąhgo bee yashti’. 22 Ya’ Hebrews daanlįį née? Shíí ałdó’ áí nshłįį. Ya’ Israel hat’i’i daanlįį née? Shíí ałdó’ áí nshłįį. Ya’ Abraham bits’ą́’dí’ hanádaanolt’įįłíí daanlįį née? Shíí ałdó’ áí nshłįį. 23 Ya’ Christ yánada’iziidíí daanlįį née? Shíí dágóts’iidgo bá na’isiid (koni’ ádįhíí k’ehgo yashti’); daabinasdziidíí bitisgo nyeego na’isiid ni’, doo holtag dago hashídołtsaz, daabitisgo da’ákozhą́ ha’ánáshi’dilt’eeh, doo ałch’ídndi dásdozhą́ daashizes‐hįį da ni’. 24 Ashdladn Jews daanlíni dízdin doleełzhį’ dała’á ádįhgo hashída’astsaz ni’. 25 Taadn tsį bee hashída’is‐haal ni’, ładntséé yee daashołṉé’ ni’, taadn tsina’eełíí shił nango’ ni’, dała’á tł’é’ dąła’á jįį da’ílíné biká’ shił dahna’eeł ni’; 26 Dábik’ehn daadisha’yú, túdaanlį́į́yú négodzidíí begoz’ąą, da’in’įįhíí bighą négodzid, dashíí hat’i’íí bits’ą́’dí’ négodzid, doo Jews daanlįį dahíí bits’ą́’dí’ négodzid, kįh gozṉil yuṉe’ négodzidíí begoz’ąą, da’igolį́į́yú négodzidíí begoz’ąą, túnteel sikąąyú négodzidíí begoz’ąą, shik’isyú daanlįį ádaagodil’íni bits’ą́’dí’ négodzid; 27 Nyeego na’isiidhíí bighą dázhǫ́ hiyaago ła’íí shiłna’diiṉii’go, dadésh’į́į́go iiłkáhgo, shiṉá’ náshdleehgo ła’íí dibá’ náshdleehgo, da’ákozhą́ doo ishąą dago, ła’íí gozk’azíí biyi’ diyágé da’ádįhgo nashaa ni’. 28 Áí ła’ihíí shich’į’ ánágot’įįd biłgo dábiká’zhį’ dawa jįį ínashood ha’ánáłséhíí ił’aniyú nagozṉilíí baa shiini’go nashaa. 29 Nṉee ła’ doo nłdzil da née? Shíí ałdó’ ba’ashhah doo niłdzil da. Nṉee ła’ nchǫ’go at’į́į́go ábiile’ née? Áí bighą shá góchįįdgo bich’į’ niidoo. 30 Ída’oshdlíígo yashti’yúgo, doo niłdzil dahíí bił ch’í’ṉah daaleehíí ída’oshdlíígo baa yashti’ doleeł. 31 Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań, áń dahazhį’ ba’ihégosini, doo łeshchoo dahíí shá yígółsį. 32 Damáscusyú nant’ánchaań, ízisgo nant’án Áretas holzéhi yiké’gee sitíni, bik’ehgo kįh gozṉili Damascus holzéhi binaadyú asiṉilíí yiṉádaadez’įį, shíí daashiłtsood doleełgo: 33 Áídá’ táts’aa biyi’ dahsidáágo kįh gozṉilíí binaadyú łeditł’įhíí biyi’ ch’í’í’áńyú ba’ashhah yúyaa gódah ch’íshííleego bits’ą́’ hasht’ag.

12

1 Ída’oshdlíígo yashti’íí dábik’eh, doo bits’ą́’dí’ nt’é isht’įįd da ndi. NohweBik’ehń shił ch’í’ṉah ágółsiníí, ła’íí shił ígózįgo áshíílaahíí baa nagoshṉi’ doleeł. 2 Nṉee ła’ Christ bíyééhíí bígonsį, áń dį́į́’ts’ádah łegodzaadá’ yaaká’yú taago nágost’ąąyú hadag bił ogoyáá; (bits’í beego shį, dagohíí bits’í ádįhgo shį, doo bígonsį da: Bik’ehgo’ih’ṉań yígółsį.) 3 Áí nṉeehíí (bits’í beego shį, dagohíí bits’í ádįhgo shį, doo bígonsį da; Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ yígółsį;) 4 Ni’ gozhǫ́ǫ́yú, paradise golzeeyú, hadag bił ogoyáádá’ yati’ doo hagot’éégo baa nagoch’olṉi’ at’éé dahi, yati’ nṉee doo yee yałti’ goz’ąą dahi yidezts’ąą. 5 Áí nṉeehíí ba’oshłíígo yashti’ doleeł: áídá’ shíí doo ída’oshdlíígo yashti’ da doleeł, doo bíníłdzil dahíí zhą́ bee ída’oshdlíígo baa yashti’ doleeł. 6 Ída’oshdlíígo yashti’ niizį́į́ ndi doo shiini’ ádįhgo ádishṉiih da; da’aṉii ádishṉiihíí bighą: áídá’ doo ágádishṉiih da, shi’at’e’ yo’iiníí dagohíí shidits’agíí bitisyú nṉee doo ła’ yee shaa natsekees da doleełhíí bighą. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo ałch’ídn shił ígózįgo áshíílaa da, áík’ehgo doo bee itisgo ídeshkąąh dahíí bighą nt’éhéta diwozhi shighą́ń’ááhíí k’ehgo shits’í baa dahgoz’ąągo alzaa, Satan bits’ą́’dí’ shich’į’ yil’aadi dáshich’į’ nagontł’og nt’éégo, doo itisgo ídeshkąąh da doleełhíí bighą. 8 Díí bighą nohweBik’ehń taadn ch’éh ch’oba’ áłdéṉiid ni’, Shits’ą́’ begonowáh, dishṉiigo. 9 Áídá’ gáshiłṉii, Shiłgoch’oba’íí ná bínel’ąą: doo bíńńłdzil dagee shinawodíí ninkááyú itisgo ch’í’ṉah alzį. Áí bighą doo bíníłdzil dahíí bee ída’oshdlíígo shił gozhǫ́ǫ́go yashti’ doleeł, Christ binawodíí shiká’zhį’ doleełhíí bighą. 10 Doo bíníłdzil da lę́k’e ndi, goláníyú ánádaashiłch’ido’ṉiił ndi, nt’é hásht’ííníí bínshdįh ndi, shiniidaagonłsį ndi, shich’į’ goyéégo nagowaa ndi, Christ bighą díí bee shich’į’ nagowaayúgo baa shił gozhǫ́ǫ́: doo bíníłdzil dagee Christ binawodíí bee nanshwod. 11 Biini’ ádįhíí yałti’híí k’ehgo yashti’ ni’ nohwíí bídaashinohso’go ánsht’ee ni’: nohwíí nłt’éégo shá yádaałti’ le’at’éhi: doo nt’é inshłįį da ndi nadaal’a’á ła’ihíí ízisgo ádaat’eego baa natsídaahkeesíí ndi doo dábich’į’égee ánsht’ee da. 12 Nohwitahyú nashaadá’ dawa bidag ánsht’ee ni’, godiyįhgo be’ígóziníí, doo ágondzįįyú, ła’íí ízisgo ánágot’įįłíí bee ánát’įįdíí bee da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań shides’a’go bídaagonołsį. 13 Ínashood ha’ánáłséh ła’ihíí nt’é bee iké’zhį’ daasolįį? Shíí doo nt’é nohwíhóshkeed da ni’, áí zhą́ bee iké’zhį’ daasolįį. Díí bighą shaa nágodenoh’aa. 14 Díí taadngee iłk’idá’ nohwich’į’ naadishdáh; doo nt’é bee nohwíhóshkeed da doleeł: doo nt’é nohwíyééhíí bighą asht’į́į́ da, nohwíí zhą́ nohwighą asht’į́į́: chągháshé bą́ą́ hik’e bitaa doo yá na’noṉíí bik’eh da, ndi bíí bichągháshé yá na’noṉíígo dábik’eh. 15 Shił gozhǫ́ǫ́go nohwighą shíyééhíí nohwá nnishné’, dashíí ndi nohwá na’ídihishṉiił: itisgo shił daanohshǫǫhíí bighą nohwíí da’ich’į’go nohwił daanshǫǫ ndi. 16 Da’aṉiigo doo nt’é nohwíhóshkeed da ni’, áídá’, Nohwich’į’ łé’ishchoogo ndaanohwiłtsood ni’, daashiłdohṉii lą́ą́. 17 Ya’ dahadíí nohwich’į’ onádaash’aahíí bee nohwahani’isdzood née? 18 Titus akú nṉáh biłdishṉii ni’, nohwik’isn dała’á bił oł’a’. Ya’ Titus nohwahani’isdzood née? Ya’ shíí ánsht’eehíí k’ehgo doo Titus at’éé da láń gá? Ya’ shíí ásht’į́į́ n’íí k’ehgo doo Titus át’į́į́ da láń née? 19 Díí án’ṉiihíí bee ídáyáhiilti’go áhiit’įį daanohsį née? Christ bíyéé ndlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee án’ṉii: nohwił daanohshóni, daanołdzilgo ádaanohwidle’ doleełgo áhiit’įį. 20 Hagoshą’ ádaanoht’ee le’ nsįhíí doo bee ágádaanoht’eego nohwaa nsháh hásht’į́į́ da, nohwíí ałdó’ doo ndaashołííhíí k’ehgo nohwaa nsháh hádaashoht’įį da shį: łahadaadoht’áh, dawahá ídáhádaaht’įį, iłch’į’ hadaashohkee, itis hishłeeh daanohsį, łída’ołtah, ch’iṉii daadohṉii, ídaadołkąąh, ła’íí nohwił daagokish doleeł nolį nsįgo shiini’ hą́h: 21 Nohwaa nánsdzaago Bik’ehgohinshṉań nohwighą ídaayánsdzįgo áshíłsį doleeł nolį nsį, nohwitahyú łáni nchǫ’go na’idaago, nant’į’ nakaigo, ła’íí nchǫ’íí doo yich’į’ t’ąązhį’ at’éé dahíí yee nda’iłsiihíí doo hwahá yits’ą́’zhį’ ánádaa’ṉe’ dahíí bighą doo shiłgozhǫ́ǫ́ da doleeł nolį nsįgo shiini’ hą́h.

13

1 Díí nohwich’į’ nanáshdaałhíí biłgo taadn hileeh. Kaa dahgost’ąąyúgo naki dagohíí taagi biṉááł ánágot’įįdíí da’ádaaṉiihíí bee bígózį. 2 Nakidngee nohwaa niyáádá’, nṉee nda’iłsiih n’íí, ła’ihíí ałdó’, gádaabiłdéṉiid, Nohwaa nánsdzaa lę́k’eyúgo doo t’ąązhį’ siitįį dago nohwiniidaagonłt’éégo ánohwishłe’; k’adíí doo hanshk’i da ndi da’ágát’éégo ánádaabiłdish’ṉii: 3 Christ shinkááyú yałti’go bee bídaagonołsįįhíí hádaaht’įįhíí bighą ágádishṉii, Christ nanohwik’í’iziidgee nłdzil, nohwiyi’ binawod golį́į́. 4 Áń doo nłdzil dago tsį’iłna’áhi yiká’ daztsąą ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí yee hiṉaa. Néé ałdó’ bił dała’á daandlįįgo doo daanldzil da ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bee nanohwik’ída’idziidgo Christ bił daahii’ṉaa doleeł. 5 Ídaadinił’į́į́, nohwi’odlą’ daahohtą’ shį; ídaadinohtáh. Jesus Christ nohwiyi’ golį́į́go doo bídaagonołsį da née? Nanohwídintaahíí bah nandeeyúgo Christ doo nohwiyi’ golį́į́ da bídaagonołsįįh. 6 Néé nanohwídintaahíí doo bah nandéh dahíí bídaagonołsįįh ndi at’éé. 7 Doo nda’ołsiih da doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hoshkąąh; néé doo nłt’éégo nohwígózįįhíí bighą ádishṉii da, áídá’ nohwíí nłt’ééhíí be’ádaanoht’ee doleełgo, néé nanohwídintaahíí bah nandéh ngolṉíí ndi. 8 Da’aṉii ágot’eehíí doo hagot’éégo bich’į’ na’idziid da, áídá’ bá na’idziidyúgo zhą́. 9 Néé doo daanldzil dadá’ nohwíí nohwinawod daagolį́į́ lę́k’eyúgo nohwił daagozhǫ́ǫ́: ła’íí dázhǫ́ nłt’éégo ádaanoht’eego nohwá háhiit’įįgo ohiikąąh. 10 Doo hanshk’i da ndi díí bek’e’eshchii, nohwaa nánsdzaago doo inṉiihgo bee nohwich’į’ yashti’ da doleełhíí bighą: nohwi’odlą’ dayúweh nohwá biniłseełgo hasht’į́į́, doo hayaa ádaanohwiłsį dago nohweBik’ehń beshik’ehgo áshíílaa. 11 Shik’ííyú, díí bee ąął nohwich’į’ k’e’shiłchį́į́. Christ biláhyú nłdzilgo daanołseeł le’, hadag ádaanoht’ee le’, nohwiini’ dała’á le’, ła’íí nkegohen’ą́ą́go daagonohłįį le’; áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań, ił’ijóóníí ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bits’ą́’dí’hi, nohwił nlįį le’. 12 Daagodinołsįgo daałohts’ǫs le’. 13 Ínashood dawa, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 14 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí, ła’íí Holy Spirit bił dała’á ánohwiłsįhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

GALATIANS

1

2

3

4

5

6

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

GALATIANS

1

1 Shíí Paul, des’a’íí nshłįį, (doo nṉee shides’a’go da, doo nṉee bik’ehgo da, áídá’ Jesus Christ ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa zhą́ bik’ehgo, áń Jesus daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaahi;) 2 Shíí hik’e odlą’ bee shik’isyú bił nashkaihíí dawa, Galátiagee ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí bich’į’ k’eda’iilchii: 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa hik’e Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’, 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa bik’ehgo nohwinchǫ’híí bighą Jesus n’ídeltįį, díí nchǫ’go nagowaahíí yits’ą́’ nohwiṉííł doleełgo: 5 Kodí’ hik’e dahazhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ ba’ihégosį le’. Doleełgo at’éé. 6 Nohwiká ánṉiidgo Christ biłgoch’oba’íí biyi’ onohwiṉil n’íí dagoshch’į’ bits’ą́’zhį’ ádaasohdzaahíí, ła’íí yati’ baa gozhóni łahgo at’éhi bich’į’go daahosohkaihíí baa shił díyagot’éé: 7 Díí ba’ashhahyú yati’ baa gozhóni doo ła’ nanást’ą́ą́ da; áídá’ nṉee ła’ nohwił nadaagokigo ádaanohwile’hi ła’íí Christ nłt’éégo baa na’goṉi’íí łahgo ádaile’go hádaat’įį. 8 Áídá’ néé dagohíí yaaká’dí’ nal’a’á ndi yati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagosiilṉi’íí łahgo at’éégo nohwił nagolṉi’yúgo, áń góyéégo bángodot’aał. 9 Da’ádaade’ṉiid n’íí k’ehgo gánádish’ṉiih, Nṉee ła’ yati’ baa gozhóni nádaagodo’ąą n’íí łahgo at’éégo yaa nohwił nagolṉi’yúgo, áń góyéégo bángodot’aał. 10 Ágádishṉiigo ya’ nṉee bił daanshǫǫ hileeh née, née Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ bił nshǫǫ hishłeeh née? Ya’ nṉee bił daagoyiłshǫ́ǫ́go hasht’į́į́ gá? Dah, t’ah nṉee bił daagoyiłshǫ́ǫ́go hasht’į́į́yúgo doo Christ bá na’isiidgo at’éé da. 11 Áídá’ shik’ííyú, yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’íí doo nṉee bik’ehgo alzáhi at’éé dahíí bídaagonołsįįhgo hasht’į́į́. 12 Doo nṉee bits’ą́’dí’ nádiiné’i at’éé da, doo shił ch’et’ą́ą́ da, áídá’ Jesus Christ shił ch’í’ṉah áyíílaahihi bee bígosíłsįįd. 13 Jews daanlíni bi’okąąhíí bikísk’eh ánsht’ee n’íí ba’ikodaanohsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhíí ha’ánáłséhíí nyeego biniidaagonłt’éégo shinagha nakai ni’, da’ílíí hishchiigo ch’éh át’įįd: 14 Jews daanlíni bi’okąąh bikísk’eh ánsht’eedá’ dashíí bił hat’i’ihíí bił dáłedaahonsdzaahi bitisgo gonsą́ą́ ni’, bits’ą́’dí’ hadaałinelt’áni bi’at’e’ bikísk’eh ánsht’eego dázhǫ́ hásht’į́į́ ni’. 15 Áídá’ doo hwahá goshłee dadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hashííłtį́į́, ła’íí shaa ch’oba’íí bee shiká ánṉiidá’, 16 BiYe’ shił ch’í’ṉah áyíílaa, nṉee doo Jews daanlįį dahíí bitahyú baa nagoshṉi’ doleełhíí bighą shiká ánṉiid; áídí’ doo hadíń dagoshch’į’ baa bił nagoshṉi’ da ni’: 17 Ła’íí Jerúsalemyú dashínłtségo Jesus binadaal’a’áhíí doo bich’į’ oyáá da; áídá’ Arabiayú óyáá ni’, áídí’ Damáscusyú nánsdzaa. 18 Áídí’ taadn łegodzaago Jerúsalemyú Peter bich’į’ oyáá, ákú ashdla’ádah bił sheiskąą. 19 Jesus binadaal’a’á ła’ihíí dała’á zhą́ hish’įį ni’, nohweBik’ehń bik’isn, James holzéhi. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań shá yígółsį, doo łé’ishchoo dago díí bee nohwich’į’ k’e’eshchiihíí. 21 Áí bikédí’go ni’ Sýria ła’íí Cilícia daagolzeeyú níyáá; 22 Judéagee ha’ánázéh nagozṉili Christ daayokąąhíí doo hwahá daashiłtséh dadá’: 23 Díí zhą́ shaa ch’iṉiigo daidezts’ąą, Áń nohwiniidaagodeláa n’íí, odlą’ da’ílíí yiłchíígo ch’éh át’į́į́ n’íí, da’áń k’adíí da’áí odlą’ n’íí yaa yánáltih ląą, ch’iṉii. 24 Áík’ehgo shíí shighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį lę́k’e.

2

1 Áídí’ dį́į́’ts’ádah łegodzaago Jerúsalemyú Bárnabas ła’íí Titus bił onanáshkai. 2 Jerúsalemyú nádishdáh doleełíí shił ch’í’ṉah alzaago onásdzaa, doo Jews daanlįį dahíí bitahyú yati’ baa gozhóni baa yánáshtihíí ákú baa nadaagosisṉi’, nṉee nłt’éégo daach’idnłsiníí zhą́ dasahńdi baa bił nadaagosisṉi’, doo ágásdzaa dayúgo dánko da’ílį́į́zhį’ na’isiidhi at’éé, dánko da’ílį́į́zhį’ na’sízíid doleełhi at’éé. 3 Ákú Titus holzéhi bił nash’aashi, Circumcise ánidolṉe’, doo hak’i daabiłnṉiid da, Greek nlįį ndi: 4 Nṉee ła’ nohwik’isyú ádaadil’iiníí hah ádaabidines’įįd, áí Jews bich’į’ begoz’aaníí bee isnáh daandlįį n’íí Christ bits’ą́’ nohwiṉilhíí yídaagołsįįhgo, isnáh ánádaanohwidle’go hah ádaanest’įįd: 5 Áí doo hódaayéelts’ąą da ni’, dét’įhézhį’ ndi; yati’ baa gozhóni da’aṉiihíí dayúweh nohwitahyú begoldoh doleełhíí bighą. 6 Nṉee daach’idnłsiníí, (ágádaat’eeshą’ ndi doo shił hago’at’éé da: Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dawa dáłełt’eego yaa natsekees:) áí nṉee nłt’éégo baa ch’iṉiihíí díí baa yashti’íí doo hak’i ła’ baa dahnágóst’ą́ą́ golzeego shił nagolṉi’ da: 7 Ndihíí Peter, nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí bich’į’ yati’ baa gozhóni yaa yánáltihgo baa det’ąąhíí k’ehgo shíí, nṉee doo circumcise ádaabi’deszaa dahíí bich’į’ yati’ baa gozhóni baa yánáshtihgo shaa det’ąągo yídaagosįįd; 8 (Bik’ehgo’ihi’ṉań, Peter nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí bich’į’ yides’a’dá’ binkááyú na’iziidíí, da’áń shíí ałdó’ shinkááyú na’iziid, doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ yánáshtihgo;) 9 Áík’ehgo James, Céphas, ła’íí John, nłdzilgo bi’okąąh yee ínashood yitł’ááh naziiníí k’ehgo baa natsí’gokeesíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shaa det’ąąhíí yídaagosįįdá’, bił dała’ daasiidlįįgo Barnabas hik’e shíí łił lák’edaadelṉiigo gádaanohwiłṉii, Nohwíí doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ noh’aash, néé circumcise ádaabi’deszaahíí bich’į’ dekai. 10 Díí zhą́ gánádaanohwiłdo’ṉiid, Tédaat’iyéhíí bínádaałṉiih; áí shijíí dawa bee biká hásht’į́į́ ni’. 11 Áídí’ Peter Ántiochyú nyaadá’ doo bik’ehyú adzaa dahíí bighą dábiniizhį’ áłdéṉiid ni’. 12 James odais’a’íí t’ah doo hikáh dadá’, Peter doo Jews daanlįį dahíí yił da’iyąą: áídá’ áí nṉeehíí hikaidá’ t’ąązhį’ áinzįgo its’ą́’ídeltįį, circumcise zhiṉéégo daanliiníí yénáldzidhíí bighą. 13 Áídí’ Jews daanlíni ła’ihíí Peter adzaahíí bighą bíí ałdó’ t’ąązhį’ ádaasdzaa lę́k’e, Barnabas ndi itah ágát’éé silįį. 14 Áí nṉeehíí yati’ baa gozhóni biyi’dí’ da’aṉiihíí doo bikísk’eh ádaat’ee dahíí bígosíłsįįdá’ dawa biṉááł Peter gáłdéṉiid, Ni, Jew ńlį́į́ ndi doo Jews daanlįį dahíí ádaat’eehíí k’ehgo áńt’ééyúgo, doo Jews k’ehgo da, hant’é bighą doo Jews daanlįį dahíí dabíni’ąąyú Jews ádaat’eehíí k’ehgo ádaanoht’eego nłt’éé, daabiłnṉii lą́ą́? 15 Doo Jews daanlįį dahíí doo bik’ehyú ádaat’ee da, áídá’ néé, Jews daandlįįgo daagosiidliiníí, doo áí k’ehgo ádaant’ee da. 16 Díí bídaagonlzį, doo Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ánách’ot’įįłhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ách’ít’éé da, áídá’ Jesus Christ ch’odląąhíí zhą́ bighą: áík’ehgo danéé ndi Jesus Christ daahosiidląąd, Christ daahohiidląąhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú ádaat’éhi daanohwiłṉii doleełgo, doo begoz’aaníí bikísk’eh ánádaahiit’įįłhíí bighą da: nṉee doo ła’ begoz’aaníí yikísk’eh ánát’įįłhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú át’éé da. 17 Áídá’ Christ biláhyú nłt’éégo ádaat’ee daanohwił’idi’ṉii hádaahiit’įįdá’, néé Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo bikísk’eh ádaant’ee dago nohwígozįįdyúgo, ya’ áí bighą Christ nchǫ’íí bich’į’ nohwelnáá née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. 18 Dant’éhéta yó’odii’ąągo baa yashti’ n’íí nłt’éégo baa yánáshtih lę́k’eyúgo, shíí nṉee iłsiihi nshłįįgo shígózį. 19 Jews bich’į’ begoz’aaníí doo bikísk’eh ánánsht’ee dahíí bighą begoz’aaníí bich’į’ dasitsą́ą́, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ bich’į’ hinshṉaa. 20 Tsį’iłna’áhi biká’ Christ bił dasitsą́ą́, ndi hinshṉaa; áídá’ doo shíí hinshṉaa da, Christ shiyi’ golį́į́go áń bee hinshṉaa: k’adíí shits’í bee nashaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ hoshdląągo bee nashaa, áń bił nshǫǫgo bi’ihi’ṉa’ shá nyiné’go shá daztsąą. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee Christ nohwainłtííníí doo da’ílį́ hósh’ṉíí da: Jews bich’į’ begoz’aaníí bee nṉee dábik’ehyú ádaat’ee daasilįįyúgo, Christ daztsąąhííshą’ doo ílį́į́ da hileeh.

3

1 Galatiagee daagonohłíni, doo daagonohsąą dahíí, hadíń lą́ą́ k’izénohwidezṉilgo da’aṉiigo ágot’eehíí doo bikísk’eh ádaanoht’ee da daasolįį? Nohwíí nohwinadzahgee Jesus Christ tsį’iłna’áhi bíheskał n’íí, ya’ yati’ bee doo nohwił ch’í’ṉah alzaa da láń gá? 2 Díí zhą́ nanohwídaadishkid, Ya’ Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ádaanoht’eehíí bighą Holy Spirit nohwaa daadest’ąą née, née yati’ baa gozhóni daadohts’ago daahohdląąhíí bighą née? 3 Nt’é bighą áík’ehgo doo daagonohsąą da? Ya’ Holy Spirit bee ínashood daasolįį, n’íí k’adíí dánohwíí ánádaaht’įįłíí bee hadaanohwi’deszaa née? 4 Ya’ da’ílį́į́zhį’ łą́ą́go goyéégo nohwich’į’ nagoyaa láń gá? Da láń shį go’į́į́. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań Holy Spirit nohwaa daizné’íí, ła’íí nohwitahyú godiyįhgo ánát’įįłíí, ya’ Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ádaanoht’eehíí bighą ánát’įįł née, née yati’ baa gozhóni daadohts’ago daahohdląąhíí bighą ánát’įįł née? 6 Da’aṉii nohwi’odlą’híí bighą. Ágát’éégo Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań yosdląąd, áík’ehgo bi’odlą’híí bighą dábik’ehyú át’éégo bá hótag lę́k’e. 7 Áí bighą díí bídaagonołsį le’, nṉee bi’odlą’ daagolííníí áí da’aṉii Abraham bichągháshé daanlįį. 8 Doo Jews daanlįį dahíí Christ daayodląąhíí bighą binchǫ’íí yits’ą́’zhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’ínádaabidoṉiłíí dabíntsédá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí ch’í’ṉah alzaa, áí dabíntsédá’ yati’ baa gozhóni Abraham bich’į’ yá’iti’ gáṉíígo, Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa ni ninkááyú biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉii. 9 Áík’ehgo nṉee Christ daayodląąhíí hik’e Abraham, Bik’ehgo’ihi’ṉań yodląąhíí, biłgo biyaa daagozhóni at’éé. 10 Áídá’ Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ádaant’eeyúgo zhą́ dábik’eh daanzini dawa bił ch’ídaagosdíni ádaat’ee: gáṉíígo bek’e’eshchįį, Nṉee daantį́į́gee begoz’aaníí naltsoos besi’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí, ła’íí doo ye’ánát’įįł dahíí bił ch’ígodíni at’éé. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nṉee doo ła’ Jews bich’į’ begoz’aaníí yikísk’eh at’ééhíí zhą́ bighą dábik’ehyú át’ééhíí nłt’éégo bígózį, bek’e’eshchiiníí gáṉííhíí bighą, Hadíń dábik’ehyú át’ééhíí odlą’ zhą́ yee hiṉaa doleeł. 12 Jews bich’į’ begoz’aaníí, da’ohdląąyúgo zhą́ hasdahkáh, doo nohwiłṉii da, áídá’ gánohwiłṉii, Begoz’aaníí áṉííhíí bikísk’eh ádaanoht’eeyúgo dahazhį’ daahohṉaa doleeł. 13 Jews bich’į’ begoz’aaníí bee bił ch’ígodíni bits’ą́’zhį’ Christ bidiłíí yee nadaanohwihesṉii, dabíí nohwá bił ch’ígodįįhíí silįį, gáṉíígo bek’e’eshchįįhíí bighą, Hadíń tsį’iłna’áhi biká’dí’ nahitį́į́híí bił ch’ígodíni at’éé, ṉii: 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham yá hadzii n’íí Jesus Christ biláhyú doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ daabíyéé doleełhíí bighą adzaa; ła’íí néé Jews daandliiníí, doo Jews daanlįį dahíí biłgo nohwi’odlą’ binkááyú Holy Spirit, nohwa’det’ąą n’íí, daanohwíyéé doleeł. 15 Shik’ííyú, nṉee ánádaat’įįłíí baa nohwił nagoshṉi’go nohwił ch’í’ṉah ashłe’; nṉee ła’ bíyééhíí ła’ yaa yidin’ą́ą́go naltsoos bee niłtsoozíí doo hadíń yiká’ nnánótįį at’éé da, dagohíí yínágodo’aah at’éé da. 16 Abraham ła’íí bits’ą́’dí’ hadaałiłchíhíí ba’det’aaníí bee bich’į’ ha’odzii. Hadaałiłchíhíí łą́ą́go doo ṉii da, áídá’ dała’á zhą́ ba’det’ąą, ṉii, áí Christ. 17 Díínko áłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Abraham biłgo ła’det’aaníí Christ biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań nłdzilgo áyíílaa, áídí’ dį́į́’i gonenadinhíí biká’yú tadin łegodzaa bikédí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí yángon’ą́ą́ lę́k’e; ndi áí yángon’ááníí Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Abraham biłgo ła’det’ąą n’íí doo yiká’ nnánótįį at’ee da, áí Abraham ba’det’aaníí bee bich’į’ ha’odzii n’íí doo da’ílíí yółchíí át’éé da. 18 Abraham bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí yángon’ááníí bikísk’eh ách’ít’éégo hasdách’igháhyúgo, Abraham ba’det’aaníí doo bits’ą́’dí’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham ya’den’ą́ą́ n’íí zhą́ bee hasdách’igháh, áí Christ bee hasdách’igháh golzeego ágolzee. 19 Áík’ehgo begoz’aaníí nt’é bighą alzaa? Nṉee doo bik’ehyú ánádaat’įįł dahíí áí yee yídaagołsįįh doleełhíí bighą, Abraham bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí dała’á zhą́híí ba’det’aaníí hígháh doleełzhį’, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí Abraham hat’i’íí dét’įhézhį’ yitł’ááh nakai doleełgo yángon’ą́ą́; Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’dí’hi begoz’aaníí yee nohwaa ndaagoz’ąą, ła’íí nṉee hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań bigizhgee sizíni binkááyú nohwaa daizné’. 20 Igizhgee siziiníí doo dała’á yigizhgee sizįį da, nakiyúgo zhą́ yigizhgee sizįį, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham dasahńdi yich’į’ hadzii. 21 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ya’ Abraham bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí ba’det’ąą n’íí yókáał née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da: begoz’aaníí be’ihi’ṉaago nohwainé’ lę́k’eyúgo, áí begoz’aaníí bikísk’eh ádaant’eeyúgo dábik’ehyú ádaant’ee doleeł ni’. 22 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí gáṉíí, Nṉee dawa nchǫ’go ágot’eehíí ha’ábisṉil, ṉii, áík’ehgo Jesus Christ daayodląąhyúgo zhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’ídaabidoṉiiłgo ba’det’ąą n’íí begolṉe’. 23 Áídá’ Christ daahohiidląągo hasdáhiikáhíí t’ah doo nohwá ch’í’ótą́ą́ hileeh dadá’, begoz’aaníí nohwebik’ehgo ádaant’ee ni’, odlą’íí nohwá ch’í’ótą́ą́ silįįzhį’. 24 Begoz’aaníí łah nohwił ch’ígó’aahíí nlįį ni’, Christ bich’į’ nnohwiṉííł doleełgo, áń daahohiidląąhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’ínádaanohwiṉííł doleełgo. 25 K’adíí odlą’ nohwá ch’í’ótą́ą́ silįįgo iłch’ígó’aahíí doo dayúweh nohwebik’eh da. 26 Christ Jesus daahohdląąhíí bighą daanohwigha Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanohłįį. 27 Nohwíí baptize ánohwi’deszaahíí bee Christ bił dała’á daasolįįyúgo, diyágé ádaagoch’idle’híí k’ehgo Christ ádaagosohdlaa. 28 Jew nlįį dagohíí Greek nlįį doo daadohṉii da, isnáh nlįį dagohíí doo isnáh nlįį da, nṉee nlįį dagohíí isdzán nlįį doo daadohṉii da; daanohwigha Christ Jesus bił dała’á daanohłįį. 29 Christ bíyéé daanohłįįyúgo, Abraham bits’ą́’dí’ hałinolt’aaníí daanohłįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham ya’den’ą́ą́ n’íí nohwich’į’ begolzaa.

4

1 Díínko áłdishṉii, chągháshé ła’ bitaa bíyééhíí bíyéé doleeł ndi t’ah doo nnyééhdá’ isnáh nlįįhíí k’ehgo at’éé, bitaa bíyééhíí dawa yebik’eh doleeł ndi; 2 Áídá’ biłch’ígó’aahíí ła’íí bíyéé doleełíí yebik’ehíí biṉádéz’įį, hagee bitaa yee bángon’ą́ą́zhį’. 3 Da’ágát’éégo néé chągháshé k’ehgo daandlįįdá’, díí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhiṉéégo dantsé iłch’ígót’aahíí isnáh ádaanohwiłsį ni’: 4 Áídá’ dábik’eh ngonyáágo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ yides’a’ lę́k’e, áń isdzán bishchį́į́, Jews bich’į’ begoz’aaníí bitł’ááhzhį’ gozlįį, 5 Nṉee áí begoz’aaníí isnáh ádaabiłsiníí bidiłíí bee nanáyihilṉiigo ch’ínáyiṉííł doleełgo gozlįį, néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daandlįį doleełgo. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanohłįįhíí bighą, biYe’ biSpirit nohwijíí yuṉe’ yides’a’, Abba, shiTaa, ṉiigo. 7 Áí bighą doo dayúweh isnáh ńlį́į́ da, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé ńlį́į́; bizhaazhé ńlį́į́yúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí Christ biláhyú ṉíyéé doleeł. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hwahá bídaagonołsįįh dadá’, bich’į’ da’ch’okąąhíí daazhógo ádaat’éhi daahohkąąhgo bi’isna’ daanohłįį ni’. 9 Áídá’ k’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bídaagosołsįįdá’, áń nohwídaagołsįįdá’ áłdishṉii, hant’é bighą dá ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhiṉéégo dantsé iłch’ígót’aahíí t’ąązhį’ bich’į’ ánádaahṉe’? Áí doo nłdzil da, ła’íí da’ílínéhi ádaat’ee, áí bi’isna’ daanohłįįgo hánádaaht’įį née? 10 Łahgee godilzįgo yołkaałíí, łahgee dahnáyitį́híí, łahgee goldohíí, łahgee łenágodáhíí daadinołsį lą́ą́. 11 Da’ílį́į́zhį’ nohwitahyú na’isiid ni’ nsįgo łą́ą́go natseskees. 12 Shik’ííyú, ánsht’eehíí k’ehgo ádaanoht’ee doleełgo nádaanohwoshkąąh; shíhíí da’ádaanoht’eehíí k’ehgo ánsht’ee: Doo hagee shich’į’ nchǫ’go ádaahdzaa da ni’. 13 Dantsé yati’ baa gozhóni bee nohwich’į’ yashti’dá’ shits’í baa dahgoz’ąągo nohwaa niyáágo bídaagonołsį. 14 Shits’í baa dahgoz’aaníí bee nanohwí’dintaah ndi, doo da’ílínégo ádaasho’ṉíí da, doo shits’ą́’zhį’ ádaasohdzaa da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’híí k’ehgo ńdaashidołtįį, Christ Jesus ńdaadołtįįhíí k’ehgo ńdaashidołtįį. 15 Akú sídáádá’ nohwił daagozhǫ́ǫ́ n’íí ya’ doo bínádaałṉiih da née? Dząą nohwaa nagoshṉi’, bígonedząąyúgo dánohwíí nohwiṉáá hadaasohṉilgo shaa daasohṉil doo ni’. 16 Da’aṉii ádishṉiigo nohwich’į’ yashti’híí bighą ya’ nohwik’edaadinshṉiihgo ádishṉii daanohsį née? 17 Áí nṉeehíí, nohwił ch’ídaago’aahgo ádaadil’iiníí, nłt’éégo nohwich’į’ yádaałti’ ndi, doo da’aṉii nohwá nłt’éé da; áí bee shits’ą́’ nohkáhgo ánohwile’go, bíí zhiṉéégo ádaanoht’ee daahłeehíí bighą ádaanohwiłṉii. 18 Áídá’ da’aṉii nłt’éégo ágot’eehíí bighą nṉee nłt’éégo nohwich’į’ yádaałti’ihíí nzhǫǫ, dábik’ehn, doo dashíí nohwił nashkaigee zhą́ da. 19 Shichągháshé daanohłíni, isdzán iłchíígo bił nádi’nṉiihíí k’ehgo nohwá shiniinágonłt’éé, Christ bi’at’e’íí beádaanoht’ee daasolįįzhį’, 20 Nohwíí nohwaa shił nagokihíí bighą dák’ad hadó’ akú nohwił daanshłįį le’ nsį, áík’ehgo iłtah at’éégo bee nohwich’į’ hadaasdzi’ doleeł ni’. 21 Shił nadaagołṉi’, nohwíí, Jews bich’į’ begoz’aaníí be’ádaanoht’ee hádaaht’iiníí, begoz’aaníí áṉííhíí doo bídaagonołsį da gá? 22 Díík’ehgo nko bek’e’eshchįį, Abraham biye’ke naki lę́k’e, dała’á isdzán isnáh nlínihíí bizhaazhé, ła’ihíí isdzán doo isnáh nlíni dahíí bizhaazhé biłgo. 23 Isdzán isnáh nlínihíí bizhaazhéhíí chągháshé dándaagohileehíí k’ehgo gozlįį, áídá’ doo isnáh nlíni dahíí bizhaazhéhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áṉííhíí k’ehgo begolṉéhgo gozlįį. 24 Díí da’aṉii ánágot’įįłihi bee nohwił ch’ígót’aahi ádaat’ee: díí isdzáné nakihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee łángot’ąą lę́k’ehíí nakiyú ágot’éhi yá nazįį; dała’á Agar holzéhi, chągháshé isnáh daaleehíí nyiłchíhi, áń dził Sinai golzeegee ngot’aaníí yá sizíni. 25 Agar holzéhi Arabia biyi’ dził Sinai yá sizįį, áń dakú ni’ biká’ Jerúsalemhíí yaa nagolṉi’, áń bichągháshé biłgo isnáh daanlínihi. 26 Áídá’ Jerúsalem yaaká’yúhíí doo isnáh nlįį da, áí néé daanohwimaa nlįį. 27 Gáṉíígo bek’e’eshchįį, Nił gozhǫ́ǫ́ le’, doo iłchíí dahíí ńlíni, nichągháshé da’ádinihi; nił gozhǫ́ǫ́go nnlwosh, doo nił nádi’diṉiih dahíí: isdzán biką’ da’ádini n’íí isdzán biką’ golíni n’íí bitisgo bichągháshé łą́ą́. 28 Shik’ííyú, Abraham ba’det’ąą n’íí k’ehgo Isaac gozlįį, néé ałdó’ da’áí k’ehgo Abraham bichągháshé daandlįį. 29 Áídá’go ágót’eehíí k’ehgo, chągháshé ndaagoleehíí k’ehgo bi’dizhchiiníí, Holy Spirit binawodíí bee bi’dizhchiiníí yiniigodnłsį, dák’ad ndi da’ágágot’ee. 30 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ hant’é ṉíí gá? Gáṉíígo bek’e’eshchįį, Isdzán isnáh nlíni bizhaazhé biłgo ch’ínenyóód; isnáh nlíni yishchínihíí bitaa bíyééhíí doo bíyéé hileeh da, isdzán doo isnáh nlíni dahíí bizhaazhéhíí zhą́ bíyéé hileeh. 31 Áík’ehgo shik’ííyú, néé isdzán isnáh nlíni doo bichągháshé daandlįį da, isdzán doo isnáh nlíni dahíí bichągháshé daandlįį.

5

1 Christ ch’ínánohwiṉilhíí bighą nłdzilgo nasozįį, Jews bich’į’ begoz’aaníí doo bee isnáh náhdleehgo da, doo t’ąązhį’ bee ík’ínádaadohgisgo da. 2 Shíí Paul gánohwiłdishṉii, Circumcise ádaanohwi’deszaa lę́k’eyúgo, nohwíí Christ doo nohwił daant’é da. 3 Nṉee dała’á daanohtįįgee circumcise ádaanohwi’deszaahíí gádaanohwiłdishṉii, Jews bich’į’ begoz’aaníí dázhǫ́ dawa bikísk’eh ádaanoht’eego goz’ąą, doo łahzhį’ zhą́ da. 4 Nohwíí dahadíńta begoz’aaníí bikísk’eh ánsht’eehíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ánsht’ee daanohsiníí, Christ nohwich’į’yúgo doo nt’é dago ádaanołsį; Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí doo hádaaht’įį dago bits’ą́’zhį’ ádaahdzaa. 5 Néé Holy Spirit biláhyú daanohwi’odlą’ bee dábik’ehyú ádaant’ee doleełíí nohwá łaalṉéhíí ndaahóndliigo biba’ ádaant’ee. 6 Jesus Christ bił dała’á ch’ilįįyúgo, circumcise áko’deszaa dagohíí doo circumcise áko’deszaa da ndi doo hago’at’éé da; áídá’ ko’odlą’íí koł’ijóóníí bee ch’í’ṉah hileehíí zhą́ ílį́į́. 7 Iłhách’ideskaihíí k’ehgo nłt’éégo hohkeeł ni’; hadíń lą́ą́ nohwił godishkish láń, da’aṉii ágot’eehíí doo dayúweh bikísk’eh ádaanoht’ee da k’adíí? 8 Hant’é k’ihzhį’ ádaanohwizlaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’į’ ánṉiidíí doo bits’ą́’dí’gohi at’éé da. 9 Báń benilzoołé da’ayą́hágo ik’áán nást’ódíí dahot’éhé daabíndiłsołhíí k’ehgo doo nzhǫǫ dahíí da’ayą́hágo bitah dench’aadgo dawa daayiłchǫǫh. 10 NohweBik’ehń biláhyú nohwaa da’oshłíí, łahgo iłch’ígót’aahíí dá baa natseskeesíí k’ehgo nohwíí ałdó’ baa natsídaahkeesgo doo nádaagodoh’aah da doleeł: hadíń nohwił daagodikishíí, áń baa yádotih. 11 Shik’ííyú, circumcise ádaanohwi’dolṉe’ dishṉiigo nashaa lę́k’eyúgo, doo shiniidaagoch’inłsį le’at’éé da. Ágádishṉiigo nashaa lę́k’eyúgohíí, tsį’iłna’áhi doo baa yashti’ le’at’éé da, áík’ehgo Jews daanliiníí doo dayúweh shich’į’ hadaashkee le’at’éé da. 12 Hadíń nohwił daagodikishíí nohwits’ą́’zhį’ nó’ṉííł dadó’. 13 Shik’ííyú, dawa bił ch’í’ótąąhíí bich’į’ nohwi’dokeed ni’; áídá’ doo áí bighą nchǫ’go ánádaahiit’įįłgo nohwá bił ch’í’ótąą daanohsį da, ndi łił daanohjǫ́ǫ́go łił ch’odaahṉii. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dawa díínko yati’ dała’áhi bee łalzaa; Nit’ahdí’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫǫhíí k’ehgo. 15 Áídá’ dat’ógo iłch’į’ daadołghashyúgo, iłch’į’ nadaagonołkaadyúgo, ídaa daagonohdząą, dánko ąął daałołghał ako. 16 Díí gánohwiłdishṉii, Holy Spirit bee hohkaah le’, áík’ehgo nohwits’í nchǫ’go hádaat’iiníí doo beda’oł’įį da. 17 Ko’at’e’ nchǫ’íí Holy Spirit yich’į’ nagonłkaad, ła’íí Holy Spirit ko’at’e’ nchǫ’íí yich’į’ nagonłkaad: díí doo iłch’į’ łełt’ee da; áí bighą doo dahádaaht’įįyú ánádaaht’įįł da. 18 Holy Spirit nadaanohwiyiłaayúgo, Jews bich’į’ begoz’aaníí doo bitł’ááhyú ádaanoht’ee da. 19 Ko’at’e’ nchǫ’íí díínko bebígozįįh, nant’į’ na’idaahíí, iké’ na’idaahíí, nchǫ’go natsíts’ikeesíí, nchǫ’íí doo bich’į’ t’ąązhį’ ách’ít’éé dahíí, 20 K’e’eshchíń daach’okąąhíí, ígonłgaashíí, ik’ech’inṉiihíí, ła’ch’idit’áhíí, dawahá ídáhách’it’iiníí, ha’ishkeehíí, iłch’į’ nagoch’inłkaadíí, iłts’ą́’zhį’ ádaach’it’eehíí, ła’íí da’aṉii ágot’eehíí yits’ą́’zhį’go iłch’ídaago’aahíí, 21 Ła’ bíyééhíí ídáhách’it’iiníí, its’iziłheehíí, koł nágodeyisíí, nchǫ’íí baa goch’iniłiiníí, ła’íí díí ba’ashhah ałdó’ nchǫ’go ánádaat’įįłíí: da’ádá’ baa nohwił nadaagosisṉi’ n’íí baa nohwił nanádaagoshṉi’, díí ye’ánádaat’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo bíyéé daaleeh da. 22 Áídá’ nest’ą’ ch’il yiká’ nánt’į́híí k’ehgo díínko Holy Spirit bits’ą́’dí’go begoz’áni at’éé, koł ijóóníí, koł gozhóóníí, koł nkegohen’ááníí, bágoch’oho’aałíí, dawa bich’į’ ch’izhóóníí, ko’at’e’ nłt’ééhíí, kegondlįįdíí, 23 Kojíí yuṉe’ isht’egodnt’ééhíí, ídaa goch’idzaaníí: ágádaat’eehíí begoz’aaníí bits’ą́’dí’ doo bándaagot’aa da. 24 Christ bíyéé daanliiníí bi’at’e’ nchǫ’ihíí bił daanzhǫǫgo yiká hádaat’įį n’íí tsį’iłna’áhi yídaayeskałhíí k’ehgo yó’odaizné’. 25 Holy Spirit bee daahin’ṉaayúgo, da’áń bee hiikaah le’. 26 Doo itisyú ídaadéltįį da le’, doo nchǫ’íí bich’į’ daałiil’aa da le’, doo ła’ bíyééhíí ídáhádaahiit’įįgo nchǫ’go łaa natsídaahiikees da le’.

6

1 Shik’ííyú, nṉee ła’ doo bik’ehyú adzaa dayúgo, nohwíí, Holy Spirit bee nasoziiníí, áń baa daach’ohba’go bich’į’ yádaałti’go t’ąązhį’ nłt’éégo nkenánohołteeh; ni ałdó’ dánko áík’ehgo nanídi’notaahi at’ééhíí baa natsíńkees. 2 Nyeego nohwich’į’ nadaagowaagee łił ch’odaahṉii le’, áí bee Christ yegos’aaníí beda’oł’įį doleeł. 3 Nṉee doo nt’éhi k’a’at’éé da ndi, doo sihgo ánsht’ee da, nzįyúgo, ích’į’ nach’áhi at’éé. 4 Áídá’ nṉee dała’á daantį́į́gee ye’ánát’įįłíí hago’at’ééhíí ídineł’į́į́ le’, áík’ehgo dabíí bi’at’e’ nzhǫǫyúgo, áí yaa bił gozhǫ́ǫ́ doleeł, doo ła’i nṉee ye’ánát’įįłhíí bighą da. 5 Nṉee dabíí biyíl dahyoweełhíí k’ehgo nṉee daantį́į́gee bi’at’e’ doo nzhǫǫ dayúgo dabíí nabiłtł’og. 6 Hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa bił ch’ígót’aahíí, bíyééhíí nłt’éhihíí dawa łahzhį’ hadíń bił ch’ígó’aahíí yaa yihiṉiił le’. 7 Doo ích’į’ nadaahch’aa da le’; Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hagot’éégo bich’į’ na’ich’áhi at’éé da: nṉee nt’é k’edileehíí da’áí náyihigéshi at’éé. 8 Hadíń bi’at’e’ nchǫ’íí yee k’edileeyúgo ídił ch’ígódeehi at’éé; áídá’ Holy Spirit yee k’edileeyúgo Holy Spirit bits’ą́’dí’ yaaká’yú dahazhį’ ihi’ṉaahíí yinłt’áni at’éé. 9 Nzhǫǫgo ánádaahiit’įįłíí doo bik’e hįįkáh da le’: dayúweh ágádaahiit’įįyúgo nłt’éégo da’inlt’ąą. 10 Áík’ehgo nohwá ch’ígót’ąądá’ haląą nṉee dawa bich’į’ nłt’éégo ánádaahiit’įįł le’, ndi nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań daayodląągo bichągháshé daanliiníí itisgo ádaanlzį le’. 11 Díí nchaago k’e’eshchiiníí dashíí nohwich’į’ k’eshiłchíni daah’įį. 12 Nṉee dabíí zhą́ nłt’éégo daabineł’į́į́go hádaat’iiníí circumcise ádaanohwi’dolṉéh daanohwiłṉii; Christ bitsį’iłna’áhi yaa yádaałti’yúgo dánko biniidaagonłt’éé doleełhíí bighą ádaanohwiłṉii. 13 Dabíí circumcise ádaabi’deszaa ndi begoz’aaníí doo dawa yikísk’eh ádaat’ee da; áídá’ nohwíí da’ádaanohwiłṉiigo circumcise ádaanohwi’deszaahíí yee ídaa da’odlíígo yádaałti’híí bighą circumcise ádaanohwi’dolṉiiłgo hádaat’įį. 14 Doo nt’é bee ída’oshdlíígo yashti’ da, Jesus Christ nohweBik’ehń tsį’iłna’áhi yiká’ daztsąąhíí zhą́ bee ída’oshdlíígo yashti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań áshíłsį le’, áí bee ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí daztsąąhíí k’ehgo shich’į’ at’éé, ła’íí shíí ałdó’ ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí dasiitsąąhíí k’ehgo bich’į’ ánsht’ee. 15 Christ Jesus bił dała’á daanohłįįyúgo, circumcise ádaanohwi’deszaayúgo, dagohíí doo circumcise ádaanohwi’deszaa dayúgo, doo ílį́į́ da, ndi áníidégo ánádaanohwi’deszaahíí zhą́ ílį́į́. 16 Díí ádishṉiihíí yikísk’eh daahikáhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí ła’íí biłgoch’oba’íí bee yich’į’ goz’ąą le’, áí da’aṉii Israel hat’i’íí daanlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanlįį. 17 Kodí’ godezt’i’go díí bighą doo hadíń nashinłtł’óg da le’: iłk’idá’ Jesus nohweBik’ehń bighą shid shiká’zhį’ hit’įį. 18 Shik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí daanohwiyi’ yuṉe’ begoz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

EPHESIANS

1

2

3

4

5

6

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

EPHESIANS

1

1 Shíí Paul, Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo Jesus Christ binal’a’á nshłíni, ínashood Ephesus golzeegee daagolííníí, áí Christ Jesus daayodląągo bíyéé daanliiníí, bich’į’ k’e’eshchii: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 3 Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań, ba’ihégosį, áń yaaká’yú nagoz’ąągee nohwiyi’siziiníí bá gózhǫ́ǫ́go dawa nohwainé’, Christ biláhyú: 4 Áń biláhyú ni’gosdzáń doo hwahá nnit’aa dadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hanánohwezṉil, biṉááł godilzįgo ádaant’eego doo nt’é bee nohwaa dahgoz’ąą da doleełgo: 5 Bichągháshé daandlįį doleełgo hanánohwidi’ṉííłgo nohwá ngonłchį́į́, Jesus Christ biláhyú, áí nohwá hát’į́į́go yaa bił gozhǫ́ǫ́, 6 Ízisgo biłgoch’oba’íí ba’ihédaandzį doleełgo, áí nohwiká’zhį’ áyíílaago, biYe’ bił nzhóni biláhyú: 7 Áń bidiłíí bee nchǫ’íí bits’ą́’zhį’ nanánohwi’dihezṉii, nohwinchǫ’ n’íí bighą nohwaa nágodet’ąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ch’ída’izkaadíí bik’ehgo; 8 Áí ch’ída’izkaadgo nohwiká’zhį’ áyíłsį, daagondząągo ła’íí dawahá bídaagonlzįgo ánohwiłsį; 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’į́į́níí doo bígózį da n’íí nohwił ch’í’ṉah áyíílaa, da’áń bił gozhǫ́ǫ́go hat’į́į́híí k’ehgo áń ngonłchį́į́: 10 Goldohíí biká’ ngonyáágo yaaká’yú ágot’eehíí ła’íí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí dawa Christ yebik’ehgo dała’ áile’: 11 Áń biláhyú ałdó’ nt’é nohwíyéé doleełíí nohwaa det’ąą, dabíí hát’į́į́go dawa łayił’įįhíí k’ehgo nohwádįhyú nohwá ngonłchį́į́: 12 Néé dantsé Christ daahosiidląądíí, nłt’éégo daahii’ṉaahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo ye’at’éhi nṉee daayidnłsį doleełgo. 13 Nohwíí ałdó’ yati’ da’aṉíhi, yati’ baa gozhóni bee hasdánohwezṉili daasidohts’ąądá’ daahohdląą ni’: daahosohdląądá’ Holy Spirit bee nohwángon’ą́ą́ n’íí bee nohwiká’ izkałhíí k’ehgo bee nohwígózį, 14 Áí bee Christ bidiłíí bee nohwá nayihesṉii n’íí nohwíyéé silįįzhį’, nt’é yengon’ą́ą́ n’íí da’aṉiigo nohwíyéé doleełgo bídaagonlzį, áń ízisgo ye’at’éhi ba’ihégosį doleełgo. 15 Áí bighą Jesus nohweBik’ehń daahohdląągo, ła’íí ínashood dawa nohwił daanzhǫǫgo ba’ikonizįįdá’, 16 Da’ákozhą́ Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nohwa’ihénsį, nohwá da’oshkąąhgo; 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ nohweBik’ehń yokąąhíí, Jesus biTaa ízisgo ye’at’ééhíí, daagonohsąągo ádaanohwile’go nohwá oshkąąh, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí nohwił ch’í’ṉah ádidle’go bídaagonołsį doleełgo ałdó’ oshkąąh: 18 Nłt’éégo ágot’eehíí daahohłíí doleełhíí bighą nohwíká ánṉiidíí bídaagonołsį doleełgo, ła’íí ínashood daanliiníí biłgo ízisgo ágot’eehíí behałdzili nohwíyéé doleełíí ałdó’ bídaagonołsį doleełgo nohwijíí yuṉe’ nohwił ch’í’ṉah ágółsį doleełhíí bighą nohwá oshkąąh, 19 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod ch’ída’izkaadgo, binawod ízisgo at’éhi bee na’iziidhíí k’ehgo, néé daahohiidlaaníí nohwá siné’go bídaagonołsį doleełhíí bighą nohwá oshkąąh; 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bee Christ daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaadá’ yaaká’yú bigan dihe’nazhiṉéé dahyinesdaa, 21 Spirits binadaant’a’íí, spirits binawodíí, dak’a’at’ééhíí, ła’íí yedaabik’ehíí dawa bitisgo, doo díí goldohíí zhą́ biyi’ da, ndi yuṉáásyú goldoh doleełíí ałdó’ biyi’, iłtah at’éégo daabizhi’ daawójííhíí dawa bitisgo sitįįgo áyíílaa: 22 Dawahá yebik’ehgo bilałtł’ááh nyiné’, ła’íí ínashood dawa yá sizįįgo bitsits’inhíí k’ehgo at’éégo ałdó’ ábíílaa, 23 Ínashood dawa, Christ bee dała’á daanliiníí, bits’í nlįįgo bełalzaa, áń bee dawa iłtah at’éégo łayił’įįh.

2

1 Begoz’aaníí doo bikísk’eh ádaanoht’ee dahíí bee, ła’íí nohwinchǫ’íí bee nanesona’ n’dá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nádaahoh’ṉa’go ánohwilaa; 2 Nohwinchǫ’íí biyi’ ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhą́ bech’ígót’i’yú bikísk’eh hohkaah ni’, spirits daanchǫ’íí binant’a’, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidits’ag dahíí bitahyú na’iziidíí bikísk’eh hohkaah ni’: 3 Néé ałdó’ łahn’ bitahyú nahiikai ni’, nohwi’at’e’ nchǫ’go hat’ííníí bikísk’eh ádaant’eego, nohwits’í, nohwinatsekees biłgo hat’į́į́yú ádaant’ee ni’; da’áík’ehgo gosiidlįįdá’ nchǫ’go ádaant’ee n’íí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiniigodilé’íí nohwich’į’ begoz’ąą ni’, nṉee ła’íí ádaat’eehíí k’ehgo. 4 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, biłgoch’oba’ ch’ída’izkaadhi, dázhǫ́ bił daanjǫǫ lę́k’ehíí bighą, 5 Nohwinchǫ’íí bee nane’na’ n’dá’ Christ bił dała’á daasiidlįįgo daahii’ṉaago ánánohwidlaa, (biłgoch’oba’íí bee hasdáhkai;) 6 Bił dała’ naadihiikaigo ánohwilaa, ła’íí Christ biláhyú yaaká’yú nagoz’ąągee bił naháatąągo ánohwilaa: 7 Áík’ehgo yuṉáásyú goldohíí biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ Jesus biláhyú nohwaa ch’oba’go, biłgoch’oba’íí ch’ída’izkaadíí ch’í’ṉah áidoliił. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee hasdáhkai, nohwi’odlą’íí biláhyú; doo dánohwíí ádaaht’įį da: Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nohwaa hi’né’hi at’éé: 9 Doo nohwinasdziidíí bee da, áík’ehyúgohíí dánko nṉee ła’ ída’odlíí hileeh. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań nanohwik’ída’iziidíí daandlįį, Christ Jesus biláhyú nłt’éégo ánádaahiit’įįł doleełgo ánohwilaa, áík’ehgo bikísk’eh hiidaał doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngonłchį́į́ lę́k’e. 11 Áí bighą díí bénádaałṉiih, doo Jews daanohłįį dago daagosolįį, circumcise ádaabi’deszaahíí, doo circumcise ádaanohwi’deszaa dahi daanohwiłṉii, áí circumcisionhíí nṉee bigan zhą́ bee kots’í nabik’ísdziidi; 12 Áídá’ Christ doo bídaagonołsį da ni’, nanidí’ daanohłįįgo doo Israel hat’i’íí daanohłįį da, Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’é yee yángon’ą́ą́ n’íí doo nohwíí nohwá da ni’, doo hayú nohwá ch’ígót’i’ da ni’, ni’gosdzáń biká’ nahkai ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bił daanohłįį da ni’: 13 Łahn’ ńzaadyú daanohłįį ni’, ndi k’adíí Christ Jesus bíyéé daasolįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bit’ahgo ánádaanohwizdlaa, Christ bidiłíí bee. 14 Áń nohwá iłch’į’gont’ééhíí nlįį, da’áń Jews daandliiníí ła’íí doo Jews daanohłįį dahíí dała’á ádaanohwizlaa, ła’íí nohwigizhgee bighą iłts’ą́’zhį’ ádaant’ee n’íí k’ihzhį’ áyíílaa, nohwigizhgee tséé bee iltł’íníí k’ihzhį’ áyíílaahíí k’ehgo; 15 Begoz’aaníí biyi’ iłtah at’éégo bikísk’eh ádaant’ee n’íí bighą iłk’edaadin’ṉii n’íí Christ bits’í bee k’ihzhį’ áyíílaa; áídí’ nṉee naki n’íí dała’á ánáyiidlaahíí k’ehgo néé Christ bee dała’á ánánohwidlaa, áík’ehgo nkegohen’ą́ą́ nágosdlįį. 16 Néé naki hat’i’íí daandlįį n’íí tsį’iłna’áhi biláhyú dała’á daasiidlįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił k’íí nádaasiidlįį, áík’ehgo iłk’edaadin’ṉii n’íí ąął bengonyáá: 17 Nzaadyú daanohłįį n’íí, iłhánégo daandlįįhíí biłgo Jesus nkegohen’ááníí yaa nohwił nagolṉi’go nyáá. 18 Áń bighą daanohwigha Holy Spirit dała’áhi biláhyú nohwiTaa bich’į’ ha’áhiikáhgo ha’ágót’i’go nohwá alzaa. 19 Áí bighą k’adíí doo łahdí’ nṉee daanohłįį da, doo nṉee łahgo hat’i’i daanohłįį da, áídá’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí bił dała’á hat’i’i daasolįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daasolįį; 20 Jesus binadaal’a’á ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí kįh bitł’ááh łedn’aahíí k’ehgo daanlįįgo, biká’ nohwi’destł’įhíí k’ehgo ádaanoht’ee, Jesus Christ dabíí hágon’áágee tséé dantsé si’áni nlįįgo; 21 Áń biláhyú dágoz’ąą nt’éégo ładaasṉilgo alṉe’, nohweBik’ehń biláhyú godiyįhgo kįh biyi’ da’ch’okąąhíí goleeh: 22 Áń biláhyú nohwíí ałdó’ itah nohwi’destł’į, Bik’ehgo’ihi’ṉań yiyi’ ngoléehíí bighą ágolṉe’, Holy Spirit biláhyú.

3

1 Áí bighą shíí Paul, Jesus Christ bighą, ła’íí nohwíí ałdó’ doo Jews daanohłįį dahíí nohwighą ha’ásítį́į́, 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwił ch’í’ṉah ashłe’go shaidin’ááníí ba’ikodaanohsį láń shį: 3 Doo bígózį da n’íí shił ch’í’ṉah áyíílaago shił ígozįįd; (iłk’idá’ ayą́hágo nohwich’į’ bek’eshiiłchį́į́go nohwił nagosisṉi’ ni’; 4 Áí daahohshíígee Christ ye’at’ééhíí doo bígózį da n’íí bígosíłsįįdíí nohwíí bídaagonołsį doleeł,) 5 Áí doo áníidá’ goldohíí biyi’ ni’gosdzáń biká’ nṉee doo hwahá bił ch’í’ṉah ádaalṉe’ da ni’, áídá’ k’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á ła’íí binkááyú yádaałti’íí daadilzįhíí Holy Spirit bee bił ch’í’ṉah ádaagoszaa; 6 Doo Jews daanlįį dahíí, Jews daanliiníí biłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ ágot’eehíí dała’ daabíyéé doleeł, dała’ Christ bił dała’á daanlįįgo bits’í dała’á daanlįį doleeł, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań Jews daanliiníí yángon’ááníí Christ biláhyú yati’ baa gozhóni bee doo Jews daanlįį dahíí ałdó’ daabíyéé doleełgo bił ch’í’ṉah ádaagoszaa: 7 Áí yati’ baa gozhóni baa yashti’go áshi’delzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shaa yiné’íí bee, binawodíí shinkááyú na’iziidgo. 8 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí doo ízisgo at’éé dahíí dawa shíí dábich’į’gee siitį́į́ ndi doo Jews daanlįį dahíí bitahyú Christ bee nohwiyaa daagozhóóníí doo bígonołsįįh at’éé dahíí baa yashti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí shaa det’ąą; 9 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ biláhyú dawa áyíílaahíí, ni’gosdzáń alzaadí’ yushdí’ godezt’i’go ngonłchííníí doo bígózįgo áyíłsį da n’íí, hagot’éégo at’ééhíí shíí nṉee dawa bił ch’í’ṉah ashłe’go shaa det’ąą: 10 Áík’ehgo ínashood dawa Christ bee dała’á nlíni biláhyú spirits binadaant’a’íí ła’íí binawodíí yaaká’yú nagoz’ąągee Bik’ehgo’ihi’ṉań bigoyą’ iłtah at’éhi yídaagołsį doleeł, 11 Áí dahazhį’ goz’áni Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ááníí bik’ehgo łayiilaa, Christ Jesus nohweBik’ehń biláhyú: 12 Áń daahohiidląągo doo daasiite’go da, doo nídaahiildzidgo da Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ha’áhiikáhgo nohwá ha’ágót’i’. 13 Áík’ehgo nohwighą goyéégo shich’į’ nagoyaahíí bighą doo hayaa ádaanoht’ee da le’, áí bee łáń da’nohłįį. 14 Díínko bighą Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa bich’į’ hishzhíízh, 15 Áń bichągháshé yaaká’yú daagolííníí hik’e ni’ biká’yú daagolííníí dawa bee daaholzéhi, 16 Da’áń ízisgo ye’at’éhi ch’ída’izkaadhíí bik’ehgo biSpirit bee nohwiyi’siziiníí nalwodgo nohwá áile’ doleełgo nohwá daahoshkąąh; 17 Nohwi’odlą’ bee Christ nohwijíí biyi’ yuṉe’ golį́į́ le’; áík’ehgo ił’ijóóníí bee nohwikeghad golį́į́go nłdzilgo sozįįgo, 18 Nohwíí ínashood dawa biłgo Christ bił’ijóóníí nanigodí’, ts’í’nangodí’, ts’ídagodí’, ts’íyaago ádaahosahíí bee nohwił bígózį doleełgo; 19 Ła’íí Christ bił’ijóóníí, be’ígózį yitis nel’ąą ndi, bídaagonołsį doleełgo, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi dawa bee ádaanoht’ee doleełgo nohwá da’oshkąąh. 20 Daahǫ́keedíí ła’íí natsídaahiikeesíí dawa bíí zhą́ yitis nel’ąągo áile’, binawodíí nohwiyi’ na’iziidhíí k’ehgo, 21 Dabíí zhą́ Christ Jesus biláhyú, goldohíí dawa biyi’, ínashood daanliiníí dawa ya’ihédaanzįgo daayidnłsį doleeł, doo nnágont’i’go da. Doleełgo at’éé.

4

1 Áík’ehgo shíí, nohweBik’ehń bighą ha’ásítííníí nánohwoshkąąh, nohwíká ánṉiidíí bikísk’eh nłdzilgo hohkaah le’, 2 Ídaa daagoch’iyołba’go, nohwijíí yuṉe’ isht’egodnt’éégo, ńzaad bádaagohoh’aał le’, łił daanohjǫǫgo iłch’į’ hadag ádaanoht’ee le’; 3 Holy Spirit bee dała’á ádaanołsįgo iłch’į’gont’ééhíí be’ádaanoht’ee doleełgo nyeego nabik’ída’ohsiid. 4 Christ biláhyú dała’á daanohłįį, Holy Spirit ałdó’ dała’á, da’áík’ehgo ałdó’ daanohwigha ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí ndaahołíí doleełgo nohwíká ánṉiid; 5 NohweBik’ehń dała’á, nohwi’odlą’ dała’á, nohwibaptism dała’á, 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á, daanohwigha nohwiTaa, áń dawa yitisgo nlíni, dawa yił nlíni, daanohwigha nohwiyi’ golíni. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí iłtah at’éhi dała’á daantįįgee nohwaa daizné’, Christ nohwainé’íí k’a’áhołąągo. 8 Áík’ehgo gádi’ṉii, Wą́’yú bił onágodzaadá’ isnáh daanlįį n’íí łą́ą́go yádįh onádzaago, nṉee yaaká’dí’go yaa daagodez’ąą lę́k’e. 9 (Wą́’yú bił onágodzaa ch’iṉiiyúgo, łahn’ áídí’ ni’gosdzáń yuyaa bił nkegonyáhi láń shį. 10 Bił nkegonyááhíí da’áń yaaká’yúhíí ńzaadyú dábitiséyú bił onágodzaahi at’éé, ąął łaile’ doleełhíí bighą.) 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yaa daizné’íí iłtah ádaat’ee: ła’ binal’a’á daanlįįgo yaa daagodez’ąą; ła’ binkááyú nada’iziidgo; ła’ yati’ baa gozhóni yaa nadaagolṉi’go; ła’íí ła’ ínashood yiṉádaadéz’įįgo bił ch’ídaago’aahgo; 12 Ínashood hadaadeszaago nłt’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań yá nada’iziid doleełgo, yati’ baa gozhóni baa na’goṉi’ doleełgo, ła’íí ínashood dawa Christ bits’í nliiníí nłdzilgo ádaile’go baa daagodest’ąą: 13 Áík’ehgo daanohwigha nohwi’odlą’ bee dała’á daahiidleeh, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nłt’éégo bídaagonlzįįh, nṉee báyáń hileehíí k’ehgo néé Christ bits’í daandlįįgo áń bee báyáń daahiidleehgo Christ ye’at’ééhíí dawa be’ádaant’eego daahiidleeh: 14 Doo dayúweh chągháshé daanlįįhíí k’ehgo ádaant’ee da le’, iłtah at’éégo iłch’ígót’aahíí bee doo iłts’ą́’ nohwił ánágoyol da le’, nṉee nadaach’áhi łéda’iłchoogo iłch’ídaago’aahíí yee nohwiká daadihésbįh, k’izé’daanohwidiłteeh hádaat’iiníí, áí doo ídaayílts’ąą da le’; 15 Áídá’ łił daanjǫǫgo da’aṉii ágot’eehíí bee yádaahiilti’ le’, kotsits’in kots’í yebik’ehíí k’ehgo Christ nohwebik’ehgo bił dała’á daandleehgo áń biláhyú daanldzééł le’: 16 Nohwits’í łą́ą́go iłghadaadit’ąąhíí ła’íí its’id bee daałotą’íí gólį́į́, dawa nłt’éégo nadaałidziidyúgo nłt’éégo daandzeeł, ágát’éégo néé Christ bits’íhíí daandlįįgo dabíí bee daałóntą’, ła’íí łił daanjooníí bee néé Christ bits’íhíí daandliiníí nchaa daahiidleeh. 17 NohweBik’ehń biláhyú hasdziihgo gánohwiłdishṉii, Kodí’ godezt’i’go doo Jews daanlįį dahíí da’ílínégo natsídaakeesgo hikaahíí k’ehgo doo hohkaah da le’, 18 Binatsekeesíí yee doo daago’įį da, doo bił ídaagozį dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ ihi’ṉaahíí yits’ą́’zhį’ ádaat’ee, bijíí biyi’ chagołheeł benagoz’ąąhíí bighą: 19 Bijíí ntł’iz silįįgo nchǫ’íí doo yich’į’ t’ąązhį’ ádaat’ee dago yaa ádaadest’ąą, nchǫ’go ánádaat’įįłíí zhą́ bił daanłt’ee daasilįį. 20 Áídá’ nohwihíí ágágot’eehíí doo Christ bits’ą́’dí’ bídaagoł’ąą da; 21 Da’aṉii ba’ikodaanohsį lę́k’eyúgo, Jesus biláhyú da’aṉii ágot’eehíí nohwił ch’ídaagoz’ąą lę́k’eyúgo: 22 Doo áníidá’ nchǫ’íí be’ádaanoht’ee n’íí yó’odaagodoh’aah, áí k’izé’idiłteehgo nchǫ’íí zhą́ hát’į́į́go da’ílíí hileeh; 23 Nohwinatsekeesíí, nohwiyi’siziiníí biłgo áníidégo nohwá ánáolṉe’; 24 Áníidégo be’ádaanoht’eehíí ádaagohdle’, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo dábik’ehyú át’éégo ła’íí da’aṉii dilzįhgo alzaa. 25 Áík’ehgo łéda’ołchoohíí yó’odaagodoh’aah, dała’á nohtįįgee nohwit’ahdí’ daagolííníí da’aṉii ágot’eehíí yee łił nadaagołṉi’: nṉee bits’í dała’á ndi łąąyú henlááhíí k’ehgo néé iłtah at’éégo ádaant’ee ndi dała’á hahiit’i’. 26 Dahagee hadaashohkeegee dénchǫ’égo ágot’eehíí yeh nohołt’é’ hela’: hadaashohkeehíí bił ya’áí owáh hela’: 27 Ch’iidn nant’án doo bá goz’ąągo ádaagonołsį da le’. 28 Hadíń in’įįhíí doo dayúweh in’įįh da le’: áídá’ dabíí bigan yee nłt’éégo na’iziid le’, hadíń nt’é yídįh nliiníí ła’ yaa yiné’ doleełhíí bighą. 29 Yati’ nchǫ’íí doo ła’ nohwizé’dí’ behagohigháh da le’, áídá’ yati’ nłt’éhi zhą́, hadag ádaakole’ doleełgo, hadíí daidits’agíí bee biyaa gozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą. 30 Bik’ehgo’ihi’ṉań biHoly Spirit doo bił gozhǫǫ́ dago doo ádaanołsį da le’, áń bee nohwiká’iskał, ch’ínánohwi’ṉiiłíí bijįįzhį’. 31 Nohwił daagoshch’iihíí, nohwínágochįįhíí, hadaashohkeehíí, hagołdohíí, nchǫ’go yádaałti’íí, ła’íí da’oh’ṉi’go natsídaahkeesíí dawa bee nohwits’ą́’ gonogháh: 32 Łaadaach’ohba’ le’, łaatédaaht’ii le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ bighą nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nágodez’ąąhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ łaa nádaagodenoht’aah le’.

5

1 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé bił daanzhónihíí daanohłįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań beda’oł’įį; 2 Christ bił daanjǫǫhíí k’ehgo łił daanohjǫǫgo hohkaah, áń łikągolchiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąhgo baa hi’né’híí k’ehgo zesdįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ya’ádet’ąą. 3 Áídá’ nant’į’ na’idaahíí, nchǫ’go natsíts’ikeesíí, dawahá dayúwehégo ídáhách’it’iiníí, dała’á ndi doo bída’ołtah da, ínashood Bik’ehgo’ihi’ṉań bá hadaadeszaago doo ágádaat’įį bik’eh da; 4 Iłkóhgo yati’íí, yati’ da’ílínéhíí, dawahák’e ách’iṉiihíí doo ádaadohṉii bik’eh da: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ahíyi’e daabiłdohṉiigo nłt’éé. 5 Díí bídaagonołsį, hadíń nant’į’ naghaahíí, nchǫ’go at’ééhíí, dawahá dayúwehégo ídáhát’ííníí, áí da’ílíné daayokąąhíí, áń Christ bilałtł’áhgee begoz’aaníí, da’áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’aaníí doo itah bíyéé da doleeł. 6 Dahadíń biyati’ da’ílínéhíí izanołt’é’ hela’: áí bighą dabíí zhą́ daabik’ehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biniigodilé’íí yiká’zhį’ áile’. 7 Áík’ehgo ágádaat’eehíí doo itah daanohłįį da le’. 8 Łah chagołheeł zhiṉéé daanohłįį ni’: k’adyúgo nohweBik’ehń binkááyú idindláád zhiṉéé daasolįį: áík’ehgo got’íni biyi’ hikahíí k’ehgo hohkah; 9 (Holy Spirit nṉee nayik’í’iziidyúgo, nłt’éégo ágot’eehíí, dábik’ehyú ágot’eehíí, ła’íí da’aṉiigo ágot’eehíí biyi’ begoz’ąągo áile’;) 10 NohweBik’ehń hant’é bił goyiłshǫ́ǫ́ doleełíí bídaagonołsįįh. 11 Doo chagołheeł zhiṉéégo da’ílínégo ánádaat’įįłhíí k’ehgo ánádaaht’įįł da, áídá’ ágánágot’įįłíí nṉee bił ch’í’ṉah ádaanołsįgo bígózį le’. 12 Nagont’į’yú ánádaat’įįłíí bích’iłtahyúgo ndi bik’ee ídaayágosį. 13 Dawahá ch’í’ṉah alzaahíí idindláádíí bee bígózį: dawahá hit’iiníí idindláádíí bee hit’įį. 14 Áík’ehgo gáṉíígo dahgoz’ąą, Iłhoshíí, ch’ínándzííd, dasíńtsąądí’ nádndáh, Christ niká’zhį’ idindláádgo áile’. 15 Hagot’éégo hohkahíí baa daagonohsąą, nṉee doo daagoyą́ą́ dahíí doo k’ehgo da, áídá’ daagoyáni hikahíí k’ehgo hohkah, 16 Díí yołkaałíí biyi’ doo nzhǫǫ dahíí zhą́ begoz’ąąhíí bighą goldohíí ílį́į́go ádaanołsį. 17 Ídaa daagonohdząą le’, nohweBik’ehń nohwá hát’ííníí bídaagonołsįįh. 18 Wine nohwił nádaagodołhis hela’, áí dénchǫ’go kodiłteehi at’éé; áídá’ Holy Spirit nohwee hadaalk’iłgo nłdzilgo bee nasozįį le’; 19 Siníí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ biyi’dí’hi, Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosiníí, ła’íí ínashood biyiníí bee iłch’į’ da’doh’aał le’, nohwił daagozhǫ́ǫ́go nohwijíí biyi’dí’ nohweBik’ehń bich’į’ da’doh’aał le’; 20 Dábik’ehn Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa bich’į’ dawahá ba’ihédaanohsį le’, Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ biláhyú; 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįgo daałidohts’ag le’. 22 Isdzáné daanohłiiníí, daanohwiką’ daadohts’ag le’, nohweBik’ehń daadohts’agíí k’ehgo. 23 Nṉee bi’aa yá sizįįgo bi’aahíí bitsits’ini at’éé, Christ ínashood dawa yá sizįįgo bitsits’ini at’ééhíí k’ehgo: ínashood daanliiníí dawa Christ bits’í nlįįgo áí hasdá’iiṉíłi at’éé. 24 Áík’ehgo ínashood dawa Christ daidits’agíí k’ehgo isdzáné daanliiníí ałdó’ dawahá bee biką’ daidits’ag le’. 25 Da’aṉii ínashood daanliiníí łą́ą́ ndihíí Christ biláhyú dała’á át’éé, Christ áí bił nzhǫǫgo ya’ídet’ąąhíí k’ehgo nṉee daanohłiiníí, daanohwi’aa nohwił daanzhǫǫ le’; 26 Tú bee taats’idígisíí k’ehgo áí ínashood dała’á át’ééhíí Christ biyati’ yee taayigisgo ídáhaididle’híí bighą ya’ídet’ąą, 27 Doo hayú dinojizhgo da, doo hayú baa dahts’idiłhiłgo da, dant’éhéta dénchǫ’éhíí da’ádįh; áídá’ dilzihgo, dánłt’éé nt’éégo, bits’ą́’dindláád silįįgo ídaayi’né’ doleełhíí bighą ya’ídet’ąą. 28 Da’ágát’éégo nṉee bi’aa bił daanzhǫǫ le’, dabíí bits’íhíí k’ehgo. Hadíń bi’aa bił nzhooníí dabíí ídił njóni at’éé. 29 Nṉee doo ła’ dabíí bits’í bił nchǫ’ da; áídá’ nłt’éégo áyíłsįgo bił nzhǫǫgo yiṉádéz’įį, nohweBik’ehń ínashood dawa dabíí bee dała’á nlįįgo bits’í k’ehgo at’éhi ágát’éégo áyíłsį, 30 Néé dała’á daantįįgee Christ ła’ bits’í daandlįįhíí bighą, bitsį’ hik’e bits’in k’ehgo. 31 Áí bighą nṉee bitaa hik’e bą́ą́ biłgo yits’ą́’ dahdigháhgo bi’aa yíhiigháh doleeł, áík’ehgo naki dilt’ee n’íí dała’á nádleeh doleeł. 32 Díí dázhǫ́ doo bígózini at’éé da: Christ hik’e ínashood łą́ą́ ndihíí Christ biláhyú dała’á at’éhi áłdishṉii. 33 Áídá’ dała’á daanohtįįgee gádaanohwiłdishṉii, Nohwi’aa nohwił daanzhǫǫ le’, dabíí ídił njǫǫhíí k’ehgo; ła’íí isdzáné biką’ daayidnłsį le’.

6

1 Chągháshé daanohłíni, nohwitaa nohwimaa biłgo daadohts’ag le’, nohweBik’ehń bił dała’á daanohłįįhíí bighą: ágádaanoht’eego nłt’éé. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dawa bitahyú dantsé nt’éhéta nohwá ádishłiił nohwiłnṉiidíí díínko dahgoz’ąą, Nitaa nimaa biłgo dinłsį́ le’; 3 Áík’ehgo niyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ni’gosdzáń biká’ ńzaadyú hinṉáá doleeł. 4 Nṉee daanohłiiníí, nohwichągháshé doo bił daadohtehgo bídaagoyołchįį da: áídá’ nohweBik’ehń bik’ehgo nohwichągháshé doo dábik’ehyú ádaat’ee dagee bich’į’ yádaałti’go bił ch’ídaagonoh’aahgo bihołṉaa. 5 Nada’ohsiidíí, ni’gosdzáń biká’ bánada’ohsiidíí da’áṉííyú ádaanoht’ee, daadohtłidá’ nohwiini’ dahą́hgo, nohwijíí da’at’éhé bee, Christ bá nada’ohsiidhíí k’ehgo; 6 Doo bánada’ohsiidíí binadzahgee zhą́ ágádaanoht’ee da, doo nṉee bił daagonołshǫ́ǫ́híí zhą́ bighą da; áídá’ Christ bánada’ohsiidíí daanohłįįgo nohwijíídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dahát’į́į́yú ádaanoht’ee; 7 Nt’éhéta ádaał’iiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá ádaał’įįhíí k’ehgo nohwił daagozhǫ́ǫ́go ádaał’įį, doo nṉee bá ádaał’įįhíí k’ehgo da: 8 Díí bídaagonołsį, nṉee nłt’éégo adzaayúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áík’ehgo nłt’éégo bich’į’ nahiṉiił, isnáh nliiníí dagohíí doo isnáh nlįį dahíí. 9 Nohwíí nant’án daanohłiiníí, nohwá na’iziidíí da’áík’ehgo bich’į’ ádaanoht’ee le’, doo dayúweh goyéégo bee nadaagoh’aa da: nohwíí ałdó’ nohwiNant’a’ yaaká’yú gólį́į́ bídaagonołsį; áń doo nṉee ił’anigo yaa natsekees da. 10 Iké’yúhíí, shik’ííyú, nohweBik’ehń dák’a’at’éhi binawodíí bee nłdzilgo nasozįį. 11 Bésh diyágé Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwainé’íí dawa ádaagohdle’, ch’iidn nant’án nohwich’į’ nach’aagee nłdzilgo nasozįį doleełhíí bighą. 12 Doo nṉee daanliiníí bich’į’ nadaagonlkaad da, áídá’ spirits binadaant’a’íí, binawodíí, díí ni’gosdzáń biká’ chagołheełíí binadaant’a’íí, ła’íí spirits daanchǫ’íí yúdahyú gólíni bich’į’ nadaagonlkaad. 13 Áí bighą bésh diyágé Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwainé’íí dawa ádaagohdle’, nagontł’ogíí bijįį nasozįį doleełhíí bighą, áík’ehgo ąął ádaasołaago t’ah nasozįį doleeł. 14 Da’aṉii ágot’eehíí bee nohwizis ádaagohdle’go nasozįį, ła’íí dábik’ehyú ágot’eehíí bee bésh nohwitíl naztąągo ádaagohdle’; 15 Yati’ baa gozhóni bee nkegohen’ą́ą́híí nohwikee bee hadaadeszaa le’; 16 Da’itiséyú nohwi’odlą’ bee nohwinadį́h dahdaadohtįįh, áí bee k’aa’ diłtłi’i ch’iidn nant’án yidiłt’ohíí daanołtsees doleeł. 17 Áídí’ bésh ch’ah bee hasdá’ildéhi ádaagohdle’, ła’íí bésh be’idiltłishé Holy Spirit nohwainé’íí dahdaadohtįįh, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’hi at’éé: 18 Holy Spirit biláhyú dáda’ohkąąh nt’éé, nohwijíídí’ dahot’éhé bee da’ohkąąhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bída’dohkeed, daadeh’į́į́go ínashood dawa doo hagee ngont’í’go da bá da’ohkąąh; 19 Shíí ałdó’ shá da’ohkąąh, Bik’ehgo’ihi’ṉań yati’ shizayiṉiił le’, doo siste’ dago yati’ baa gozhóni biyi’dí’ doo bígózį da n’íí ch’í’ṉah ádaashłe’ doleełgo, 20 Shíí, yati’ baa gozhóni bee nagoshṉi’go shi’dol’aadhíí bighą dahshi’destł’ǫǫgo ha’ásítį́į́; doo siste’ dago dáyashti’ le’at’ééhíí k’ehgo yashti’ doleeł shá da’ohkąąh. 21 Hago ánásht’įįłíí ła’íí hago ánsht’eehíí bídaagonołsį doleełgo Tíkikas, nohwik’isn nohwił daanzhóni, begondlįįgo nohweBik’ehń yána’iziidi, dawa yaa nohwił nagolṉi’ doleeł: 22 Áń nohwich’į’ hił’áad, hago ádaant’eehíí bídaagonołsį doleełhíí bighą, áík’ehgo nohwijíí yił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleeł. 23 Iłk’ííyú daanlíni iłch’į’gont’ééhíí bee bich’į’ goz’ąą le’, ła’íí ił’ijóóníí odlą’ biłgo ałdó’ bee bich’į’ goz’ąą le’, áí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, Jesus Christ nohweBik’ehń biłgo bits’ą́’dí’hi at’éé. 24 Jesus Christ nohweBik’ehń da’aṉii bił daanzhooníí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee bich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

PHILIPPIANS

1

2

3

4

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

PHILIPPIANS

1

1 Shíí Paul ła’íí Timótheus biłgo Jesus Christ bánaidziidíí, ínashood dawa Philippi golzeegee daagolínihíí bich’į’ k’e’iilchii, ínashood yiṉádaadéz’iiníí ła’íí tédaat’iyehíí nłt’éégo áyíłsiníí ałdó’ bich’į’ k’e’iilchii: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 3 Dahagee nohwínáshṉiihgee nohwighą Bik’ehgo’ihi’ṉań hoshkąąhń ba’ihénsį, 4 Dábik’ehn daanohwigha nohwá oshkąąhgee shił gozhǫ́ǫ́go nohwá oshkąąh, 5 Yati’ baa gozhóni dantsé daadesots’ąądí’ díí jįįzhį’ bee shich’odaahṉiigo ngohenyááhíí ba’ihénsį; 6 Díí nłt’éégo bígonsį, nohwijíí biyi’ nłt’éégo nanohwik’í’iziid nkegonyaahíí Jesus Christ nádáhíí bijįį ąął łaile’ doleeł: 7 Shijíídí’ shił daanohshǫǫhíí bighą daanohwigha díí k’ehgo nohwaa natseskees dábik’eh; ha’ásítį́į́dá’ ła’íí yati’ baa gozhóni yashti’go bá sízį́į́dá’ shíí hik’e nohwíí ałdó’ łahdí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nohwiká’zhį’ at’éé. 8 Jesus Christ bits’ą́’dí’go ił’ijóóníí bee shił daanoh shǫǫgo daanohwigha nohwaa ch’íṉá nshłiiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań shá yígółsį. 9 Díí bighą nohwá oshkąąh, nohwił ídaagozįgo ła’íí daagonohsąągo nohwił’ijóóníí dázhǫ́ ch’ída’izkaadyú nohwá bínágohidáh; 10 Áík’ehgo nłt’éégo ágot’eehíí zhą́ nohwił dábik’eh doleeł; ła’íí nohwijíí bił da’aṉiigo doo nohwaa dahdaagoz’ąą dago daahinohṉaa doleeł, Christ nádáhíí bijįįzhį’; 11 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo at’ééhíí ch’í’ṉah hileehgo, ła’íí áń ba’ihégozį doleełhíí bighą dábik’ehyú ádaanoht’eego Jesus Christ binawodíí bee nłt’éégo áná’ol’įįłíí an’odaazlįįgo ánádaaht’įįłgo nohwá oshkąąh. 12 Shik’ííyú, shich’į’ ágódzaahíí yati’ baa gozhóni yuṉáásyú be’ánágon’ą́ą́ doleełhíí bighą shich’į’ ágódzaahíí bídaagonołsį hasht’į́į́; 13 Áík’ehgo Christ bighą ha’ásítį́į́híí silááda ízisgo nant’án yánada’iziidíí ła’íí nṉee dahot’éhé dádaagolį́į́ ńt’éégo shídaagołsįįd; 14 Ha’ásítį́į́híí bighą nohweBik’ehń biláhyú shik’isyú daanliiníí łą́ą́go bi’odlą’ daanłdzil daasilįį, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ da’itisgo doo nédaaldzid dago, ła’íí doo biini’ daahą́h dago yee yádaałti’. 15 Łą́ą́go shídaayésts’ąąhíí bighą shik’edaanṉiihgo, dagohíí iłch’į’ nadaagonłkaadgo nṉee ła’ Christ yaa nadaagolṉi’; ła’ihíí nłt’éégo shaa natsídaakeesgo Christ yaa nadaagolṉi’: 16 Iłch’į’ nadaagonłkaadgo Christ yaa nadaagolṉi’íí daazhógo ádaaṉii, ha’ásítį́į́ ndi dayúweh shich’į’ nagontł’og le’ daasho’ṉíígo: 17 Áídá’ ła’ihíí bił daanshǫǫhíí bighą Christ yaa nadaagolṉi’, yati’ baa gozhóni bá sízį́į́go nshi’deltįįhíí yídaagołsįhíí bighą. 18 Hago’at’éégo áídá’? Doo hago’at’éé da, da’ádzaayú ndi, daazhógo ádaaṉiigo ndi, dagohíí da’aṉiigo ádaaṉiigo Christ baa na’goṉi’; áík’ehgo shíí shił gozhǫ́ǫ́, ła’íí dayúweh shił gozhǫ́ǫ́ doleeł. 19 Nohwi’okąąhíí ła’íí Jesus Christ biSpirit shich’oṉiihíí bee shiyaa gozhǫ́ǫ́ doleełgo bígonsį, 20 Doo ídaayánsdzį da doleeł, áídá’ doo shiini’ hą́h dago shits’í binkááyú Christ ba’ihégosį n’íí k’ehgo dák’ad ndi ba’ihégosį doleełíí shijíí dawa bee hasht’į́į́go bikádésh’įį, t’ah hinshṉaadá’ dagohíí dasiitsąą ndi. 21 Shíí hinshṉaayúgo Christ bá hinshṉaa, dasiitsąąyúgohíí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí hisht’įįh. 22 Dayúweh hinshṉaayúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’isiidíí binest’ą’ golį́į́híí k’ehgo dayúweh ídaagowa’: áídá’ hadíí nágodish’aahíí doo bígonsį da. 23 Díí nakigo goz’aaníí dázhǫ́ baa natséskees, dahdisháhgo Christ bił hishłeehíí dázhǫ́ hásht’į́į́; áí itisgo shił nzhǫǫ: 24 Áídá’ dayúweh hinshṉaahíí itisgo nohwá nzhǫǫ. 25 Áík’ehgo díí bígosíłsįįd, dayúweh hinshṉaago daanohwigha nohwił daagonshłįį doleełgo, nohwi’odlą’ nłdzilgo ła’íí bee nohwił daagozhǫ́ǫ́go dayúweh nohwá daagowahíí bee nohwich’odaashṉii doleeł; 26 Áík’ehgo nohwaa násdzaahíí bighą Jesus Christ binkááyú shaa nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 27 Dáhagot’éégo shich’į’ godeyaayúgo, Christ nłt’éégo baa na’goṉi’íí bikísk’eh ádaanoht’eego ádaanołsį: áík’ehgo nohwaa niyáágo nohwish’įį, dagohíí doo nohwaa niyáá da ndi, dáłełt’eego natsídaahkeesgo ła’íí. dała’á daanohwiini’go yati’ baa gozhóni ch’odlaaníí bá nłdzilgo nasozįįgo, la’íí nłdzilgo bá nada’ohsiidgo nohwa’ikonsį doleeł; 28 Nohwik’edaanṉiihíí doo bédaałdzid da: áí bee díínko yídaagołsį, áí da’ílíí daadoleełíí ádaat’ee, nohwihíí hasdáhkaihíí ádaanoht’ee, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi. 29 Christ daahohdląągo nohwaa godet’ąą, áídá’ doo daáí zhą́ da, bá nohwiniidaagonłt’ę́égo ałdó’ nohwaa godet’ąą; 30 Shíí ła’íí nohwíí dáłełt’eego nohwi’odlą’ bee nadaagonlkaad, ágát’éégo nagonshkaadíí daashoh’įį ni’, ła’íí t’ah nagonshkaadíí sha’ikodaanohsį.

2

1 Áík’ehgo Christ bił dała’á daandlįįhíí bee bidag ádaant’eego, ła’íí łił daanjǫǫhíí bee łił goyiłshǫ́ǫ́go, ła’íí Holy Spirit bił daandlįįgo, łaadaach’oba’go, 2 Nohwinatsekees dała’á ádaanołsį, dáłełt’eego łił daanohjǫ́ǫ́ le’, dała’ágo natsídaahkees, nohwiini’ dała’á le’, áí bee shił gozhǫ́ǫ́go ádaashinołsį. 3 Łaanahkaihíí dagohíí itisgo ádesoh’ṉilíí doo nohwitahyú begoz’ąą da le’; áídá’ daanohtįįgee ídaa daagoch’iyolba’go nṉee ła’ nohwitisgo nłt’éégo baa natsídaahkees le’. 4 Dała’á daanohtįįgee doo daanohwízhą́ ídaa natsídaahkees da, nṉee ła’ihíí ałdó’ baa natsídaahkees le’. 5 Christ Jesus binatsekeesíí be’ádaanoht’ee le’: 6 Áń Bik’ehgo’ihi’ṉań nlįį ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań yił dała’á nlįįgo doo yotą’ da ni’: 7 Áídá’ áí íts’ą́’zhį’ áyíídlaago kána’iziidhíí át’ééhíí k’ehgo ya’ídet’ąągo nṉee bits’í yee gozlįį. 8 Áídí’ nṉee k’ehgo nyáágo ídaagoch’iyolba’go Bik’ehgo’ihi’ṉań yikísk’eh at’éégo da’itsaah yuṉe’ ch’ínyáá lę́k’e, tsį’iłna’áhi biká’. 9 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ da’itiséyú binesdaa, ła’íí hizhiihíí dawa bitisgo at’éhi bizhi’ bá áyíílaa: 10 Áík’ehgo yaaká’yú ła’íí ni’gosdzáń biká’yú, ni’gosdzáń bitł’ááhyú gólííníí ałdó’, dawa bich’į’ daahilzhiish doleeł, Jesus bizhi’ hójíígee; 11 Ła’íí hadíí yádaałti’íí daantį́į́gee Jesus Christ dawa yeBik’ehń nlįį daaṉii doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ba’ihégosį doleełhíí bighą. 12 Áík’ehgo shił daanohshóni, doo dáshiṉááł zhą́go da, ndi k’adíí doo shiṉááł dadá’ ndi, dábik’ehn da’dohts’ag n’íí k’ehgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįgo daadohtłidgo daanohwíí hasdánohwidi’ṉiiłíí ładaahłe’go nabik’ída’ohsiid le’: 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań bił goyiłshóóníí hádaaht’įįgo ła’íí be’ádaanoht’eego ánohwiłsįhíí bighą nohwiyi’ na’iziid. 14 Doo nt’é bee nadaadoht’įį dago, ła’íí doo łahadaadoht’áh dago baa nahkai le’: 15 Áík’ehgo doo nohwaa dahgosit’aa dahíí ła’íí doo nchǫ’go natsídaahkees dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé doo nt’é bighą nohwił daach’iteh dahíí bee ch’í’ṉah ídaadinołzį, nṉee daanchǫ’go ádaat’eehíí ła’íí dabíí zhą́ daabik’ehgo ádaat’eehíí bitahyú ni’gosdzáń biká’ nohwits’ą́’ dindláád; 16 Yati’ be’ihi’ṉaahíí nṉee dawa bich’į’ bił dahdaadołṉih; áík’ehgo doo ch’éh itah nniyáá dahíí bighą, ła’íí doo da’ílį́į́zhį’ na’síziid dahíí bighą shił gozhǫ́ǫ́ doleeł, Christ nádáhíí bijįį. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań nt’éhéta baa hi’né’híí k’ehgo nohwi’odlą’ baa hiné’dá’ shíí baa ídensht’ąągo shidił ałdó’ baa hiné’yúgo, baa shił gozhǫ́ǫ́ doleeł, ła’íí daanohwigha nohwa’ashhahdí’ shił gozhǫ́ǫ́ doleeł. 18 Da’áíhíí bighą nohwíí ałdó’ nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’, sha’ashhahdí’ nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. 19 Jesus nohweBik’ehń ba’oshłíígo dák’adégo Timótheus nohwich’į’ dish’aa, nohwa’ikodaaniisįįhíí shił goyiłshǫ́ǫ́ doleełhíí bighą. 20 Dząągee áń zhą́ dała’ bił natséskees, áń zhą́ nohwá nłt’ééhíí hát’į́į́. 21 Ła’ihíí dabíí nadaabi’dintł’ogíí zhą́ yaa natsídaakees, Jesus Christ binasdziidíí doo yaa natsídaakees da. 22 Ndihíí Timótheus nłt’éégo ánát’įįłgo bídaagonołsį, nṉee biye’híí k’ehgo yati’ baa gozhóni itah bee yáhiilti’go shich’ozṉi’. 23 Hagoshą’ shich’į’ ágot’ee doleełíí bígosíłsįįdgo, dagoshch’į’ nohwich’į’ dish’aa doleeł. 24 Ła’íí shíí ałdó’ dét’įhégo nohwich’į’ disháhgo nohwe Bik’ehń ba’oshłíí. 25 Epaphrodítus, shik’isn, bił na’isiidi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bá silááda bił nshłíni, nohwich’į’ nádish’aago dábik’eh shį nsį, áń shich’į’ daadisoł’a’ n’íí, áík’ehgo hadíí bídįh nshłiiníí shaa yihiṉiiłgo shich’ozṉi’. 26 Áń nohwaa ch’íṉá silįį, ła’íí nṉiihgo ba’ikodaanohsįhíí bighą biini’ łą́ą́. 27 Yóíyahgo nṉiih ni’, dasdozhą́ daztsąą, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ch’ozbaad; doo dabíí zhą́ da, shíí ałdó’ shaa ch’ozbaad, doo ágát’éé dayúgo doo shił gozhǫ́ǫ́ dahíí da’itiségo doo shił naagojǫǫ da doleeł ni’. 28 Áík’ehgo dázhǫ́ hásht’į́į́go nohwich’į’ deł’a’, nádaahołtsąągee nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł, áík’ehgo shíí dá shił dégots’ííd doleeł. 29 Áí bighą nohweBik’ehń biláhyú dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́go nádaadołteeh; nṉee ágádaat’eehíí daadinołsį; 30 Áń Christ yána’iziidhíí bighą dasdozhą́ daztsąą, bi’ihi’ṉa’ doo yaa bił goyéé dago, hagot’éégo shich’odaahṉii doleeł n’íí ąął shá áyíílaa.

3

1 Iké’zhį’go shik’ííyú, nohweBik’ehń biláhyú nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. Da’áí baa nohwich’į’ k’ena’ishchihíí doo shá nyee da, nohwíí nohwá nzhǫǫ. 2 Gósé k’ehgo daanliiníí baa daagonohsąą, nchǫ’go ánádaat’įįłíí baa daagonohsąą, hadíí bikágé naiłgésíí, ła’íí nohwikágé nadaahołgéés daanohwiłṉiihíí ałdó’ baa daagonohsąą. 3 Néé da’aṉii circumcise ádaabi’deszaahíí daandlįį, Holy Spirit binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąh, Christ Jesus zhą́ baa da’óndlii, danéé nohwi’at’e’íí doo bee ídaa da’ohiidlii da. 4 Áídá’ shíí bighane golį́į́go ída’oshdlíí. Nṉee ła’ nt’é yee ída’odlííyúgo, shíí itisgo at’ééhíí bighą ída’oshdlíí: 5 Gosilį́į́dí’ tsebííską́ą́go circumcise áshi’delzaa ni’, Israelite nshłíni, Benjamin hat’i’íí bits’ą́’dí’, Hebrew nshłįįgo shimaa hik’e shitaa biłgo Hebrew daanlįį ni’; Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí baa yách’iłti’yúgo bikísk’eh ánsht’eego Pharisee nshłįį ni’; 6 Jews da’okąąhíí dahot’éhé bee oshkąąhíí baa yách’iłti’yúgo, ínashood daanliiníí biniidaagonłt’éégo ádaansį ni’; Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí bik’ehgo dábik’ehyú ánsht’eehíí baa yách’iłti’yúgo, doo shaa dahgoz’ąą da ni’. 7 Ndihíí áí dawa bee sist’įįd n’íí Christ bighą shich’į’ doo nt’é da nasdlį́į́híí k’ehgo baa natseskees. 8 Christ Jesus sheBik’ehń bígonsįhíí dázhǫ́ ílį́į́híí bighą dawahéhíí shich’į’ doo nt’é da nasdlį́į́: áń bighą dawahéhíí k’ihzhį’ nyiiné’híí bighą bił ch’ígódéehíí k’ehgo bił oshtag, bideṉá Christ hisht’įį doleełhíí bighą, 9 Ła’íí Christ bił dała’á nshłįįgo shígózį doleełhíí bighą, doo Jews bich’į’ begoz’aaníí bikísk’eh ánsht’eehíí bighą dashíí dábik’ehyú ánsht’ee da, áídá’ Christ hoshdląąhíí binkááyú zhą́ dábik’ehyú ánsht’ee, áí dábik’ehyú ách’ít’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé, ko’odlą’íí bee: 10 Christ bígonsįįh hasht’į́į́, ła’íí binawodíí daztsąądí’ naadiidzaahíí bee ch’í’ṉah alṉe’íí bígonsh’aah ałdó’, ba’ashhahdí’ shiniigonlt’éé doleełgo, ła’íí áń datsaahdá’ át’éé n’íí k’ehgo ánsht’eego hasht’į́į́; 11 Hagot’éégo bígonedząąyúgo zhą́ nanezna’ n’íí naadiikáhgee shíí ałdó’ itah deshłeełgo hasht’į́į́. 12 Shíí doo hwahá bee shaa goṉáh da, doo hwahá dázhǫ́ nzhǫǫ hishłeeh da, ndi ágánsht’ee doleełhíí bighą dayúweh baa hishaał, Christ yighą hashiłtííníí łaashłe’ doleełgo. 13 Shik’ííyú, shíí áí doo hwahá łaashłe’ dago bígonsį: áídá’ shiké’ ńnááyú ágot’eehíí baa yishṉahdá’ dała’ágo goz’áni zhą́ baa hishaał, shádįhyú ágot’eehíí zhą́ bich’į’ dahnshdǫhgo, 14 Ngont’i’gee na’desdzogíí bich’į’ hishwoł, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań Christ Jesus biláhyú yaaká’dí’go bighą nohwich’į’ aṉííhíí honshbįįh doleełhíí bighą. 15 Áík’ehgo haląą, Holy Spirit bee bayáń daasiidliiníí shíí ánsht’ee dishṉiihíí k’ehgo baa natsídaahiikees le’: áídá’ dant’éhéta łahgo baa natsídaahkeesyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił ch’í’ṉah áile’ ndi at’éé. 16 Ágát’éé ndi iłk’idá’ bídaagosiilzįįdíí nłdzilgo daahóntą’go bikísk’eh ádaant’ee le’. 17 Shik’ííyú, dała’ daanohłįįgo shedaał’įį, nohwíí bikísk’eh ihi’ṉaahíí nohwá ádaasiidlaa, áíyikísk’ehyú ádaat’eehíí daaneł’į́į́go bídaagonołsį le’. 18 (Nṉee łáni Christ bitsį’iłna’áhi yik’edaanṉiihgo nadaakaihíí baa nohwiłnanágosh’ṉih, k’adíí shiṉáátú nálį́į́dá’ nagoshṉi’: 19 Áí bendaagoyaago da’ílíí daadoleeł, bibidíí binant’a’ ádaayiłsį, bik’ee ídaayágosį doleeł n’íí yee ídaada’odlíí, ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhą́ yaa daabiini’.) 20 Áídá’ néé nohwini’íí yaaká’yú goz’ąą, áídí’ Hasdánohwiṉiiłíí Jesus Christ nohweBik’ehń nádáhíí bikádaadét’įį: 21 Dawa dabíí yebik’ehgo áyíłsįgo binawodíí yee yínel’ąąhíí k’ehgo, nohwits’í baagoch’oba’ n’íí dabíí bits’í bits’ą́’dindį́híí k’ehgo łahgo ánáidle’ doleeł.

4

1 Áík’ehgo shik’ííyú, dázhǫ́ shił daanohshóni, nohwaa ch’íṉá nshłįį, baa shił gozhóni daanohłįį, nohwíí ch’ah hobįįhíí k’ehgo hosiłbąąhíí shá daanohłįį, dázhǫ́ shił daanohshóni, nohweBik’ehń biláhyú nłdzilgo nasozįį. 2 Euódias nánoshkąąh, Síntiki ałdó’ nánoshkąąh, nohweBik’ehń biláhyú nohwiini’ łełt’ee le’, dishṉiigo. 3 Dani nił naki disht’éhi, ni ałdó’ nánoshkąąh, díí isdzáné bich’odaanṉiih, áí yati’ baa gozhóni baa na’goṉi’gee bił nada’isiid ni’; Clément holzéhi hik’e ła’ihíí bił nada’isiid n’íí ałdó’ biłgo, dawa naltsoos be’ihi’ṉáhi biyi’ bizhi’ dahnagoz’ąą. 4 Dábik’ehn nohweBik’ehń biláhyú nohwił daagozhǫ́ǫ́le’: ágánánohwiłdish’ṉii, Nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. 5 Dawa bich’į’ daanohshooníí nṉee nohwá yídaagołsį le’. NohweBik’ehń ałhánédí’ nádaał. 6 Doo nt’é bighą nohwiini’ łą́ą́ da le’; áídá’ ihédaanohsigo dawa bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań nádaahohkąąh, nt’é hádaaht’iiníí bił nadaagołṉi’go bídaahohkeed. 7 Áík’ehgo iłch’į’gont’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań kaa yiné’íí bígoch’iłsiníí bitisgo at’éhi nohwijíí hik’e nohwinatsekeesíí biyi’ golį́į́go nłt’éégo áyíłsį, Christ Jesus biláhyú. 8 Iké’yúhíí, shik’ííyú, nt’éhéta da’aṉiihíí, nt’éhéta dilziníí, nt’éhéta dábik’ehyú át’ééhíí, nt’éhéta doo nchǫ’ zhiṉéé dahíí, nt’éhéta dázhǫ́ nzhooníí, nt’éhéta nłt’éégo baa ch’iṉiihíí; dázhǫ́ nłt’ééyúgo, ba’ihégosį bik’ehyúgo, díí baa natsídaahkees. 9 Shits’ą́’dí’ bídaagosołsįįdgo nádoné’íí dawa, shits’ą́’dį́’ da’desots’ąą n’íí ałdó’, ła’íí be’ánsht’eehíí daah’į́į́ n’íí, díí k’ehgo ádaanoht’ee le’: áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań iłch’į’gont’ééhíí kaa yiné’íí nohwił nlįį doleeł. 10 NohweBik’ehń binkááyú dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́, k’adíí áníita zhą́ shaa nohwił nádaagoyéé; da’aṉii shaa nohwił daagoyéé ni’, ndi doo hagot’éégo bídaaneł’ąą da ni’. 11 Doo nt’é bídįh nshłįį dishṉii da; hagot’éégo hinshṉaahíí shił da’ákohgo bígoł’ąą. 12 Débaagoch’oba’ágo hinshṉaahíí bígosíłsįįd, dawahá shich’į’ ch’ída’izkaadgo hinshṉaahíí ałdó’ bígosíłsįįd: da’ádzaayú ła’íí dawa bee, ná’ch’iłdįįhíí ła’íí shiṉá’, dawahá ch’ída’izkaadíí ła’íí dawahá bídįh nshłįįhíí baa shił ch’ígót’ąą. 13 Christ shinawod shá ágółsiníí biláhyú dawa ashłéhgo bínensh’ąą. 14 Ágát’éé ndi shich’į’ nagontł’ogee shich’odaasoṉi’íí nłt’ééyú ádaahdzaa. 15 Áídá’ Phílippigee daagonohłíni, yati’ baa gozhóni dantsé begodeyaago Macedóniadí’ dahdiyaadá’, ínashood ha’ánáłséh nagozṉilíí doo ła’ shich’ozṉi’ da, nohwíí zhą́ shich’odaasoṉi’, iłdeṉágo łádaadihi’né’íí zhiṉéégo. 16 Thessaloníca golzeegee sidáádá’ ndi bídįh nshłįįhíí bighą zhaali bee shich’onádaahṉiih ni’, doo dałándi zhą́ da, nakidn ni’. 17 Doo nt’é shaa hi’né’ hásht’į́į́híí bighą dishṉii da: łą́ą́go nohwá ínágodáhgo nohwich’į’ goldohíí zhą́ nohwá hásht’į́į́. 18 Bídįh nshłįį n’íí shaa hi’né’ dázhǫ́ bitisgo łą́ą́go: da’áígee dáshik’eh, shich’į’ ádaasolaa n’íí Epaphrodítus shaińṉil, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa bi’ṉiiłíí łikągolchini at’éégo dá bił bik’eh, bił gozhǫ́ǫ́go náidnné’hi at’éé. 19 Bik’ehgohinshṉań nt’é bídįh daanohłiiníí Christ Jesus dawa ch’ída’izkaadgo hágołdzilíí bee nohwá ágoléh. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań da’áí nohwiTaa ba’ihégosį le’, dahazhį’ doo ngonel’ąą dayú. Doleełgo at’éé. 21 Ínashood daantį́į́gee Christ Jesus biláhyú, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Nohwik’isyú bił naháshtaaníí, Gozhǫǫ, daanohwiłṉii. 22 Ínashood dawa, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii, Caesar yił daagolíni áí zhą́ bitisgo. 23 NohweBik’ehń Jesus Christ biłgoch’oba’íí daanohwigha bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

COLOSSIANS

1

2

3

4

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

COLOSSIANS

1

1 Shíí Paul, Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo Jesus Christ binal’a’á nshłíni, ła’íí nohwik’isn Timótheus biłgo, 2 Colósse golzeegee ínashood daanliiníí ła’íí Christ biláhyú nohwik’ííyú bada’óndliihíí bich’į’ k’e’iilchii: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, Jesus Christ nohweBik’ehń biłgo biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa, nohwighą ba’ihéndzigo dábik’ehn nohwá ohiikąąh, 4 Christ Jesus daahohdląągo ła’íí ínashood dawa nohwił daanzhǫǫgo ba’ikondzįhíí bighą, 5 Yaaká’yú nohwiba’ goz’aaníí ndaahołííhíí bighą ágádaanoht’ee; áí ndaahołííhíí yati’ baa gozhóni, yati’ da’aṉíhi bee iłk’idá’ daadesots’ąą ni’; 6 Áí yati’íí nohwitahyú didezdláádhíí k’ehgo ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo didezdláád; nohwíí daadesots’ąągo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí da’aṉiigo bídaagonołsįhíí bijįįdí’ godezt’i’go nłt’éégo ádaanohwoliiłhíí k’ehgo bíí ałdó’ nłt’éégo ádaaboliił: 7 Áí yati’íí Épaphras holzéhi, nohwił nzhóni, bił na’idziidi, bits’ą́’dí’ bídaagoł’ąą, áń nohwá Christ yána’iziidi ba’óndliihíí nlįį; 8 Áń Holy Spirit biláhyú nohwił’ijóóníí ałdó’ baa nohwił nagolṉi’ n’. 9 Áí bighą áí ba’ikonihidzííníí bijįįdí’ godezt’i’go ałdó’ dá nohwá ohiikąąh nt’éégo godeyaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hát’ííníí bídaagonołsįįhíí bighą daagonohsąą, ła’íí yaaká’dí’go ił’ígóziníí dawa bee nohwił ídaagozįgo ánohwiléhgo nohwá ohiikąąh; 10 NohweBik’ehń dá bił bik’ehyú hohkaahgo, ła’íí ánádaaht’įįłíí dawa bee bił daagonołshǫ́ǫ́go, nłt’éégo bá nada’ohsiidgo nest’ą’ ch’il yiká’ nant’į́híí k’ehgo nłt’éégo da’nołt’į́į́ł, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nohwił’ígóziníí nołseełgo ałdó’ nohwá ohiikąąh; 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo binawodíí dawa bee daanołdzilgo, áí bee nohwił daagozhǫ́ǫ́go nyee ndi bidag ádaanoht’eego bádaagohoh’aałgo; 12 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ba’ihédaanohsįgo nohwá háhiit’įįgo ohiikąąh, áń bits’ą́’dindláádíí biyi’ ínashood bíyéé doleełíí néé ałdó’ nohwíyéé doleełgo ładaanohwezlaa: 13 Áń chagołheeł binawodíí bits’ą́’zhį’ nohwiṉildí’ biYe’ bił nzhónihi bilałtł’áhgee daanliiníí yitah nohwiṉil: 14 Áń bidiłíí bee nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ nanánohwi’dihesṉii, nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nágodet’aahgo: 15 Áń Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hit’įį dahń ye’at’éhi da’áíyihíí ye’at’éé, dawahá álzaahíí dabíntségo gozlíni: 16 Áń dawahá áyíílaa, yaaká’yú ágot’eehíí ła’íí ni’gosdzáń biká’yú ágot’eehíí, hit’iiníí ła’íí doo hit’įį dahíí, nant’án dahnazdaahíí, dawa yedaabik’ehíí, spirits binadaant’a’íí, ła’íí inawodíí ndi; dawahá áń biláhyú alzaa, ła’íí bá alzaa: 17 Áń dawahá dabíntsé nlįį, dawahá áń bee daałotą’. 18 Ła’íí ínashood dawa bits’íhíí k’ehgo nlįįgo, áń bitsits’inhíí k’ehgo yebik’ehi nlįį: áń dantsé godeyaahíí nlįį nanezna’íí bitahdí’ dantsé náhi’ṉa’i nlįį; dabíí zhą́ dawa bee da’tiséyú nlįį doleełgo. 19 BiTaa dabíí ye’at’éhi dawa Christ biyi’ golį́į́go bił dábik’eh; 20 Ła’íí tsį’iłna’áhi biká’gee bidił idezjoolíí bee nkegohen’ááníí nohwá goz’ąągo áyíílaago, ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí dawa ła’íí yaaká’yú ágot’eehíí dawa Christ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí ách’į’ nłt’éégo ánáyidle’go ałdó’ bił dábik’eh. 21 Áídí’ nohwíí łah nchǫ’go ánádaaht’įįłíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee ni’, ła’íí nohwinatsekeesíí bee bik’edaadinohṉiih ni’, ndi k’adíí bik’íí ánádaanohwidlaa 22 Christ bits’í daztsaaníí bee; áík’ehgo nohwíí hadaanohwideszaago, doo nt’é bee nohwaa dahgoz’ąągo da, doo hagot’éégo nohwił iditehgo da, Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee daanohwidiyołsįįł: 23 Dayúweh da’ohdląąhíí bee nalwodgo nłdzilgo nasozįįyúgo, hasdách’igháhíí yati’ baa gozhóni nohwił nadaagolṉi’íí ndaahołííhíí doo bits’ą́’zhį’ ádaahṉe’ dayúgo, Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ágát’éégo daanohwidiyołsįįł; áí yati’ baa gozhóni daadesots’aaníí yáá bitł’ááhgee nṉee dawa bee bich’į’ yá’iti’íí; áí yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’go shíí, Paul, hashi’doltįį; 24 K’adíí nohwá shiniigonłt’ééhíí baa shił gozhǫ́ǫ́, ínashood dawa, Christ bits’íhíí k’ehgo nlíni, yá biniigodilṉe’íí t’ah ła’ édįhíí shíí shits’í biniigonłt’ééhíí bee łaashłe’: 25 Ínashood dawa, Christ bits’íhíí k’ehgo nlíni, bá na’isiidgo hashi’doltįį, áí na’idziidíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwighą shaidin’ą́ą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ dawa baa nagoshṉi’go; 26 Áí doo bígózį da n’íí doo áníidá’ goldohíí ła’íí daałinolt’įįłíí bits’ą́’zhį’ nanl’į’ ni’, ndi k’adíí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí bił ch’í’ṉah ádelzaa: 27 Áí bich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo Jews daanlįį dahíí bitahyú doo bígózį da n’íí dázhǫ́ łáń ílíni bígózįgo áile’go ngon’ą́ą́, áí Christ nohwiyi’ golį́į́, áń nohwiyi’ golį́į́go Bik’ehgo’ihi’ṉań baa gozhǫ́ǫ́yú itah daahłeehgo ndaahołíhi at’éé: 28 Christ Jesus biláhyú nṉee dała’á daantį́į́gee Holy Spirit bee bayáń daazlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ bił nkáh doleełhíí bighą Christ baa nagohiilṉi’, nṉee dała’á daantį́į́gee baa daahii’ṉiigo, ła’íí dawa bee daagondząągo bił ch’ígont’aahgo: 29 Áí bighą dázhǫ́ na’isiid, Christ Jesus binasdziidíí nalwodgo shinkááyú na’iziidíí bee dahnshdǫh.

2

1 Dázhǫ́ nohwaa shiini’híí bídaagonołsįgo hasht’į́į́, Laodicéa golzeeyú daagolííníí ałdó’, ła’íí nṉee dawa doo hwahá daashiłtséh dahíí ndi baa shiini’; 2 Bijíí hadag ádaanlzįgo łił daanjooníí bee daałotą’go bá hásht’į́į́, ła’íí doo bił nagoki dago bił’ígóziníí ch’ída’izkaad doleełgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, łahn’ doo bee bígózį da n’íí, áí Christ at’éhi, yídaagołsįįhgo bá hásht’į́į́; 3 Igoyą’ ła’íí ił’ígózį łáń ílíni áń bilałtł’áhzhį’ begoz’ąą. 4 Doo hadíń yati’ k’izé’idiłteehíí bee nohwich’į’ nach’aa da doleełhíí bighą ádishṉii. 5 Doo shits’íhíí bee nohwił nshłįį da ndi shispirit bee nohwił nshłįį, áík’ehgo dawa daagodinołsįgo goz’ąąhíí k’ehgo ádaał’įįgo, ła’íí Christ nłdzilgo daahohdląągo bígonsiníí baa shił gozhǫ́ǫ́. 6 Christ Jesus nohweBik’ehń nádaagodo’ąądá’ daahosohdląądhíí k’ehgo bikísk’eh hohkaah le’: 7 Áń bee nohwikeghad golį́į́go bee daanołseeł le’, ła’íí nohwił ch’ígót’ąąhíí k’ehgo nohwi’odlą’ nalwod holeehgo dázhǫ́ ba’ihédaanohsį le’. 8 Ídaa daagonohdząą, dá ni’gosdzáń biká’gee kogoyą’ihi, ła’íí yati’ da’ílínéhi k’izé’idiłteehíí yee isnáh ádaanihodléh hela’, áí dá nṉee bi’at’e’ n’íí ye’ádaat’éhi, dá ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhą́ bee iłch’ígót’aah n’íí, doo Christ ye’ádaat’éhi da, nṉee ágát’éégo iłch’ídaago’aahíí baa daagonohsąą. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi dawa Christ biyi’ golį́į́. 10 Áń, spirits binadaant’a’íí hik’e binawodíí dawa yánant’aahń, bił dała’ daanohłįįgo hadaanohwi’deszaa: 11 Áń biyi’ daanohłįįgo ałdó’ nohwíí circumcision doo nṉee bigan bee alzaa dahíí bee circumcise ádaanohwi’deszaa, Christ biláhyú circumcise ádaanohwi’deszaahíí bee nohwíí nchǫ’go be’ádaanoht’ee n’íí dawa nohwaidnṉíli at’éé. 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Christ daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaahíí, binawod bada’ołííhíí bighą baptism bee Christ bił łenohwido’ṉil, da’áí bee ałdó’ bił naadohkai. 13 Nohwíí nchǫ’go be’ádaanoht’eego ła’íí doo circumcise ádaanohwi’deszaa dago nanesona’ lę́k’e, ndi nda’hołsiihíí dawa yee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaa nágodin’ą́ą́go Christ bił daahinohṉaago ánánohwidlaa; 14 Christ tsį’iłna’áhi bíheskałdá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo bikísk’ehyú ádaanoht’ee dahíí bighą naltsoos nohwee nniltsooz n’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań tsį’iłna’áhi yíheskałgo k’ihzhį’ áyíílaa; 15 Áí bee spirits binadaant’a’íí ła’íí binawodíí yitis silįįgo ch’í’ṉah hit’įįgo áyíílaago yaa nágonesnaa. 16 Áí bighą da’ákohayú dahadíń hadíí daahsaaníí bee nohwída’iłtah hela’, dagohíí godiyiníí bijįį dagohíí dahnáyitįįhíí dagohíí Jews daagodnłsiníí bijįį, daadinołsįgo nohwiłṉii hela’: 17 Áí yuṉáásyú ágodoṉíłi bichagosh’oh zhą́ ádaat’ee; áídá’ da’aṉiihíí Christ be’ágodoṉiił. 18 Da’ákohayú hadíń, ídaagoch’iyolba’go nolįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí daahohkąąh le’, daanohwiłṉiiyúgo daadohts’ag hela’, áń daahołbįįh le’ at’éé n’íí nohwich’į’ nawoch’aa hela’, nṉee ágát’ééhíí shił ch’í’ṉah ágolzaa ṉiihíí, dabíí bi’at’e’ nchǫ’híí k’ehgo binatsekeesíí bee doo nt’é bighą doo sihgo at’éé dahi at’éé. 19 Nṉee ágát’ééhíí Christ, ínashood dawa yebik’ehgo Bitsits’in nliiníí, doo yotą’ da; ínashood dawa Christ bits’í nlįį, áík’ehgo Christ bits’í nłdzilgo áyíłsį, áí dásįzįį nt’éégo iłghadaadit’aaníí hik’e its’id bee łídaadestł’ǫǫgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nołseełgo áyíłsį. 20 Dá ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí dantsé baa iłch’ígót’aah n’íí bits’ą́’zhį’ Christ biłgo nanesona’ lę́k’eyúgo, nt’é bighą t’ah ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí nohwebik’ehgo daahinohṉaahíí k’ehgo díínko begoz’aaníí bikísk’eh ádaanoht’ee? 21 (Bíńlchi’ela’; nlįhela’; dahnné’ela’; 22 Áí dawa da’ílíí daaleeh;) áí begoz’aaníí dá nṉee yegos’áni, nṉee bits’ą́’dí’go iłch’ígót’aahíí ádaat’ee. 23 Áí ánádaach’it’įįhíí goch’iyą́ą́go nolįgo dá hádaach’it’įįgo da’ch’okąąh, ídaagoch’iyolba’go nolįgo, ła’íí kots’í biṉí’ch’idilṉíhgo da’ch’okąąh; áí dázhǫ́ doo ílį́į́ dadá’ dá kots’íhíí zhą́ bił ílį́į́.

3

1 Christ bił naadohkai lę́k’eyúgo, Christ yaaká’yú Bik’ehgo’ihi’ṉań dihe’nazhiṉéégo dahsdaahíí bits’ą́’dí’go ágot’eehíí zhą́ hádaaht’įįgo bikádaadeh’į́į́ le’. 2 Yaaká’dí’go ágot’eehíí zhą́ baa nohwiini’ le’, doo ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí da. 3 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bits’ą́’zhį’ nanesona’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyi’ nohwi’iṉa’íí nádes’į́į́, Christ biłgo. 4 Christ, nohwi’iṉa’ nliiníí, ch’í’ṉah nasdlįįgo nohwíí ałdó’ bił nohwits’ą́’dindláádgo daanohwidoltseeł. 5 Áí bighą ni’gosdzáń biká’ nchǫ’go ágot’eehíí hádaaht’iiníí nohwijíí biyi’ daagolííníí daazołhee; nant’į’ nahkaihíí, nchǫ’zhiṉéégo be’ádaanoht’eehíí, nohwits’í nchǫ’go hat’ííníí, nchǫ’go natsídaahkeesíí, ła’íí dawahá dayúwehégo ídáhádaaht’iiníí, áí da’ílíné daayokąąhíí át’éé, áí dawa daazołhee: 6 Áí nchǫ’go ágot’eehíí bighą nṉee dabíí zhą́ daabik’ehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’íí bee bich’į’ goldohi at’éé: 7 Łahn’ áí k’ehgo nohwíí ałdó’ nahkai ni’, áí k’ehgo daagonohłįį n’dá’. 8 Áídá’ k’adíí díínko dawa yó’odaagodoh’aah; hadaashohkeehíí, nohwágochįįhíí, da’oh’ni’íí, nchǫ’go aayádaałti’íí, yati’ dénchǫ’éhi yee yádaałti’íí, dawa yó’odaagodoh’aah. 9 Doo áníidá’ nchǫ’íí be’ádaanoht’ee n’íí, ła’íí nchǫ’go ánádaaht’įįł n’íí biłgo yó’odaasohné’dá’ doo iłch’į’ łéda’ołchoo da; 10 Áníidégo be’ádaanoht’eehíí ánádaagohdlaa, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ánohwilaahíí dayúwehégo bídaagonołsįįh, ła’íí bedaanołt’eego ánádaanohwidle’: 11 Ágádaach’it’eehíí nṉee Greek nlíni dagohíí Jew nlíni, circumcise ábi’delzaahíí dagohíí doo circumcise ábi’delzaa dahíí, łahdí’ nṉee dagohíí Síthian holzéhi, isnáh nlíni dagohíí doo isnáh nlįį dahíí doo ił’ánígo baa natsíts’ikees da, áídá’ Christ zhą́ dawa yebik’eh, ła’íí áń biyi’ dawa dała’á daanlįį. 12 Áík’ehgo nohwíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań hadaanohwezṉilgo báhadaadeszaahíí daanohłíni ła’íí bił daanohshóni, ííánádaagoł’įįhíí k’ehgo díínko ádaagohdle’: dawa bich’į’ ch’izhóóníí, koł goch’oba’íí, ídaagoch’iyolba’íí, kojíí yuṉe’ isht’egodnt’ééhíí, ła’íí bágoch’oho’aałíí ádaagohdle’; 13 Iłch’į’ bidag ádaanoht’ee, nṉee ła’ nṉee yił łí’iłtahyúgo łaa nádaagodenoht’aah: Christ nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nágodin’ąąhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ łaa nádaagodenoht’aah. 14 Díí dawa bitisgo ił’ijóóníí ádaagohdle’, áí dawahá daahotą’go dawa łaile’. 15 Áídí’ Christ bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí nohwijíí biyi’ yebik’eh le’, dała’á nádaasohdlįįgo áí bich’į’ nohwíká ánṉiid ni’; ła’íí ihédaanohsį le’. 16 Christ biyati’ ch’ída’izkaadgo nohwiyi’ golį́į́go baa łił nadaagołṉi’go bigoyą’íí dawa bee łił ch’ídaagonoht’aah; ła’íí nohwijíí biyi’dí’ nohweBik’ehń bich’į’ ihédaanohsigo da’doh’aał, siníí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ biyi’dí’hi, Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosiníí, ła’íí ínashood biyiníí bee da’doh’aał. 17 Dá yádaałti’ shį ndi, dant’éhéta baa nahkai shį ndi, dawahá Jesus nohweBik’ehń bizhi’ biláhyú ánádaaht’įįł le’, dabíí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa bich’į’ ihédaanohsįgo. 18 Isdzáné daanohłíni, daanohwiką’ daadohts’ag le’, ágádaanoht’eego nohweBik’ehń bił dábik’eh. 19 Nṉee daanohłíni, daanohwi’aa nohwił daanzhǫǫ le’, doo bich’į’ nohwił daagoshch’ii da le’. 20 Chągháshé daanohłíni, nohwitaa, nohwimaa biłgo da’ánohwiłṉiiyú daadohts’ag le’: áí nohweBik’ehń bił goyiłshǫ́ǫ́. 21 Nṉee daanohłíni, nohwichągháshé doo bił daadohtehgo bídaagoyołchįį da, ágádaanoht’eeyúgo dánko hayaa ádaat’ee daaleeh. 22 Nada’ohsiidíí, ni’gosdzáń biká’ bánada’ohsiidíí da’ánohwiłṉiiyú ádaanoht’ee le’; doo bánada’ohsiidíí binadzahgee zhą́ ádaanoht’ee da, doo nṉee biłdaagonołshǫ́ǫ́híí zhą́ bighą da; áídá’ nohwijíí da’at’éhé bee, Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįhíí bighą ádaanoht’ee: 23 Dant’éhé baa nahkai shįhíí dahot’éhé bee baa nahkai le’, nohweBik’ehń bá ashłe’ daanohsįgo, doo nṉee zhą́ bá ashłe’ daanohsįgo da; 24 Nada’ohsiidhíí bighą nohwíyéé doleełíí nohweBik’ehń nohwaidoné’ doleełgo bídaagonołsį: Christ nohweBik’ehń bá nada’ohsiidhíí bighą. 25 Áídá’ hadíń doo bik’ehyú át’éé dahíí binchǫ’íí zhą́ bich’į’ nanáhi’ṉiił: Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee doo ił’anigo yaa natsekees da.

4

1 Nant’án daanohłíni, nohwánada’iziidíí bich’į’ dábik’ehyú ánádaaht’įįł, ła’íí doo ił’anigo baa natsídaahkees da le’; nohwíí ałdó’ yaaká’yú nohwiNant’a’ golį́į́go bídaagonołsį. 2 Dá da’ohkąąh nt’éé, ihédaanohsįgo daadeh’į́į́; 3 Néé ałdó’ nohwá da’ohkąąh, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ch’ígót’i’go nohwá be’ágodoliiłhíí bighą, Christ baa na’goṉi’i doo bígózį da n’íí, bighą ha’ásítííníí, baa yáhiilti’ doleełgo: 4 Áí nṉee bich’į’ ch’í’ṉah ashłe’go baa yashti’ le’at’ééhíí k’ehgo baa yashti’ doleełgo shá da’ohkąąh. 5 Doo da’odląą dahíí bitahyú ídaa daagonohdząągo nadaahkai, goldohíí ílį́į́go ádaanołsįgo. 6 Dábik’ehn nohwił goch’oba’go yádaałti’, íshįįh k’ehgo bee nohwiyati’ daadiłk’ǫshgo nṉee daantį́į́gee hagot’éégo bich’į’ hahdziihíí bídaagonołsį doleełgo. 7 Hago ánsht’eehíí dawa Tíkikas yaa nohwił nadaagolṉi’ doleeł, áń nohweBik’ehń biláhyú nohwik’isn nohwił daanzhóni, Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidi begondlįįhi, bił dała’ na’isiidi nlįį: 8 Áń nohwich’į’ deł’áad, hago ádaanoht’ee shįhíí yígołsįįhíí bighą, ła’íí nohwijíí yił daagoyiłshǫ́ǫ́ doleełgo; 9 Onésimus, shik’isn shił nzhóni, begondlįįhi, ałdó’ nohwich’į’ deł’áad, áń nohwitahdí’ nlįį. Dząągee ánágot’įįłíí dawa yaa nohwił nadaagolṉi’ doleeł. 10 Aristárkas, bił ha’áshítézhi, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii, Marcus ałdó’, Bárnabas bilah bizhaazhé nlíni, (áń iłk’idá’ ła’ nohwił nadaagosṉi’ n’: nohwaa nyaayúgo bich’į’ k’íí daanohdzį le’gá. 11 Ła’íí Jesus, Justus holzéhi, ałdó’, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. Áí zhą́ nṉee circumcise ádaabi’deszaahíí bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee begoz’ánihíí bá bił nada’isiid, áí shił daagoyiłshǫ́ǫ́. 12 Épaphras, nohwitahdí’ nlíni, Christ yána’iziidi, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii; áń dábik’ehn bijíí dawa bee nohwá okąąh, nłdzilgo nasozįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hát’ííníí be’ádaanoht’eego, iłch’į’daanohwidilṉe’ doleełgo nohwá okąąh. 13 Díí bá bígonsį baa nagoshṉi’, dázhǫ́ nohwaa daabiini’go, ła’íí Laodicéayú daagolííníí, Hierápolisyú daagolííníí ałdó’ yaa daabiini’. 14 Luke, izee nlíni, nohwił daanzhóni, Demas biłgo, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 15 Christ biláhyú iłk’isyú Laodicéayú daagolííníí, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii, ła’íí Nímphas ałdó’, ínashood bikįh yuṉe’íła’ánádaat’įįhíí biłgo, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. 16 Díí naltsoos nohwitahyú hojíídá’ Laodicéayú ha’ánázéh yuṉe’ ałdó’ hojíí le’; nohwíí ałdó’ Laodicéadí’ naltsoosíí ałdó’ daahohshíí. 17 Arkípas shá gádaałdohṉii, Hant’é nohweBik’ehń nasdziidi naa yiné’íí áńle’ le’gá, doo dahgo da. 18 Shíí Paul, dashíí shigan bee, Gozhǫ́ǫ́, nohwich’į’ k’e’eshchii. Ha’ásítííníí bínádaałṉiih. Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

1 THESSALONIANS

1

2

3

4

5

THE FIRST EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

THESSALONIANS

1

1 Shíí Paul, Silvánus, ła’íí Timótheus biłgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú Thessalonícagee ínashood ha’ánáłséhíí bich’į’ k’eda’iilchii: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 2 Dábik’ehn Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nohwa’ihédaandzįgo nohwá da’ohiikąąh. 3 Nohwi’odlą’híí bighą nłt’éégo ánádaaht’įįłíí, nohwił ijǫǫhíí bighą nyeego nada’ohsiidíí, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń nádáhíí ndaahołííhíí bighą dayúweh dahdaanołdǫhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa daahohiikąąhgee dábik’ehn bínádaahiilṉiih; 4 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanohshóni, Bik’ehgo’ihi’ṉań hanánohwehesṉilgo bídaagonlzį. 5 Yati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagohiilṉi’dá’ doo yati’ zhą́ bee nohwich’į’ yádaahiilti’ da ni’, ndi yati’ binawod golį́į́go Holy Spirit nohwinkááyú yałti’, áídí’ da’aṉiihi bídaagosołsįįd; nohwitahyú nahiikaidá’ nohwíí nohwighą hago ánádaahiit’įįł láń shį n’íí bídaagonołsį. 6 NohweBik’ehń hik’e néé biłgo nohwedaanołt’ee daasolįį; doo ałch’ídéyú nohwich’į’ nagontł’og da ndi, Holy Spirit binkááyú nohwił daagozhǫ́ǫ́go yati’ nádaagodo’ąą: 7 Áík’ehgo Macedóniagee ła’íí Akéyagee Jesus daayodlaaníí dawa nohwíí nohwi’at’e’ daineł’į́į́go nohwikísk’eh ádaat’ee daasilįį. 8 Macedóniagee ła’íí Akéyagee nṉee nohwits’ą́’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yídaagołsįįd, doo da’áígee zhą́ da, ndi iłts’ą́’yú ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohdląąhíí bígozįįd; áí bighą doo hagot’éégo nt’é daan’ṉii bik’eh da. 9 Hagot’éégo nohwaa nkaihíí dabíí nohwaa nadaagolṉi’, la’íí nohwíí k’e’eshchíń bits’ą́’zhį’ ádaasohdzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi hik’e da’aṉíhi bá nada’ohsiid; 10 Ła’íí áń biYe’ yaaká’dí’ nádáhíí biba’ ádaanoht’eego nohwaa nadaagolṉi’, áń daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaa, Jesus holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań hashkeego nohwiniidaagodiléhíí yits’ą́’ nohwiṉíli at’éé.

2

1 Shik’ííyú, doo daazhógo nohwaa nkai dahíí nohwíí bídaagonołsį: 2 Philippi golzeegee iłk’idá’ nchǫ’go nohwich’į’ na’isdziidgo nohwiniidaagodeszaa bídaagonołsį, ndi áí bikédí’go nṉee nohwich’į’ nada’iziid ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú doo bédaahiildzid dago Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagosiilṉi’. 3 Iłch’ígont’aahíí doo łé’ichoohíí bits’ą́’dí’go da, ła’íí doo nchǫ’go natsí’ikeesíí bits’ą́’dí’go da, doo nṉee bich’į’ nahich’aago da: 4 Áídá’ yati’ baa gozhóni baa nadaagohiilṉi’go Bik’ehgo’ihi’ṉań biłdábik’ehgo nohwá ngon’ą́ą́, áík’ehgo nṉee doo bił daagoyilzhǫ́ǫ́go da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwijíí nayíntaahíí zhą́ bił goyilzhǫ́ǫ́híí bighą yati’ baa gozhóni baa nadaagohiilṉi’. 5 Nohwíí nohwá bídaagonołsį, doo daazhógo ádaan’ṉiigo yati’ baa gozhóni bee nohwich’į’ yádaahiilti’ da, doo dawahá ídáhádaahiit’įįgo bił yaa na’siiltsooz da: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá yígółsį: 6 Doo nṉee daanohwidnłsįhíí biká daadéet’įįgo da, doo daanohwidinołsįgo da, ła’íí ałdó’ doo daanohwidnłsįgo da, Christ binal’a’á daandlįįhíí bighą nohwída’dokeed le’at’éhi, áídá’ doo ágádaan’ṉii da, áík’ehgo doo nadaanohwinłtł’og da. 7 Áídá’ nohwitahyú nahiikaidá’ nłt’éégo ádaanohwinzį ni’, isdzán bichągháshé nłt’éégo áyíłsįhíí k’ehgo: 8 Dázhǫ́ nohwił daanohshǫǫhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagohiilṉi’, ndi doo áí zhą́ da, danéé nohwaa ádaadint’aah, nohwik’íí daandzįhíí bighą. 9 Shik’ííyú, nada’iidziid n’íí, góyéégo nohwich’į’ nadaagowaa n’íí bínádaałṉiih: Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa gozhóni baa nohwił nadaagohiilṉi’dá’ doo nadaanohwinłtł’og da doleełhíí bighą tł’é’gee hik’e jįįgee nada’iidziid ni’. 10 Akú, Jesus daahohdląąhíí, nohwitahyú nahiikai n’dá’ daagodinlzįgo ádaant’eego, dábik’ehyú ádaant’eego, ła’íí doo hadíń nt’é nohwik’izhį’ yidi’aah dago ádaant’ee ni’ nohwá bídaagonołsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań ałdó’ nohwá yígółsį: 11 Díí ałdó’ nohwá bídaagonołsį, nṉee bichągháshé yich’į’ yádaałti’híí k’ehgo, néé ałdó’ dała’á notįįgo nohwił daagozhǫ́ǫ́go ádaanohwidle’ ni’, ła’íí nohwił ch’ídaagosiit’ąą ni’, 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’eh sohtįįgo daahinohṉaa le’, daanohwiłn’ṉiid, áń bilałtł’áhgee ła’íí bits’ą́’dindláádíí goz’ąą yuṉe’ daanohwokéed. 13 Díí ałdó’ bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań dába’ihédaandzį nt’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ baa nohwił nadaagohiilṉi’ n’íí nádaago’ąądá’, doo nṉee biyati’híí k’ehgo da ndi da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’híí bighą nádaagodo’ąą, áí yati’ daahohdląąhíí nohwiyi’ nłt’éégo na’iziid. 14 Nohwíí, shik’ííyú, Judéayú Christ Jesus binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí bedaanołt’ee daasolįį, áí Jews daanliiníí biniidaagodnłsįhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwitahyú daagolííníí nohwiniidaagodnłsį: 15 Jews daanliiníí bik’ehgo Jesus nohweBik’ehń zesdįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí ałdó’ nadaiłtseed, la’íí néé nohwiniidaagodnłsį; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yiłgoyiłshǫ́ǫ́ da, ła’íí nṉee dawa yich’į’ nada’iziid: 16 Doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ yádaahiilti’go hasdákáh doleełíí doo hádaanohwit’įį dahíí bighą dabíí binchǫ’íí łą́ą́go ádaayoliił; áík’ehgo áníita Bik’ehgo’ihi’ṉań hashkeego biniidaagodiléhíí biká’zhį’ ádaile’. 17 Shik’ííyú, dét’įh nohwits’ą́’ ohiikai, k’adíí doo daałiit’įį da ndi nohwijíí bee dała’á daandlįį, ła’íí k’azhą́ nádaanohwiłtséh. 18 Áík’ehgo ch’éh nohwich’į’ nádnkáhgo ádaahiit’įį, shíí Paul, doo ałch’ídndi nohwich’į’ nádishdáh hásht’į́į́, ndi ch’iidn nant’án t’ąazhį’ daanohwotą’. 19 Jesus Christ nohweBik’ehń nádzáágo biṉááł nłt’éhishą’ ndaahóndlii? Nt’éshą’ bighą nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł? Nt’éshą’ bighą dant’é hobįįhíí nohwaa hit’áah doo? Nohwíí nohwighą go’į́į́. 20 Nohwíí nohwighą ídaada’óndlii, ła’íí nohwíí nohwighą nohwił daagozhǫ́ǫ́.

3

1 Dázhǫ́ nohwa’ikodaanihiidzįį hádaahiit’įįhíí bighą dasahndi Athensgee siikeehíí nohwił dábik’eh; 2 Áík’ehgo Timótheus, nohwik’isn, akú odaasiil’a’, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidi, Christ baa yati’ baa gozhóni baa yádaahiilti’go bił nada’idziidi, áń nohwi’odlą’ nłdzilgo ádaanohwile’go ła’íí nohwidag yałti’go nohwich’į’ odaasiil’a’: 3 Goyéégo nohwich’į’ nagowaahíí bighą nṉee doo ła’ bi’odlą’ yits’ą́’zhį’ anṉe’ da doleełhíí bighą nohwich’į’ odaasiil’a’: dánohwíí bídaagonołsį goyéégo nohwich’į’ nagowaago nohwá goz’ąą. 4 Da’aṉii akú nohwił naháatąądá’ nohwił nadaagohiilṉi’ n’, goyéégo nohwich’į’ nagowaa doleełgo; áí begolzaago bídaagonołsį. 5 Na’íntaahíí dánko nanohwíneztąąd nolį dant’éhéta bee, áík’ehgo nohwitahyú nohwinasdziidíí da’ílį́į́zhį’ hileeh nolį nsįgo dázhǫ́ nohwa’ikoniisįį hasht’į́į́go nohwi’odlą’íí bígonsįįhíí bighą ła’ nohwich’į’ oł’a’. 6 K’adíí Timótheus nohwits’ą́’dí’ nohwaa nadzáágo nohwi’odlą’íí, nohwił’ijóóníí biłgo dázhǫ́ nłt’éégo yaa nohwił nagolṉi’, nłt’éégo dábik’ehn nohwínádaałṉiih ląą, ła’íí néé k’azhą́ nádaanohwiłtséhíí k’ehgo nohwíí k’azhą́ nádaanohwiłtséhgo nohwił nagolṉi’: 7 Áík’ehgo shik’ííyú, néé nohwich’į’ nadaantł’ogee ła’íí góyéégo nohwich’į’ nagowaagee nohwíí nohwighą nohwił nádaagojǫǫh, nohwíí nohwi’odlą’híí bighą: 8 K’adíí da’aṉii daahin’ṉaa, nohweBik’ehń binkááyú nłdzilgo nasozįįhíí bighą. 9 Bik’ehgohin’ṉaahíí binadzahgee dázhǫ́ nohwighą nohwił daagozhǫ́ǫ́, áík’ehgo hagot’éégoshą’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwighą ba’ihédaandzį doleeł? 10 Tł’é’gee hik’e jįįgee dáda’ohiikąąh nt’éé, nádaanohwiltséh hádaahiit’įįhíí bighą, nohwi’odlą’íí ła’ t’ah doo be’ádaanoht’ee da shįhíí nłt’éégo nohwá ánálṉe’go hádaahiit’įį. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí, áń nohwiTaa nlíni, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń, nohwich’į’ nkáhíí nohwá iłch’į’gole’ ndi at’éé. 12 Łił daanohjooníí ła’íí nṉee dawa nohwił daanzhooníí nohweBik’ehń dayúweh nohwá ígohiigháhgo áyíłsį le’, néé nohwich’į’ ádaant’eehíí k’ehgo: 13 Jesus Christ nohweBik’ehń nṉee báhadaadeszaahíí yił nakáhgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa binadzahgee nohwijíí doo baa dahgoz’ąą dago, ła’íí nchǫ’íí da’ádįhgo godilzįhgo ánohwile’ doleełhíí bighą ágádaanoht’ee.

4

1 Díí ałdó’, nohwik’ííyú, nádaanohwohiikąąh, ła’íí Jesus nohweBik’ehń biláhyú nohwidag yádaahiilti’, nohwił ch’ídaasiit’ąąhíí bikísk’ehyú ádaanoht’ee le’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daagonołshǫ́ǫ́go dayúwehyú ágádaanoht’ee le’. 2 Jesus nohweBik’ehń nohwinkááyú yati’ bikísk’eh ádaanoht’eego nohwił ch’ídaasiit’ąąhíí bídaagonołsį. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań hadaanohwidile’go hádaanohwit’įį, doo nant’į’ nahkaigo da: 4 Dała’á notįįgee nohwits’íhíí daadinołsįgo, ła’íí nchǫ’íí doo bee ánádaaht’įįł dago ídaa daagonohdząą; 5 Doo Jews daanlįį dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yídaagołsį dahíí, ádaat’įįhíí k’ehgo nchǫ’go hádaat’iiníí doo baa ádaadinoht’aah da: 6 Nṉee doo nt’é bee ła’ihi yich’į’ na’iziid da le’: díí k’ehgo doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí dawa nohweBik’ehń yiniidaagodile’go iłk’idá’ nohwił nadaagosiilṉi’. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nchǫ’go ádaant’ee doleełgo daanohwokéed da, áídá’ daagodinlzį doleełgo daanohwokéed. 8 Hadíń díí yati’íí doo ílį́į́ dago yaa natsekeesíí, doo nṉee yich’į’ at’éé da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, Holy Spirit nohwaa daidez’aaníí, áń doo ílį́į́ dago yaa natsekees. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí iłk’idá’ łił daanohjǫǫgo nohwił ch’ídaagoz’ąą: áík’ehgo nohwik’isyú nohwił daanzhǫǫgo doo hagot’éégo ágánánohwiłdish’ṉiigo nohwich’į’ k’e’eshchii bik’eh da: 10 Macedóniagee nohwik’isyúhíí da’aṉii dawa nohwił daanzhǫǫ; dayúweh ágádaanoht’eego nádaanohwohiikąąh; 11 Ła’íí nkegohen’ą́ą́go daagonohłįįgo bídaagonoł’aah, nohwinasdziidíí dánohwíí nádaanohwínłtł’og le’, dánohwíí nohwigan bee nohwinasdziidíí ádaał’įį le’, ádaanohwiłn’ṉii n’íí k’ehgo; 12 Ágádaanoht’eeyúgo doo nohwitahyú daanlįį dahíí daanohwidnłsį doleeł, ła’íí doo nt’é bídįh ádaanoht’ee da doleeł. 13 Shik’ííyú, da’iłhoshíí hago’ádaat’ee shįhíí bídaagonołsįįhgo hasht’į́į́, doo daahchag da doleełhíí bighą, dahazhį’ ihi’ṉaa doo ndaayołíí dahíí daachagíí k’ehgo. 14 Jesus daztsąądí’ naadiidzáhi daahohiidląąyúgo, da’áí k’ehgo ałdó’ hadíí Jesus daayodląągo da’iłhoshíí Bik’ehgo’ihi’ṉań Jesus biłgo yił nakáhi at’éé. 15 Díí nohweBik’ehń ádaanohwiłṉiigo ágádaanohwiłn’ṉii, nohweBik’ehń nádzáágo néé t’ah daahin’ṉaago kú naháataaníí nanezna’íí doo dabíntsé nkáh da. 16 NohweBik’ehń ádįįd hadodzihgo dabíí yaaká’dí’ bił nkegowáh, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú da’tiséyú sitínihíí hadziigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań béshdilwoshé yee ánṉiidgo: áígee Christ daayodląągo nanezna’ihíí da’itsé naadikáh: 17 Áídí’ néé t’ah daahin’ṉaago kú naháataaníí, áí bił dała’ yaak’os biyi’zhį’ nánohwidi’do’ṉił, áígee nohweBik’ehń baa nkáh, áídí’ godezt’i’go dahazhį’ nohweBik’ehń bił daandlįį doleeł. 18 Áí bighą díí yati’íí bee iłdag yádaałti’ le’.

5

1 Shik’ííyú, hagee goldohíí, hagee yołkaałíí Jesus nádaałíí doo bighą nohwich’į’ bek’e’eshchii da. 2 Dánohwíí iłk’idá’ nłt’éégo bídaagonołsį, nohweBik’ehń nádaałíí bijįį in’įįhíí tł’é’go naghaahíí k’ehgo nadáh. 3 Nkegohen’ą́ą́, daaṉiidá’ isdzán bizhaazhé goleehgo bił nádi’diṉihíí k’ehgo dágosiłe goyéégo goldohíí bee baa godogaał; doo bee bits’ą́’ góṉáhgo da. 4 Áídá’ nohwíí shik’ííyú, doo chagołheełyú nahkai da, áík’ehgo áí bijįįhíí doo in’įįhíí k’ehgo bee nohwaa godogaał da. 5 Nohwíí dawa idindláád zhiṉéégo, jįį zhiṉéégo ádaanoht’ee: doo tł’é’ zhiṉéégo da, doo chagołheeł zhiṉéégo ádaant’ee da. 6 Áí bighą haląą, doo da’iilwosh da le’, ła’ ádaat’eehíí k’ehgo, áídá’ daadéet’įįgo ídaa daagondząą le’. 7 Hadíí da’iłhoshíí tł’é’go da’iłhosh, hadíí bił nádaagodeyisíí tł’é’go bił nádaagodeyis. 8 Áídá’ néé, jįį zhiṉéégo daandliiníí, haląą, ídaa daagondząą le’, nohwi’odlą’ ła’íí nohwił’ijóóníí bésh nohwitíl naztąąhíí k’ehgo ádaagohiidle’ le’; hasdáhiikáhíí ndaahóndliihíí bésh ch’ahíí k’ehgo ádaagohiidle’ le’. 9 Nohwiniidaagodile’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nohwá hát’į́į́ da, áídá’ nohweBik’ehń Jesus Christ biláhyú hasdánkaahǵo nohwá ngon’ą́ą́, 10 Áń nohwá daztsąąhíí bighą daahin’ṉaa dagohíí nane’na’ ndi dabíí bił daagondlįį doleeł. 11 Áí bighą dayúweh nohwił daagozhǫ́ǫ́go ádaałinołzįgo hadag ádaałinołzį le’, iłk’idá’ ágádaanoht’eehíí k’ehgo. 12 Nohwik’ííyú, díínko nádaanohwohiikąąh, nohwitahyú nada’iziidíí nohweBik’ehń biláhyú nohwá nazįįgo nohwił ch’ídaago’aahíí daadinołsį le’; 13 Nada’iziidhíí bighą daadinołsįgo nohwił daanzhǫǫ le’. Nkegohen’ááníí nohwitahyú begoz’ąą le’. 14 Shik’ííyú, bił daagoyéhíí, nada’ohsiid daabiłdohṉii, bijíí doo nłdzil dahíí bidag yádaałti’, doo nłdzilgo nazįį dahíí bich’odaahṉii, ła’íí nṉee dawa bich’į’ nłt’éégo ádaanoht’ee, daanohwiłn’ṉii. 15 Dahadíń doo bik’ehyú ádaanohwizlaa dayúgo doo iké’déṉá ágánádaahdle’ da, áídá’ iłch’į’ nłt’éégo ádaanoht’ee, ła’íí nṉee dawa bich’į’ nłt’éégo ádaanoht’ee. 16 Dá nohwił daagozhǫ́ǫ́ ńt’éé le’. 17 Dá da’ohkąąh nt’éé le’. 18 Dawahá bighą ihédaanohsį: díí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hát’į́į́, Jesus Christ biláhyú. 19 Holy Spirit doo t’ąązhį’ daahonohtą’ da. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yałti’íí, yaa yádaałti’íí doo da’ílínégo baa natsídaahkees da. 21 Dawa ntsé bídaanohtáh; nłt’éégo ágot’eehíí nłdzilgo daahonohtą’. 22 Áídá’ doo bik’ehyú ágot’ee dahíí dawa bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee le’. 23 Bik’ehgo’ihi’ṉań, bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí, dabíí hadaanohwidóle’; nohwispirit‐híí, nohwiyi’siziiníí, nohwits’í biłgo dahot’éhé doo hagot’éégo nohwaa dahnagoz’ąą dago nohweBik’ehń Jesus Christ nádaałzhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ádaanohwiłsį doleełgo nohwá oshkąąh. 24 Nohwíká ánṉiidń da’áṉííyú át’éhi nlįį, áń dawa łayile’. 25 Shik’ííyú, nohwá da’ohkąąh. 26 Nohwik’ííyú dawa daagodinołsįgo daahohts’ǫs le’. 27 NohweBik’ehń shinkááyú gádaanohwiłṉii, Díí naltsoosíí nohwik’ííyú, ínashood daanlíni, dawa bich’į’ daahohshíí. 28 NohweBik’ehń Jesus Christ biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

2 THESSALONIANS

1

2

3

THE SECOND EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO THE

THESSALONIANS

1

1 Shíí Paul, Silvánus, ła’íí Timótheus biłgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú Thessalonícagee ínashood ha’ánáłséhíí bich’į’ k’eda’iilchii: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 3 Shik’ííyú, dábik’ehn Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nohwa’ihédaandzį doleełgo at’éé, áí dábik’eh, nohwi’odlą’ nchaa holeeł, ła’íí dała’á notįįgee dayúweh łił daanohjǫǫhíí bighą; 4 Áík’ehgo ínashood Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí nagoz’ąą yuṉe’ nohwaa da’óndliigo nohwaa nadaagohiilṉi’, iłtah at’éégo bee nohwich’į’ nada’idziidgee ła’íí nohwich’į’ nadaagontł’ogee bidag ádaanoht’eehíí ła’íí nohwi’odlą’ nłdzilgo bee nasozįįhíí bighą: 5 Díí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú nohwaa yałti’go bígózį, bíí bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ ohkáhíí bik’ehgo sohtįįgo nohwił ołtag, áí bá nasozįįhíí bighą nohwiniidaagonłt’éé: 6 Díínko Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’eh, hadíí nohwich’į’ nada’iziidíí, da’ágát’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go bich’į’ naná’hi’ṉííłi at’éé; 7 Áídá’ nohwíí nohwich’į’ nadaagontł’ogíí ła’íí néé biłgo dała’ hadá’hiidzoł doleeł, Jesus nohweBik’ehń binal’a’á yaaká’yú daagolíni, dák’a’ádaat’éhi biłgo yaaká’dí’ yił ch’í’ṉah ádelzaahíí bijįį, 8 Hadíí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yídaagołsį da láń shįhíí, hadíí Jesus Christ nohweBik’ehń nłt’éégo baa na’goṉi’íí doo yikísk’eh ádaat’ee da láń shįhíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań kǫ’ dahdinahíí biyi’ yiniidaagodoliił: 9 Doo nnágont’i’ dago biniidaagodilṉe’go bił ch’ígódeeh, nohwe Bik’ehń ła’íí binawod bits’ą́’dindláádíí bits’ą́’ bida’dentą́ą́go biniidaagodilṉe’; 10 Nádáhíí bijįį hadíí báhadaadeszaahíí binkááyú Christ ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah alṉe’, ła’íí daabosdląądíí dawa bił díyadaagot’ee doleeł, (baa nohwił nadaagosiilṉi’ n’íí daayosdląądhíí bighą). 11 Díínko bighą dábik’ehn nohwá da’ohiikąąh, Bik’ehgodaahii’ṉaahíí nohwíká ánṉiidíí bik’eh sohtįįgo nohwił ołtag doleeł, ła’íí nłt’éégo ágot’ee zhiṉéégo hádaaht’iiníí ła’íí nohwi’odlą’ bee nada’ohsiidíí dabíí binawodíí bee nohwá łaidoliił: 12 Áík’ehgo nohwiláhyú Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ ba’ihégosį doleeł, ła’íí nohwíí ałdó’ Jesus biláhyú nohwa’ihégosį doleeł, Bik’ehgodaahii’ṉaahíí ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí bik’ehgo.

2

1 Nohwik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń nádáhíí ła’íí bich’į’ íła’ádaahi’ṉe’ doleełíí baa yádaahiilti’go nánohwohiikąąh, 2 Spirit at’éé daach’iṉiihíí bee, yati’ bee, dagohíí naltsoos nohwits’ą́’dí’ daach’iṉiihíí bee, Christ nadáhíí bijįį iłk’idá’ bee nohwaa gonyáá ba’ikodaanohsiyúgo, doo nohwił nagoki da le’, doo łą́ą́go natsídaahkees da le’. 3 Doo hagot’éégo nṉee ła’ nohwich’į’ nach’aa da le’: áí bijįį doo hwaa baa gowáh da, ntsé nṉee łáni nanánihidéh doleełgo zhą́, ła’íí nṉee dázhǫ́ nchǫ’i ye’at’éhi ch’í’ṉah hileeh, áń da’ílíí hileeh doleełgo gozlíni; 4 Áń Bik’ehgo’ihi’ṉań daabidi’ṉiihíí ła’íí dawahá daach’okąąhíí dawa yich’į’ na’iziidgo yitisgo ídéstįį doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąh goz’ąą yuṉe’ Bik’ehgo’ihiṉań ídiłdi’ṉiigo dahsdaa doleeł. 5 Ya’ doo bínádaałṉiih da, t’ah nohwił nashkaidá’ díí baa nohwił nagoshṉi’ ni’? 6 Dázhǫ́ nchǫ’i ye’at’éhi t’ah nt’é t’ąązhį’ botą’íí bídaagonołsį, ch’í’ṉah alṉe’íí t’ah doo hwahá biká’ ngoṉáh da. 7 Nchǫ’go ágot’eehíí doo bígózį da n’íí iłk’idá’ na’iziid: t’ąązhį’ botą’íí k’ihzhį’ alzaazhį’ t’ąązhį’ botą’ doleeł. 8 Áníita dázhǫ́ nchǫ’i ye’at’éhi ch’í’ṉah hileeh, áń nohweBik’ehń biyol bee bidizołheeł, nádaałgee bits’ą́’dindláádíí bee bidizołheeł: 9 Áí nchǫ’i ye’at’éhi, ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, higháhgo ábile’, áń binawod golį́į́go godiyįhgo be’ígóziníí ła’íí ízisgo áná’ol’įįłhíí k’ehgo áná’ol’įį ágodil’įį doleeł, 10 Áí nchǫ’i ye’at’éhihíí na’ich’aahíí yił higháh, áí bee nṉee nadaach’aa doleełgo; áí nṉeehíí da’aṉii ágot’eehíí bił daanzhǫǫyúgo hasdakáh le’at’éhi, doo hádaat’įį dahíí bighą da’ílíí hileeh. 11 Doo hádaat’įį dahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań natsekees k’izé’idiłteehíí biká’zhį’ ádaile’, áík’ehgo łé’ichoohíí daayodląą doleeł: 12 Áík’ehgo nṉee da’aṉii ágot’eehíí doo daayodląą dago nchǫ’go ágot’eehíí bił daanzhooníí dawa ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa bándaagodot’aał. 13 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanohshóni, Holy Spirit hadaanohwihezṉilgo ła’íí da’aṉii ágot’eehíí daahohdląągo dantsé godeyaadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hasdánohwiṉiiłgo nohwá ngon’ą́ą́, áí bighą dábik’ehn nohwighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihédaandzį doleełgo at’éé: 14 Jesus Christ nohweBik’ehń bits’ą́’dindláádíí bił daanohwíyéé doleełgo yati’ baa gozhóni bee nohwich’į’ yádaahiilti’íí bee nohwíká ánṉiid. 15 Áík’ehgo shik’ííyú, nłdzilgo nasozįį, nohwiyati’ bee dagohíí nohwinaltsoos bee nohwił ch’et’ááníí daahohohtą’. 16 Jesus Christ nohweBik’ehń dabíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa biłgo, bił daanjǫǫhíí, ła’íí biłgoch’oba’íí biláhyú dábik’ehn hadag ádaanohwiłsiníí ła’íí nzhǫǫgo ágot’eehíí nihóndliigo ádaanohwiłsiníí, 17 Áń nohwijíí yuṉe’ nkegohen’ą́ą́go ádaanohwiłsį, ła’íí nłt’éégo ánádaaht’įįł hik’e nłt’éégo yádaałti’ doleełgo nadaanołwodgo ádaanohwile’.

3

1 Iké’yúhíí, shik’ííyú, nohwá da’ohkąąh, nohweBik’ehń biyati’íí dagoshch’į’ dahot’éhé nṉee bitah dididlaadgo ya’ihédaanzį doleełgo, akú nohwitahyú ágot’eehíí k’ehgo bá da’ohkąąh; 2 Ła’íí nṉee dabíí zhą́ bik’ehgo ádaat’eehíí, ła’íí doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bits’ą́’ nohwide’ṉiił doleełgo bá da’ohkąąh ałdó’: nṉee doo dawa bi’odlą’ daagolį́į́ da. 3 NohweBik’ehń da’áṉííyú át’éhi nlįį, áń nłdzilgo nasozįįgo ánohwiłsį, ła’íí nchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ánohwiłsį. 4 Hadíí bee nohwá ndaagosiit’ąąhíí bikísk’eh ádaanoht’ee, ła’íí dayúweh begoldohgo ágádaanoht’ee doleełgo nohweBik’ehń biláhyú nohwaa da’óndlii. 5 NohweBik’ehń nohwijíí dawa bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił daanzhǫǫ ánohwiłsį le’, ła’íí bidag ádaanoht’eego Christ biba’ ádaanoht’eego ánohwiłsį le’. 6 Shik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń bizhi’ biláhyú nłdzilgo nohwich’į’ hahiidziigo gádaanohwiłn’ṉii, Nohwik’isn, ínashood nlíni, doo na’iziid dahíí, nohwił ch’ídaagosiit’aaníí doo yikísk’eh at’éé dahíí bits’ą́’zhį’go ádaanoht’ee. 7 Dánohwíí bídaagonołsį, nohwedaanołt’eego nzhǫǫ: nohwitahyú nahiikaidá’ néé nada’idziid ni’; 8 Dá doo bich’į’ nadaahi’ṉííłé doo hadíń bił da’iidąą da ni’; áídá’ tł’é’gee hik’e jįįgee nyeego nada’idziid ni’, doo ła’ nadaanohwinłtł’og da doleełhíí bighą: 9 Doo nohwá goz’ąą dahíí doo áí bighą ágádaahiit’įį da, ndi nohwedaanolt’ee doleełhíí bighą nohwiṉááłádaahiit’įį ni’. 10 Nohwitahyú nahiikaidá’ gádaanohwiłn’ṉii ni’, Hadíń doo na’iziid dahíí doọ iyąą da le’. 11 Nohwíí ła’ doo nłt’éégo ádaanoht’ee dago nohwa’ikodaandzį, doo nada’ohsiid dago, doo nohwidildoo dahíí nadaanohwinłtł’og ląą. 12 Nṉee ágádaat’eehíí Jesus Christ nohweBik’ehń biláhyú nłdzilgo bich’į’ hahiidziigo gádaałn’ṉiigo bidag yádaahiilti’, Nłt’éégo nada’ohsiidgo dánohwíí nohwihidáń daahsąą. 13 Nohwíí shik’ííyú, nłt’éégo ádaanoht’eehíí bik’e hohkáh hela’. 14 Díí naltsoosíí biyi’ nohwiyati’íí nṉee ła’ doo yikísk’eh at’éé dayúgo, áí nṉeehíí dabídaagonohsįgo bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee, áí bighą ídaayándzį doleeł. 15 Ágát’éé ndi doo bik’edaadinohṉiihgo baa natsídaahkees da, ndi nohwik’isnhíí k’ehgo bich’į’ yádaałti’go bił ch’ídaagonoh’aah. 16 NohweBik’ehń, bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí, dabíí dábik’ehn dawa bee iłch’į’ gont’ééhíí nohwiká’ áyíłsį le’. Daanohwigha nohweBik’ehn nohwił daanlįį le’. 17 Shíí Paul, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłdishṉiigo dashíí shigan bee k’e’eshchii, díí k’ehgo shinaltsoos dawa biká’ daasdzoh: áí k’ehgo k’e’eshchii. 18 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí daanohwigha bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

1 TIMOTHY

1

2

3

4

5

6

THE FIRST EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO

TIMOTHY

1

1 Shíí Paul, Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdánohwiṉilíí, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń shendaagoz’ąąhíí bighą binal’a’á nshłįį; Jesus Christ biláhyú ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí ndaahóndlii; 2 Timothy, odlą’ bee da’aṉii shiye’ nlíni, bich’į’ k’e’eshchii: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ aatét’íi ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nich’į’ goz’ąą le’. 3 Macedóniayú déyáádá’ ániłdéṉiid n’íí k’ehgo nanánoshkąąhgo gánániłdish’ṉii, Éphesus golzeeyú síndaadá’ ła’ nṉeehíí łahgo at’éégo iłch’ígó’aahíí doo bee iłch’ídaagonoh’aah da le’, nłdzilgo daabilnṉii, 4 Yati’ daazhógo alzaahíí ła’íí hadíń hadaałinest’aaníí doo ąąłzhį’ baa na’gozṉi’ dahíí doo ídaayełts’ą́ą́ da le’, daabiłnṉii ałdó’, áí łą́ą́go łahadaagoch’idit’áhgo áile’, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań kángon’ááníí doo łayolé’ át’éé da, áí ko’odlą’ zhą́ bee łaile’. 5 Áídá’ kojíí biyi’ nzhǫǫgo, nłt’éégo ánách’it’įįł bígoch’iłsįgo, ła’íí da’aṉii ch’odląąhíí bighą koł ijǫǫ doleełgo koł ch’ídaagont’aah: 6 Áí ła’ nṉee k’ihzhį’ ádaasdzaago łahadaadit’áhíí doo nt’é be’alṉéhi yaa yádaałti’íí daasilįį; 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’áni yaa iłch’ídaago’aahíí daanlįįgo hádaat’įį; ndihíí nt’é daaṉiihíí ła’íí nt’é nłdzilgo yaa yádaałti’íí doo yídaagołsį da. 8 Áídá’ begoz’aaníí nłt’éhi áile’ bídaagonlzį, dábik’ehyú iłch’ígót’aahyúgo, ła’íí bikísk’eh ánádaach’it’įįłyúgo; 9 Díí ałdó’ bídaagonlzį, begoz’aaníí nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí doo bá álzaa da, ndi hadíí doo begoz’aaníí yikísk’ehyú ádaat’ee dahíí bá álzaa, doo da’dits’ag dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidnłsį dahíí, nchǫ’go ádaat’iiníí, doo biłdaagodiyįh dahíí, ni’ biká’ nandeehíí zhą́ biłdaanzhǫǫhíí, bitaa hik’e bą́ą́ nadaiłtseedíí, ła’íí nṉee nadaiłtseedíí bá álzaa, 10 Ła’íí nant’į’ nakaihíí, nṉee dabíí iłch’į’ biini’ daamba’íí yee ídaadiłchǫǫhíí, nṉee ch’a’odaayihiyeehíí, łéda’iłchoohíí, yáná’iti’ yuṉe’ nadaach’aahíí, ła’íí dahadíńta da’aṉii iłch’ígót’aahíí yits’ą́’zhį’ ádaat’eehíí, áí dawa begoz’aaníí bá álzaa; 11 Áí da’aṉii iłch’ígót’aahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ baa gozhóni, biyati’ nłt’éhi ba’ihégosini at’éé, áí baa nagoshṉi’íí shaa godet’ąą. 12 Christ Jesus nohweBik’ehń bich’į’ ihénsį, áń díí bighą bínensh’ąągo áshíílaa, sha’ołííhíí ła’íí bána’isiidgo áshíílaahíí shił ołtago ba’ihénsį; 13 Shíí dabíntségo Jesus nchǫ’go baa yashti’ ni’, biniigodeshłaa ni’, ła’íí hoshch’iid ni’: áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań shaa ch’ozbaad, doo bígonsį dayú, ła’íí doo oshdląą dayú ásht’į́į́ lę́k’ehíí bighą. 14 NohweBik’ehń biłgoch’oba’íí shich’į’ an’odaazlįį, odlą’ ła’íí ił’ijóóníí Christ Jesus biláhyú nohwíyééhíí ałdó’ shich’į’ an’odaazlįį. 15 Díí ágolzeehíí da’aṉii ágolzéhi, nṉee dawa daayodląągo dábik’eh, Christ Jesus nṉee nchǫ’go ánádaat’įįłíí hasdáyihiṉiiłhíí bighą ni’gosdzáń biká’zhį’ nyáá; shíí áí itah dázhǫ́ itisgo nchǫ’ihíí nshłįį ni’. 16 Shíí dantsé shiláhyú Jesus Christ dázhǫ́ shágoho’aałíí ch’í’ṉah áile’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań shaa ch’ozbaad, áík’ehgo bikédí’go hadíí da’odląąhgo ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee daahiṉaa doleełíí ałdó’ yágoho’aał doleełíí shágoho’aał n’íí bee bígózį doleełhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań shaa chozbaad. 17 Áík’ehgo ízisgo Nant’án, dahazhį’ golínihi, doo datsaah dahi, doo hit’įį dahi, Bik’ehgo’ihi’ṉań dabízhą́ goyánihi, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ daabich’idnłsį ła’íí dázhǫ́ ba’ihédaach’inzį le’. Doleełgo at’éé. 18 Timothy shiye’, dabíntségo Holy Spirit binkááyú naa yałti’ n’íí k’ehgo naa godensh’aahgo gániłdishṉii, Áí naa nagolṉi’ n’íí k’ehgo nłt’éégo nagonłkáad le’; 19 Ni’odlą’ nłdzilgo hóńtą’, ła’íí nłt’éégo ánánt’įįłíí ádígonlzį le’; ła’ bi’odlą’ doo daayotą’ dago daabi’odlą’ doo nt’é da silįį, tsina’eełíí nihiltǫǫdhíí k’ehgo: 20 Áí Hyméneus ła’íí Alexánder daaholzéhi itah; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nchǫ’go yaa yádaałti’ dago yídaagoł’aah doleełhíí bighą ch’iidn nant’án, Satan holzéhi, bich’į’ bidéchid, yiniidaagodilṉe’ doleełgo.

2

1 Áík’ehgo dantségee, nṉee dawa yá da’dohkéedgo, yá náda’ohkąąhgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daanlįįgo yá da’ohkąąhgo, ła’íí ba’ihédaanohsįgo yá da’ohkąąh le’, daanohwiłdishṉii; 2 Ízisgo nadaant’aahíí hik’e nṉee yedaabik’ehíí dawa bá da’ohkąąh le’; nkegohen’ą́ą́go k’ídaałón’ṉiigo daahii’ṉaa doleełhíí bighą, Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ádaant’eego ła’íí dawa daadinlzįgo. 3 Ágát’éégo da’ohiikąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdánohwiṉiiłíí bił nłt’éé ła’íí bił dábik’eh; 4 Áń nṉee dawa hasdáyihiṉiił hik’e da’aṉii ágot’eehíí yídaagołsį hat’į́į́. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á nlįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee bigizhgee siziiníí dała’á, áń Jesus Christ, nṉee silįįgo nyáhi; 6 Áń nṉee dawa ádaidet’ąągo yá nada’izṉil, nṉee binchǫ’íí yits’áyíṉííłgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ą́ą́ n’íí biká’ ngonyáágo ch’í’ṉah silįį. 7 Áí baa yánáshti’go hik’e bá shides’a’go, ła’íí doo Jews daanlįį dahi odlą’ hik’e da’aṉii ágot’eehíí bił ch’ígonsh’aahgo háshi’doltįį; (Christ biláhyú da’aṉii ádishṉii, doo łé’ishchoogo da.) 8 Áí bighą dahayú nṉee da’okąąhgo hasht’į́į́, bił daagodiyįhgo bigan ts’ídag yee dahdaadolṉih, doo hadaashkeego da, ła’íí doo biini’ nakigo da. 9 Isdzáné daanlíni ałdó’ da’ákohgo ík’eda’asdlaa le’, doo ídaada’odlíígo da, ła’íí biini’ daagolį́į́go ídaa daagodząągo; doo dábitsizil zhą́ binasdziidgo da, doo óodo hik’e dilkǫǫhé ła’íí diyágé łáń ílííníí yee ík’ena’asdlaago da; 10 Áídá’ nłt’éégo ánádaat’įįłíí yee ík’eda’asdlaa le’, (ágádaat’įįhíí isdzáné Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’ehyú ádaant’ee daaṉiihíí dábik’eh.) 11 Isdzán nlíni dant’éheego ígoł’aah le’, idits’ago. 12 Isdzán doo ła’ nṉee yił ch’ígó’aahgo baa godensh’aah da, nṉee doo yá nant’aa da doleeł ałdó’, ndi dant’éhee at’éé le’. 13 Adam dantsé ábi’delzaa, Evehíí ikédí’go ábi’delzaa. 14 Bich’į’ na’dishch’a’íí doo Adamhíí da, áídá’ isdzánhíí bich’į’ na’dishch’a’go Bik’ehgo’ihi’ṉań, Dah, biłṉiihíí dáyitisyú ádzaa. 15 Ágát’éé ndi isdzáné daanlíni iłchiigo biniigodilṉe’ ndi dá yił ch’íhikáh, dayúweh da’odląągo, dawa bił daanzhǫǫgo, bił daagodiyįhgo, ła’íí biini’ daagolį́į́go daahiṉaayúgo.

3

1 Díí da’aṉii ágolzéhi, Nṉee ła’ ínashood yiṉádéz’iiníí binasdziidíí hát’į́į́yúgo aí na’idziid nłt’éhi hat’į́į́. 2 Ínashood yiṉádéz’iiníí, bishop holzéhi, doo hagot’éégo baa dahgosit’aa dahíí nlįį le’, bi’aa dała’áhi, ádaagodząą, biini’ golíni, bi’at’e’ nłt’éhi, bista’ nakáhíí bił nzhóni, ła’íí nłt’éégo iłch’ígó’aahíí nlįį le’; 3 Doo idląą dahíí, doo dagoshch’į’ bágochįįh dahíí, bestso doo yidáhzhį’ nlįį dahíí; áídá’ kóni’ k’ehgo at’ééhíí, nzhǫǫgo at’ééhíí, doo dawahá ídáhát’į́į́ dahíí nlįį le’; 4 Áń bigowągee bichągháshé nłt’éégo yá nant’aa le’, bichągháshéhíí daabidits’ago, ła’íí daabidnłsįgo; 5 (Nṉee bichągháshé doo nłt’éégo yá nant’aa dayúgo, hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhgo ha’ánáłséhíí nłt’éégo áyíłsį doleeł?) 6 Doo áníi ínashood silįįhíí da, ágát’éhi nlįįyúgo, itisdo da’ídolteełgo ída’odlíí lę́k’eyúgo, dánko ch’iidn nant’án bángot’ąąhíí k’ehgo bángodot’aał. 7 Dayúwehyú ałdó’ doo ínashood daanlįį dahíí nłt’éégo yaa nadaagolṉi’íí nlįį le’, doo ágát’éhi nlįį da lę́k’eyúgo, dánko baa dahgot’aah doleeł, ch’iidn nant’án biłjizh yuṉe’ odotłish. 8 Tédaat’iyéhi nłt’éégo ádaayiłsiníí, deacons daaholzéhi, ałdó’ biini’ daagolį́į́ le’, doo nakiyú yádaałti’ dahíí, bestso doo yidáhzhį’ nlįį dahíí daanlįį le’; 9 Nłt’éégo ánádaat’įįł yídaagołsįgo iłch’ígót’aahíí da’ohiidlaaníí doo bígózį da n’íí daayotą’ le’. 10 Áí ałdó’ dantsé nabída’dintaah le’; áídí’ doo baa dah daagost’áni da lę́k’eyúgo, deacons daanlįį doleeł. 11 Da’ágát’éégo daabi’aahíí biini’ daagolį́į́ le’, doo ch’iṉii daaṉii dahíí daalįį le’, ídaa daagodząągo dawa bee daagondlįį le’. 12 Deacons daanlíni bi’aa dała’á le’, bichągháshé ła’íí bigowągee dawa nłt’éégo yá nant’aa le’. 13 Deacons daanlįįgo nłt’éégo nada’iziidyúgo, nṉee nłt’éégo baa natsídaakeesihíí ła’íí Christ Jesus bits’ą́’dí’ odlą’íí doo biini’ daahą́h dago yá sizįįhíí daayosbąą. 14 Dét’įhégo nich’į’ hishááł doleełíí bikádésh’į́į́go díí nich’į’ k’e’eshchii: 15 Ndi doo hwahá da lę́k’eyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé bitahyú hago’at’éégo nłt’éégo ách’ít’ééhíí bígonłsį́įhíí bighą nich’į’ k’e’eshchii; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi daayokąąhgo ha’ánáłséhé at’éé, áí da’aṉii ágot’eehíí bee bíyah tsį n’áhi k’ehgo ła’íí bee nłdzilgo begoz’áni at’éé. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań bee da’ohiidląąhi dázhǫ́ doo bígózį da n’íí da’aṉii daan’ṉii, doo hadíń yighą na’ídíłkidgo da: Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee k’ehgo nyáá, Holy Spirit biláhyú dábik’ehyú át’ééhíí ch’í’ṉah alzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí daabo’įį, doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ yádaach’iłti’, ni’gosdzáń biká’zhį’ bi’dodląą, ízisgo idindláádíí biyi’ yúdag obi’doltįį lę́k’e.

4

1 Holy Spirit dábígózįgo gáṉíí, Iké’yú goldohyú ła’ odlą’ yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’ doleeł, spirits k’izéda’diłteehíí ła’íí ch’iidn bits’ą́’dí’ iłch’ígót’aahíí hódaayésts’ąą; 2 Ágát’éégo iłch’ídaago’aahíí ínashood ídaadil’įįgo łéda’iłchoo; binatsekeesíí bésh sidogíí bee bída’dinlidhíí k’ehgo ádaat’ee, áík’ehgo nłt’éégo ádaat’eehíí dagohíí doo nłt’éégo ádaat’ee dahíí doo yídaagołsį da silįį; 3 Ágát’éégo iłch’ídaago’aahíí nnonéhela’ daayiłṉii, ła’ hidáń doo daahsąą da, daayiłṉii ałdó’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań áí hidáńhíí áyíílaago nṉee da’aṉii ágot’eehíí yídaagołsįgo daayodlaaníí ya’ihédaanzįgo daayiyąąyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’eh. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań áyíílaahíí dawa daanłt’éé, áík’ehgo doo k’ihzhį’ ádaile’go da, áídá’ ya’ihédaanzįgo daayiyąągo dábik’eh: 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí hik’e okąąhíí bee nzhǫǫgo alzaahíí bighą. 6 Jesus bee nohwik’ííyú daanlíni díí iłch’ígót’aahíí bee bich’į’ yánánłtihyúgo, Jesus Christ nłt’éégo yána’iziidíí ńlį́į́ doleeł, yati’ daahohiidląąhíí ła’íí nłt’éégo iłch’ígót’aahíí bikísk’eh hiṉááłíí bee nnłdzilgo áníłsį doo. 7 Yati’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’eh dahíí, ła’íí sáan yati’ daazhógo ádaagole’íí doo óyínłts’ąą da: Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo áńt’éé doleełhíí bighą ídínáńtaahgo bígonł’áah. 8 Kots’í nłdzil doleełhíí bighą ídínách’intaahíí ayą́hágo ílį́į́, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo ách’ít’éé doleełgo ídínách’intaahgo bígoch’ił’aahíí, áí dázhǫ́ dawa bee ílį́į́, díí ihi’ṉaahíí biyi’ nłt’éégo nohwá ngon’ą́ą́, ła’íí iké’gee ihi’ṉaahíí biyi’ ałdó’. 9 Díí ágolzeehíí da’aṉii ágolzéhi, nṉee dawa daabodląągo dábik’eh. 10 Áí bighą nada’iidziid, ła’íí nchǫ’go nohwaa yádaałti’híí bighą nohwiniidaagonłt’éé, da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bada’óndliigo, áń nṉee dawa hasdáyihiṉiiłíí nlįį, dahadíí da’aṉiigo daabodlaaníí zhą́ itisgo. 11 Díí ádishṉiihíí nłdzilgo ádaałnṉii, ła’íí bee iłch’ígon’áah. 12 Áníi nanṉaahíí bighą doo síńte’ da le’; niyati’íí, ni’at’e’íí, nił’ijóóníí, ninatsekeesíí, ni’odlą’íí, nijíí biyi’ nzhooníí bee nłt’éégo áńt’éé le’, da’odlaaníí nedaał’įį doleełgo. 13 Akú níyáázhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ nṉee bich’į’ dayúweh daahóńzhii, baa yáńłti’, ła’íí bee iłch’ígon’áah. 14 Dabíntségo ínashood yánadaaziiníí niká’ daadesṉiidá’ niyi’ golį́į́ doleełgo naa hi’né’íí dayúweh bee na’izíid le’. 15 Ániłdishṉiihíí dá baa natsíńkees nt’éé; áí dá síńzįį nt’éégo ánáńt’įįł le’; áík’ehgo dayúwehégo ná goldohíí nṉee dawa daano’į́į́ doleeł. 16 Ídaagondzą́ą́, iłch’ígon’áahíí baa gonyą́ą́: áí k’ehgo dayúwehégo ánáńt’įįłyúgo hasdánṉáh, hadíń nidits’agíí ałdó’ hasdádogaał.

5

1 Báyáń nlíni doo bił ntéh da, áídá’ nitaa nlíni k’ehgo baa natsíńkeesgo bidag yánłti’; nṉee áníi nakaiyeehíí nik’isyú k’ehgo bidag yánłti’; 2 Sáan daanlíni nimaa k’ehgo ádaahón’ṉiih, dilkǫǫhgo ádinlzįgo isdzáné áníi nakaiyeehíí nilahkíí k’ehgo ádaahón’ṉiih. 3 Sáan itsaa daanlíni, doo hagot’éégo bich’ogo’ṉii dahíí daadínłsįgo bich’onṉii le’. 4 Sáan itsaa nlíni bichągháshé, dagohíí biwóyéta, bich’ínéta daagolį́į́yúgo, áí bigowągee Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo ihi’ṉaahíí yídaagoł’aah le’, áík’ehgo bishchiiníí bideṉá nanáda’ahi’ṉiił le’; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nłt’éé ła’íí bił dábik’eh. 5 Itsaa nlínihíí, dasahndi nagháhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ołíígo dayúweh na’ókeedgo na’okąąh, tł’é’gee ła’íí jįįgee. 6 Áídá’ gonedlįįhíí zhą́ hádéz’įįhíí, hiṉaa ndi daztsáni k’ehgo at’éé. 7 Díí nłdzilgo bee bił ch’ígon’áah le’, áík’ehgo doo baa dahdaagot’aah da doleeł. 8 Dahadíń bik’íí, dabíí bichągháshé zhą́ itisgo, doo nłt’éégo áyíłsį da lę́k’eyúgo, doo oshdląą da ṉiihíí k’ehgo at’éé, doo odląą dahíí bitisgo nchǫ’go adzaa. 9 Isdzáné ła’ doo hwahá gostą́din bił łegodzaa dahíí, itsaa daanlíni, doo itah bizhi’ bá ágóle’ da, ła’íí biką’ dała’á n’ííyúgo zhą́ itah bizhi’ bá ágóle’, 10 Nłt’éégo binasdziidíí bee baa na’goṉi’ le’, chągháshé daayinesąąyúgo, baa hasta’ nách’ikah hat’į́į́yúgo, ínashood bikee yá tádáígisyúgo, bich’į’ goyéégo nadaagowahíí yich’odaaṉiiyúgo, ła’íí na’idziid daanzhooníí dawa nayik’í’iziid lę́k’eyúgo itah bizhi’ bá ágóle’. 11 Áídá’ itsaa áníi nakaiyeehíí doo itah bizhi’ bá ágóle’ da: áí dánko nniiṉéh hádaat’įįgo Christ yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’; 12 Áík’ehgo dantsédá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’isiid doleeł daaṉii n’íí k’ihzhį’ ndaizné’híí bighą biniidaagodilṉéhíí bee bándaagodot’aał. 13 Gotahkaigo daazhógo anákeełíí yídaagoł’aah ałdó’; doo áí zhą́ da, ch’iṉii daaṉii ła’íí dawahá yaa yádaałti’, doo bidildoo dahíí ndi, doo yaa yádaałti’ da le’at’éé n’íí ndi yaa yádaałti’. 14 Áík’ehgo díí hásht’į́į́, itsaa áníi nakaiyehíí nnádaałse’ le’, bichągháshé ádaagole’, bigową nłt’éégo ádaayiłsį, áík’ehgo nohwits’ą́’zhį’ ádaat’eehíí doo nohwaa ch’iṉii ádaile’ da doleeł. 15 Iłk’idá’ ła’ Satan yich’į’go ádaasdzaa. 16 Nṉee ła’ dagohíí isdzán ínashood nlíni bik’íí itah itsaa nlįįyúgo yich’oṉii le’, ínashood daanliiníí doo nadaabinłtł’og da doleełhíí bighą; áík’ehgo itsaa daanlíni doo hagot’éégo bich’ogo’ṉii dahíí yich’odaaṉii doleeł. 17 Ínashood yánadaaziiníí nłt’éégo yikísk’eh nadaaziiníí nakidn da’ágánelt’eego daidinłsįgo bich’į’ na’ihiṉiił, hadíń yánádaaltihíí ła’íí iłch’ígó’aahíí nayik’ída’iziidíí da’áí zhą́ itisgo. 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí gáṉíí, Magashii tł’oh nagháí hayí’ił’eesdá’ bizé’ doo bik’en’áah da. Ła’íí ałdó’ gáṉíí, Hadíń na’iziidíí bich’į’ na’i’ṉiiłgo goz’ąą. 19 Ínashood yásizíni baa dahgosit’aahíí doo óyénłts’ąą da le’, naki dagohíí taagi hilt’eego daayo’įį lę́k’eyúgo zhą́. 20 Nchǫ’go ánádaat’įįłíí dawa biṉááł bił ntéh, ła’ihíí biini’ daahą́h doleełhíí bighą. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí bitahasdlaahíí binadzahgee nawode bee gániłdishṉii, Díí baa nich’į’ yashti’ n’íí bénánłṉiihgo baa nanṉaa, nṉee doo dała’á itisgo nił nzhǫǫ da, doo ił’anigo baa natsíńkeesgo da. 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí yee yánáltih doleełgo nṉee da’adza’íí doo dagoshch’į’ biká’ ndenłṉííh da; nṉee nchǫ’go adzaahíí doo bił dała’ áńt’éé da; dilkǫǫhgo ádinlzį. 23 Kodí’ godezt’i’go doo tú zhą́ nidląą da, áídá’ ayą́hágo dahts’aa bitoo nidląą, nibid bich’į’ nzhǫǫhíí bighą, ła’íí da’ákozhą́ dinṉiihíí bighą. 24 Nṉee ła’ ch’í’ṉah nda’iłsiih, áík’ehgo dagoshch’į’ baa yá’iti’ doleeł; áídá’ ła’ihíí binchǫ’íí doo dagoshch’į’ daahiiltséh da. 25 Da’ágát’éégo nṉee ła’ nłt’éégo ánát’įįłíí bik’izhį’ hit’įį; doo hit’įį da ndi, doo hagot’éégo nádil’įį da.

6

1 Isnáh daanliiníí binant’a’ daanliiníí daidnłsį le’; doo ágádaat’įį dayúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhi’ ła’íí bee iłch’ígot’aahíí doo dilzį dago ádaile’. 2 Ła’ binant’a’ ínashood daanlįįyúgo, odlą’ yee bik’isyú daanlįįhíí bighą doo yitisyú ádéstįį da le’, áídá’ na’idziidíí bee bich’odaaṉiihíí ínashood Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanzhooníí daanlįįhíí bighą dayúweh nłt’éégo yá nada’iziid le’. Díí dawa iłch’ígon’áah, ła’íí bee bidag yádaanłti’. 3 Ła’ nṉee łahgo iłch’ígó’aah lę́k’eyúgo, ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biyati’ da’aṉiihíí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo be’ách’ít’éégo iłch’ígót’aahíí doo bił dábik’eh da lę́k’eyúgo; 4 Áń doo nt’é yígółsį da ndi ídilkąąh, ła’íí na’ídíłkid ła’íí agodit’áhíí zhą́ bił nłt’éé, áí ła’ bíyééhíí ídáhách’it’iiníí áile’, ła’íí iłch’į’ nagonłkaadíí, dénchǫ’égo aayá’iti’íí, ła’íí nchǫ’go łaadaagoch’odlííhíí ałdó’ áile’, 5 Nṉee ágádaat’eehíí biini’ daachǫǫdgo da’aṉii ágot’eehíí bits’ą́’zhį’go ádaasdzaahíí dayúweh łahadaadit’áh, daazhógo Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo ách’ít’ééhíí bee ich’it’įį daanzį: ágádaat’eehíí doo bił nahkai da. 6 Ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo ách’ít’ééhíí ła’íí koł dábik’ehyú ch’ihiṉaahíí da’aṉii bee łą́ą́go ich’it’įį. 7 Doo nt’é ni’gosdzáń biká’ bił daagosiidlįį da, áídí’ da’aṉiigo daan’ṉiigo doo nt’é ch’ídaan’né’ da doleeł. 8 Nohwihidáń ła’íí nohwi’íí daagolį́į́híí bighą nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. 9 Áídá’ hádaałdzil hádaat’iiníí nabídaadintaahíí ła’íí bánakį́’íí’ááhíí yee nihidéh, ła’íí doo daagoyąą dago ła’íí íṉí’da’dilṉi’go nchǫ’go hádaat’iiníí yee nihidéh, áí daabiłchǫǫh, ła’íí da’itsaahíí begoz’ąą yuṉe’ odaabiłkaad. 10 Bestso bidáhzhį’ ch’ilį́į́híí nchǫ’go ágot’eehíí dawa bikeghad at’éé: áí ła’ ídáhádaat’įįgo odlą’ yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’, ła’íí łą́ą́go doo bił daagozhǫ́ǫ́ dahíí yee íṉí’da’dilṉi’. 11 Ndihíí ni, Bik’ehgo’ihi’ṉań bána’iziidíí ńlíni, ágádaat’eehíí dawa bits’áńlyeed; dábik’ehyú áńt’éé le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań be’áńt’éé le’, ni’odlą’ golį́į́ le’, nił’ijǫ́ǫ́ le’, níni’ k’eh áńłsį, ła’íí nijíí yuṉe’ isht’egodnt’éé le’. 12 Nohwi’odlą’ bá nagonłkáad le’, dahazhį’ ihi’ṉaahíí nłdzilgo hóńtą’, áí bich’į’ ni’dokéed ni’, áídí’ ch’iláni biṉááł ni’odlą’ bee háńdzii ni’. 13 Díí nawode bee ágániłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá daahi’ṉaago áyíłsiníí binadzahgee, ła’íí Christ Jesus, Pontius Pilate holzéhi biṉááł bi’odlą’ nłt’éégo yee hadzii n’íí ałdó’ binadzahgee; 14 Díí begoz’aaníí bikísk’eh áńt’éé, doo hayú naa daats’idiłhił dago, doo naa dahgosit’aah dago, Jesus Christ nohweBik’ehń nádzáázhį’: 15 Áí bijįį biká’ ngonyáágee Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’í’ṉah áile’ ndi at’éé, áń zhą́ Nant’án baa gozhóóníí, ízisgo nant’ánhíí bitisgo Nant’án, yedaabik’ehíí bitisgo yeBik’ehń; 16 Ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí da’áń zhą́ bits’ą́’dí’hi at’éé, áń idindláádíí yiyi’ golį́į́, doo hadíń ákóṉe’ nowáhi at’éé da; áń doo hak’e nṉee bo’įį da, doo daabołtséh át’éé da: áń dahazhį’ dilzį le’, ła’íí dahazhį’ dawa yebik’eh le’. Doleełgo at’éé. 17 Nṉee ni’gosdzáń biká’ hádaałdzilíí gádaabiłnṉii, Doo itisgo ídaadisołṉil da le’, ła’íí yee hádaałdzilíí dá doo ba’olṉíízhį’ doo ba’ołíí da le’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bada’ołíí le’, áń biłgoch’oba’go dawahá nohwił dábik’ehyú doleełíí ch’ída’izkaadgo nohwaa yihiṉííł. 18 Nłt’ééhíí baa nahkai le’, daabilnṉii, łą́ą́go nłt’éégo ánádaaht’įįł, ła’íí nohwíyééhíí ła’dí’ nadaahṉiih, ła’íí ich’odaahṉii le’; 19 Kįh bitł’ááh łedn’aahíí nłdzilyúgo kįhíí nłdzilgo goz’ąą, da’áík’ehgo nłt’éégo ánádaaht’įįłyúgo yuṉáásyú goldohyú nłdzilgo nasozįį doleeł, áík’ehgo ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí bee daahinohṉaa doo, daabiłnṉii. 20 Timothy, bee na’osdli’íí baa gonyą́ą́, yati’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’eh dahíí, ła’íí yati’ da’ílínígo nadaagoch’ijaahíí bits’ą́’zhį’ áńt’éé, ła’íí ígoł’ąągo bił’ígóziníí ga’ánolini, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bits’ą́’zhį’ iłch’ígót’aahíí, ałdó’ bits’ą́’zhį’ áńt’éé. 21 Ła’ áí ił’ígóziníí daayodląągo da’aṉii odlą’íí yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’go nda’ahiłsiih. Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

2 TIMOTHY

1

2

3

4

THE SECOND EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO

TIMOTHY

1

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo shíí Paul, Christ Jesus binal’a’á nshłíni, Christ Jesus biyi’ ihi’ṉaahíí nohwá ngon’ááníí bik’ehgo, 2 Timothy, shiye’ dázhǫ́ shił nzhóni, bich’į’ k’e’eshchii: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa, Christ Jesus nohweBik’ehń biłgo biłgoch’oba’íí, ła’íí bits’ą́’dí’ aatét’íi ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nich’į’ goz’ąą le’. 3 Nłt’éégo ánásht’įįłgo bígonsįgo, daashitaa n’íí ádaadzaa n’íí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’isiid; áń ba’ihénsįgo shi’okąąhíí bee nínádishṉíhgo, tł’é’gee hik’e jįįgee dá’oshkąąh nt’éé; 4 Niṉáá tú n’íí bínáshṉiihgee k’azhą́ nániistséh, dázhǫ́ naa shił gozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą; 5 Dantsé niwóyé, Lois, áídí’ nimaa, Eunice, da’aṉii bi’odlą’íí bínádishṉíh, hik’e ni ałdó’ odlą’ da’ágát’éhi niyi’ begoz’ąągo bígonsį go’į́į́. 6 Áí bighą díí bínáńlṉíh hásht’į́į́, niká’ ndinshṉiidá’ niyi’ golį́į́ doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań naa yiné’ n’íí kǫ’ nádnłtłaadgo diltłi’híí k’ehgo dáhiṉaa nt’éégo áńłsį. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiini’ hą́hgo natsekees doo nohwaidin’ąą da; áídá’ natsekees nalwodíí, koł’ijóóníí, ła’íí ídaagondzááníí nohwaidin’ąą. 8 Áík’ehgo nohweBik’ehń baa nagolṉí’go doo bik’e ídaayándzį da, shíí áń bighą ha’ásítííníí ałdó’ shaa nagolṉí’go doo bik’e ídaayándzį da: áídá’ ni ałdó’, Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bee, yati’ baa gozhónihíí bighą nyee’i niniigonłt’éé le’; 9 Áń hasdánohwihezṉil, ła’íí godiyįhgo bá na’idziidgo hanohwihezṉil, nłt’éégo ánádaahiit’įįłíí doo bighą da, áídá’ dabíí bighanigolį́į́híí ła’íí biłgoch’oba’híí bighą, áí Christ Jesus bee nohwaidin’ąą lę́k’e, ni’gosdzáń doo hwahá begodigháh dadá’; 10 Áí k’adíí ch’í’ṉah silįį, Jesus Christ Hasdánohwihezṉilíí hit’įį silįįhíí bee; áń da’itsaahíí nohwá yó’oyiné’, ła’íí ihi’ṉaahíí ła’íí doo da’itsaah dahíí yati’ baa gozhóni bee got’įįzhį’ nyiné’: 11 Áí yati’ baa gozhónihíí baa yánáshtihgo, ła’íí doo Jews daanlįį dahíí bich’į’ yides’a’íí ła’íí bił ch’ígó’aahíí nshłįįgo háshi’doltįį. 12 Áí bighą goyéé’go shich’į’ nagowaa, ndi doo ídaayánsdzį da, hadíń hosisdląądíí bígonsįhíí bighą, ła’íí nt’é bee ba’oshłííhíí Jesus nadáhíí bijįįzhį’ shá yiṉádéz’įįgo yínel’ąągo bígonsį. 13 Yati’ baa gozhóni shits’ą́’dí’ idesíníts’ąą’íí ágádishṉii n’íí k’ehgo hóńtą’, Christ Jesus bił dała’á ńlį́į́go odlą’ hik’e ił’ijóóníí bee hiṉááłgo. 14 Nłt’éégo ágot’eehíí naa hi’né’ n’íí, Holy Spirit nohwiyi’ golííníí bee nłt’éégo biṉádíń’įį. 15 Asia golzeedí’ daagolííníí dawa shits’ą́’zhį’ ádaasdzaa bígonłsį́, Phygéllus ła’íí Hermógenes ałdó’ itah. 16 NohweBik’ehń Onesíphorus bichągháshé biłgo yaa ch’oba’ le’; áń da’iłháné shił gozhǫ́ǫ́go ánáshił’įį, bésh hishbizhíí bee daashidestł’ǫ́ǫ́ ndi doo yik’e ídaayándzį da: 17 Áídá’ Romeyú naghaadá’ dázhǫ́ shikáhantaago shaa nyáá. 18 Áík’ehgo nohweBik’ehń nadáhíí bijįį baa ch’oba’ doleeł; áń Éphesus golzeeyú doo áłch’ídé shá áyíílaa n’íí nłt’éégo bígonłsį́.

2

1 Áík’ehgo shiye’ ńlínihíí, niyi’siziiníí nanlwod le’, Christ Jesus biłgoch’oba’íí nainé’íí bee. 2 Nṉee łą́ą́go biṉááł iłch’ígoni’ááníí, ni ałdó’ nṉee bada’óńłiihíí bił ch’ígon’áahgo, bíí ałdó’ nṉee ła’ihíí yił ch’ídaago’aah le’. 3 Jesus Christ bisilááda nłt’ééhíí ńlį́įgo łahdí’ nyé’i niniigonłt’éé le’. 4 Hadíń nagonłkaadíí, silááda ábíílaahíí yił goyiłshǫ́ǫ́ doleełgo hat’į́į́híí bighą doo silááda zhiṉéégo ágot’ee dahíí doo nanábinłtł’ogi at’éé da. 5 Hadíń nadaagolzéégee itah nlįįgo, begoz’aaníí bikísk’ehyú át’ééyúgo zhą́ gonłneego ch’ah hobįįhíí baa dot’aał. 6 K’e’dileehíí nyeego na’iziidíí, dantsé inot’įįłíí bíyéé doleełgo goz’ąą. 7 Ádishṉiihíí baa natsíńkees; áík’ehgo nohweBik’ehń dawa nił ígózįgo ánile’. 8 Jesus Christ bínáńlṉiih, áń David bits’ą́’dí’go nlíni daztsąądí’ naadiidzaa, yati’ baa gozhóni baa nagoshṉi’híí k’ehgo: 9 Áí yati’ baa gozhóni bighą shiniigonłt’éégo bésh hishbizhi bee da’shidehestł’ǫ ndi, nchǫ’go at’ínihi k’ehgo; ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí doo łestł’ǫ́ǫ da. 10 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yitahaslaahíí ałdó’ Christ Jesus binkááyú hasdáyidoṉiiłgo bits’ą́’idindláádíí bíyéé doleełhíí bighą dawa bee shich’į’ ágot’ee ndi bich’į’ dahnshdǫh. 11 Díí ágolzeehíí da’aṉii ágolzéhi: Jesus bił nane’na’ lę́k’eyúgo bił nádaahii’ṉaa doo ałdó’: 12 Nohwiniigonłt’éé lę́k’eyúgo bił nadaant’á doleeł: áídá’ doo bídaagonlzį da daabiłn’ṉiiyúgo, bíí ałdó’ doo nohwígonsį da nohwiłṉii doleeł. 13 Néé doo da’ohiidląą da lę́k’e ndi, bíhíí t’ah da’ágát’éégo da’áṉííyú át’éé: áṉííhíí doo łahgo at’éégo nádleeh da. 14 Ániłdishṉiihíí nṉee bił nanádaagolṉí’, áídí’ nohweBik’ehń binadzahgee nłdzilgo gádaabiłnṉii, Yati’ da’ílíné doo bighą łahada’doht’áh da le’, áí doo nłt’éé holeeh at’éé da, ndihíí ódaayésts’aaníí daabiłchǫǫhíí zhą́ hileeh. 15 Nłt’éégo baa nanṉáh, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nłt’éégo áńt’éé doleełhíí bighą, na’iziidíí doo ídaayándzį bik’eh dahíí ńlį́į́ le’, yati’ da’aṉiihíí dábik’ehyú bee iłch’ígon’áah le’. 16 Yati’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’eh dahíí ła’íí da’ílínégo nagoch’ijaahíí doo óyénłts’ąą da: áí dayúweh doo daach’idnłsį dago ádaakoliił. 17 Áí biyati’íí łóód kots’í yiyąąhíí k’ehgo at’éé: Hymenéus ła’íí Philétus daaholzéhi, áí ágádaat’ee itah; 18 Áí da’aṉii ágot’eehíí yił ndaahiłsiih, naneznadí’ naach’idiikáhíí iłk’idá’ bech’ígonyáá daaṉiigo; áík’ehgo łáni bi’odlą’ yił nadaagodesgeed. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań baa iłch’ígót’aahíí nłdzilgo begoz’ąą, kįh bitł’ááh iz’aaníí nłdzilgo si’ąąhíí k’ehgo, díí k’ehgo nkó biká’ dahgoz’ąą, NohweBik’ehń hadíí bíyééhíí yígółsį, ła’íí, Hadíń Christ bizhi’ yozhííhíí doo bik’ehyú ágot’ee dahíí yits’ą́’zhį’ at’éé le’. 20 Nṉee hałdzilíí bigową yuṉe’ doo ts’aa óodo ła’íí bésh łigai bee ádaaszaahíí zhą́ siṉil da, tsį ła’íí łeezh bee ádaaszaahíí ałdó’ siṉil; ła’ nłt’éégo bighanigolį́į́go ádaaszaa, ła’ihíí da’ádzaahíí bighą ádaaszaa. 21 Dahadíń áí nchǫ’go ágot’eehíí yits’ą́’zhį’ at’éégo dilkǫǫhgo ádilzįyúgo, ts’aa nłt’éégo bighanigolínihíí k’ehgo ábi’dolṉiił, Bik’ehgo’ihi’ṉań bá hadelzaago, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nłt’éégo yił na’iziid doleeł, nłt’éégo na’idziidíí dawa bighą iłch’į’hilzaa. 22 Nchǫ’go ágot’eehíí áníi nakaiyehíí hádaat’íni bits’ą́’zhį’go áńṉéh: áídá’ dábik’ehyú ágot’eehíí, odlą’, koł’ijóóníí, ła’íí iłch’į’gont’ééhíí be’áńt’éé, bijíí biyi’ daagozhóóníí nohweBik’ehń yich’į’ ádaaṉiihíí bił hikáh. 23 Doo goyą́ą́ dago, doo nt’é yígółsį dago na’ídíłkidíí doo bił łaha’dnt’áh da, ágádaat’eehíí iłch’į’ hadaashkeego ádaabiléhgo bígonłsį́. 24 NohweBik’ehń yána’iziidíí doo hashkeego goz’ąą da; áídá’ nṉee dawa yich’į’ nzhooníí, ła’íí nłt’éégo iłch’ígó’aahíí, ła’íí bíni’ k’eh nlįį le’: 25 Bits’ą́’zhį’ ádaat’eehíí yich’į’ nzhǫǫgo yił ch’ígó’aah le’; Bik’ehgo’ihi’ṉań, nchǫ’go ágot’ee n’íí yits’ą́’zhį’ ádaabile’ ndi at’éé shį, áík’ehgo da’aṉii ágot’eehíí yídaagołsį ndi at’éé; 26 Áík’ehgo yídaagodołsįįł, ch’iidn nant’án áṉííyú ánádaat’įįłhíí bighą isnáh ádaabisdlaadá’ daabishjizh n’íí yiyi’dí’ hadokah doleeł shį ałdó’.

3

1 Díí ałdó’ bígonłsį́ le’, nnágodáhyú négodzidíí begodigháh doleeł. 2 Nṉee dabízhą́ ídił daanjǫ́ǫ́ doleeł, bestso ídáhádaat’įį doo, ída’odlíígo ídaayádaałti’ doo, ídaadilkąąh doo, nchǫ’go aayádaałti’ doo, bizhchiiníí doo daidits’ag da doo, doo ihédaanzį da doo, doo bił daagodiyįh da doo, 3 Doo k’ídaanzį da doo, ádaaṉiihíí doo ádaaṉe’ da doo, daazhógo aadahdaago’aa doo, nchǫ’íí yisna’ daanlįį doo, bédaagodzid doo, nṉee nzhǫǫgo ádaat’eehíí bił daanchǫ’ doo, 4 Nada’ich’aahíí daanlįį doo, dabízhą́ daabik’eh doo, itisgo na’ídi’ṉil doo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanzhǫǫ le’at’éhi gonedliiníí zhą́ itisgo bił daanzhǫǫ doo; 5 Dábiká’yú zhą́ ínashood daanlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod doo biká’zhį’ daahit’įį da: nṉee ágádaat’eehíí bits’ą́’zhį’ áńt’ee. 6 Áí bitahyú nṉee ła’ nadaach’áhi daanlįįgo gotahyú nadaakaigo isdzáné doo daagoyą́ą́ dahíí, nchǫ’íí łą́ą́go ye’ádaat’éhi, isnáhgo ádaile’go ádaaṉiihíí da’aṉii daanzįgo ádaile’, áí dabíí iłtah at’éégo nchǫ’go natsekeesíí ch’a’odaabihiṉiił, 7 Dábik’ehn ídaagoł’aah, ndihíí da’aṉii ágot’eehíí ch’éh yídaagoł’aah. 8 Jánnes ła’íí Jámbres daaholzéhi Moses yich’į’ nadaagonłkaad ádaat’ee n’íí k’ehgo, áí nṉeehíí da’aṉii ágot’eehíí yich’į’ nadaagonłkaad, áí biini’ daanchǫ’go odlą’ yits’ą́’zhį’ ádaat’ee. 9 Áídá’ doo łą́ą́go ładaayile’ da: Jánnes ła’íí Jámbres doo goyą́ą́ dahíí nṉee dawa bich’į’ ch’í’ṉah ádaaszaa n’íí k’ehgo, áí nṉee doo daagoyą́ą́ dahíí ałdó’ dawa bich’į’ ch’í’ṉah ádaadolṉiił. 10 Áídá’ shíí shígosíńłsįįd, iłch’ígonsh’aahíí, she’at’e’, bighą hinshṉaahíí, she’odlą’, ńzaadyú bágohish’aałíí, shił ijóóníí, shíni’ k’eh ánłsiníí, bígonłsį́, 11 Shini’goch’idile’ n’íí, ła’íí góyéé’go shich’į’ nagowaa n’íí, Ántioch ła’íí Icónium ła’íí Lýstra daagolzeeyú shich’į’ ágodzaa n’íí; shini’daagoch’idile’ n’íí bitis sílį́į́híí dawa bígonłsį́: áí dawa biyi’dí’ nohweBik’ehń ch’íshinłtį́į́. 12 Da’aṉiigo gádishṉii, nṉee dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’ehyú, Christ Jesus binkááyú daahiṉaa hádaat’iiníí bini’daagoch’idile’ doleeł. 13 Áídá’ nṉee daanchǫ’íí ła’íí k’izéda’diłteehíí dayúwehégo ádaaṉiił, nadaach’aago ła’íí dabíí ałdó’ bich’į’ nadaadi’ch’aa. 14 Áídá’ nihíí, bígonł’ąą n’íí ła’íí nłdzilgo osíńdląądíí dayúweh be’áńt’éé, hadíń bits’ą́’dí’ bígonł’aaníí bínálṉiihgo; 15 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí godilzini hosíńdląądgo hagot’éégo Christ Jesus binkááyú hasdánṉáhíí nił ch’ígó’aahíí t’ah áńłts’ísédá’ bígosíńłsįįd ałdó’ bínálṉiih. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí dawa nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú k’eda’ashchįį, áí iłch’ígót’aahíí bee ílį́į́, konchǫ’íí koł ch’í’ṉah alṉe’íí bee, iłch’į’kole’íí, ła’íí dábik’ehyú ágot’eehíí koł ch’ígó’aahíí bee ílį́į́: 17 Áí bee nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí iłch’į’ilṉe’, ła’íí nłt’éégo ánádaat’įįłíí dawa yitis nel’ąą doleeł.

4

1 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń, hit’įįgo nadzáágo nant’aa doleełíí, daahiṉaahíí hik’e nanezna’íí yádołtihi, áń binadzahgee gániłdishṉii; 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee yáńłti’; doo ngoṉáhgo da, da’adzaayú bił ch’ída’itį’yú ła’íí doo bił ch’ída’itį’ dayú; nchǫ’go ágot’eehíí ch’í’ṉah áńłsį, bił daadntéhgo bidag yáńłti’, nyee ndi dayúweh bágo’ááłgo bił ch’ígon’áah. 3 Nṉee da’aṉii iłch’ígót’aahíí dázhǫ́ doo hádaat’įį dago bengodogaał; áídá’ yati’ da’ílínéhíí dabíí bi’at’e’ nchǫ’íí bik’ehgo yíká na’ódaayiłts’į’go, áí bił ch’ídaago’aahíí yiká daadéz’įį doleeł; 4 Da’aṉii iłch’ígót’aahíí yits’ą́’zhį’go ńdaalyis doleeł, yati’ daazhógo ágolṉéhi zhą́ hádaat’įį doleeł. 5 Áídá’ nihíí dawahá bich’į’ ídaagondzą́ą́, nyéé’go nich’į’ nagowaa lę́k’e ndi bich’į’ dahńłdǫh, yati’ baa gozhóni baa yáńłti’go na’izíid, na’idziid nainé’ n’íí łanléh. 6 Shíí iłk’idá’ da’itsaahíí k’ad baa shi’dilteeh, k’ad dah disháhíí kodí’ begoz’ąą. 7 Shi’odlą’híí bighą nłt’éégo nagonełkáad, iłhach’idikáhgee hishwołhíí k’ehgo nasdziid shaa hi’né’hi dawa łashłaa, da’aṉii odlą’íí iłch’ígoní’ą́ą́: 8 K’adíí dábik’ehyú ách’ít’ééhíí bighą ch’ah hobįįhíí shá k’ihzhį’ nnit’ą, áí nohweBik’ehń dábik’ehyú át’éégo kaa yánáltihíí shaa yí’aah, nadáhíí bijįį: doo dashízhą́ shaa hit’aah da, nohweBik’ehń ch’í’ṉah ádilṉe’íí bił daanzhǫǫgo yiká daadéz’iiníí dawa yaa daayiṉííł ałdó’. 9 Dáhadnlṉíhgo shaa nṉáh: 10 Démas holzéhi yó’oshiłt’e’, díí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bił nzhǫǫgo Thessaloníca golzeeyú óyáá; Créscens holzéhi Galátiayú óyáá, Titus holzéhi Dalmátiayú óyáá. 11 Luke zhą́ kú sidaa. Dahagee nṉáhgee Mark bił n’ásh: áń shinasdziidíí bee dázhǫ́ shich’oṉíhi at’éé. 12 Tíkikas holzéhi Éphesusyú oł’a’. 13 Áídí’ dínyaago shi’íícho Tróas golzeeyú Cárpus bigowągee niiłtsooz n’íí shá ńłtsóós, naltsoos ałdó’, ikágé biká’ k’eda’ashchįįgo ádaaszaa n’íí, áí dázhǫ́ hásht’į́į́. 14 Alexánder holzéhi, béshłitsogi nayiziidi, dázhǫ́ nchǫ’go áshíílaa: nohweBik’ehń áń ánát’įįłhíí bich’į’ na’iṉiił ndi at’éé: 15 Ni ałdó’ áń baa gonyą́ą́; nohwiyati’ yich’į’ nagonłkaad ni’. 16 Dantsé shaa yá’iti’dá’ doo hadíń sha’ashhah sizįį da ni’, nṉee dawa yó’odaasidez’ąą ndi, Díí nchǫ’ihíí doo biká’zhį’ daaleeh da, dishṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá náhoshkąąh. 17 Da’ágát’éé ndi nohweBik’ehń sha’ashhah sizįį ni’, shinawod shá ágółsįgo; yati’ dawa yídaagodolsįįł, ła’íí doo Jews daanlįį dahíí dawa daididots’įįł doleełhíí bighą: áík’ehgo ndóícho bizé’dí’ háshi’doltį́į́ ni’. 18 NohweBik’ehń nchǫ’go ádaat’įįhíí dawa bits’ą́’dí’ hashiłteeh ndi at’éé, áídí’ yaaká’yú yebik’ehíí bengonyáázhį’ shiṉádéz’įį doleeł: áń dázhǫ́ ba’ihégosį le’ doo ngonel’ąą dayú dahazhį’. Doleełgo at’éé. 19 Prísca hik’e Áquila daaholzéhi, Gozhǫ́ǫ́, shá biłnṉii, Onesíphorus bichągháshé biłgo ałdó’. 20 Erástus holzéhi t’ah Corinthgee sidaa: Tróphimus holzeehíí Milétum golzeegee nṉiihgo sitįįdá’ dahdiyáá ni’. 21 Dáhadnlṉíhgo doo hwahá hai nágodleeh dadá’ shaa nṉáh. Eubúlus, Púdens, Línus, ła’íí Claudia daaholzéhi, Gozhǫ́ǫ́, daaniłṉii, odlą’ bee nohwik’ííyú dawa ałdó’. 22 Jesus Christ nohweBik’ehń niyi’siziiníí yił nlįį le’. Biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

TITUS

1

2

3

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO

TITUS

1

1 Shíí Paul, Bik’ehgo’ihi’ṉań bána’isiidíí ła’íí Jesus Christ binal’a’á nshłíni k’e’eshchii; díínko bighą shides’a’, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yitahaslaahíí bi’odlą’ nłdzil doleełgo ła’íí dayúwehégo da’aṉii ágot’eehíí yídaagołsįįh doleełgo, áí bee nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yikísk’eh ádaat’eego alṉe’; 2 Áí bee dahazhį’ ihi’ṉaahíí yiká daadéz’įį, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań, doo łé’iłchóhi da, yee nohwá ngon’ą́ą́ lę́k’e, ni’gosdzáń doo hwahá nnit’aa dadá’; 3 Áík’ehgo baa gonyáágee biyati’ yaa yánáltihíí yee ch’í’ṉah ágólaa, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdánohwiṉiiłíí yengon’ą́ą́go biyati’ baa yashti’go shaa det’ąą; 4 Titus bich’į’ k’e’eshchii, nohwi’odlą’ dała’áhíí bee shiye’ nlíni: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí nohweBik’ehń Jesus Christ Hasdánohwiṉiiłíí biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ aatét’íi ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nich’į’ goz’ąą le’. 5 Díí bighą Crete golzeegee nniniłtį́į́ ni’, dawahá doo iłch’į’hilzaa dahíí iłch’į’nle’go, kįh nagozṉilíí dawago ínashood yá nazįį doleełíí hahiṉííł, ániłdishṉii n’íí k’ehgo: 6 Áí nṉee doo hagot’éégo baa dahdaagosit’aa dahi daanlįį doo, bi’aa dała’áhi, bichągháshé da’odląągo, nchǫ’íí dagohíí doo daadits’ag dahíí doo daabiłdi’ṉii dahi zhą́ hahiṉííł. 7 Ínashood yiṉádéz’iiníí, bishop holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidíí nlįįgo doo hagot’éégo baa dahgosit’aa dahíí, doo dabízhą́ bik’eh dahíí, doo hashkee dahíí, doo idląą dahíí, doo dagoshch’į’ bágochįįh dahíí, bestso doo yidáhzhį’ at’éé dahíí nlįį le’; 8 Bahasta’ nakahíí bił nzhooníí, nṉee daanłt’ééhíí bił nzhooníí, biini’ golííníí, dábik’ehyú át’ééhíí, godnłsíníí, dabíí ádaagodzaaníí nlįį le’; 9 Bił ch’ígót’ą́ą́ n’íí k’ehgo yati’ ba’olṉiihíí nłdzilgo yotą’ le’, áík’ehgo da’aṉii iłch’ígót’aahíí bee nṉee yidag yałti’ doleeł, ła’íí yits’ą́’zhį’ ádaat’eehíí da’aṉii iłch’ígót’aahíí yił ch’í’ṉah ágole’ doleeł. 10 Nṉee łáni yati’ yił nakaihi, yati’ da’ílíné ła’íí k’izé’idiłteehíí yee yádaałti’, circumcise ádaanohwi’dolṉe’, daanohwiłṉiihíí itisgo: 11 Nṉee ágádaat’eehíí doo dayúweh yádaałti’ dago ádaabi’dilṉe’go dábik’eh; áí nṉeehíí doo bee iłch’ígót’aah bígonedząą dahíí bestso hádaat’įįhíí bighą yee iłch’ídaago’aahgo nṉee bichągháshé biłgo yił nadaagodesgeed. 12 Ła’ itah nlíni, yuṉáásyú ágoṉe’íí báyo’iiníí gáṉíí, Cretedí’ daagolíni dábik’ehn łéda’iłchóhi, dziłká’yú daagolíni bégódzidíí k’ehgo ádaat’éhi, bił daagoyéé’go daadichiníí daanlįį, ṉii. 13 Díí yaa nagolṉi’íí da’aṉii. Áík’ehgo bił daadntéh, da’aṉii iłch’ígót’aahíí zhą́ daayodląą doleełhíí bighą; 14 Jews daanlíni yati’ daazhógo ádaagole’íí, ła’íí nṉee da’aṉii ágot’eehíí yits’ą́’yúgo ádaat’eehíí yendaagos’aaníí doo daidits’ag da doleełhíí bighą bił daadntéh. 15 Nṉee biini’ daanzhooníí nłt’éégo ágot’eehíí zhą́ yaa natsídaakees: áídá’ daanchǫ’íí ła’íí doo da’odląą dahíí nchǫ’go ágot’eehíí zhą́ yaa natsídaakees; biini’ daachǫǫdgo nt’é nłt’éégo at’éé dagohíí nchǫ’go at’éé doo yídaagołsį da daasilįį. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań bídaagonlzį daaṉii ndi ánádaat’įįłíí bee doo hádaat’įį dago bígózį, bik’edaach’inṉiih, ła’íí doo da’dits’ag da, ła’íí nłt’éégo ánádaat’įįłíí dawa doo yik’eh shijeed da.

2

1 Áídá’ nihíí, dawahá da’aṉiigo iłch’ígót’aahíí bikísk’eh iłch’ígon’áah: 2 Nṉee bádaayáńhíí gádaabiłnṉii, Nohwiini’ daagolį́į́ le’, daanohwich’idnłsį le’, ídaa daagonohdząą le’, nohwi’odlą’, ła’íí nohwił’ijóóníí, ła’íí nohwíni’ k’eh ádaanołsiníí bee nłdzilgo nasozįį le’. 3 Isdzáné bádaayáńhíí gádaabiłnṉii, Nohwíí ałdó’ nt’é ánádaał’įįłíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsį le’, doo ch’iṉii daaṉiihíí daanohłįį da le’, idląąhíí doo bik’e isnáh daanohłįį da le’, nzhooníí zhą́ bee iłch’ídaagonoh’aah le’; 4 Isdzáné áníi nakaiyehíí biini’ daagolį́į́go biką’ ła’íí bichągháshé bił daanzhǫǫgo yił ch’ídaagonoh’aah le’, 5 Daagoyą́ą́go, biini’ ła’íí ánádaat’įįłíí daanzhǫǫgo, gową zhą́ yaa daabiini’go, biką’íí daidits’ago, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo nchǫ’go baa yati’ da doleełhíí bighą, áí dawa yił ch’ídaagonoh’aah, daabiłnṉii. 6 Nṉee áníi nakaiyehíí ałdó’, Nohwiini’ daagolį́į́ le’, daabiłnṉii. 7 Dawahá bee nłt’éégo ánách’ot’įįłíí bikísk’eh ch’ogaałíí bee ch’í’ṉah ádinlzį le’: da’áígee iłch’ígon’áah, gonyą́ą́go ła’íí da’aṉii ánṉiigo, 8 Yati’ dábik’ehíí doo bee naa dahgosit’aa dahíí bee yáńłti’; hadíń yits’ą́’zhį’ at’ééhíí yik’e ídaayándzį doo, doo hagot’éégo nchǫ’íí yee naa yałti’ dahíí bighą. 9 Na’iziidíí daanohłíni, nohwinant’a’ daadohts’ag le’, ła’íí dawahá ádaahłe’gee nohwinant’a’ bił dábik’ehyú ánádaaht’įįł le’, daabiłnṉii; doo nohwinant’a’ t’ąązhį’ bich’į’ yánádaałti’go da; 10 Doo da’noh’įįh da, dawahá bee nohwaa daach’ołííhíí ch’í’ṉah ádaanołsį; dawahá bee Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdánohwiṉiiłíí baa iłch’ígót’aahíí nzhǫǫgo nohwik’izhį’ hit’įį doleełhíí bighą, daabiłnṉii. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nṉee dawa hasdákáh doleełgo bich’į’ ch’í’ṉah alzaa. 12 Áí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bikísk’eh ihi’ṉaa dahíí ła’íí ni’gosdzáń biká’ dawahá nchǫ’íí hádaahiit’iiníí yó’odaant’aahgo bee nohwił ch’ígót’aah, ła’íí díí ni’gosdzáń biká’gee daagondząągo, dábik’ehyú ádaant’eego, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh daahii’ṉaa doleełgo nohwił ch’ígót’aah; 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo at’éhi ła’íí Jesus Christ Hasdánohwiṉiiłíí bits’ą́’idindláádgo ch’í’ṉah hileehíí bikádaadéet’įį, áí ndaahóndliigo nohwiyaa gozhǫ́ǫ́; 14 Áń bidiłíí bee nanánohwesṉiigo nchǫ’íí dawa bits’ą́’dí’ hanánohwihes’ṉilhíí bighą Jesus nohwá n’ádeltįį, ła’íí bíyéé daahiidleehgo nasdziid nłt’ééhíí bich’į’ dahdaanldǫh doleełgo nohwinchǫ’íí da’ádįhgo ádaanohwiléhíí bighą ałdó’ nohwá n’ádeltįį. 15 Díí bee bił nadaagolṉí’, bidag yáńłti’, dawahá bee nik’ehgo bił daadntéh. Nṉee doo ła’ hayaa ánóle’ hela’.

3

1 Binant’a’ ła’íí daabik’ehíí da’ádaaṉiiyú ádaat’eego yínádaalṉiihgo ádaanłsį́, binadaant’a’ daadits’ago, ła’íí nłt’éégo ánádaat’įįłíí dawa dagoshch’į’ ádaile’go, 2 Doo hadíń nchǫ’go yaa yádaałti’go da, doo iłch’į’ hadaashkeego da, áídá’ nzhǫǫgo ádaat’eego, ła’íí nṉee dawa bich’į’ nłt’éégo ádaat’eego yíṉádaalṉiihgo ádaanłsį́. 3 Néé ałdó’ doo daagondząą da ni’, doo daadihiits’ag da ni’, nohwich’į’ na’deshch’a’ ni’, nchǫ’íí biká hágot’iiníí ła’íí gonedliiníí iłtah at’ééhíí bik’eh isnáh daandlįį ni’, iyodaandzįgo daahii’ṉaa ni’, ła’ bíyééhíí ídáhádaat’įį ni’, nṉee bik’edaan’ṉiih ni’ ła’íí iłk’edaadin’ṉiih ni’. 4 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Hasdánohwiṉiiłíí nṉee yaa ch’oba’íí ła’íí bił daanzhooníí ch’í’ṉah silįįdá’, 5 Nohwaa ch’oba’go hasdánohwiṉil, doo nłt’éégo ánádaahiit’įįłhíí bighą da, áídá’ nohwinchǫ’íí nohwá nal’eeldá’ nadaagosiidlįį, ła’íí Holy Spirit áníidégo ánádaanohwisdlaa, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań hasdánohwiṉil; 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ Hasdánohwiṉiiłíí biláhyú Holy Spirit ch’ída’izkaadgo nohwaa daidez’ąą; 7 Áík’ehgo biłgoch’oba’íí bee dábik’ehyú ádaanoht’ee nohwiłnṉiidgo, dahazhį’ ihi’ṉaahíí bee daahin’ṉaa doleełíí ndaahóndlii. 8 Díí ágolzeehíí da’aṉii ágolzéhi, díí ádishṉiihíí dayúweh baa yánánltihgo hasht’į́į́, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daayosdląądíí nłt’éégo ánádaat’įįłíí dayúweh ye’ánádaat’įįł doleeł. Áí nłt’éé ła’íí nṉee bá nzhǫǫ. 9 Doo daagoyą́ą́ dago łaha’dit’áhíí, hadaałishchiiníí baa na’goṉi’íí, łił nadaagonlkaadíí, ła’íí begoz’ąąhíí bighą hadaashkeego łaha’dit’áhíí doo baa nanṉáá da; áí doo ílį́į́ da, doo nt’é bee alṉéh da. 10 Nṉee dabíí hát’į́į́yú odlaaníí nakidn bich’į’ yásíńłti’dá’, doo nidits’ag dayúgo yó’odn’áah; 11 Nṉee ágát’ééhíí da’aṉii ágot’eehíí yits’ą́’zhį’ dahiyaago, doo bik’ehyú át’éé dago, dabíí ídángot’áni at’éé bígonłsį́. 12 Ártemas dagohíí Tíkikas nich’į’ deł’a’dá’ dáhadnlṉíhgo Nicópolisyú shaa nṉáh: akú shehaigo ngoni’ą́ą́. 13 Zénas, begoz’áni nłt’éégo yígółsini, ła’íí Apóllos biłgo dahdi’aashyú bich’oṉiihgo doo nt’é yídįh daanlįį da le’. 14 Bił ínashood daandliiníí nłt’éégo nada’iziidgo yídaagoł’aah le’, áík’ehgo dabíí ídeedaahi’ṉaa, ła’íí dawahá yídįh daanliiníí yich’odaaṉii doleeł. 15 Nṉee bił nahashtááníí dawa, Gozhǫ́ǫ́, daaniłṉii. Bił dała’ da’ohiidląągo bił daanjooníí, Gozhǫ́ǫ́, shá biłnṉii. Daanohwigha Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

PHILEMON

THE EPISTLE OF PAUL THE APOSTLE TO

PHILEMON

1

1 Shíí Paul, Jesus Christ bighą ha’ásítíni, ła’íí Timothy nohwik’isn, Philémon, dázhǫ́ nohwił nzhóni, bił nada’idziidi, bich’į’ k’e’iilchii, 2 Ła’íí Ápphia nohwił nzhóni, Arkípas, Christ bighą bił silááda daandlíni, ła’íí ínashood nigowągee íła’ánát’įįhíí ałdó’ bich’į’ k’e’iilchii: 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénsį, dábik’ehn nénáshṉiih oshkąąhgee, 5 Jesus nohweBik’ehń ła’íí ínashood dawa nił daanzhǫǫgo bada’ónłiigo na’ikonsįhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihénsį; 6 Ni’odlą’íí baa nagolṉí’go Christ bíyéé daandlįįhíí bighą nłt’éégo ágot’eehíí daanohwíyééhíí dawa nṉee dayúweh yídaagołsį doleeł, dishṉiigo ná’oshkąąh. 7 Nił’ijǫ́ǫ́híí bighą dázhǫ́ nohwił gozhǫ́ǫ́, bidag ánt’ee ałdó’, shik’isn, ínashood bijíí yuṉe’ bił daagozhǫ́ǫ́go ánádaasíńdlaahíí bighą. 8 Áík’ehgo Christ biláhyú doo siste’ dago, Dábik’ehyú áńléh, niłdishṉiigo nich’į’ hasdzii doleeł ni’, 9 Ndihíí shił nzhǫǫhíí bighą nánoshkąąh, shíí Paul, nṉee báyáń sílíni, k’adíí Jesus Christ bighą ha’ásítíni. 10 Shizhaazhé, Onésimus, bá nánoshkąąh, áń ha’ásítį́į́go odlą’ bee shizhaazhé k’ehgo baa natséskees sílį́į́: 11 Doo áníidá’ nich’į’go doo ílį́į́ da ni’, ndihíí k’adíí nich’į’go ła’íí shíí ałdó’ shich’į’go łáń ílíni silįį: 12 Dázhǫ́ shijíí si’ąądí’ shił nzhóni nich’į’ nádéł’a’; áík’ehgo naadńłteeh: 13 Dashíí bił sikeego shił gozhǫ́ǫ́ doleeł ni’, yati’ baa gozhónihíí bighą ha’ásítį́į́gee ni dahdá’ shich’oṉii doleeł ni’: 14 Ndihíí hago ánásht’įįłíí doo nił nłt’éé dayúgo, doo ágáshṉe’ da, shaa ch’onba’íí doo bíniso’go da, áídá’ dáni hánt’įįyúgo zhą́. 15 Dasa’ naa nadáhíí bighą dét’įh nits’ą́’ dahnyaa láń shį; 16 Doo dayúweh ni’isna’híí k’ehgo baa natsíńkees da, áídá’ áí bitisgo nik’isn nił nzhǫǫhíí k’ehgo baa natsíńkees; shíí ndi áík’ehgo baa natséskees, nihíí shitisgo áík’ehgo baa natsíńkees, nohweBik’ehń biláhyú nik’isn nlįį. 17 Nit’ekéhíí k’ehgo shił óńłtagyúgo, naashídnłteehíí k’ehgo áń naadńłteeh. 18 Doo bik’ehyú nich’į’ at’éé da lę́k’eyúgo, dagohíí naa hayił’ááyúgo, áí shíí shiká’zhį’ ánle’; 19 Shíí Paul, dashíí naltsoos ash’įį, dashíí na’hishṉiił: nihíí niyi’siziiníí da’aṉii bee shaa hánł’aa ndi, áí doo bí’ishtah da. 20 Da’aṉii, shik’isn, nohweBik’ehń biláhyú shił gozhǫ́ǫ́go áshííle’, Christ biláhyú shijíí yuṉe’ ágoniidégo ánáshíídle’. 21 Díí nich’į’ k’e’eshchiihíí bikísk’eh ánṉéhgo nígonsį, ła’íí bitisgo ndi ánṉéhgo nígonsį. 22 Shíí ałdó’ akú hayú nshdaayú shá iłch’į’gole’: shá da’ohkąąhíí biláhyú ch’ínánshdáhgo nohwaa nánshdáh nsį. 23 Épaphros holzéhi, Christ Jesus bighą bił ha’áshítézhi, Gozhǫ́ǫ́, nohwiłṉii; 24  Marcus, Aristárkas, Demas, ła’íí Lucas daaholzéhi, bił nada’isiidi, ałdó’ ágádaanohwiłṉii. 25 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí bee niyi’siziiníí bich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

Hebrews

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

THE EPISTLE TO THE

HEBREWS

1

1 Doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí biláhyú daanohwitaa n’íí doo ałch’ídn iłtah at’éégo yich’į’ yałti’ da lę́k’e, 2 Áídá’ díí iké’yú yołkaałíí biYe’ binkááyú nohwich’į’ yałti’, áń dawahá bíyéé doleełgo nyinłtíni, áń binkááyú ałdó’ ni’gosdzáń áyíílaahi; 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí bee áń ałdó’ bits’ą́’ idindláád, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi da’áíyihíí ye’at’éé, biyati’ nalwodíí bee dágoz’ąą nt’éégo nłt’éégo áyíłsįgo hadag áyíłsį; dabízhą́ nohwinchǫ’ íí nohwá yidnłkǫǫdá’, da’itisé goz’ąąyú Ízisgo At’éhi bigan dihe’nazhiṉéégo dahnesdaa; 4 Christ, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįįhíí bighą bizhi’ baa yin’ą́ą́, bizhi’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’á’á yaaká’yú daagolííníí daabizhi’íí ndi bitisgo at’éé; da’ágát’éégo dabíí yaaká’yú nadaal’a’á bitisgo at’éégo ábi’delzaa. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí doo hak’i ła’ gáyiłnṉiid da go’į́į́, Shiye’ ńlį́į́, díí jįįdí’ nitaa sílį́į́. Ła’íí doo hak’i gánṉiid da ałdó’, Bitaa nshłįį doleeł, bííhíí shiye’ nlįį doleeł. 6 Ła’íí dantsé gozlínihíí ni’gosdzáń biká’zhį’ nanáides’a’go Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa yałti’go gáṉíí, Shinal’a’á yaaká’yú daagolííníí dawa daabokąąh le’. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí yaa yałti’go gánádo’ṉiid, Binadaal’a’á spirits daanlįįgo ánáyiidlaa, bá nada’iziidíí kǫ’ dahdinahíí daanlįįgo ánáyiidlaa. 8 Áídá’ biYe’híí gáyiłṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań ńlííníí, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ nant’áá doleeł; dázhǫ́ nłt’éégo nant’áá. 9 Nzhǫǫgo ágot’eehíí nił nzhǫǫ, nchǫ’go ágot’eehíí nił nchǫ’; áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań, Bik’ehgohinṉaahíí hadíń nił nakaihíí bitisgo nił goyiłshǫ́ǫ́híí bee hanidilaa. 10 Ła’íí gánábiłdo’ṉiid, NohweBik’ehń, ni dantsé godeyaadá’ ni’gosdzáń níń’ąą; yááhíí nigan bee ánlaa. 11 Áí bech’ígowáh; nizhą́ da’áík’ehgo áńt’éé; áí dénchǫ’ daaleeh, diyágé dénchǫ’ hileehíí k’ehgo; 12 Áí ch’id iłhanéilzaahíí k’ehgo iłhaníńléeh doleeł, ła’íí łahgo ádaat’ee daaleeh: áídá’ nihíí da’ágáńt’éé, ła’íí doo ngonel’ąą dahíí bee hińnáá doleeł, yiłṉii. 13 Áídá’ binal’a’á yaaká’yú daagolííníí doo hak’i ła’ gáyiłnṉiid da go’į́į́, Shigan dihe’nazhiṉéégo síńdaa, ni’ina’íí nikełtł’ááhyú niníṉilzhį’. 14 Áí dawa yaaká’dí’ nadaal’a’áhíí daanlįįshą’, nṉee hasdádokahíí yiṉádaadéz’įį doleełgo odaas’a’ihi?

2

1 Áí bighą nt’é daadisiits’aaníí dawa baa daagondząągo dábik’eh, dahyúgohíí danko baa daadihi’ṉah. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí binkááyú hasdziihíí da’aṉii dázhǫ́ nłdzilgo, ła’íí nchǫ’go ádaach’it’eehíí ła’íí doo da’ch’idits’ag dahíí da’áí bee koch’į’ nanáhi’ṉííłgo; 3 Hagot’éégo bits’ą́’ hahiikeeh, hasdách’igháhíí itisgo nłt’ééhíí doo hádaat’įį dayúgo; áí hasdách’igháhíí nohweBik’ehń dantsé ánṉiid ni’, áídí’ hadíń daabi’dists’aaníí ałdó’ da’aṉii daaṉiigo yaa nohwił nanádaagolṉi’; 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań ałdó’ da’aṉii ṉiigo godiyįhgo be’ígóziníí ch’í’ṉah ágólaa, ízisgo áná’ol’įįłíí, iłtah at’éégo godiyįhgo áná’ol’įįłíí ałdó’, ła’íí dabíí bik’ehgo Holy Spirit kainé’íí bee hasdách’igháhíí yaa nanágolṉi’. 5 Ni’gosdzáń begoṉáhíí baa nagohiilṉi’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí doo yedaabik’eh doleełgo yaa godin’ąą da. 6 Łah dahgoz’ąągee ła’ gáṉíígo yaa nagolṉi’, Nṉee daat’éégo nt’é bighą baa natsíńkees nt’éé, nṉee nliiníí daatéégo nt’é bighą biṉádíń’įį? 7 Ninal’a’á yaaká’yú daagolííníí dét’įhézhį’ dábich’į’yú át’éégo ánlaa; ízisgo at’éégo ła’íí daach’idnłsįgo bá ágonlaa, nant’ánch’ah bik’edíń’ąąhíí k’ehgo, ła’íí dawahá ánlaahíí yebik’ehgo nńłtįį: 8 Dawahá yebik’ehgo bitł’ááhyú nńné’ ni’. Dawahá yebik’ehgo nyinłtįįdá’, dała’á ndi doo ágodįhgo da yebik’ehgo nyinłtįį ni’. Áídá’ k’adíí dawahá yebik’ehíí doo hwahá daahiiltséh da. 9 Áídá’ Jesus daanéel’įį, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí dét’įhézhį’ dábich’į’yú át’éégo alzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nṉee dała’á daantį́į́gee bá da’itsaahíí yilįh doleełgo biniigonłt’éégo daztsąą; áí bighą nant’ánch’ah bik’edot’ąąhíí k’ehgo ízisgo at’éégo ła’íí daach’idnłsįgo bá ágólzaa. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań bighą dawahá daagolííníí, dawahá áyíílaahíí bichągháshé łą́ą́go bits’ą́’idindláád goz’ąą yuṉe’ ha’áyihiṉiiłgo, hasdách’igháhíí begodeyaago yebik’ehíí biniigodilṉéhíí bee dázhǫ́ nłt’éégo ábidoliiłgo dábik’eh. 11 Hadile’íí ła’íí hadaadeszaahíí dała’á yits’ą́’dí’ daanlįį: áí bighą doo yik’e ídaayándzįgo shik’ííyú daayiłṉii, 12 Gáṉíígo, Shik’ííyú naa bił nadaagoshṉi’ doo, daanokąąhíí íła’at’ééyú na’ihénsįgo ha’dish’aah. 13 Áídí’ gánádo’ṉiid, Dabízhą́ ba’oshłíí. Áídí’ hananádzii, Kúnko, shíí hik’e chągháshé Bik’ehgo’ihi’ṉań shaa yiṉilíí bił daanshłįį. 14 Áík’ehgo áí chągháshéhíí bidił hik’e bits’í daagolį́į́híí k’ehgo bíí ałdó’ ágádelzaa; bíí datsaahíí bee, da’itsaah yebik’ehń, ch’iidn nant’án, da’ílíí dołchiił doleełhíí bighą; 15 Ła’íí hadíń da’itsaah yeneldzidhíí bighą bi’ihi’ṉa’ danes’ąądzhį’ isnah daanliiníí hasdáyidoṉiłgo. 16 Da’aṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí ye’ádaat’éhi doo ye’at’éégo ádelzaa da; áídá’ Abraham bits’ą́’dí hadaałishchiiníí ye’at’éégo ádelzaa. 17 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bá na’idziidgee okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni biłgoch’oba’go ła’íí begondlį́į́dgo hileehíí bighą bik’isyú ye’at’éhi dawa bee ábidilṉe’go dábik’eh, nṉee binchǫ’íí bá bidił yee nahiṉiił doleełgo. 18 Dabíí biniigodelzaagee nabídinestąądhíí bighą, hadíí nabída’dintaahíí yich’odaaṉiihi at’éé.

3

1 Áí bighą shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí daanohłíni, yaaká’dí’ itah nohwiká ánṉiidíí, Christ Jesus, da’ohiidląą daahiidleehíí bighą des’a’íí nlíni, ła’íí nohwi’okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni nzhǫǫgo baa natsídaahkees; 2 Áń habiłtííníí begondlįįdgo yá na’iziid, Moses Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé nłt’éégo yiṉádéz’iiníí k’a’at’éégo. 3 Kįh ágole’íí kįh ágolzaahíí bitisgo daach’idnłsįhíí k’ehgo Moses bitisgo Jesus daach’idnłsįhíí yik’eh sitįį. 4 Kįh dała’á gon’ą́ą́go nṉee ła’ ádaagozlaahi at’éé; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉańhíí dawahá áyíílaahi at’éé. 5 Moses Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidi nlįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bigową biyi’ nłt’éégo na’iziidgo yuṉáásyú ch’í’ṉah doleełíí dabíntsédá’ yaa nagolṉi’ lę́k’e; 6 Áídá’ Christ‐híí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bigową dágoz’ąą nt’éégo nłt’éégo yiṉádéz’įį; dángont’i’zhį’ doo nohwiini’ hą́h dago ła’íí nohwił daagozhǫ́ǫ́go yaaká’yú dahazhį’ ihi’ṉaahíí ndaahóndliihíí daahóntą’yúgo, néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé itah daandlįį. 7 Áí bighą Holy Spirit gáṉííhíí k’ehgo ádaanoht’ee, Díí jįį biyati’íí daadohts’ago, 8 Da’igolį́į́yú Israel hat’i’íí nabídinestąąd n’dá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bikísk’eh ádaadzaa da n’íí k’ehgo doo nohwijíí ntł’izgo ádaanohsį da le’: 9 Áígee daanohwitaa n’íí nashídaanestąądgo shídaagołsįįd, dizdin łegodzaahíí biyi’ iłtah at’éégo ánásht’įįłíí daayiłtsąą. 10 Áí bighą áí daałinolt’įįłíí doo baa shił gozhǫ́ǫ́ dago gádéṉiid, Dábik’ehn bijíí biyi’dí’ ndaahiłsiih, shikísk’eh ch’ogaałíí doo yídaagołsį da. 11 Áí bighą shágóchįįdgo shitł’a dahdidishṉiidá’ gádéṉiid, Shihá’idzoł yuṉe’ doo okáh át’éé da. 12 Áík’ehgo ídaa daagonohdząą, shik’ííyú, dah lę́k’eyúgo nchǫ’íí hik’e doo odląą dahíí nohwijíí yuṉe’ bengonyáá lę́k’eyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi dánko bits’ą́’ dahdidohkahi at’éé. 13 Dawa jįį iłdag yádaałti’, díí jįį t’ah nohwich’į’ bił ch’í’otąądá’; dah lę́k’eyúgo nchǫ’íí k’izé’idiłteehíí bee dánko nohwijíí ntł’iz hileeh. 14 Dantsé Christ bada’osiidli’íí danes’ąądzhį’ daahóntą’yúgo Christ ye’at’éhi bee itah daahiidleeh; 15 Gánohwiłdi’ṉiidá’, Díí jįį biyati’íí daadohts’ago doo nohwijíí ntł’izgo ádaanohsį da le’, Israel hat’i’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yikísk’eh ádaadzaa da n’íí k’ehgo. 16 Ła’ daidezts’ąądá’ doo yikísk’eh ádaat’ee da ni’, áídá’ Moses Egyptdí’ ch’ínṉilíí doo dawa ágádaadzaa da lę́k’e. 17 Daa daat’éhi Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bił gozhǫ́ǫ́ dago ádaayiłsįgo dizdin łegodzaa láń? Nṉee nchǫ’go ánádaat’įįgo da’igolį́į́yú nanezna’ n’íí shį ya’? 18 Daa daat’éhi bich’į’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉiidá’ gánṉiid, Shihá’idzoł yuṉe’ doo ohkáh át’éé da? Doo da’odląą dahíí zhą́ áyiłṉii. 19 Áík’ehgo bídaagonlzį, doo da’odląą dahíí bighą doo ákóṉe’ okáhgo da.

4

1 Áí bighą haląą baa daagondząą le’, dah lę́k’eyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bihá’idzoł yuṉe’ nkáh doleełgo nohwaa det’ąą n’íí t’ah bił ch’í’otąądá’, nohwíí ła’ dánko dábich’į’ ndohkahi at’éé. 2 Yati’ baa gozhóni bee nohwich’į’ yá’iti’; daanohwitaa n’íí ałdó’ bich’į’ yá’iti’ ndi daidezts’aaníí doo daayosdląąd dahíí bighą doo bich’odaazṉi’ da. 3 Hadíí da’osiidląądíí zhą́ áí há’idzołíí yuṉe’ ohiikáh, áí há’idzołíí Bik’ehgo’ihi’ṉań áṉíígo gánṉiid, Shágóchįįdgo shitł’a dahdidishṉiidá’ gádéṉiid, Shihá’idzoł yuṉe’ doo okáh át’éé da: ni’gosdzáń nnit’ąądá Bik’ehgo’ihi’ṉań ánát’įįłíí ąął łalzaa ndi ánṉiid. 4 Łahgee gosts’idiskaaníí bijįį yaa yałti’go dahgoz’ąą gáṉíígo, Gosts’idiskaaníí bijįį Bik’ehgo’ihi’ṉań binasdziid n’íí ni’inzíidgo hanayoł lę́k’e. 5 Áídí’ kú dahnágost’ąą gáṉíígo, Shihá’idzoł yuṉe’ doo okáh át’éé da. 6 Áík’ehgo ła’ t’ah ákóṉe’ okáhíí bá goz’ąą; áídá’ nṉee dantsé bich’į’ yá’iti’ n’íí doo daayosdląąd dahíí bighą doo hak’e ha’ákai da: 7 Áík’ehgo ńzaad ogoyááhíí bikédí’go łah jįį Bik’ehgo’ihi’ṉań nnágon’ą́ą́, David binkááyú gánṉiidgo, Díí jįį biyati’íí daadohts’ago doo nohwijíí ntł’izgo ádaanohsį da le’. 8 Há’idzołíí Jesus bee baa daagodez’ąąyúgo, bikédí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań łah jįį doo gánádi’ṉii da doleeł ni’. 9 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daanliiníí há’idzołíí t’ah bá goz’ąą. 10 Dahadíń há’idzołíí yuṉe’ ha’ayááhíí dabíí binasdziid n’íí ni’inzíid, Bik’ehgo’ihi’ṉań binasdziid n’íí ni’inzíídhíí k’ehgo. 11 Áí bighą haląą, áí há’idzołíí yuṉe’ ha’áhiikáhíí bich’į’ dahdaanldǫh le’, doo ágáhiit’įį dayúgo, doo da’odląą da n’íí k’ehgo dánko nanádnkaałi at’éé. 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí hiṉáhi ła’íí dázhǫ́ nalwodi at’éé, bésh be’idiltłishé dá’iłts’ą’ deniihíí bitisgo deníni at’éé, dagózhǫ́ yuyahyú na’gizh, koyi’siziiníí, kospirit łenehenlááyú, ła’íí iłhadaadit’aaníí iwoł łenehenláágee, akú aná’ogish, konatsekeesíí ła’íí kojíí biyi’ ágot’eehíí koł ch’í’ṉah áyíłsį. 13 Ni’gosdzáń biká’ daahiṉaahíí dała’á ntį́į́gee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bits’ąą nant’į’hi at’éé da, áídá’ bił iłk’ídaanldǫǫhíí doo nt’é binadzahgee bił łe’eskaad dago, dawahá bił ch’í’ṉah daanlįį. 14 Áík’ehgo Jesus, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’, yaaká’yú bił onágodzaahíí, nohwi’okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni ízisgo at’éhi nohwá sizįįgo, haląą da’ohiidląą daan’ṉiihíí nłdzilgo daahóntą’ le’. 15 Nohwi’okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni doo nadaanlwod dagee nohwaa tét’ii; nanohwínáda’dintaahíí k’ehgo bíí ałdó’ dawa bee nabí’dinestąąd ndi doo hak’e ni’isii da. 16 Áí bighą haląą doo t’ąązhį’ daashiijeed dago Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dahsdaagee nnáhiikah le’, nohwaa nách’obah doleełgo, ła’íí dawahá doo bídaanel’ąą dagee biłgoch’oba’íí bee nohwich’oṉii doleełgo.

5

1 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú siṉilíí dała’á ntįíígee nṉee bitahdí’ haltínihíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań zhiṉéégo ágot’eegee nṉee yá sizįįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’okąąhgo dant’éhéta yaa yihiṉiiłgo, ła’íí nchǫ’go ánách’ot’įįłhíí bighą ye’okąąhíí nayiłtseedgo yaa yihiṉiiłgo nniltįį: 2 Áń hadíń doo goyą́ą́ dahíí ła’íí doo nłdzilgo daahikáh dahíí yaa ch’oba’go nayik’í’iziidgo yígółsį; dabíí ndi doo nłdzil dago bich’į’ nágodidáhíí bighą. 3 Áík’ehgo nṉee nda’iłsiihíí bighą ye’okąąhíí nadaiłtseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa hiṉiiłhíí k’ehgo bíí ndi ni’iłsiihíí bighą ágánát’įįhgo goz’ąą. 4 Nṉee doo ła’ dabíí ízisgo at’éégo okąąh yebik’eh nlįįgo ha’ídilteeh da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań habiłtį́į́yúgo zhą́, Aaron hayiłtįįhíí k’ehgo. 5 Áík’ehgo Christ ałdó’ dabíí ízisgo at’éégo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni hileehgee doo ha’ídoltįį da, áídá’ hadíń, ShiYe’ ńlį́į́, díí jįįdí’ nitaa sílį́į́, biłnṉiidíí áń habiłtį́į́. 6 Łahgee dahnágost’ąągee gábiłnṉiid, Melkízedek okąąh yebik’eh n’íí k’ehgo doo ngonel’ąązhį’ okąąh yebik’ehi ńlį́į́. 7 Christ ni’gosdzáń yiká’ naghaadá’ dázhǫ́ chaał okąąhgo biṉáá tú nadaazlįį lę́k’e, da’itsaahíí bits’ą́’zhį’ hasdábiłteeh yínel’ąąhíí náyokąąhgo yich’į’ okąąh, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yidnłsįhíí bighą bidiits’ag; 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįį ndi goyéégo bich’į’ nagoyááhíí bee biTaa aṉííhíí yikísk’eh at’éégo yígółsįįd; 9 Áík’ehgo dázhǫ́ nłt’éégo ábi’delzaago hadíí daabi’dits’agíí hasdách’igháhi doo ngonel’ąą dahíí begodeyáhi silįį; 10 Áń, Melkízedek n’íí k’ehgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni ńlį́į́ doo, biłṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań habiłtį́į́. 11 Áń łą́ą́go baa nadaagohiilṉi’ ndi nohwił nagoch’ilṉi’híí nyee, doo nłt’éégo daadohts’ag da daasolį́į́híí bighą. 12 K’adyúgo iłch’ígó’aahíí daanohłįį le’at’éhi, da’ágát’éé ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ dabígózinéhíí dahadíń nohwił ch’ínágonot’áah; mé’ k’ehgo ibe’ zhą́ daidlaaníí nádaasohdlįį, daanesoyą́ą́ ndi hidáń ntł’izíí doo daahsąą da ląą. 13 Dała’á daantį́į́go hadíń ibe’ zhą́ yidlaaníí dábik’ehyú ágot’ee zhiṉéégo iłch’ígót’aahíí doo nłt’éégo yígółsį da, mé’ k’ehgo at’ééhíí bighą. 14 Áídá’ hidáń ntł’izíí bádaayáńhíí bá álzaa, áí nłt’éégo ánádáát’įįdhíí bighą hadíí nzhooníí hik’e hadíí nchǫ’íí yídaagołsįįd.

6

1 Áí bighą haląą, Christ baa iłch’ígót’aahíí dantséhíí godezt’i’dí’ yuṉáásyú dahnádihiikáhgo bádaayáń bił ch’ígót’aahzhį’go dahdihiikáhgo nohwi’odlą’ nłdzil hileeh; ánádaahiit’įįłíí da’ílínéhíí bits’ą́’zhį’ ádaahii’ṉe’dá’ nohwi’odlą’ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ dahsiikáhíí kįh bitł’ááh ni’it’aahíí k’ehgo at’éé, áík’ehgo itł’ááh nda’sit’aaníí k’ehgo doo dayúweh áí zhą́ bee iłch’ídaagont’aah da le’. 2 Okąąh k’ehgo tach’idígisíí, okąąh k’ehgo koká’ ndaach’idilṉiihíí, nanezna’íí nádikáhíí ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dahazhį’ yándaago’a’íí, áí zhą́ bee doo dákozhą́ iłch’ídaagont’aah da le’. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań yee nohwaa godin’ą́ą́yúgo, bádaayáń bił ch’ígót’aahíí k’ehgo iłch’ídaagont’aah. 4 Nṉee yati’ baa gozhóni łahn yídaagołsįįd n’íí, yaaká’dí’ kaa hi’né’íí daizlįh n’íí, Holy Spirit baa godet’ąą n’íí, 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ nłt’éhi, ła’íí binawodíí bee ízisgo ánágot’įįłíí yuṉáásyú begoz’aaníí daizlįh n’íí, 6 Bits’ą́’zhį’ ádaadzaa lę́k’eyúgo doo hagot’éégo binchǫ’íí yits’ą́’zhį’ ánádaa’ṉe’zhį’ bił nnách’ikáhi at’éé da; bijíí yuṉe’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ tsį’iłna’áhi biká’zhį’ yínáádaayiheskał ła’íí baa yágosįgo ánádesdlaahíí bighą. 7 Ni’ biká’ nanágoltį́hgee łedihich’aadí’ hadíń nłt’éégo ádaayiłsiníí bá hajéédyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ baa gozhóóníí hileeh: 8 Áídá’ hosh hajéédyúgo ni’ihíí yó’odit’aah, dénchǫ’go bá ha’idziizhį’ zhą́ bá goz’ąą; didlidzhį’ zhą́ bá onágót’i’. 9 Nohwił daanohshóni, áík’ehgo yádaahiilti’ lę́k’e ndi, nohwihíí doo áík’ehgo ádaanoht’ee dago nohwídaagosiilzįįd, hasdách’igháhíí bił goz’áni be’ádaanoht’ee. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éégo, bá nada’ohsiidíí doo yaa diṉah da, ła’íí bizhi’íí nohwił nzhǫǫhíí bighą bichągháshé bich’odaasoṉi’íí áí ałdó’ doo yaa diṉah da; áí t’ah ágádaaht’įį. 11 Díínko nohwá hádaahiit’įį, dała’á notįįgee da’áík’ehgo ágádaaht’įįgo doo nohwił nagoki dago yaaká’yú dahazhį’ ihi’ṉaahíí ndaahołíí le’, nohwi’ihi’ṉa’ bengonyáázhį’: 12 Áídí’ doo nohwił daagoyéé da le’, áídá hadíí bi’odlą’ daagolį́į́go ła’íí nyee ndi yił dahildǫ́hgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bángon’ááníí bíyéé doleełíí beda’oł’įį le’. 13 Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham yich’į’ hadziigo yángon’ą́ą́dá’, dabíí bitisgo at’ééhíí doo ła’ dahíí bighą dabíí bee bitł’a dahdidilṉiigo, 14 Gábiłnṉiid, Da’aṉii dayúweh niyaa gozhǫ́ǫ́ doleełgo ánihosh’ṉii, ła’íí nits’ą́’dí’ łą́ą́go hanáłinolt’įįłgo ádishłiił. 15 Áík’ehgo Abraham ńzaad godezt’i’go yidag at’éédá’ nt’é bee bángot’aaníí begolzaa lę́k’e. 16 Nṉee da’aṉii dabíí bitisgo at’ééhíí biláhyú bitł’a dahnádaadidilṉih: hagee łahada’dit’áhgee da’aṉii ch’iṉiigo kotł’a dahch’idilṉiiyúgo łahada’dit’áh n’íí bengoṉáh. 17 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań, nṉee yee yángon’ááníí bá begolṉe’íí yenagoshchiiníí doo łahgo ánáidle’ dago dábígózįgo bił ch’í’ṉah áyíłsį hat’į́į́go, áí da’aṉii áṉíígo bitł’a dahdidilṉii ni’: 18 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee nt’é yee yángon’ą́ą́go, ła’íí da’aṉii áṉíígo bitł’a dahdidilṉiigo, áí naki goz’ánihi doo łahgo ánáidle’ da; áí bee hadag ánohwi’dilzį, néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’ááhzhį’ daatsídihiikįįhíí hasdáhiikáhíí nohwádįhyú begoz’aaníí ndaahóndliihíí ntł’izgo daahóntą’ doleełgo: 19 Áí ndaahóndliihíí bighą yaaká’yú godiyįhgo goz’ąą yuṉe’ bigizhgee da’denbáálíí bine’yú beha’ágót’i’i: 20 Jesus ádįh ákóṉe’ nohwá ha’ayáá, áń Melkízedek okąąh yebik’eh n’íí k’ehgo okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni silįį.

7

1 Melkízedek holzéhi, Salem golzeegee ízisgo nant’án nlíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’tiséyú át’éhi bi’okąąh yebik’ehi nlįį lę́k’e; áń Abraham ízisgo nant’án daanlíni yich’į’ nagonłkaadgo yaa gonesnaadí’ nádaałdá’ yidedeyaago, Niyaa gozhǫ́ǫ́ le’, yiłnṉiid; 2 Áígee ayihe’ṉilíí goneznányú iłk’í’ṉilíí dała’ágo siṉilihíí Abraham Melkízedek yaa yiṉil ni’; dantségee bizhi’íí, Bíí nant’aahíí bits’ą́’dí’ nłt’éégo ágot’éhi, golzeego ágolzee, iké’geehíí, Salemgee ízisgo Nant’án, áí, Bíí nant’aahíí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’éhi, golzeego ágolzee; 3 Bitaa, bą́ą́doo bígózį da, yits’ą́’dí’ dihezṉa’íí ła’íí hadí’ dihezṉa’dí’, hazhį’ neheṉa’zhį’ ałdó’ doo bígózį da; áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ k’ehgo dahazhį’ okąąh yebik’ehíí nlįį. 4 Díí baa natsídaahkees, áí nṉeehíí dázhǫ́ dák’a’at’éhi lę́k’e, Abraham, bits’ą́’dí’ daadihe’ṉa’i, ayihe’ṉilíí goneznányú iłk’í’ṉilíí dała’ágo siṉilíí yaa yiṉil lę́k’e. 5 Levi bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí bitahdí’ okąąh yedaabik’ehi ádaabi’deszaahíí, bik’íí daanlíni bíyééhíí goneznányú iłk’í’ṉilíí dała’ágo siṉilíí, tithes holzéhi, bich’į’ nadaayiṉííłgo begoz’aaníí bikísk’eh bánagoz’ąą lę́k’e, bik’íí daanlíni ałdó’ Abraham bits’ą́’dí’ hadaałishchįį ndi: 6 Áídá’ Melkízedek, Levi bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí doo bitahdí’ nlįį da ndi Abraham tithes yaa yihiṉiił lę́k’e, ła’íí Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’den’ą́ą́híí Melkízedek, Niyaa gozhǫ́ǫ́ le’, bilnṉiid. 7 Díínko doo baa łahach’it’áhi at’éé da, dahadíń itisgo at’ééhíí, da’ích’į’go at’ééhíí, Niyaa gozhǫ́ǫ́ le’, yiłṉíhi at’éé. 8 Díí jįįyúgo nṉee nanne’go bágoz’aaníí tithes bich’į’ nadaahi’ṉiił, áídá, Melkízedek t’ah hiṉaadá’, dahazhi’ hiṉaago baa na’goṉi’íí, tithes bich’į’ nadaahi’ṉiił. 9 Gádishṉii le’at’éhi, Levi, tithes bich’į’ nahi’ṉiiłíí, Abraham Melkízedek tithes yich’į’ nayihezṉilíí bee tithes nayihezṉilíí ga’at’éé. 10 Melkízedek Abraham yidedeyaadá’, Levi itah nliiníí ga’at’éé, doo hwahá goleeh da ndi Abraham bits’ą́’dí’go hiṉaahíí bighą. 11 Áík’ehgo Levi hat’i’íí bitahdí’ okąąh yedaabik’ehíí bee dawa nłt’éé silįį lę́k’eyúgo, (áígee Jews daanliiníí begoz’aaníí bee bángot’ąą ni’,) hant’é bighą okąąh yebik’ehíí ła’ nanádleeh, Melkízedek bik’ehgo at’éhi, doo Aaron at’ééhíí k’ehgo da? 12 Okąąh yebik’ehi dabíntségo golííníí k’ihzhį’ nánálteeh lę́k’eyúgo hagot’éégo goz’aaníí ałdó’ łahgo anánálṉe’hi at’éé. 13 Hadíń díí bee baa na’goṉi’íí łahgo hat’i’íí nlįį, áí hat’i’íí bitahdí’ dant’éhéta be’okąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ch’iṉiił goz’ąągee doo ła’ na’iziid da. 14 NohweBik’ehń Juda hat’i’íí nlįįgo bígózį; áí hat’i’íí Moses doo hak’i yaa hadzii da ni’, okąąh yedaabik’ehi yaa nagosṉi’dá’. 15 Díínko dayúwehyú nłt’éégo bígózį, okąąh yebik’ehi Melkízedek k’ehgo at’éhi nánásdlį́į́, 16 Áń doo ni’gosdzáń biká’ begoz’aaníí bik’ehgo okąąh yebik’ehi silįį da, áídá’ ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí binawodíí bik’ehgo okąąh yebik’ehi silįį. 17 Áń baa na’goṉi’go gáṉíí, Doo ngonel’ąą dazhį’ okąąh yebik’ehi ńlį́į́, Melkízedek okąąh yebik’eh n’íí k’ehgo. 18 Begoz’ąą n’íí doo nłdzil dago, doo nt’é bee ánálṉéh dago k’ihzhį’ bengot’ąą. 19 Begoz’ąą n’íí doo nt’é nłt’éégo łayiilaa da ni’, áídá’ itisgo nłt’éhi begodeyaa, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań ałhánégo bit’ahgo daahiidleeh. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉiihíí zhą́ bee Jesus okąąh yebik’ehhi silįį: 21 (Ła’i okąąh yedaabik’ehihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bitł’a dahdidilṉiigo okąąh yedaabik’ehi daasilįį da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉiigo Jesus okąąh yebik’ehi silįį; Bik’ehgo’ihi’ṉań gábilnṉiid, Shiini’ doo łahgo ánáshdle’ da doleełgo shitł’a dahdidishṉiigo gádishṉii, Doo ngonel’ąą dazhį’ okąąh yebik’ehi ńlį́į́, Melkízedek okąąh yebik’eh n’íí k’ehgo:) 22 Áík’ehgo áníidégo nohwángot’ááníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Jews daanliiníí biłgo łángot’ąą n’íí bitisgo nłt’éhi, Jesus bee nohwá hizį’. 23 Okąąh yedaabik’eh n’íí nanne’go doo dayúweh okąąh yebik’ehi daanlįį dahíí bighą łą́ą́go daanlįį ni’: 24 Áídá’ Jesus dahazhį’ hiṉaago dahazhį’ okąąh yebik’ehi nlįį. 25 Áí bighą bíí binkááyú Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa hikáhíí dángonel’ąązhį’ hasdáyihiṉííł, dábik’ehn yá ná’okąąhgo dahazhį’ hiṉaa. 26 Okąąh yebik’ehi da’ágát’éhi nohwá nłt’éé, dilzini, doo k’izé’át’éhi da, dázhǫ́ nłt’éhi, nchǫ’go ádaat’eehíí yits’ą́’zhį’ nlíni, yaaká’yú ágot’eehíí bitisyú ízisgo at’éégo ábi’delzaahi; 27 Áí okaa yebik’eyi da’tiséyú daanlíni dawa jįį, ntsé dabíí nchǫ’go ánádaat’įįłíí áídí’ nṉee nchǫ’go ánádaat’įįłíí bighą dant’éhéta nadaiłtseedgo yeda’okąąhgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nanádaahi’ṉiił, áídá’ Jesus doo ágánát’įįł bik’eh da, dabíí Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ídeltįįdá’ dałahńdigee dawa łayiilaahíí bighą. 28 Nṉee doo daanłdzil dago nda’iłsiih ndihíí okąąh yebik’ehi da’tiséyú daanlíni daaleehgo begoz’aaníí bik’ehgo hahi’ṉiił; áídá’ begoz’aaníí bikédí’go bengonyáágo Bik’ehgo’ihi’ṉań bitł’a dahdidilṉíhgee ánṉiidíí k’ehgo biYe’ haltį́į́, áń hadelzaa dahazhį’.

8

1 Baa yádaahiilti’íí díínko ádaałdi’ṉii: Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni ágát’éhi nohwá nlįį, áń yaaká’yú Ízisgo At’éhihi nant’áago dahsdaagee dihe’nazhiṉéégo dahnezdaa; 2 Yaaká’yú godiyįhgo goz’aaníí, gowąlgai biyi’ da’ch’okąąhíí da’aṉiihíí áń yiyi’ na’iziid; áí biyi’ da’ch’okąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań ngonáni, doo nṉee ngon’áni da. 3 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú daanliiníí dała’á ntį́į́gee Bik’ehgo’ihi’ṉań dant’éhéta baa hiné’go ła’íí dant’éhéta nadaiłtseedgo ye’okąąhgo baa hiṉiiłgo hahi’ṉiił: áí bighą díí okąąh yebik’ehihíí ałdó’ nt’éhéta Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa yiné’hi at’éé. 4 Díí ni’gosdzáń biká’ naghaayúgo doo okąąh yebik’ehi nlįį da doleeł ni’, begoz’aaníí bik’ehgo okąąh yedaabik’ehi iłk’idá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yeda’okąąhíí yaa daayihiṉiiłíí bighą: 5 Áí yaaká’yú da’ch’okąąhgo goz’aaníí bił dáłełt’eego yiyi’ nada’iziid, yaaká’yú ágot’eehíí bichagosh’ohíí k’a’at’éé: Moses k’ad gowąlgai biyi’ da’ch’okąąhíí ngo’áahdá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bił ch’ígó’aahgo gábiłnṉiid, Dził biká’yú be’elzaago nił ch’í’ṉah ashłaa n’íí da’áík’ehgo ádńlííł. 6 Okąąh yedaabik’eh n’íí binadaasdziid n’íí bitisgo at’éégo Jesus baa det’ąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Jews daanliiníí bił łángot’ąą n’íí k’adíí ła’ihíí itisgo at’éhi Jesus bee nohwá hizį’, áí łángot’ąą n’íí yee nohwángon’ą́ą́ n’íí k’adíí itisgo at’éhi bengot’ąą. 7 Dantsé łángot’ąą n’íí iłch’į’zaa lę́k’eyúgo, iké’geehíí doo bánnagóst’aah da doleeł ni’. 8 Israel hat’i’i doo dawahá nłt’éé áiléh dago Bik’ehgo’ihi’ṉań yígołsįįdá’ gánṉiid, Israel hat’i’íí Judah hat’i’íí biłgo áníidégo bándaagonsh’aahíí begoṉáh ndi at’éé: 9 Bits’ą́dí’ daadihezna’ n’íí bádįh hishaałgo Egypt golzeedí’ bił ch’ínánłséhíí bijįį bángone’ą́ą́ n’íí doo ga’at’éhi da; áídá’ bángone’ą́ą́ n’íí doo dayúweh ye’ádaat’ee dahíí bighą doo dayúweh biṉádaadesh’į́į́ da ni’, ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań. 10 Áí bech’ígóyááhíí bikédí’go Israel hat’i’íí bił łánádaagonsht’aah doleeł gádishṉiigo, Begosił’ááníí biini’ biyi’ odaahishṉiił doleeł, ła’íí bijíí biká’ ádaagoshłe’ doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań bá nshłįį doleeł, ła’íí bíí shichągháshé doleeł: 11 Nṉee dała’á ntį́į́gee bit’ahdí’ gólííníí ła’íí bik’isn doo yił ch’ídaago’aah da doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań bígonsį́, daaṉiigo: nṉee dawa, doo ízisgo ádaat’ee dahíí ła’íí ízisgo ádaat’eehíí shídaagołsį doleełhíí bighą. 12 Doo bik’ehyú ánádaat’įįł da ndi baa ch’oshba’ doleeł, nda’iłsiihíí ła’íí nchǫ’go ánádaat’įįłíí doo dayúweh bínádaashṉiih da doleeł, ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań. 13 Áníidégo łángont’aaníí begodeyaa, nṉiidá’ dantséhíí k’ihzhį’ nniiné’. Nt’é k’ihzhį’ nniiné’híí ła’íí sá’á hileehíí bech’ígowáhi at’éé.

9

1 Dantségee łángot’aaníí ndi hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań ch’okąąhíí dahgoz’ąą, ła’íí ni’gosdzáń biká’gee da’ch’okąąh goz’aaníí gólį́į́ lę́k’e. 2 Gowąlgai biyi’ da’ch’okąąhíí alzaa; dantsé goz’ąą yuṉe’ ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhíí, ła’íí biká’idáné, ła’íí báń Bik’ehgo’ihi’ṉań bidáhgee nna’né’ihíí biká’ dah siṉil, áí godiyįhgo goz’áni holzee. 3 Nakigee dáádíltsosíí bine’zhiṉéégo biyi’ da’ch’okąąhíí nágost’ąą, áí da’tiséyú godiyįhgo goz’áni holzee; 4 Áí biyi’ its’aa óodo be’alzaahi biyi’ łikągolchini didlidíí si’ąą, ła’íí tsįhóń dahot’éhé óodo biká’ alzaahi Bik’ehgo’ihi’ṉań bengon’ááníí besi’áni ałdó’ si’ąą, áí biyi’ tús óodo be’alzaahi báń manna holzéhi biyi’ siné’hi, ła’íí Aaron bigish bihitsoo gozlíni, ła’íí tséé nteelíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí biká’ dahgoz’áni siṉil ni’; 5 Ła’íí bit’a’ golííníí óodo be’alzaahi bits’ą́’idindláádíí tsįhóń nel’ąądí’ nadaazį, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’ begoz’aaníí biká’zhį’ bit’a’ bitisgo odaahezṉilgo; áí k’adíí doo dawa nłt’éégo baa nadaagohiilṉi’ bik’eh da. 6 Áí dawa iłch’į’hilzaadá’ okąąh yedaabik’ehi gowąlgai dantsé goz’ąą yuṉe’ onakáh, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’ch’okąąh zhiṉéégo nada’iziidgo. 7 Áídá’ iké’gee nágost’ąą yuṉe’ okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni zhą́ dała’á łenágodáhgee ákóṉe’ onadáh, dił da’ádįh lę́k’eyúgo doo hagot’éégo ákóṉe’ owáh da; áí diłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ nnáyikáhgo ye’okąąh, dabíí ídá’okąąh ła’íí nṉee nda’iłsiihíí yá ná’okąąh: 8 Áí bee díínko Holy Spirit bił ch’í’ṉah áyíílaa, gowąlgai biyi’ da’ch’okąąhíí dantséhíí t’ah goz’ąądá’, yaaká’yú godiyįhgo goz’aaníí da’aṉiihíí ha’ágót’i’íí doo hwahá ch’í’ítįįh da: 9 Áí benagowaadá’ áí gowąlgai biyi’ da’ch’okąąh n’íí yaaká’yú da’aṉii da’ch’okąąh goz’aaníí be’elzaa lę́k’e; áígee nt’éhéta yeda’okąąhíí nadaiłtseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nádaayihi’ṉiił lę́k’e ndi hadíń áík’ehgo okąąhíí doo hagot’éégo nłt’éégo ábile’ da, doo hagot’éégo nłt’éé ch’ileehíí yígołsįįh da; 10 Díí dahgoz’ánihíí da’ch’iyaaníí, da’ch’idlaaníí, da’okąąhgo tá’dígis yee iłtah ánáda’ol’įįłíí ni’gosdzáń biká’ ágot’éhi ye’ánáda’ol’įįłíí dahgos’ąą lę́k’e, dawahá nłt’éé hileeh bengonyáázhį’. 11 Áídá’ Christ, okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni nlįįgo, nzhǫǫgo ágot’éhi begoṉáhíí yił nyáá, yaaká’yú da’ch’okąąh goz’ąą itisgo at’éhi, itisgo nłt’éhi, doo nṉee áyíílaa dahi, ni’gosdzáń biká’gee doo nt’é bee alzaa dahi yiyi’ okąąhíí yee bik’eh; 12 Áí godiyįhgo goz’ąą yuṉe’ Christ dałańdi ha’ayáá gee dawa łayiilaa, doo gantł’ízé bidiłíí, magashi zhaazhé bidiłíí ha’áyííką́ą́ da, dabíí bidiłíí bee hasdách’igháhi doo ngonel’ąą dahíí nohwá ágólaa. 13 Dóoli bidił, gantł’ízé bidił, ła’íí magashi zhaazhé bi’aadihíí bi’iłch’iih nṉee danchǫ’íí biká’ nas’ṉilíí hadakodile’ lę́k’eyúgo; 14 Dázhǫ́ itisgo Christ, doo hayú baa daats’idiłhił dago Holy Spirit dahazhį’ nliiníí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa ídedet’ąąhíí, áń nohwinatsekeesíí nohwá náidiilkǫǫh, áík’ehgo doo nt’é bee alṉéh dahíí doo dayúweh beda’oł’įį da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhihíí bá náda’dohsiid. 15 Díí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee bił łángot’aaníí áníidéhi Christ nohwá siziiníí nlįį, áń daztsaaníí bee łángot’aaníí dantséhi begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí hasdáyihiṉiił, hadíí yich’į’ aṉííhíí bíyéé nyidin’ááníí doo ngonel’ąą dahíí yaide’aah doleełhíí bighą. 16 Hadíń bíyéé gólííníí hadíń nt’é yaidi’aahíí naltsoos yá áyíílaa lę́k’eyúgo, hadíń áyíílaahíí daztsąąyúgo zhą́ bíyéé doleeł. 17 Áí naltsoos áyíílaahíí daztsąądá’ begodolṉiił; áídá’ hadíń áyíílaahíí t’ah hiṉaayúgohíí naltsoos doo nt’é da. 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dantsé yángon’ááníí dił begodeyaa lę́k’e. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dágon’ąą́gee Moses nṉee dawa yaa yił nagosṉi’dá’ magashi zhaazhé ła’íí gantł’ízé bidił, tú bił nadesziidgo, ighaa łichi’i dasdisgo ádaaszaahíí, ch’il hísop holzéhi beda’istł’ǫǫgo dił bee naltsoos ła’íí nṉee dawa yiká’ yíłta’, 20 Gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngon’ááníí iłk’idá’ begodeyaahíí díí diłíí be’ígózį. 21 Da’ágát’éégo Moses gowąlgai biyi’ da’ch’okąąhíí ła’íí its’aa beda’okąąhíí dawa diłíí biká’ yíłta’. 22 Begoz’aaníí bik’ehgo dásdozhą́ dawahá dił bee hadaadelzaa; doo nt’é ye’okąąhíí zesdįį da lę́k’eyúgo konchǫ’híí bighą doo kaa nágodet’aahi at’éé da. 23 Yaaká’yú goz’aaníí k’ehgo yeda’ił’iiníí ágát’éégo hadaadelzaago dábik’eh; áídá’ yaaká’yú ágot’eehihíí nt’é yedaokąąhíí áí bitisgo nłt’éhihíí behadaadelzaago dábik’eh. 24 Godiyįhgo goz’aaníí nṉee ádaagozlaahi yaaká’yú da’aṉii godiyįhgo goz’aaníí be’elzaahíí yuṉe’ Christ doo ha’ayáá da; áídá’ yaaká’yú goz’ąą yuṉe’ zhą́ ha’ayáá, k’adíí áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nohwá sizįį: 25 Okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni doo dabíí bidił dahíí yoziłgo godiyįhgo goz’ąą yuṉe’ dała’á łenágodáhgo onadáh, áídá’ Christ doo ágát’į́į́ da, doo Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ánádidit’áh da; 26 Ágánát’įįh lę́k’eyúgo ni’gosdzáń alzaadí’ yushdí’ godezt’i’go biniinágodil’įįh doleeł ni’: áídá’ goldohíí ngonyáágee dałahńdigee datsaahíí bee nchǫ’íí yaa gonłnee doleełgo nyáá. 27 Nṉee dałahńdi datsaahgo bágoz’ąą, áí bikédí’go baa yá’iti’go: 28 Áík’ehgo Christ dałahńdi Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ídeltįį, nṉee łą́ą́go binchǫ’íí yá daidigheehgo; iké’gee nadáh doleeł, doo nchǫ’híí bighą da, áídá’ bikádaadéz’iiníí hasdáyiṉiiłgo.

10

1 Ádįhyú nłt’éégo goz’aaníí Jews bich’į’ begoz’aaníí doo da’aṉii begoz’ąą da, bichagosh’oh k’a’at’éégo zhą́, áí bichą hadíí dáłenágodáhgee yeda’okąąhíí nadaiłtseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nádaayihi’ṉiiłíí begoz’aaníí doo hadaadeszaago ádaabole’ at’éé da. 2 Ágádzaayúgo doo dayúweh baa hi’né’ da doleeł ni’; da’okąąhíí dałahńdigee hadaadeszaayúgo binchǫ’íí ádįhgo yídaagołsį doleeł ni’. 3 Áídá’ áí yeda’okąąhíí nadaiłtseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nádaahi’ṉiiłíí dáłenágodáhgee nṉee binchǫ’íí yénádaalṉiihgo ádaabiłsį. 4 Dóoli ła’íí gantł’ízé bidił konchǫ’íí doo yó’iiné’ át’éé da. 5 Áí bighą Christ ni’gosdzáń biká’ nyáádá’ gánṉiid, Ye’okąąhíí natseedgo naa hi’ṉiiłíí ła’íí dant’éhéta ye’okąąhgo naa hi’ṉiiłíí doo háńt’įį da, áídá’ shits’í shá ánlaa: 6 Didlidgo nich’į’ nihi’ṉiiłíí, ła’íí konchǫ’híí bighą na’itseedgo naa hi’ṉiiłíí doo baa nił gozhǫ́ǫ́ da, nṉiid. 7 Áík’ehgo gádéṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań, hadíí háńt’iiníí łashłéhgo niyáá (naltsoos yisdisíí biyi’ shaa k’e’eshchįįhíí k’ehgo.) 8 Gánṉiid, Begoz’aaníí bik’ehgo na’itseedgo naa hi’ṉiiłíí, dant’éhéta ye’okąąhgo naa hi’ṉiiłíí, didlidgo nich’į’ nihi’ṉiiłíí, ła’íí konchǫ’híí bighą naa hi’ṉiiłíí doo háńt’įį da, doo baa nił gozhǫ́ǫ́ da, nṉiid bikédí’go 9 Gánádo’ṉiid, Bik’ehgo’ihi’ṉań, hadíí háńt’iiníí łashłéhgo niyáá. Iké’yú nohwá ngot’ááníí begodigháhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Jews daanliiníí biłgo dantsé łángot’ąą n’íí k’ihzhį’ ngoden’ą́ą́. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo Jesus Christ dałahńdigee dawa łayiilaago bits’íhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa ídeltįįhíí bee hadaanohwidezlaa. 11 Okąąh yedaabik’ehi dała’á ntį́į́gee dawa jįį Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ zhiṉéégo na’idziidi nada’iziidgo nadaazį, dáhant’é nadaiłtseedgo bidiłíí yeda’okąąh; da’ágádaat’įį ndi konchǫ’íí doo yó’iiné’ át’éé da: 12 Áídá’ Christ dałahńdigee Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ídeltį́į́: nohwinchǫ’íí yá daztsąąhíí bikédí’go dahazhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dihe’nazhiṉéégo dahnezdaa; 13 Kodí’ godezt’i’go bik’edaanṉiihíí bikełtł’ááhzhį’ nni’ṉilzhį’ yiba’ sidaa. 14 Dałahńdi Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ídeltįįhíí bee nṉee hadaadeszaahíí dángonyáázhį’ dázhǫ́ nłt’éégo áyíílaa. 15 Holy Spirit áí nohwił ch’í’ṉah ágółsį, gánṉiidgo, 16 Áí yołkaałíí bikédí’go díí ngot’aaníí nṉee bił ádaashłe’ doleeł, ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań; begosił’ááníí bijíí biyi’ odaahishṉiił, ła’íí biini’ biká’ ádaagoshłe’ doleeł; 17 Binchǫ’ n’íí ła’íí doo bik’ehyú ádaat’ee da n’íí doo dayúweh bínáshṉiih da doleeł. 18 Konchǫ’híí bighą kaa nágodet’ąąyúgo doo dayúweh konchǫ’híí bighą be’okąąhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ch’iné’ da. 19 Áí bighą shik’ííyú, itisgo godiyįhgo goz’ąą yuṉe’ doo daasiite’ dago Jesus bidiłíí biláhyú ha’áhiikáh le’, 20 Da’denbáálíí iłk’índlaadgo binkááyú Jesus nohwá ch’ígót’i’i ágólaa, áníidégo ła’íí hiṉáhi, da’denbáálíí dishṉiigo Jesus bits’í dishṉiigo ádishṉii; 21 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé bi’okąąh yebi k’ehi da’tiséyú sitíni nohwá silįį; 22 Áík’ehgo nohwijíí dił biká’ hista’go nchǫ’go ánáhiit’įįł n’íí nohwá nádilkǫǫdgo, ła’íí tú nzhóni nohwits’í bee tánásgizgo, haląą nohwijíí dawa bee doo nohwił nagoki dago da’ohiidląągo Bik’ehgo’ihi’ṉań ałhánégo bit’ah daahǫdleeh. 23 Haląą doo nohwiini’ nakigo da yaaká’yú dahazhį’ ihi’ṉaahíí ndaahóndliihíí nłdzilgo daahóntą’go dayúweh baa nadaagohiilṉi’ le’; hadíń nohwá ngon’ááníí da’aṉiigo aṉíí; 24 Łaa daanohwiini’ le’, łił daanjǫǫ doleełgo ła’íí nłt’éégo ánádaahitt’įįł doleełgo iłdag yádaahiilti’ le’: 25 Ha’ánázéhyú íła’ánáhiit’įįhíí doo t’ąązhį’ bits’ą́’ shiijééd da le’, nṉee ła’ ágádaat’įįhíí k’ehgo; áídá’ iłdag yádaahiilti’ le’: ałhánédí’ goldohgo bídaagonołsįdá’ dayúweh iłdag yádaałti’. 26 Da’aṉii ágot’eehíí bídaagosiilzįįdá’ nchǫ’go bídaagonlzį ndi be’áhiidzaayúgo nohwinchǫ’híí bighą doo dayúweh nohwaa nágodit’áhgo goz’ąą da, 27 Áídá’ bee kaa yá’iti’íí dázhǫ́ bégódzidi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ kǫ’ k’ehgo diltłi’i bik’edaanṉiihíí daabidiłidíí zhą́ nohwá goz’ąą. 28 Hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí Moses binkááyú ni’né’i doo yikísk’eh at’éé da n’íí, nṉee naki dagohíí taagita binadzahgee ánágót’įįd yaa nadaagolṉi’ lę́k’eyúgo, doo hadíń yaa ch’oba’ dago zesdįį lę́k’e: 29 Áík’ehgo hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ doo nt’é dago áyíłsįgo yiká’ nayaahíí, ła’íí dił bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yángon’ááníí nłdzilgo alzaahíí, dił bee hadelzaahíí, doo yidnłsį́ dahíi, ła’íí Holy Spirit bits’ą́’dí’ iłgoch’oba’íí begoz’aaníí nchǫ’go áiłṉiihíí, nṉee Moses binkááyú begoz’aaníí doo yikísk’eh at’éé dahíí bighą zesdįįhíí bitisgo goyéégo bich’į’ godigháhgo bágoz’ąą shį daanohsį née? 30 Gánṉiidíí bídaagonlzį, Goyéégo koch’į’ godish’aahi ánsht’ee, shíí ík’enash’né’ ndi at’éé, ṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań. Gánádo’ṉiid, Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí yaa yałti’go yándaago’a’ doleeł. 31 Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bilák’e ch’intłizhyúgo négódzid. 32 Bínádaałṉiih, doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go nohwijíí yuṉe’ odaadezdlaadá’ góyéégo nohwich’į’ nagowaago nohwiniigodelzaa ndi bich’į’ dahdaanołdǫh ni’; 33 Łahgee nṉee daanohwineł’į́į́gee daanihóch’íid ła’íí góyéégo nohwich’į’ nagowaa ni’; łahgee biniidaagonłt’ééhíí bich’odaahṉiihgo nohwíí ałdó’ nohwiniigonłt’éé ni’. 34 Ha’ásítį́į́dá’ shaa tídaaht’ii ni’, ła’íí nohwíyéé n’íí nohwaa hayi’ṉííł ndi nohwił daagozhǫ́ǫ́ ni’, yaaká’yú nohwíyééhíí itisgo nłt’éhíí, ła’íí doo ngonel’ąą dahíí gólį́į́go bídaagonołsįhíí bighą. 35 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bada’ołííhíí doo bits’ą́’zhį’go ánáhṉe’ da, daahonohtą’yúgo nzhooníí nohwich’į’ nanáhi’ṉiił. 36 Nohwíni’k’eh ádaanołsį le’, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań áṉííhíí ádaahdzaadá’ nohwa’det’aaníí nohwíyéé doleeł. 37 Dét’įhégo hadíń hígháhíí dogaał, dáhah dogaał. 38 Hadíń dábik’ehyú át’ééhíí odlą́ zhą́ yee hiṉaa doo, áídá’ nṉee t’ąązhį’ at’ééhíí shiyi’siziiníí doo baa bił gozhǫ́ǫ́ da doleeł. 39 Ndi néé t’ąązhį’ ádaat’eego ch’a’ondéh zhiṉééhíí doo itah daandlįį da, áídá’ hadíí da’odląągo biyi’siziiníí hasdákáh zhiṉééhíí itah daandlįį.

11

1 Bench’ohołííhíí da’aṉii begolṉe’go bígózįgo, ła’íí hadíí doo hit’įį dahíí da’aṉii át’éégo bígózį, áí odlą’ golzeego ágolzee. 2 Doo áníidá’ bádaayáń n’íí daabi’odlą’ golį́į́híí bighą nłt’éégo baa ch’iṉii lę́k’e. 3 Ni’gosdzáń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bik’ehgo ádaalzaago nohwi’odlą’ golį́į́híí bighą bádaagonlzį, áík’ehgo dant’éhéta hit’iiníí doo hit’įį dahíí bee ádaaszaa. 4 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Abel, Cain bitisgo nłt’éhi Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nainé’, Abel baa nainé’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nagolṉi’go, Da’áígee ándzaa, ṉii lę́k’e; áí bee Abel daztsąą ndi t’ah nohwich’į’ yałti’. 5 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Énoch da’itsaahíí doo yígodołsįįł dahíí bighą yaaká’yú onábi’doltįį; doo hak’i nádaach’ot’įį da, Bik’ehgo’ihi’ṉań onábiłtįįhíí bighą; doo hwahá nábidi’dilteeh dadá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yił goyiłshǫ́ǫ́go baa ch’iṉii lę́k’e. 6 Ko’odlą’ da’ádįhyúgo Bik’ehgo’ihiṉań doo hagot’éégo bił goch’inłshǫ́ǫ́ da: hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nsháh nzįyúgo da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań golį́į́go yosdląądgo zhą́ yich’į’ nigháh, ła’íí hadíń nzhǫǫgo haintaahíí nłt’éégo ágot’eehíí bíyéé áídoliiłgo yosdląądgo zhą́ yich’į’ nigháh. 7 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Noah hagot’éégo godegháhíí doo hwahá yígołsįįh dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił ch’į’ṉah ágolaago tsídolyiz, áík’ehgo bichągháshé hasdáyiṉiiłhat’į́į́híí bighą tsina’eełíí áyíílaa; áí bee ni’gosdzáń biká’ nṉee nchǫ’go ádaat’eehíí ch’í’ṉah áyíílaa, ła’íí ko’odlą’híí bighą nłt’éégo ách’it’ééhíí bíyéé silįį. 8 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Abraham ła’ ni’ nágost’ąąyú bíyéé doleełyú obi’dol’a’dá’ bikísk’eh adzaago oyáá, hayú deyaa shįhíí doo yígółsį da ndi. 9 Bi’odlą’ golį́į́híi bighą ni’ baa got’ąą n’yú dét’įhézhį’ Isaac ła’íí Jacob biłgo gowąlgai yee daagolį́į́, ni’ doo yídaagołsíni n’íí yiká’ daagolį́į́híí k’ehgo; Abraham baa det’ąą n’íí da’áí Isaac ła’íí Jacob baa daadest’ąą: 10 Abraham bádįhyú yaaká’yú kįh nagozṉilíí bitł’ááhgo iztł’ini golííníí yiká déz’įį, áí kįh nagozṉilíí bik’ehgo’ihi’ṉań nagoshchįįgo ágólaa. 11 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Sarah ndi binawod gozlį́į́go hiltsąą silįį, áídí’ bił łegodzaahíí bitisyú ch’ígóyáá ndi bi’ime’ gozlįį, hadíń baa yidin’ą́ą́híí ya’ołííhíí bighą. 12 Áík’ehgo nṉee dała’á hastiin silįįgo k’azhą́ datsaahi ga’ánolį ndi bits’ą́’dí’ hadaałishchiiníí yáá biyi’ ts’iłsǫǫsé ła’íí tábąhyú sáí dahdijahíí ga’áhołąągo daagozlįį, doo nách’ołtag at’éé dayú. 13 Áí dawa t’ah da’odląągo nanezna’, baa daadest’aaníí doo hwahá begolṉe’ da ndi bi’odlą’ bee ńzaadzhį’ daayo’įįgo yaa bił daagozhǫ́ǫ́go begolṉe’go yídaagołsį lę́k’e, áík’ehgo gádaanṉiid, Ni’gosdzáń biká’ nahiikai ndi nṉee doo bígózini daandlįį, dá nakai nt’éhi. 14 Ágádaaṉiihíí bee nłt’éégo ndaagoléehíí yiká hadaantaago bígózį. 15 Ni’ yits’ą́’ dahdikai n’íí dá yaa natsídaakees nt’ééyúgo t’ąązhį’ nakáhgo bá ch’í’otąą doleeł ni’. 16 Áídá’ k’adíí yaaká’zhį’go ndaagoléehíí hádaat’įį: áí bighą Bik’ehgodaahi’ṉań biłdi’ṉiigo Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bik’e ádaayándzį da, akú kįh gozṉilíí bá iłch’į’golaahíí bighą. 17 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Abraham, da’aṉii bi’odlą’ bighą nabídineztąądá’, Isaac Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa yinłtį́į́, Abraham bee det’ąą n’íí biye’ dała’áhi Bik’ehgo’ihi’ṉańyá yiziłhee nkegonyaa, 18 Áń yaa yałti’go Bik’ehgo’ihi’ṉań Abraham gáyiłnṉiid, Isaac binkááyú nits’ą́’dí’ handóot’įįł: 19 Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee daztsąą ndi náhi’ṉaago ánáidléh yígółsį, áík’ehgo biye’ daztsąądí’ nábi’dihil’ṉa’ ngonolįgo baa naltį́į́. 20 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Isaac, Jacob ła’íí Esau bich’į’ ágoṉe’íí yee yá oskąądgo, Nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ le’, yiłnṉiid. 21 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Jacob datsaahdá’ Joseph biye’ke naki da’ał’ango yá da’oskąąd; ła’íí bigish bik’izhį’ hayaa at’éédá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yoskąąd. 22 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Joseph datsaahdá’ Israel hat’i’íí dahdekáh doleełíí t’ah bidáhdá’ yígółsįgo yaa nagolṉi’ lę́k’e; ła’íí bits’in hago ádolṉiiłíí yee yángon’ą́ą́ lę́k’e. 23 Daabi’odlą’ golį́į́híí bighą, Moses gozlįįdá’ bitaa hik’e bą́ą́ biłgo mé’ dénzhonéhi nlįįhíí bighą nadaayinł’į’go taagi daahitąą; nant’án yengon’ááníí doo yédaaldzid da lę́k’e. 24 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Moses báyáń silįįgo, Pháraoh bitsi’híí bizhaazhé bił idi’ṉiigo doo hat’į́į́ da lę́k’e; 25 Nchǫ’go ágot’eehíí begonedlįįhíí dét’įh itah at’éhi k’ihzhį’ nayiné’ lę́k’e, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí biniidaagonłt’éézhį’go itah nágodin’ą́ą́ lę́k’e; 26 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ bich’į’ nahi’ṉiiłíí yiká déz’įįgo, Christ bighą bik’edaach’iṉiihíí Egypt biyi’gee hágołdzil goz’aaníí yitisgo ilį́į́go yaa natsekees. 27 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Egyptdí’ halwod, nant’án hashkee ndi doo yénáldzid da: doo ch’o’įį dahíí yo’įįhíí k’ehgo nyeehíí yich’į’ dahnldǫh. 28 Bi’odlą’ golį́į́híí bighą Moses bik’ehgo dáádítį́híí yiká’ dił yíłta’, ła’íí bitis‐hagowáh golzéhi ágolzaa, chągháshé dantsé nakaihíí naiłtseedíí nliiníí Israel hat’i’ihíí bichągháshé dantsé nakaihíí doo naiłtseed da doleełhíí bighą. 29 Daabi’odlą’ golį́į́híí bighą Israel hat’i’íí túsikaaníí Red Sea holzéhi hanaayú nanádnłsą́ą́, ni’gosgąąhíí k’ehgo ndi ch’ínánłsą́ą́, nṉee Egyptdí’ daagolííníí ałdó’ hanaadnkáh daanzį ndi ąął odaaz’eel. 30 Daabi’odlą’ golį́į́híí bighą Israel hat’i’i kįh gozṉilíí Jériko golzeegee binaad tséé histł’iníí łedn’aahíí dała’á jįįgo dałahn łenadiłséh gosts’idiskąązhį’, áík’ehgo gosts’idiskąąhíí bijįį ąął nandéeh lę́k’e. 31 Ráhab, isdzán nant’į’ nagháhi n’íí, bi’odlą’ golį́į́híí bighą anadaal’izi baa n’áázhgo nzhónígo yich’į’ ádzaago, doo da’odląą dahíi natseedgee doo itah zesdįį da lę́k’e. 32 Nt’é baa nanagoshṉi’ doleeł? Gídeon, Bárak, Sámson, Jéphthah, David, Samuel ałdó’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí biłgo dawa baa nagoshṉi’ hasht’į́į́ ndihíí doo bínel’ąą da: 33 Áí daabi’odlą’ golį́į́híí bighą łahgo nṉee hat’i’i daayisnaa, dábik’ehyú ádaaszaa, bángot’ąą n’íí bich’į’ begolzaa, ndóícho bizé’ bá iłch’į’ ágolzaa, 34 Kǫ’ doo sidog dago bá álzaa, bésh be’idiltłishé doo bee naztseed da, doo nadaalwod da ndi nadaalwod daasilįį, nagonlkaadgee k’a’ádaat’ee daasilįį, ła’íí yił nadaagonłkaadíí bik’e dahtsídnkįį. 35 Isdzáné bits’ą́’ nanezna’ n’íí bá nádaabi’dihilṉa’go baa na’ṉil; ła’ihíí dahazhį’ ihi’ṉaahíí yenaadiikáhíí itisgo nłt’éégo yídaagołsįhíí bighą doo daazhógo benádaadichiid hádaat’įį dago goyéégo bich’į’ godest’ąągo naztseed: 36 Ła’ihíí baa daach’odloh, ła’íí dá habída’ch’iłtsaas nt’éé, ła’ii łídaach’istł’ǫǫ, ła’íí ha’ádaach’ist’e’: 37 Ła’ihíí daach’ołné’, ła’ihíí iłk’ídaabidich’iish, ła’ihíí nabídaadi’nestąąd, ła’ihíí bésh be’idiltłshé bee naztseed; ła’ihíí dibełį́į́ hik’e gantł’ízé bikágé bidiyágé yee nakai lę́k’e; tédaat’iyégo, nyéé’i daidits’ago, ła’íí biniidaagodeszaago; 38 Áí nṉeehíí ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí bitisgo da’ilį́į́: da’igolį́į́yú ła’íí dziłyú, dził bini’i’áńyú ła’íí łeyi’ da’o’áńyú nakai lę́k’e. 39 Áí dawa daabi’odlą’ golį́į́híí bighą nłt’éégo baa na’goṉi’ ndi baa det’ąą n’íí doo hwahá begolṉe’ da lę́k’e: 40 Néé Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwádįhyú itisgo nłt’éhi yaa nohwá nagoshchįį, da’ádaandįhyúgo áí doo hadaabi’dilṉe’ da.

12

1 Nṉee łáni doo náhóltagyú nohwinaadyú nzhǫǫgo daanohwineł’į́į́go, nt’é ndaazgo daahiideełíí haląą nláhzhį’ ndaano’né’, ła’íí nchǫ’íí dayúweh be’ánáhiit’įįłíí nláhzhį’ ndaano’né’ ałdó’, áídí’ bidag ádaant’eego Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngon’ááníí bikísk’eh hiikeeł le’, 2 Jesus, nohwi’odlą’ begodeyáhi ła’íí ąął łaile’i haląą áń zhą́ bich’į’ daadéet’įį le’; áń gozhóóníí bádįhyú goz’ąąhíí bighą tsį’iłna’áhi biká’ biniigodelzaa ndi yidag at’éégo yitis silįį, bik’e ídaayágosįgo dahstįį ndi doo bił hago’at’éé da, áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago dahsdaagee dihe’nazhiṉéégo dahnezdaa. 3 Nṉee nchǫ’go ádaat’eehíí bich’į’ nada’idziid ndi yitis siliiníí, áń baa natsídaahkees le’, dah lę́k’eyúgo dánko hohkáh hileeh, ła’íí nohwinatsekees doo nłdzil da hileeh. 4 Nchǫ’íí bich’į’ nadaagonołkaad ndi doo hak’i dił nohwiká’ ndaashchii da. 5 Ła’íí chągháshé baa de’nííhíí k’ehgo nohwaa de’níí n’íí baa daadisoṉah, gáṉíigo, Shiye’, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo ałch’ídéyú ánánoł’įįł dayúgo, nłt’éégo baa natsíńkees, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nił destehyúgo nanákaad hela’: 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań hadíí bił daanzhooníí ni’iłsiihgee yiniidaagodnłsį, yił ch’ígó’aahíí bighą, bizhaazhé náidnłtįįhíí dała’á ntį́į́gee ni’iłsiihíí bighą nádainłtsas. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań nda’ołsiihgee nohwiniidaagodnłsiyúgo, bichągháshé daanohłįįhíí bighą ágádaanohwiłsį; hadíń biye’ golííníí, biye’ yiniigodnłsį, yił ch’ígó’aahíí bighą. 8 Áídá’ nda’ołsiihgee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił ch’ígó’aahíí bighą doo nohwiniinágodil’įįh dayúgo yútashchíń nliiníí k’ehgo ádaanoht’ee, doo da’aṉii bichągháshé daanohłįį da, nṉee dawa doo da’dits’ag dayúgo bił ch’ídaago’aahgo yiniidaagodnłsį. 9 Áídí’ ni’gosdzáń biká’gee daanohwitaahíí nłt’éégo nohwił ch’ídaago’aahgo nohwiniidaagodnłsįgo daadinlzį; yaaká’dí’go nohwiTaahíí itisgo daadinlzįgo bikísk’eh ádaant’eego nłt’éé go’į́į́, áík’ehgo zhą́ nłt’éégo daahin’ṉaa. 10 Ni’gosdzáń biká’ nohwitaahíí dabíí hádaat’įįyú dét’įhézhį’ hagee nda’iilziihgee zhą́ ádaanohwił’įįh, áídá’ yaaká’dí’go nohwiTaahíí nohwá nłt’ééhíí bighą ágádaanohwidnłsį, áń godiyini ye’at’ééhíí k’ehgo néé ałdó’ godiyini be’ádaant’ee hileehíí bighą. 11 Koł ch’ígó’aahgo ákoł’iiníí doo koł gozhǫ́ǫ́go ákółsį dago koł na’diṉi’ ndi bikédí’go hadíń baa bił ch’ígót’ááníí nłt’ééhíí biyi’ nołseełgo binest’ą’ golį́į́híí k’ehgo iłch’į’gonłt’ééhíí be’at’éégo nłt’éé hileeh. 12 Áík’ehgo nohwigan nadaahezdaahíí hadag ánádaahdle’, nohwigod daaditłidíí ntł’iz ánádaahdle’; 13 Áídí’ iłk’ídézdǫh intínhíí biká’ ch’ínohkáh, hadíń na’niłhodíí doo ch’a’odokał da doleełhíí bighą; áídá’ nalwod nasdlį́į́go dahnadidáh. 14 Nṉee dawa bił t’eké daanohłįįgo, ła’íí dázhǫ́ nłt’éégo ádaanoht’eego dahdaanołdǫh, doo ágádaach’it’ee dayúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hagot’éégo ch’iłtséh da: 15 Ídaa daagonohdząą, dánko Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dábich’į’ ndohkahi at’éé; dánko koł goshch’iihíí bikeghad nohwiyi’ bengonyááyúgo ndéesąągo nagontł’og hajéédgo, áí bee łáni daabiłchǫǫ; 16 Ídaa daagonohdząą, dánko nant’į’ naghaahíí nohwitahyú hileeh, dagohíí Esau holzéhi, dantsé naghaahíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ bíyéé doleeł n’íí dałahńdi iyąąhíí bighą baa na’hazṉiihíí k’ehgo dánko Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yidnłsį dahíí nohwitah hileeh. 17 Bídaagonołsį, Esau ágádzaahíí bikédí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nłt’éhi bíyéé silįį doleeł n’íígee, Dah, biłdo’ṉiid; hichago yókeedgo ná’okąąh ndi doo hagot’éégo łahgo ánáyidléh da lę́k’e. 18 Doo díínko bich’į’ nehesohkai da, dził da’aṉii si’ánihíí, kǫ’ bee diltłi’íí, dagohíí godiłhiłíí, chagołheełíí, yat’ógo nyolhíí, 19 Bésh dilwoshé áṉííhíí, bizhii áṉííhíí, áí bizhii daidezts’aaníí, Doo dayúweh nohwich’į’ yáńłti’ da, daayiłṉiigo nádaayokąąh lę́k’e, doo bich’į’ nehesohkai da: 20 (Tsétahgo nakaihíí ndi dziłíí yídahi’ṉaayúgo bił nda’ts’ilṉe’go dagohíí k’aa bee nabidi’tseedgo goz’ąą, ṉiigo yee hadzii n’íí doo hagot’éégo yidag ádaat’ee da lę́k’e: 21 Daayo’įį n’íí dázhǫ́ bégódzidhíí bighą Moses gáṉíí lę́k’e, Dázhǫ́ nésdzidgo dishtłid:) 22 Áídá’ díínko bich’į’ nehesohkai, dził Sion golzéhi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bikįh gozṉilíí yaaká’yú goz’áni Jerúsalem holzéhi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolíni łenáhiłséhi, 23 Dantsé daagozliiníí yaaká’yú bizhi’ ádaagoszaahíí bił daagozhǫ́ǫ́go ha’ánáłséhíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee dawa yaa yałti’go yándaago’a’ihi, ła’íí yaaká’yú nṉee nłt’éégo ádaat’eehíí hadaadeszaahíí bispirits bich’į’ nehesohkai, 24 Ła’íí Jesus, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e nṉee biłgo łángot’aaníí áníidéhi nohwá sizíni, ła’íí dił kok’e hiłta’íí, Abel bidiłíí yitisgo nłt’éégo ágot’eehíí yaa nagolṉi’i ałdó’ bich’į’ nehesohkai. 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań, nohwich’į’ yałti’íí, doo dah daadohṉii dago baa daagonohsąą: ni’gosdzáń biká’gee bich’į’ yałti’ihíí, dah yiłnṉiidíí doo hagot’éégo bits’ą́’ hakee da lę́k’e, áík’ehgo yaaká’dí’ nohwich’į’ yałti’ihíí hodaayéelts’ąą doo hádaat’įį dayúgo, itisgo doo bits’ą́’ haokee at’éé da: 26 Da’áídá’ bizhiihíí bee ni’gosdzáń nagohi’naa, k’adyúgohíí gáṉíígo ngon’ą́ą́, Yuṉáásyú goldohgo dałahńdi doo ni’gosdzáń zhą́ nagohish’naa da, yáá ałdó’ nagohish’naa doleeł. 27 Áń ágánṉiidíí, Yuṉáásyú goldohgo dałahńdi, hadíí alzaahíí nadaaha’naahíí k’ihzhį’ nii’né’, golzeego ágolzee, áík’ehgo hadíí doo hagot’éégo dihi’náh dahíí zhą́ godziih doleeł. 28 Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee nohwiiṉílgo doo hagot’éégo k’ihzhį’ nohwiiṉííł dahíí bighą haląą ba’ihédaandzį le’, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daadnlzįgo ła’íí bédaahildzidgo bił daagohilzhǫ́ǫ́go bá nada’iidziid le’: 29 Bik’ehgodaahin’ṉań kǫ’ ndi’iłk’ą́hi nlíni at’éé.

13

1 Iłk’isó łił daanjǫǫhíí k’ehgo dayúweh łił daanohjǫǫ le’. 2 Nṉee doo bídaagonołsinihi nohwaa hikaiyúgo baa daa ch’ohba’go baa daayoṉah hela’: nṉee ła’ ágádaadzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’dí’hi doo yídaagołsį dago yá da’dezné’ lę́k’e. 3 Ha’ánshijeedíí bínádaałṉiih, bił ha’ánshojeedhíí k’ehgo; hadíń bits’í biniidaagonłt’ééhíí bínádaałṉiih, nohwíí ałdó’ nohwits’í gólį́į́go bedaahinohṉaa. 4 Na’i’ṉeehíí nṉee dawa daayidnłsį le’, doo iłts’ą́’ nant’į’ na’aashgo da: ch’a’o’i’néhíí ła’íí nant’į’ nakaihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa yádaałti’go yándaago’áah. 5 Bestso doo bidáhzhį’ ádaanoht’ee da le’; nt’éhéta ayą́háhi nohwíyéé lę́k’e ndi baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań gánohwiłnṉiid, Doo nits’ą́’ dahdosháh át’éé da. 6 Áík’ehgo doo t’ąązhį’ daasiitįį dago gádaan’ṉii, NohweBik’ehń shich’oṉíhi nlįį, nṉee hago ádaashidoliiłíí doo bee nésdzid da. 7 Nohwá naziiníí bínádaałṉiih, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee nohwich’į’ yádaałti’ n’íí: da’odląąhíí k’ehgo da’ohdląą le’, nt’é ádaizlaahíí baa natsídaahkees. 8 Jesus Christ, adąądá’ át’ééhíí k’ehgo díí jįį t’ah ágát’éé dahazhį’ ágát’éé. 9 Yati’ iłtah at’éégo, yati’ doo bígózini da k’izédaanohwidoṉííł hela’: Bik’ehgo’ihi’ṉań bilgoch’oba’íí bee kojíídí’ ko’odlą’ nalwodgo áyíłsįgo nłt’éé, doo hagot’éégo ch’iyąąhíí bee da, áí bikísk’eh ánáda’ch’oł’įįł ndi doo nt’é bee ádaach’izlaa da. 10 Jews bich’į’ begoz’aaníí bitł’ááhyú daanliiníí da’ch’okąąh goz’ąągee Bik’ehgo’ihi’ṉań baa naltéehíí ła’ áígee nada’iziidíí daayiyąągo dábik’eh; áí na’idziidíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ch’ígót’i’ daanzį; áídá’ Christ tsį’iłna’áhi biká’ nohwá daztsąąhíí bighą néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nohwá ch’ígót’i’. Nṉee Jews bich’į’ begoz’aaníí zhą́ yikísk’eh ádaat’eehíí doo áík’ehgo bágoz’ąą da. 11 Magashi, dibełį́į́, gantł’ízéta nṉee nda’iłsiihíí bighą nadaistseedá’ bidiłíí okąąh yebik’ehi da’tiséyú sitíni da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ áyikaah, áídá’ bits’íhíí kįh gozṉilíí aṉahyú daayidiłid lę́k’e. 12 Áík’ehgo Jesus ałdó’, dabíí bidiłíí bee nṉee hadaadilṉe’ doleełhíí bighą kįh gozṉilíí binaadyú łedn’aahíí dááditį́híí aṉahyú biniigodelzaa. 13 Áík’ehgo néé ałdó’ nṉee Jesus daayo’ni’ n’íí k’ehgo daanohwich’o’ṉi’go bidag ádaant’eego haląą da’aṉahyú bich’į’ dokáh. 14 Dząągee doo nohwá dahazhį’ daagondlįį goz’ąą da, áídá’ dahazhį’ daagondleehíí biká daadéet’įį. 15 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań dákozhą́ baa náda’né’ihíí k’ehgo Jesus binkááyú dayúweh daahohiikąąhgo ba’ihédaandzį le’, bizhi’ ba’ihégosįgo behagohiigháh le’. 16 Nłt’éégo ádaanoht’eego ła’íí nohwíyééhíí iłtahoh’ṉiigo baa daayohṉah hela’: áí k’ehgo baa náda’né’ihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa bił gozhǫ́ǫ́. 17 Hadíń nohwá naziiníí bikísk’eh ádaanoht’eego hayú ádaaṉiiyú ádaanoht’ee le’, nohwiyi’siziiníí yiṉádaadéz’įįhíí bighą; áí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá yił nanágodołṉihi at’éé bił daagozhǫ́ǫ́go ádaat’įįyúgo nłt’éé, áídá’ doo bił daagozhǫ́ǫ́ dayúgo doo nohwá nzhǫǫ da. 18 Nohwá da’ohkąąh: nłt’éégo ádaahiit’įįgo bídaagonlzį, dawa ánádaahiit’įįłíí bee da’aṉiigo ánádaahiit’įįłgo hádaahiit’įį. 19 Shá da’ohkąąh doleełgo itisgo nánohwoshkąąh, dák’adégo nohwaa nádishdaałhíí bighą. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań, bits’ą́’dí’ nkegohen’ááníí, Jesus nohweBik’ehń daztsąądí’ naadiidzaago áyíílaa, bidiłíí nohwá ngon’ááníí dahazhį’ nłdzilgo bee áile’íí biláhyú: nanyoodíí bidibełį́į́ nłt’éégo yiṉádéz’įįhíí k’ehgo Jesus, Nanyoodíí ízisgo at’éhi, bichągháshé nłt’éégo yiṉádéz’įį. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań hadaanohwidile’, áík’ehgo nt’é bił dábik’ehíí dawa nłt’éégo baa nahkaigo, binadzahgee hant’é bił dábik’ehíí nohwiyi’ na’iziid le’, Jesus Christ binkááyú; áń dázhǫ́ ba’ihégosį le’, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’. Doleełgo at’éé. 22 Nánohwoshkąąh shik’ííyú, Díí ádaanohwiłdéṉiidíí doo bik’edaashołch’iigo da ńdaagohoh’aah: ayą́hágo bee nohwich’į’ k’eshiłchį́į́. 23 Nohwik’isn Timothy ch’ínádzáá lą́ą́; dét’įhégo nyáá lę́k’eyúgo, akú bił nánsht’aashgo nádaanohwistséh ndi at’éé. 24 Nohwá naziiníí dawa, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé dawa, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłdohṉii. Ítalyú daagolííníí, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii. 25 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

JAMES

1

2

3

4

5

THE GENERAL EPISTLE OF

JAMES

1

1 Shíí James, Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń binal’a’á nshłíni, nṉee nakits’ádahyú hat’i’i iłch’ą́’yú odaagohesle’ihíí nohwich’į’ k’e’eshchii, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił nlįį le’, nohwiłdishṉii. 2 Shik’ííyú, iłtah at’éégo nohwich’į’ nagontł’ogyúgo, baa nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; 3 Díí bídaagonołsįgo, nohwi’odlą’íí nayídntaahgo nyee ndi dahdaanołdǫh daałeeh. 4 Áí dayúweh nohwiyi’ na’iziid le’, áík’ehgo nohwi’at’e’ nzhooníí zhą́ be’ádaanołt’ee doleeł, doo hat’íí bee dábich’į’go da. 5 Nohwitahyú dahadń doo goyą́ą́ dayúgohíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yíyókeed le’, áík’ehgo baa hi’né’ doleeł; Bik’ehgo’ihi’ṉań dánzhǫǫ at’éégo nṉee dawa daazhógo yaa yiné’hi at’éé. 6 Áń nṉeehń odląągo áṉíí le’, doo biini’ nakigo da: dahadń biini’ nakihń, ńch’iigo túnteel nádidáhíí k’ehgo at’éé. 7 Nṉee ágát’éhń nohweBik’ehń bich’ą́’gé’ doo hat’íí ích’į’ nyohodlíí da le’. 8 Nṉee biini’ nakihíí doo bígózįgo nagháhi at’éé da. 9 Nṉee ádaagoch’iyolba’ń Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee ízisgo at’éégo ábi’delzaahíí bighą bił gozhǫ́ǫ́ le’: 10 Áíná’ nṉee ízis it’įįń ádaagoch’iyolba’go ábi’delzaahíí bighą bił gozhǫ́ǫ́ le’: tł’oh dénzhonéhíí ánádaasdįįdhíí k’ehgo bee ch’ígowáh doleełhíí bighą. 11 Ch’ígona’áí sidogo hagháhgo, tł’oh yiniłṉééhgo dénzhonéhíí nandéh, áík’ehgo dénzhoné n’íí ádįh: áí k’a’at’éégo nṉee ízis it’įįń t’ah dá’it’į́į́go bech’ígoṉáh doleeł. 12 Nṉee nabídi’nestąąd lę́’e ndi ąął yitis ch’ínyááhń biyaa gozhóni at’éé: nabídi’nestąądíí ąął yitis ch’ínyáágo dahazhį’ ihi’ṉáhi, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanzhóni yaa yiden’ááníí, baa didot’aał, gonṉeegee ch’ah hobįįhíí k’ehgo. 13 Nṉee ła’ nabídi’nestąąd lę́’eyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nashínestąąd, doo ṉii da le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nchǫ’íí bee nahóntaah goz’ąą da, ła’íí áń doo hadń nayíntaah da: 14 Nṉee daantį́į́gee dénchǫ’go ágot’eehíí yiká hát’ííníí, ídíbiiltso’go nabídintaah. 15 Dénchǫ’go ágot’eehíí hágot’iiníí iłtsąą hileehíí k’ehgo nchǫ’íí yiłchii: áígé’ nchǫ’íí nchaa silįįgo da’itsaahíí yiłchii. 16 Shik’ííyú, shił daanołshóni, nda’ołsii hela’. 17 Dawahá nłt’ééhíí ła’íí dawahá nzhooníí yaaká’gé’ nohwaa hi’né’hi at’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań idindláádíí Áyíílaahń bich’ą́’gé’ nke’né’, áń doo łahgo áná’dol’įįłi da, hat’íhíta łéhídáhgo chagosh’oh nágodleehíí doo áí k’a’at’éé da. 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí hát’į́į́go dawahá daahiṉaago áyíílaahíí bitahgé’ da’iłtsé nest’áń begodeyaahíí k’ehgo biyati’ da’aṉíhi bee nádaagosiidlįįgo ánohwilaa. 19 Áík’ehgo shik’ííyú, shił daanołshóni, nṉee daantį́į́gee nłt’éégo íyésts’ąą le’, yati’ t’ąązhį’ goz’ąągo, ła’íí ha’ashkeehíí t’ąązhį’ goz’ąągo: 20 Nṉee bihashke’híí Bik’ehgo’ihi’ṉań binzhǫ’íí doo áíle’ da. 21 Áí bighą nchǫ’zhiṉéégo ágot’eehíí ła’íí doo bik’ehyú ágot’eehíí dawa k’ihzhį’ ndaanołné’ná’, yati’ nohwijíí biyi’ k’ená’dilzéhíí nohwijíí yuṉe’ isht’egodnt’éégo nádaagodoł’aah, áí nohwiyi’siziiníí hasdáyiṉiiłgo yínel’ąą. 22 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ da’aṉííyú ádaanołt’ee le’, doo daazhógo dédaadołts’ago da, doo ách’į’ nadaałch’aago da. 23 Dahadń yati’ daazhógo yidits’agń doo yikísk’eh at’éé dahń, nṉee ła’ biká’got’íné biyi’ binii’ da’at’ééhíí yineł’į́įhíí k’ehgo at’éé: 24 Áń nṉeehń ádinel’įįd hik’e dahiyaa, áígé’ dagoshch’į’ ánolįh n’íí yaa yisṉah. 25 Dahadń Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí dázhǫ́ nłt’éhi, begoz’aaníí nṉee ch’ínáyihi’ṉíłi, biyi’ déz’iiníí dayúweh yaa higaałń, doo daazhógo íyésts’ąągo dagoshch’į’ yaa yiṉah daná’, yati’ yikísk’eh at’ééhń, áń nṉeehń dawahá áile’íí bee biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 26 Dahadń nłt’éégo oshkąąh nzįná’ biyati’ doo yaa goyą́ą́go yałti’ń ách’į’ nach’aa, áń nṉeehń bi’okąąhíí doo bá begolṉe’ da. 27 Chągháshé bitaa ła’íí bimaa ádaadiníí, ła’íí isdzáné itsaa daanliiníí bich’į’ nadaagontł’ogíí bich’och’iṉiigo bitaach’ighaago, ła’íí ni’gosdzáń biká’gee nchǫ’go ágot’eehíí doo hayíí be’ách’ít’éégo da, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa’ń biṉááł okąąh da’aṉiihi, ła’íí dánzhǫǫ at’éhi at’éé.

2

1 Shik’ííyú, Jesus Christ nohweBik’ehń, bich’ą́’idindíni, daahołdląągo nṉee doo ił’anigo baa natsídaałkees. 2 Nṉee ła’ óodo bee bigan bik’en’áné gólíni, ła’íí bidiyágé nłt’éhi bik’isilaago dała’adzaagee ha’ayááyúgo, ła’íí nṉee tét’iyéhi bidiyágé dénchǫ’éhi yee ha’ayááyúgo: 3 Nṉee bidiyágé nłt’éhihíí zhą́ bich’į’ ádaanołt’eego ágádaabiłdołṉii, Dząągé’ nłt’éégee dahńdaa; áíná’ nṉee tét’iyéhíí ágádaabiłdołṉii, Da’áígee síńzįį, dagohíí, Shikeeyú ńdaa: 4 Ágádaanołt’eeyúgoshą’ ła’ dá’ich’į’go, ła’íí itisgo łanatsídaałkees, nchǫ’go natsídaałkeesgoshą’ aayádaałti’ihíí daałeeh? 5 Shik’ííyú, shił daanołshóni, ídaayesółts’ąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań ni’gosdzáń biká’ ágot’ee zhiṉéégo tédaat’iyéhíí da’odląąhíí yee ízisgo da’it’įį doleełgo haiyiṉil, ła’íí bilałtł’áhgee begoz’aaníí daabíyéé doleełgo haiyiṉil, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daanzhooníí yaa goden’ą́ą́. 6 Áíná’ nohwíí tédaat’iyéhíí doo bił da’ołtag da ląą. Nṉee ízis it’iinííshą’ isná daanohwidil’įį? Da’áí yáná’iti’hé yuṉe’shą’ odaanohwinihiyood? 7 Da’áí nłt’éégo bee nohwi’dojííhííshą’ dénchǫ’go yaa yádaałti’? 8 Nant’án yegos’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí gáṉíígee, Na’ashhahgé’ gólííníí nił nzhǫǫ le’, dáni ídił njǫǫhíí k’ehgo, ṉiihíí da’aṉii bikísk’eh ádaanołt’eeyúgo nłt’éé: 9 Áíná’ nṉee ił’anigo baa natsídaałkeesyúgo nchǫ’go ałt’į́į́, begoz’aaníí yitis hadaadiltaałíí k’ehgo ádaałt’įį bídaagonołsį. 10 Dahadń begoz’aaníí dawa yikísk’eh at’éé ndi dała’ágo iłsiihyúgo, begoz’aaníí dawa yiłsiih hileeh. 11 Ch’a’o’ṉéhíí bee ałṉéh hela’, ṉiihíí, Dahadń zołhéé hela’, ṉii ałdó’. Ch’a’o’ṉéhíí doo bee áłdzaa daná’ dahadń zeezołhįį lę́’eyúgo, begoz’aaníí yitis hadiltaałíí nleeh. 12 Begoz’aaníí nṉee ch’ínáyihi’ṉiiłíí nṉee bee baa yáda’iti’ doleełíí k’ehgo yádaałti’, ła’íí áí k’ehgo ádaanołt’ee. 13 Doo bił goch’oba’ dahń doo baa goch’oba’ dago baa yá’iti’ doleeł; áíná’ iłgoch’oba’íí aayá’iti’íí yee itisgo at’éé. 14 Shik’ííyú, nṉee ła’, Oshdląą, ṉiiná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo yikísk’eh at’éé dayúgo, hat’íí yit’į́į́ áíná’? Ya’ áí odląąhíí hasdábiłteeh née? 15 Kok’isn dagohíí kolah bidiyágé édįhná’ dajįį biigha dáshiṉá’naghaaná’, 16 Nohwíí ła’ bich’į’ gádołṉiiyúgo, Iłch’į’gont’ééhíí bee nanṉaa, sínzilgo, ła’íí násínłdįįdgo nanṉaa; áíná’ dawahá yídn nlįįhíí doo baa nné’ dayúgo; hat’íí bee nzhǫǫ? 17 Áík’ehgo ko’odlą’ zhą́ gólį́į́yúgo, doo bikísk’eh ách’ít’éé dayúgo, doo hat’íí ká áile’ da, daztsáni k’a’at’éé. 18 Dahadń gáṉíí doleeł, Ni ondląą, áíná’ shihíí shi’odlą’ yikísk’eh ánásht’įįh: ondląąhíí shił ch’í’ṉah ánle’ yikísk’eh ánt’įįłíí da’ádįhgo, áík’ehgo shíí oshdląąhíí yikísk’eh ánásht’įįłíí bee nił ch’í’ṉah áshłe’. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á nlįįgo hondląą; áí nłt’éé: ch’iidn daanlíni ałdó’ da’odląąná’ ńdaaldzidgo daaditłid. 20 Áíná’ nṉee doo goyą́ą́ dahi ńlíni, ko’odlą’ golį́į́ ndi doo bikísk’eh ách’ít’éé dayúgo doo begolṉe’ da, daztsáni k’a’at’éé, ya’ áí doo bígonłsį́ da née? 21 Hat’íhíta be’okąąhíí biká’ dahi’ṉiiłgee Abraham, nohwitaa n’íí, biye’ Isaac Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa yinłtįįná’shą’, ánát’įįdíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań, dábik’ehyú át’éhi biłnṉiid? 22 Bígosíńłsįįd née, bi’odlą’íí ła’íí yikísk’eh at’ééhíí dała’ na’iziid, bi’odlą’íí yikísk’eh at’ééhíí bee łalzaa. 23 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí, Abraham Bik’ehgo’ihi’ṉań yosdląąd, áík’ehgo bi’odlą’híí bighą dábik’ehyú át’éégo bá hótag, ṉii lę́’ehíí begolzaa: áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań bit’eké daabiłch’iṉiigo daach’ozhíí lę́’e. 24 Áík’ehgo bídaagosołsįįd, doo bi’odlą’ zhą́ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nṉee dábik’ehyú át’éé da, áíná’ yikísk’eh ádaat’eehíí ałdó’ bee Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú át’éé. 25 Da’ágát’éégo Ráhab, isdzán nant’į’ nagháhi n’íí, ch’iṉii nai’aahíí ha’áyíílaa, áígé’ łahyúgo ch’ínádais’a’ná’, ánát’įįdííshą’ bee dábik’ehyú át’éé biłdo’ṉiid? 26 Kots’í koyi’siziiníí ádįhyúgo daats’iztsąą, áí k’a’at’éégo ko’odlą’, bikísk’eh ách’ít’ééhíí ádįhyúgo, doo hat’íí ká áile’ da.

3

1 Shik’ííyú, hołąągo iłch’ígó’aahíí daałeeh hela’, iłch’ídaagont’eehíí itisgo nyeego nohwaa yá’iti’ doleeł bídaagonołsįhíí bighą. 2 Daanohwigha łą́ą́go ndaahiilziih. Dahadń yałti’gee doo iłsiih dahń nṉee dázhǫ́ nłt’éhi nlįį, nłt’éégo áyíłsį, bits’í dawa da’áṉííyú ánát’įįł. 3 Łį́į́ bizaa’áh bá ádaagohiidle’ nohwik’ehgo naghaahíí bighą; áík’ehgo bits’í dawa bee daahiidlo’. 4 Tsina’eełíí ałdó’ baa natsídaałkees, dázhǫ́ nchaa ndi, ła’íí nawode ńch’iidíí aná’oł ndi, benal’eełíí dázhǫ́ áłch’ísę́hi bee na’ił’eełíí dahát’į́į́yú yidił’eeł. 5 Da’ágát’éégo kozaadíí áłch’ísę́ ndi ízisgo ágot’eehíí yee áda’odlíígo yałti’. Gochaago godnlch’il goz’áni kǫ’ ałch’ísę́hi bee bikǫ’ do’ṉil lą́ą́! 6 Kozaadíí kǫ’ do’ṉilíí k’a’at’éé, ni’gosdzáń biká’ nchǫ’íí dawa bik’ehyú át’éhi k’a’at’éégo nohwits’í biyi’ itah nlįį; kots’íhíí dawa yiłchǫǫh; ch’iidn bikǫ’ diltłi’íí bich’ą́’gé’ kǫ’ bee bikǫ’ do’ṉilgo ch’idehezṉa’gé’ nch’ihenṉa’zhį’ yikǫ’ da’diṉil. 7 Tsétahgo daagolííníí iłtah at’éhihíí, dlǫ́’, tł’iish, túnteel biyi’ daagolííníí daabi’dilzhǫǫ, ni’gosdzáń biká’ nṉee daabiłshǫǫ: 8 Áíná’ doo hadń kozaad yołshǫ́ǫh at’éé da: nchǫ’go doo nehe’náhi at’éé da, ła’íí dázhǫ́ bik’asda’ nchǫ’. 9 Kozaad bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa’ń áshǫǫd daabiłn’ṉii; da’áí bee nṉee, Bik’ehgo’ihi’ṉań k’ehgo ádaaszaahi, yati’ bee daahónkaał. 10 Da’áí kozé’íí bich’ą́’gé’ yati’ nłt’éhi ła’íí yati’ nchǫ’i bee hagohiigháh. Shik’ííyú, díí doo ágát’éé da le’at’éhi. 11 Ya’ ni’gé’ túhálį́į́gee tú nzhǫǫhíí ła’íí tú nk’ǫǫzhíí dała’ halį́į́ née? 12 Shik’ííyú, ya’ tsį, figs holzéhi, olives náyinłt’į́, dagohíí dasts’aa figs náyinłt’į́ née? Áí k’a’at’éégo tú nk’ǫǫzhíí hálį́į́gee tú nzhooníí doo hálį́į́ da. 13 Nohwitahyú hadń goyą́ą́go bił ígózį? Bi’at’e’ nłt’ééhíí be’ánát’įįłíí ch’í’ṉah áyíłsį le’, igoyą’ doo t’ąązhį’ yáná’iti’ dahíí ye’at’éé. 14 Nohwijíí yuṉe’ nohwił daagoshch’íí’go dánohwízhą́ nłt’ééhíí ádá hádaałt’įįyúgo, ła’íí dashízhą́ itisgo ánsht’eego daanołsiyúgo, doo ádaa da’ołdlíí da le’, doo ách’iṉiiyú ách’iṉe’ dayúgo łé’iłchoohi at’éé. 15 Ídiłgo ch’idzaaníí doo yaaká’gé’ nke’né’ da, dá ni’gosdzáń biká’ benagowaahi, dakó ko’at’e’íí bik’ehgo, ch’iidn binant’a’ bich’ą́’gé’hi at’éé. 16 Dabízhą́ nłt’ééhíí ádá hát’į́į́híí, ła’íí dashízhą́ itisgo ánsht’eego nzįhíí golį́į́gee doo nkegohen’ą́ą́ da doleeł, ła’íí nchǫ’go ágot’įįhíí dawa begoz’ąą. 17 Áíná’ yaaká’gé’ igoyą’íí díí k’ehgo at’éé, dázhǫ́ nłt’éé, bił nkegohen’ą́ą́, dawa bich’į’ ch’izhǫ́ǫ́, doo ádił k’a’ách’ít’éé da, dázhǫ́ koł goch’oba’, ła’íí nłt’éégo ánáda’ch’ol’įįłgo, doo ił’anigo baa nach’ítsikeesgo da, doo koká’ zhą́ gózhǫ́ǫ́go da. 18 Nṉee nkegohen’ą́ą́go ádaagołsiníí k’eda’dile’go dábik’ehyú ách’ít’ééhíí binest’ą’ goleeh.

4

1 Hat’íí bighą iłch’į’ nadaagonołkaad, ła’íí nohwitahyú iłch’į’ hadaashkeed? Nohwiyi’ dawahá nchǫ’íí biká hádaałt’iiníí nohwiyi’ iłch’į’ na’iziidhíí bighą go’į́į́. 2 Hat’íhíta nchǫ’íí ch’éh hádaałt’įįhíí bighą nada’ołtseed: hat’íhíta naaniyú daabíyééhíí ádá hádaałt’įįná’ doo nádaadołné’ dahíí bighą iłch’į’ hadaashołkeed, ła’íí iłch’į’ nadaagonołkaad: doo daahołkéedgo da’ołkąąh dahíí bighą doo nádaadołné’ da. 3 Dánohwízhą́ ádá hádaałt’įįhíí biká da’ołkąąhíí bighą doo nohwaa hi’né’ da. Ágát’éégo da’okąąhíí doo bik’eh da. 4 Nant’į’ nakaiyíí k’a’at’éégo ádaanołt’éhi, ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí nohwił daanzhǫǫyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yik’edaanṉiihi ádaanołt’ee, ya’ doo bídaagonołsį da née? Áík’ehgo dahadń ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí zhą́ bił nzhooníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yik’enṉiihi ádilṉe’. 5 Ya’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí áṉííhíí doo bighani golį́į́ dago gáṉíí daanołsį née, Ya’ Holy Spirit nohwiyi’ golííníí nchǫ’íí hát’į́į́ née, dawahá ádá hát’į́į́ née? Dah, da’aṉii doo ágát’éé da. 6 Áíná’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí itisgo nohwaa daihiné’. Áí bighą gáṉíí, Ádaa da’odlííhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’ą́’zhį’ at’éé, áíná’ ádaa goch’iyolba’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí bee daayich’oṉii. 7 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań baa ádaa deinołt’aah. Ch’iidn nant’án bidah ádaanołt’ee, áík’ehgo nohwich’ą́’ nádilyeed. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań ałhánégo bit’ahgo daanołįį, áík’ehgo bíí ałdó’ ałhánégo nohwit’ahzhį’ nlíni at’éé. Nchǫ’go ádaanołt’eehíí, nohwigan tádaałgis: nṉee biini’ nakihíí daanołíni, nohwijíí daanzhǫǫgo ádaałe’. 9 Doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago daałchag, chaał nahisółtąą le’: nohwidloh n’íí daałchago ánádaałdle’, nohwił gozhóóníí doo nohwił aṉii dago ánádaałdle’. 10 NohweBik’ehń binadzahgee ádaa daagoch’olba’, áík’ehgo hadag ádaanohwile’. 11 Shik’ííyú, doo aayánáltihíí ádaadoł’įįgo dénchǫ’égo łaa yádaałti’ da. Hadń bik’isn yí’iłtahyúgo, dagohíí bik’isn dénchǫ’égo yaa yałti’yúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí yí’iłtah ła’íí dénchǫ’égo yaa yałti’: Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí baa yáńłti’ lę́’eyúgo, begoz’aaníí doo yikísk’eh áńt’ee da, áíná’ aayałti’ ihíí ńlį́į́. 12 Begoz’aaníí áyíílaahíí dała’á nlįį, da’áń ałdó’ hasdáhiṉiiłíí yínel’ąą, ła’íí da’ílíí yiłchiigo yínel’ąą: áíná’ hat’íí ńlį́į́ ńńzįgo aayánáltihíí ádńl’į́į́go nṉee ła’ihíí baa yáńłti’go? 13 Są́ą́’a, nohwíí gádaadołṉiihíí, Díí jįį dagohíí iskąą ákú kįh gozṉilyú nkáh, akú dała’á nohwełegodáh, nada’iilṉii ła’íí nohwaa nada’iiṉiigo, áík’ehgo bestso nohwá ígowáh, daadołṉii: 14 Ndi iskąą ágoṉéhíí doo bídaagonołsį daná’ ádaadołṉii. Nohwi’ihi’ṉa’ hat’íí át’éé? Áád nahinago dét’įh hiłtséhgé’ da’ádįhíí k’ehgo ádaanołt’ee. 15 Áíná’ gádaadołṉiigo nłt’éé, NohweBik’ehń hat’į́į́yúgo daahii’ṉaa doleeł, áík’ehgo díí ádaahiidle’, dagohíí áí ádaahiidle’, daadołṉiigo. 16 Doo ágádaadołṉii dayúgo ádaa da’ołdlíígo yádaałti’: ágát’éégo yá’iti’íí nchǫ’íí át’éé. 17 Dahadń áígee ách’ít’ééhíí yígółsį ndi doo ágát’éé dahń nchǫ’íí bá hileeh.

5

1 Są́ą́’a, ízis da’ołt’iiníí, daałchag ła’íí daadołwosh, iniigodilṉéhíí bee nohwiká’ ngowáhíí bighą. 2 Bee ízis da’ołt’iiníí daanłdzid, ła’íí nohwidiyágéhíí doolé daayiyąą. 3 Nohwi’óodo ła’íí béshłigai daadichii; áí bidichiihíí nohwaa nagolṉi’ doleeł, áí kǫ’ diltłi’híí k’ehgo nohwitsį’ yiyąą doleeł. Dawahá łáń da’ílį́į́híí iké’yú náhilkaahíí bighą iłch’į’ nadaasołné’. 4 Są́ą́’a, daanohwini’ biyi’ ihigeshgo nṉee nada’iziidíí daayółbįįł n’íí t’ąązhį’ bich’ą́’ daahónołtą’íí nohwich’ą́’ daadilwosh: nṉee daahigeshíí daachagíí Bik’ehgo’ihi’ṉań, nṉee doo náhóltagyú biNant’a’íí, yidezts’ąą. 5 Ni’gosdzáń biká’ ízis da’ołt’iiníí ła’íí gonedliiníí zhą́ bee daahinołṉaa ni’; ádeenisołk’ah, magashi bidinesk’ahgo siideehíí k’ehgo, k’adíí na’itseedíí biká’ ngonyáá. 6 Nṉee dábik’ehyú át’ééhíí zideego bá nadaagoso’ąągo daazesołhįį; do nohwidag at’éé dago. 7 Áík’ehgo shik’ííyú, nohweBik’ehń nadáhzhį’ biba’ nohwił nkedaagohez’ąą le’. Są́ą́’a, k’edileehíí ni’gosdzáń bich’ą́’gé’ nest’ą’ łáń ílíni bił nkegohen’ą́ą́go yiba’ sidaa, da’iłtsé ła’íí iké’zhį’go nanágoltąązhį’. 8 Nohwíí ałdó’ nohwił nkedaagohez’ą́ą́ le’; nohwijíí nłdzilgo ádaałe’: nohweBik’ehń nadáhgee ngowáhíí bighą. 9 Shik’ííyú, doo łída’ołtah da, doo nohwá ndaago’aah da doleełhíí bighą; są́ą́’ą, ndaago’a’íí ch’é’ítiingee sizįį. 10 Shik’ííyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidíí nohweBik’ehń bizhi’ bee yádaałti’ n’íí, biniidaagonłt’ééhíí bił nkedaagohez’ąąhíí nohwił ch’ídaago’aahgo bikísk’eh ádaanołt’ee le’. 11 Są́ą́’ą, nłdzilgo nazįį n’íí bił daagozhóóníí baa natsídaahiikees. Job holzéhi nłdzilgo sizįį n’íí baat’ídaanohsį, biniidaagodelzaahíí bikédé’go nohweBik’ehń baa nách’ozbaadíí yídaagołsį; nohweBik’ehń dázhǫ́ aatét’íi ła’íí bił goch’oba’hi at’éé. 12 Shik’ííyú, díínko bee itisgo ádaanołt’ee le’, doo yaaká’ bee nohwitł’a dahnádaadidołṉiih da, doo ni’gosdzáń bee da, doo ła’ihíí bee da; áíná’, Ha’aa, daadołṉiigo da’aṉii ádaadołṉii le’; dahyúgohíí dánko nohwaa yá’iti’ doleeł. 13 Nohwitahyú ła’ biniigonłt’éé née? Áń okąąh le’. Ła’ bił gozhǫ́ǫ́ née? Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ahénzigo ido’aał le’. 14 Nohwitahyú ła’ nezgai née? Ínashood yánazíni yiká ádaaṉii le’; áí nohweBik’ehń bizhi’íí binkááyú ik’ah yił yedilṉííhgo bá da’okąąh le’: 15 Áík’ehgo odląągo okąąhíí bee nezgaihíí nadzíih, áík’ehgo nohweBik’ehń hadag ánábidodlííł; ła’íí nchǫ’go adzaa lę́’eyúgo, binchǫ’íí bá da’izlíné ánádolṉiił. 16 Nda’ołsiihíí baa łił nadaagołṉi’, ła’íí iłdenáágo łáda’ołkąąh, áík’ehgo nádaanohwi’dilziih. Nṉee dábik’ehyú at’ééhíí bijíí dawa bee okąąhgo dázhǫ́ bedełníí. 17  Elías nṉee dá nohwíí k’a’at’éhi nlįį lę́’e, áń, Doo nagołtįį da le’, ṉiigo bijíí dawa bee oskąąd: áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ dá doo nagołtįįhé taadn łegodzaagé’ gostáń dahiitąą. 18 Áígé’ ná’oskąądgo yaaká’gé’ nkegonłtą́ą́, áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ nest’ą’ nádaagozdlį́į́. 19 Shik’ííyú, nohwitahyú ła’ da’aṉii ágot’eehíí yich’ą́’ nyááyúgo, ła’ t’ąązhį’ yił nnat’áázhyúgo; 20 Díínko yígołsįįh le’, nchǫ’go at’į́į́hń bi’at’e’ nyihesiihgé’ dahadń t’ąązhį’ yił nnat’áázhń, áń da’itsaah bich’ą́’gé’ biyi’ siziiníí hasdábidołteeł, áík’ehgo nchǫ’íí łą́ą́go yiłegodihoził.

1 PETER

1

2

3

4

5

THE FIRST GENERAL EPISTLE OF

PETER

1

1 Shíí Peter, Jesus Christ binal’a’á nshłíni, nṉee nanidí’ daanlįįgo iłts’ą́’yú Póntus, Galátia, Cappadócia, Asia, ła’íí Bithýnia daagolzeeyú odaagohesle’ihíí bich’į’ k’e’eshchii, 2 Nohwíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa dabíntsé nohwídaagołsįgo hanohwihezṉil, ła’íí Holy Spirit hadaanohwidezlaago, Jesus Christ bikísk’eh ádaanoht’eego, ła’íí bidił bee nohwik’í daidiłta’ doleełgo hanohwihezṉil: Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí dayúwehégo bee nohwá ígohigháh le’. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań, Jesus Christ nohweBik’ehń biTaa, ba’ihégosį le’, áń biłgoch’oba’íí an’odaazliiníí bee Jesus Christ daztsąądí’ naadiidzaahíí biláhyú áníidégo nádaagosiidlįį, áík’ehgo yaaká’yú gózhóóníí ndaahóndliihíí doo nohwits’ą́’ bech’ígowáh dago biká daadéet’įįh. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ daanohwíyéé doleełi, doo da’ílíí hileeh dahi, doo hichǫǫh dahi, doo bech’ígoṉáh dahi, yaaká’yú nohwá nano’ṉíí, 5 Nohwi’odlą’ golį́į́híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod bee nłt’éégo nohwiṉádéz’įį, hasdáhiikáhíí ąął łalzaazhį’, áí nohwá iłch’į’ilzaago nnágodzaago ch’í’ṉah ádolṉiił. 6 Áí bighą, k’adíí dét’įhézhį’ iłtah at’éégo nanohwi’dintaahgo nohwiniidaagonłt’éé lę́k’e ndi dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́: 7 Nanohwi’dintaahíí bee nohwi’odlą’ nłdzil shįhíí nabí’dintaah; óodo kǫ’ bee bitádil’eeł, óodo da’ílíí hileeh, áídá’ nohwi’odlą’íí óodo bitisgo ilį́į́; áík’ehgo nohwi’odlą’ nłdzil bígóziyúgo, Jesus Christ nádzáágo nohwa’ihéndzįgo, daanohwidnłsįgo, ła’íí nohwits’ą́’idindláád doleeł: 8 Christ doo hwahá daahołtséh da ndi nohwił daanzhǫǫ; k’adíí áń doo daah’į́į́ da ndi daahohdląągo nohwił daagozhǫ́ǫ́, nohwił gozhóóníí doo hagot’éégo baa na’goṉi’ dago yaaká’yú idindláádíí k’a’at’éé: 9 Dayúweh nohwi’odlą’ bee nasozįįyúgo nohwiyi’siziiníí hasdakáh. 10 Áí hasdách’igháhíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaa ch’oba’ doleełíí, dabíí binkááyú nada’iziidi n’íí yaa nadaagosṉi’; áí hasdách’igháhíí yiká na’ódaadiłkid, ła’íí dázhǫ́ yídaagołsįįh hádaat’įįgo nadaayiłkaah lę́k’e: 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí Christ biSpirit daayigoyiłíni dabíntsédá’ Christ biniigodilṉe’íí yaa nagosṉi’, ła’íí bikédí’go bits’ą́’idindláádíí ałdó’ yaa nagosṉi’, áík’ehgo hagot’éégo ágodoṉiiłíí, ła’íí da’os’ah ágodoṉiiłíí yiká na’ódaadiłkid lę́k’e. 12 Holy Spirit yaa nagosṉi’ n’íí, doo áí goldohíí biyi’ ánágot’įįł da doleełgo, áídá’ díí goldohíí biyi’ ágoṉe’ doleełgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí bich’į’ ch’í’ṉah ágolzaa, áík’ehgo k’adíí da’áí bee nohwił na’goṉi’, nṉee Holy Spirit yaaká’dí’ nkenł’a’íí biláhyú yati’ baa gozhóni yee nohwich’į’ yádaałti’íí, da’áí yee nohwił nanádaagolṉi’, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí yídaagołsįįhgo hádaat’įį. 13 Áí bighą nohwiini’ ładaahłe’, ídaa daagonohdząą le’, Jesus Christ nádzáágo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwíyéé doleełíí dángont’i’zhį’ ndaahołíí; 14 Chągháshé da’dits’agíí k’ehgo ádaanoht’ee le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hwahá bídaagonołsįįh dadá’ nchǫ’íí zhą́ hádaaht’įį n’íí doo dayúweh be’ádaanoht’ee da le’: 15 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, nohwich’į’ ánṉiidíí, godilzįhgo at’ééhíí k’ehgo nohwíí ałdó’ nohwi’at’e’íí dawa bee daagodinołsį le’; 16 Gáṉíígo bek’e’eshchįįhíí bighą, Shíí dilzinihíí nshłįį; áík’ehgo nohwíí ałdó’ daagodinołsį le’. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo hadíń yik’izhį’ at’éégo da, nṉee daantį́į́gee hagot’éégo ádáát’įįdíí yee yándaago’a’, áń nohwiTaa daabiłdohṉiigo nádaahohkąąhyú bédaałdzidgo daadinołsį le’, ni’gosdzáń biká’ daagonohłįįdá’: 18 Díí bídaagonołsį le’, doo áníidá’ daanohwitaa n’íí bi’at’e’ nohwił ch’ídaiz’ąą n’íí doo nt’é da, áídá’ áí biyi’dí’ nanánohwi’dihezṉii, Béshłigai ła’íí óodo da’ílíí hileehi doo bee nanánohwi’dihezṉii da; 19 Áídá’ Christ bidił łáń ílíni bee, áń dibełį́į́ bizhaazhé doo baa dahgoz’áni da, doo hayú baa daats’idiłhił dahíí k’a’at’éégo nlįį: 20 Áń ni’gosdzáń doo hwahá nnit’aa dadá’ habi’doltįį, áík’ehgo da’iké’yú ngonyáágee nohwá ch’í’ṉah alzaa, 21 Christ biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohdląą; Christ daztsąądí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań naadiidzaago ábíílaa, ła’íí bee bits’ą́’idindláádíí baidin’ą́ą́, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohdląągo bits’ą́’dí’ nłt’ééhíí ndaahołíí doleeł. 22 Doo daazhógo da, áídá’ da’aṉiigo nohwik’isyú nohwił daanzhǫǫ doleełgo Holy Spirit biláhyú da’aṉii ágot’eehíí bikísk’eh ádaanoht’eehíí bee nohwiyi’siziiníí nzhǫǫgo ádaahłaa, áík’ehgo nohwijíídí’ dázhǫ́ łił daanohjǫǫ le’: 23 Da’ílíí hileehi doo bee áníidégo nádaagosohdlįį da, áídá’ doo da’ílíí hileeh dahi bee nádaagosohdlįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ hiṉáhi ła’íí dahazhį’ begoldohi bee nádaagosohdlįį. 24 Nṉee dawa tł’oh k’ehgo ádaat’ee, ła’íí nṉee zhiṉéégo ízisgo ágot’eehíí ch’il dénzhonéhíí k’ehgo ádaat’ee. Tł’ohíí daaniłné, ła’íí ch’il dánzhonéhíí n’íí nanihidéh: 25 Áídá’ nohweBik’ehń biyati’ dahazhį’ begoldohi at’éé. Díí yati’íí bee nohwich’į’ yáná’itihíí, yati’ baa gozhóni at’éé.

2

1 Da’oh’ṉi’íí, nadaahch’aahíí, nzhóni ádaadoł’iiníí, ła’ bíyééhíí ídáhádaaht’iiníí, ła’íí nchǫ’go yádaałti’íí dawa k’ihzhį’ ndaagodinoh’aahgo, 2 Mé’ áníi gozlíni ibe’ yídįh daanlįįhíí k’ehgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’, ibe’ nłt’éhi, bídįh daanohłįį, bee daanołseeł doleełhíí bighą: 3 NohweBik’ehń biłgoch’oba’íí iłk’idá’ daasolįhgo. 4 Áń bich’į’ nnohkáh, áń tséé hiṉaahíí k’ehgo nlįį, nṉee doo hádaabit’įį da ndi łáń ílį́į́go Bik’ehgo’ihi’ṉań habiłtįį. 5 Nohwíí ałdó’ tséé hiṉáhi daanohłįįhíí k’ehgo kįh godiyini doo hit’įį dahíí nohwee ágólṉe’, okąąh yedaabik’ehíí daadilzini daahłeehgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’ṉiiłhíí k’ehba’ihédaanhsįgo daahohkąąh, áí Jesus Christ biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań bił dábik’eh. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí biyi’ gáṉíí, Isąą, Siongee hágon’ą́ą́gee tséé dantsé si’aaníí nnish’aah, łáń ílį́į́go hałtíni, áí tsééhíí Christ nlįį: áík’ehgo dahadíń bosdląądíí doo hant’é yik’e ídaayándzį da doleeł, ṉii. 7 Áí bighą áń daahohdlaaníí nohwich’į’ łáń ílį́į́: áídá’ doo da’odląą dahíí bich’į́’go tséé kįh ádaagole’íí yó’odaisṉe’i n’íí hágon’áágee dantsé si’aaníí silįį, 8 Doo da’odląą dahíí yséé bighą nach’igeehíí, tséé ts’iztałgo nach’ikaadíí silįį, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo daach’idits’ag dahíí bighą nach’iniidéh; díí yee bángon’ąąhi ádaach’it’ee. 9 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań, godiłhiłdí’ dabíí bits’ą́’dí’ díyat’éégo idindláádzhį’ nohwiká ánṉiidíí, ízisgo ye’at’ééhíí ch’í’ṉah ádaanołsį doleełhíí bighą nohwíí daałinolt’įįłíí hanohwi’dihesṉilhi ádaanoht’ee; nadaant’án okąąh yedaabik’ehíí daanohłįį, nohwinant’a’ dała’áhíí daanohłįįgo daagodinołsini, Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyéé daanohłįį: 10 Łahn doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bíyééhíí daanohłįį da, n’íí k’adíí bíyéé daanohłįį: łahn Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nohwaa ch’oba’ da, n’íí k’adíí nohwaa ch’oba’. 11 Shił daanohshóni, díí ni’gosdzáń biká’zhį’ nanidí’ nakaihíí ła’íí dét’įhézhį’ kú nakaihíí k’ehgo daanohłįįgo, nádaanohwoshkąąh, nohwits’í bich’į’ zhiṉéégo nchǫ’i zhą́ hádaaht’iiníí bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee, nohwijíí yuṉe’ nłt’éhihíí nchǫ’íí bich’į’ nagonlkaad; 12 Doo Jews daanlįį dahíí binadzahgee nohwi’at’e’ nłt’éégo ádaanołsį: áík’ehgo doo bik’ehyú ánádaaht’įįł da, daaṉiigo nohwída’iłtah ndi nłt’éégo ánádaaht’įįłíí daayo’įįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihédaanzį doleeł, áń baa nyááhíí bijįį. 13 NohweBik’ehń bíyéé daanohłįįhíí bighą nṉee yenagos’aaníí dawa bikísk’eh ádaanoht’ee: ízisgo nant’án, áń ízisgo at’éhi nlįįgo daadohts’ag; 14 Nant’ánchań daanliiníí ałdó’ daadohts’ag, áí doo bik’ehyú ánádaat’įįł dahíí biniidaagodilṉe’go, ła’íí dábik’ehyú ánádaat’įįłíí nłt’éégo ánádaaht’įįł daayiłṉiigo ízisgo nant’án nohwich’į’ yił’aa. 15 Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá hát’įį, dábik’ehyú ádaaht’iiníí bee nṉee doo daagoyą́ą́ dahíí, nt’é yaa yádaałti’íí doo yídaagołsį dahíí, doo nt’é daaṉii dago ádaahłe’: 16 Jews bich’į’ begoz’aaníí doo dayúweh bi’isna’ daanohłįį da; da’ágát’éé ndi dawa nohwá bił ch’í’otąąhíí doo nohwinchǫ’íí bił yaa nadaasołtsooz da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bánada’ohsiidíí daanohłįįgo daahinohṉaa. 17 Nṉee dawa daadinołsį le’. Odlą’ bee nohwik’isyú daanliiníí nohwił daanzhǫǫ le’. Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįgo bédaałdzid le’. Ízisgo nant’anhíí daadinołsį le’. 18 Nada’ohsiidíí, nohwinant’a’ daanliiníí dawa bee daadinołsįgo daadohts’ag; daanzhooníí ła’íí doo hago ádaat’įį dahíí doo áí zhą́ da, áídá’ hadaashkeehíí ałdó’ daadohts’ag. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nłt’éégo ách’ídzaago ídégoch’ilziyúgo, áídá’ doo nchǫ’go ách’ídzaa da ndi koniigodilṉe’go nye’i ch’idits’ago bidag ách’ít’ééyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ách’ít’éé. 20 Nchǫ’go ádaahdzaahíí bighą nohwiniigodelzaahíí bidag ádaanoht’eeyúgo, ya’ áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhǫǫ nee? Dah. Áídá’ dábik’ehyú ádaaht’įį ndi nohwiniigodelzaago bidag ádaanoht’eeyúgohįį, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhǫǫ. 21 Ágát’éégo nohwiniidaagonłt’ééhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’į’ ánṉiid: Christ nohwá biniigodelzaa, áík’ehgo shedaanołt’ee le’, nohwiłṉii: 22 Áń doo nchǫ’go adzaa da, nach’aago yá’iti’íí doo bizé’dí’ diits’ag da: 23 Áń nṉee yati’ bee daabokáał ndi bíí doo t’ąązhį’ yati’ yee okáał da: áń biniigodelzaa ndi goyéégo nohwich’į’ godish’aah doo ṉii da; ndihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehgo aayałti’ihíí yaa ídet’ąą lę́k’e: 24 Áń nohwinchǫ’íí dabíí bits’í ída’áyiidlaago tsį’iłna’áhi yiká’ daztsąą, néé nohwinchǫ’íí bich’į’ dasiitsąądá’ dábik’ehyú ágot’eehíí bich’į’ daahin’ṉaa doleełhíí bighą: nohwá habi’doltsazíí bighą nohwinchǫ’íí bits’ą́’zhį’ nádaahdzii. 25 Dibełį́į́ ch’a’onałsą́ą́híí k’ehgo ádaanoht’ee ni’; k’adíí t’ąązhį’ dibełį́į́ Nanyoodihíí baa nánohkai, áń Christ nlįįgo nohwiyi’siziiníí Yiṉádéz’iiníí nlįį.

3

1 Da’ágát’éégo isdzáné daanohłíni, nohwiką’ daadohts’ag; áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ doo yikísk’eh ádaat’ee dayúgo, doo nt’é daabiłdohṉii da ndi, nłt’éégo ádaanoht’eehíí bee da’odląą daaleehgo daahonołbįįh doleeł; 2 Nłt’éégo ánádaaht’įįłgo ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįgo daayo’įįhíí bighą da’odląą daaleeh. 3 Doo nohwiká’yú zhą́ ídaadołzhǫǫ da, daazhógo nel’į́į́híí bighą doo nohwitsizíl iłtah at’éégo daashbizh da le’, ła’íí dawahá óodo ádaaszaahíí doo nohwaa dahnazṉilgo da, ła’íí diyágé łáń ílííníí doo nohwik’isilaago da: 4 Áídá’ nohwijíí yuṉe’ nłt’éégo ágot’eehíí bee dénzhonégo ádaahłe’, nohwijíí yuṉe’ isht’edaagodnt’éégo, ła’íí dant’éheego be’ádaanoht’eego, áí be’ídaadołzhooníí doo da’ílíí daaleeh dahi, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee łáń ílíni. 5 Da’ágát’éégo doo áníidá’ isdzáné daagodnłsiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa da’ołííhíí ídaadilzhǫǫ lę́k’e, biką’ daidits’ago: 6 Sarah ágát’éégo Abraham yidits’ag lę́k’e, shinant’a’ yiłṉiigo: da’osodląądhíí bighą áń bich’eke’yú k’ehgo daasolįį, nłt’éégo ádaanoht’eeyúgo, ła’íí doo nt’é bik’e nadaałyiz dayúgo. 7 Da’ágát’éégo nṉee daanohłíni, nohwi’aa baa natsídaahkeesgo bił daagonohłįį, bits’í doo nłdzil dahíí bighą daadinołsį, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí nohwi’ihi’ṉa’ nohwá ágołsiníí da’ánohła nohwíyééhíí bighą; áík’ehgo da’ohkąąhgee doo nohwich’į’ nagontł’og da. 8 Da’iké’yú goz’aaníí, daanohwigha nohwinatsekees dała’á ádaanołsį, łaa daach’ohba’ le’, odlą’ bee iłk’isyú daanohłįįgo łił daanohjǫǫ le’, nohwijíídí’ nohwił daagoch’oba’ le’, k’édaanohsį le’: 9 Ła’ doo bik’ehyú ádaanohwizlaa dayúgo doo iké’déṉá ágánádaahdle’ da, daanohwóch’iid lę́k’eyúgo doo t’ąązhį’ daahóhch’iid da: áídá’ gozhóóníí bá hádaaht’įį; díí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwich’į’ ánṉiid bídaagonołsį, ła’íí áí bee gozhóóníí nohwíyéé doleeł. 10 Hadíń ihi’ṉá bił nzhooníí, ła’íí nłt’éégo bíyołkaał hat’ííníí, áń doo nchǫ’go yałti’ da le’, doo łé’iłchoo da le’: 11 Áń nchǫ’íí yits’ą́’zhį’ anṉe’go nłt’ééhíí ye’at’į́į́ le’; iłch’į’gont’ééhíí yiká hát’į́į́go nłdzilgo yikádéz’įį le’. 12 NohweBik’ehń nṉee dábik’ehyú ádaat’eehíí yik’idéz’įį, áí bi’okąąhíí yíyésts’ąą: áídá’ nṉee doo bik’ehyú ánádaat’įįł dahíí yits’ą́’zhį’go dahnot’aał. 13 Nłt’éégo ádaanoht’eedá’, hadíńshą’ nohwiṉí’diłṉíh? 14 Dánzhǫǫgo zhą́ ágot’eehíí bighą nohwiniidaagonłt’éé ndi, nohwá gózhǫ́ǫ́ doo: nṉee nohwik’edaanṉiihíí doo bédaałdzid da, doo nohwił nadaagontł’og da le’; 15 Áídá’ nohweBik’ehń, Bik’ehgo’ihi’ṉań nlįįgo, nohwijíí yuṉe’ daadinołsį le’: nłt’ééhíí nohwádįhyú goz’aaníí nohwijíí biyi’ yuṉe’ nda’ołííhíí nṉee ła’ yighą nanohwídíłkidyúgo, hagot’éégo bich’į’ hahdziihíí t’ah bíntsé bídaagonołsį le’, tąądégo ła’íí daadinołsįgo baa nadaagołṉi’ le’: 16 Nłt’éégo ánádaaht’įįłgo ídédaagososįįdgo, Christ biláhyú nohwi’at’e’ nłt’éé ndi łéda’iłchoogo nchǫ’go ánádaat’įįł daanohwiłṉiihíí ídaa yádaandzį doleeł. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgoyúgo nłt’éégo ánádaaht’įįł ndi nohwiniidaagonłt’ééhíí dábik’eh, áídá’ nchǫ’go ánádaaht’įįł zhiṉééhíí bighą nohwiniidaagonłt’ééyúgohíí doo nzhǫǫ da. 18 Christ dałahńdi nohwinchǫ’híí bighą biniigodelzaa, áń dábik’ehyú át’ééhíí doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí yá biniigodelzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nnohwiṉííłhíí bighą, bits’í zhą́ zesdįį, áídá’ biyi’sizíni doo zesdįį da, áí bee naadiidzaa: 19 Áí bee spirits ha’áshijeedyú ńyáágo yich’į’ yałti’; 20 Áí spirits‐híí doo áníidá’ dabízhą́ daabik’eh ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań bágoho’aał lę́k’e; Noah hiṉaadá’ tsina’eełíí áile’dá’ tsina’eełíí biyi’ tsebíí hilt’eego zhą́ hasdákai, tú biláhyú. 21 Áí túhíí tú bee baptize ánohwi’delzaago Jesus Christ daztsąądí’ naadiidzaahíí biláhyú hasdáhiikaihíí bee nohwił ch’í’ṉah ágolzaa, (baptism doo koká’ chiníí naił’eełgo ágolzee da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee dábik’ehyú ách’ít’éégo ídégoch’iłsįgo ágolzee.) 22 Christ yaaká’yú onádzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań bigan dihe’nazhiṉéégo dahsdaa; Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí, ła’íí yedaabik’ehíí, ła’íí spirits binawodíí dawa daabidits’ago ádaabi’deszaa.

4

1 Christ bits’í bee nohwá biniigodelzaahíí k’ehgo nohwíí ałdó’ binatsekeesíí k’a’at’éégo nohwinatsekeesíí ádaahłe’go nohwíí ałdó’ bá nohwiniigodilṉe’go dábik’eh: hadíń bits’í bee biniigodelzaahíí nchǫ’íí yits’ą́’ ńyáá; 2 Áík’ehgo neheṉa’zhį’ kots’í zhiṉéégo nchǫ’i ánádaat’įįłíí doo yaa biini’ da, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’ííníí zhą́ ánát’įįłgo yaa biini’ doleeł. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daayokąąh dahíí bił daanzhǫǫgo ánádaat’įįłhíí k’ehgo ánádaahiit’įįł n’íí ąął bech’ígóyáá; díínko be’ánádaahiit’įįł ni’: nchǫ’íí doo bich’į’ t’ąązhį’ ádaant’ee da ni’, nohwits’í zhiṉéégo nchǫ’íí zhą́ hádaahiit’įį ni’, nohwił nádaagodeyis ni’, da’iidląągo daagodnlch’aad ni’, da’iidląągo nohwił daagonedlįį ni’, ła’íí da’ílínéhíí daahohiikąąh ni’: 4 Bił nchǫ’go ánádaaht’įįł n’íí, k’adíí nchǫ’go ánádaat’įįłyú doo bił aanáhkeeł dahíí bighą nohwída’iłtah: 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań, nṉee daahiṉaahíí hik’e nanezna’íí biłgo iłk’idá’ yaa yałti’go siziiníí, biṉááł áí nṉeehíí ánádaat’įįł n’íí dabíí ídaa nadaagolṉi’ doleeł. 6 Nṉee nanezna’ n’íí t’ah daahiṉaadá’ nt’é bighą yati’ baa gozhóni bee bich’į’ ya’ííti’? Yati’ baa gozhóni daayodląągo biyi’siziiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yił daadoleełhíí bighą, dabíntsédá’ góyéégo bándaagost’ąą ndi. 7 Ágot’eehíí dawa k’ad bengoṉáh: áí bighą nohwiini’ daagolį́į́go, ídaa daagonohdząągo da’ohkąąh le’. 8 Díínko itisgo begoz’áni, dázhǫ́ łił daanohjǫǫ le’: ił’ijóóníí nohwitah begoz’ąąyúgo, ła’ ni’iłsiih ndi nohwił’ijóóníí áí bee bił ya’istsooz. 9 Iłdeṉáágo hasta’ nahkáh, doo bik’e daashołch’iigo da. 10 Nṉee bána’iziidíí nt’é bíyééhíí yá yiṉádéz’įįgo yita’iṉiihíí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí dała’á daanotįįgee nohwaa daizné’íí iłtah ádaat’eehíí bee łił ch’odaahṉiih. 11 Nṉee ła’ yałti’yúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’íí zhą́ yee yałti’ le’; nṉee ła’ ich’oṉiiyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nłdzilgo ábíłsįgo ich’oṉii le’: Jesus Christ biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį doleełgo, áń dázhǫ́ ba’ihégosį le’, ła’íí dawa yebik’eh le’, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’. Doleełgo at’éé. 12 Shił daanohshóni, nohwi’odlą’ bee bígodzįįhgo nanohwíńtaahi nyé’i bee nohwich’į’ godeyaayúgo, dilidgo nṉiihíí k’ehgo, doo nohwił díyadaagot’ee da le’, doo ágondzįįyú bee shich’į’ ágodzaa doo daanohsį da le’: 13 Ndi Christ biniigodelzaagee nohwíí ałdó’ itah daanohłįįhíí bighą nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; áík’ehgo áń bits’ą́’idindláádíí ch’í’ṉah alzaago dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 14 Christ bizhi’híí bighą nchǫ’go nohwaa yádaach’iłti’yúgo, nohwá gózhóni at’éé; Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit, bee bits’ą́’idindláádíí, nohwiká’zhį’ nlįįhíí bighą: nchǫ’go nohwaa yádaałti’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yádaałti’, áídá’ nohwich’į’ zhiṉéégo Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ ba’ihégosį. 15 Áídá’ nohwiniidaagonłt’ééyúgohíí, nṉee naiłtseedíí doo daanohłįįgo da le’, in’įįhíí dagohíí nchǫ’go at’ííníí, dagohíí doo bidildoo dahíí nabinłtł’ogíí ałdó’ doo daanohłíígo da le’. 16 Áídá’ nṉee ła’ Christ yodląąhíí bighą biniigonłt’ééyúgo doo yik’e ídaayándzį da le’; áídá’ áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań ya’ihénzį le’. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aah doleełíí biká’ ngonyáá, bichągháshéhíí dantsé begodigháh: dantsé nohwegodeyaa lę́k’eyúgo, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań baa nłt’éégo na’goṉi’íí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí hagot’éégoshą’ bendaagoṉáh doleeł? 18 Nṉee dábik’ehyú ádaat’éhi nyeego hasdákai lę́k’eyúgo, áídá’ nṉee doo daagodnłsį dahíí ła’íí nchǫ’go ádaat’iiníí hagoshą’ ádaaṉe’? 19 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’į́į́go biniidaagonłt’ééhíí nzhǫǫgo ánádaat’įįłgo biyi’siziiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa daide’aahgo biṉádaadéz’įį le’, áń dawa áyíílaahíí ła’íí da’áṉííyú át’éhi nlįį.

5

1 Nohwitahyú ínashood yánaziiníí daanohłíni, nohwich’į’ yashti’, shíí ałdó’ áí itah nshłįį, Christ biniigodelzaahíí hish’įįgo baa nagoshṉi’, ła’íí ízisgo at’ééhíí ch’í’ṉah alṉe’ doleełíí shíí itah nshłįį doleeł; díínko nádaanohwoshkąąh: 2 Ínashood daanliiníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bidibełį́į́ daanlįįgo bá da’dohné’go biṉádaadeh’į́į́, doo bídaanohwi’dindzo’go da, ndi hádaaht’įįgo; doo bestso bighą da, ndi nohwił daanzhǫǫhíí bighą ánádaaht’įįł; 3 Ínashood Bik’ehgo’ihi’ṉań daanliiníí bedaanohwik’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwaa daidez’aaníí doo nant’án ádaadoł’įįgo biṉádaadeh’į́į́ da, ndi nłt’éégo ádaanoht’eego nohwedaałt’ee doleełhíí bighą. 4 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bidibełį́į́ Nanyoodíí itisgo at’éhi ch’í’ṉah silįįgo, yaaká’yú ch’ah hobįįhíí bits’ą́’idindláádíí, doo da’ílíí hileeh dahi, nohwaa dot’aał doleeł. 5 Da’ágát’éégo áníi nahkaiyehíí, ínashood yánazíni daadinołsįgo daadohts’ag le’. Daanohwigha ídaa daagoch’iyołba’go daałidohts’ago łánada’ohsiid le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee ídaa da’odlííhíí yits’ą́’zhį’ áyíłsį, áídá’ biłgoch’oba’íí bee ídaa daagoch’iyolba’íí yich’odaaṉii. 6 Áík’ehgo ídaa daagoch’iyołba’go ádaadinołzįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binawodíí bitł’ááhzhį’ ádaanoht’ee le’, áídí’ dabíí hát’į́į́gee hadag daanohwidołteeł: 7 Nohwich’į’ nadaagontł’ogíí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań baa daidenoh’aah; áń zhą́ nohwaa bił goyéé. 8 Nchǫ’go nohwich’į’ na’iziidíí, ch’iidn nant’án, ndóícho áṉíígo k’azhą́ iyą́ą́go anál’isíí k’ehgo nohwitahyú łeehidáhíí bighą nohwiini’ daagolį́į́ le’, ídaa daagonohdząą: 9 Nohwi’odlą’ nłdzilgo áń bidag ádaanoht’ee, odlą’ bee nohwik’ííyú ni’gosdzáń biká’ da’áík’ehgo goyéégo bich’į’ nadaagowaa bídaagonołsįgo. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań, dawa bee nohwaa daach’oba’íí, dahazhį’ ízisgo ágot’éhi goz’ąąyú Christ Jesus biláhyú nohwich’į’ ánṉiid, áík’ehgo dét’įhézhį’ nohwiniidaagodilṉe’íí bikédí’go nłt’éégo hadaanohwidile’, daanołdzilgo ła’íí nohwinawod golį́į́go doo t’ąązhį’ nnádotłish dago ádaanohwile’. 11 Áń doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ ízisgo at’éé le’, dahot’éhé yebik’eh le’. Doleełgo at’éé. 12 Silvánus, nohwik’isn begondlįįdíí bígonsini shich’oṉiigo shíí da’ayą́hágo nohwich’į’ k’e’shiłchį́į́ ni’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí da’at’éégee baa nohwił nagoshṉi’, nłdzilgo bee nasozįįgo nohwidag yashti’. 13 Bábylongee ínashood ha’ánáłséhíí, Gozhǫ́ǫ́, daanohwiłṉii, danohwíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hanánohwihesṉilhíí k’ehgo bíí ałdó’ hanádaabides’ṉil; ła’íí shiye’ Márcus holzéhi ałdó’, Gozhǫ́ǫ́ nohwiłṉii. 14 Łił daanohjǫǫgo daagodinołsįgo daałohts’ǫs le’. Christ Jesus bíyéé daanohłiiníí iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

2 PETER

1

2

3

THE SECOND GENERAL EPISTLE OF

PETER

1

1 Shíí Simon Peter, Jesus Christ yána’iziidíí ła’íí binal’a’á nshłíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’ééhíí biláhyú hik’e Jesus Christ Hasdánohwiłteehíí biláhyú bi’odlą’ daa golííníí bich’į’ k’e’eshchii, áí bi’odlą’ hik’e néé nohwi’odlą’ ílíni bił dáłełt’ee: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń bídaagonołsiníí biláhyú Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gontééhíí dayúwehyú bee nohwich’į’ ígohigháh le’. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí hik’e binzhǫ’íí yich’į’ nohwiká ánṉiidíí bídaagosiilzįįd, áí biláhyú dabíí binawodíí bee dabíí bik’ehgo dábik’ehyú daahin’ṉaago bídaanel’ąągo ádaanohwizlaa: 4 Áń biláhyú ízisgo hik’e ílį́į́go nohwaa hi’né’íí nohwaa det’ąą; áí bee ni’gosdzáń biká’ nṉee nchǫ’i zhą́ hádaat’įįhíí bighą daagołchǫǫíí bits’ą́’zhį’ hasdádohkah, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’ééhíí k’ehgo be’ádaanoht’ee doleeł. 5 Áík’ehgo dázhǫ́ dahdaanołdǫhgo dawa bee nohwi’odlą’, nłt’éégo ihi’ṉaahíí biłgo da’iłké’ ndaahṉil; nłt’éégo ihi’ṉaadí’ nohwił’ígoziníí ałdó’; 6 Ła’íí nohwił’ígozįdí’ ídaa gonohdzaaníí ałdó’; ídaagonohdząądí’ nohwíni’ k’eh ádaanołsiníí ałdó’; ła’íí nohwíni’ k’eh ádaanołsįdí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ádaanoht’eehíí ałdó; 7 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ádaanoht’eedí’ k’éh k’ehgo łaadaach’ohba’íí ałdó’; ła’íí k’éh k’ehgo łaadaach’ohba’dí’ nohwił’ijóóníí biłgo. 8 Áí dawa nohwiyi’ begoz’ąągo dayúweh nohwiyi’ nołseełyúgo, nohweBik’ehń bídaagonołsiníí bee doo da’ílíné daahinohṉaa dago nest’ą’ ch’il yiká’ nant’į́híí k’ehgo nłt’éégo ánádaaht’įįłíí daanołt’į́į́ł doleeł. 9 Áídá’ hadíń díí ye’adį́į́híí biṉáá ágodįhíí k’ehgo at’éé, doo anahyú go’įį da, łah binchǫ’íí bá k’é’ol’eel n’íí yaa yizṉah. 10 Áí bighą nko, shik’ííyú, nohwiká ánṉiidgo hanohwezṉilíí nłt’éégo ádaanoht’eehíí bee ch’í’ṉah ádaanołsįgo dahdaanołdǫh; díí dawa be’ádaanoht’eeyúgo doo nahkaad at’éé da: 11 Áík’ehgo Jesus Christ nohweBik’ehń, Hasdánohwiṉiiłíí bilałtł’áhgee goz’aaníí dahazhį’i nohwich’į’ bił ch’í’dotįįł. 12 Áík’ehgo díí dawa iłk’idá’ bídaagonołsį ndi, ła’íí da’aṉiigo nohwił ch’ídaagost’ááníí bee nadaasozįį ndi dayúweh bínádaadołṉíh hásht’į́į́. 13 T’ah hinshṉaadá’ díí bínádaałṉiihgo ádaanohwinsįhíí shił dábik’eh; 14 K’adégo dastsaahgo bígonsįhíí bighą, Jesus Christ nohweBik’ehń shił ch’í’ṉah ágolaahíí k’ehgo. 15 Ła’íí nohwits’ą́’ dasiitsą́ą́híí bikédí’go díí dawa dábik’ehn bínádaałṉiih doleełhii bighą ádaanohwiłdishṉii. 16 Jesus Christ nohweBik’ehń binawodíí ła’íí nádaałíí baa nohwił nadaagosiilṉi’dá’, doo nach’áhágo na’goṉi’íí baa nadaagohiilṉi’ da, áídá’ Jesus bits’ą́’idindláádíí danéé nohwiṉáá bee daahiit’įįhi baa nadaagohiilṉi’. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa bits’ą́’dí’ dilziníí ła’íí anáyet’iiníí bee Jesus haidiinlaa, yaaká’dí’ idindláádíí bits’ą́’dí’ ła’ hadzii’go gánṉiid, Díínko shiYe’ shił nzhóni, áń baa shił gozhǫ́ǫ́. 18 Díí yaaká’dí’ ánṉiidíí daadihiits’ag, dził dilzini biká’ áń bił nahiikaidá’. 19 Áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí ádaaṉii n’íí da’aṉiigo nohwich’į’ alzaa; áí yati’íí kǫ’ godiłhił yuṉe’ diltłi’híík’ehgo at’ééhíí nzhógo baa natsídaahkeesgo nłt’éé, ya’áí k’azhą́ hagháhzhį’, ła’íí ts’iłsǫǫsécho hagháhzhį’, áík’ehgo daanohwijíí yuṉe’ be’idindláád doleeł: 20 Ntsé díí nohwił ídaagozį le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí biyi’dí’ yuṉáásyú ádaagoṉe’íí baa na’gozṉi’ n’íí doo ła’ nṉee dabízhą́ binatsekeesíí bee ch’í’ṉah áile’ at’éé da. 21 Doo áníidá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’ n’íí doo dabíí hádaat’įįyú yádaałti’ da: áídá’ nṉee hadaabi’deszaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziidi, Holy Spirit yá daabiyiłti’go yádaałti’ ni’.

2

1 Áídá’ nṉee bitahyú Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidíí ádaadil’įįgo nakai ni’, da’ágát’éégo nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yaa iłch’ídaago’aah ádaadil’įįgo nohwitahyú nakai doleeł, iłch’ígót’aahíí nṉee da’ílíí daidesṉilíí łéda’iłchoogo nohwił ch’ídaago’aahgo nakai doleeł, áí nohweBik’ehń bidiłíí bee nadaabihesṉii ndi áń doo bídaagonlzį da daayiłṉii doleeł, áík’ehgo biká’ ngonyáágee dabíí dagoshchį’ da’ílíí daaleehíí yee ách’į’ daagodit’aah doleeł. 2 Áík’ehgo nchǫ’go ánádaat’įįłíí nṉee łą́ą́go yikísk’eh daahikáh doleeł; dénchǫ’go ágádaat’eehíí bighą da’aṉii ágot’ee zhiṉééhíí nchǫ’go yaa yádaałti’ doleeł. 3 Dawahá dayúwehégo ídáhádaat’įįgo nach’aago yati’íí bee nohwee hádaałdzil daaleeh doleeł: áí doo áníidá’ góyéégo bá ndaagost’ąą n’íí t’ah ílį́, ła’íí bił ch’ígodeehíí biba’ t’ah bágoz’ąą. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí nchǫ’go ádaadzaa n’íí biniidaagodilṉe’íí doo t’ąązhį’ yotą’ da, áídá’ ch’iidn bikǫ’ diltłi’ yuyaa obi’dolkaad lę́k’e, chagołheeł dázhǫ́ diłhiłgo oda’i’áń yuyaa bésh hishbizhíí bee bídaastł’ǫǫgo ígozisgo baa yá’iti’zhį’ ákúyaa biba’ isht’eni’ṉil; 5 Doo áníidá’ ni’gosdzáń biká’gee nṉee biniidaagodilṉe’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo t’ąązhį’ yotą’ da, ndi ni’gosdzáń biká’gee doo daagodnłsį dahíí bił tú idesjoolgo áyíílaadá’ Noah, dábik’ehyú ágot’eehíí yaa yałti’ihi biłgo tsebíí hilt’eego hasdáyííṉil lę́k’e; 6 Ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań kįh gozṉil, Sódom ła’íí Gomórrah daaholzéhi, da’ílíí daaleehgo yiłch’ígonyį́į́, iłch’ii zhą́ silįįzhį’, áík’ehgo yuṉáásyú nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daagodnłsį da doleełíí áí kįh gozṉilíí hagot’éégo bich’į’ daagodigháhíí bee bił ídaagozį; 7 Áídá’ Lot, nṉee dábik’ehyú át’éhi, hasdáyíłtį́į́, áń nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí dázhǫ́ nchǫ’go bi’at’e’íí yaa nantł’og lę́k’e: 8 (Lot, dábik’ehyú át’éhi, áí nṉee yitahyú gólį́į́dá’, begoz’aaníí doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí yo’įįgo ła’íí yidits’ago, bits’ą́’dí’ bijíí dázhǫ́ bił na’diṉi’ dawa jįį;) 9 Áík’ehgo nohweBik’ehń nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań yikísk’eh ádaat’eehíí nabídintaahyúgo, hagot’éégo binkááyú ch’éyíṉííłíí yígółsį, áídá’ nṉee doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįįzhį’ biba’ ádaayiłsįgo yígółsį, biniidaagodilṉe’ doleełgo: 10 Nṉee bits’í nchǫ’go hádaat’iiníí yikísk’eh daahiṉaahíí, ła’íí binadaant’a’íí doo daidits’ag dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań hagot’éégo itisgo yiniidaagodile’go yígółsį. Áí ídaa da’odlíígo ádaat’įį, ła’íí dabízhą́ daabik’eh, yaaká’yú daagolííníí daach’idnłsíni doo biini’ daahą́h dago ncho’go yaa yádaałti’. 11 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolíni, binawodíí hik’e binldzilíí itisgo ádaat’éhi, doo ła’ da’okáałgo nohweBik’ehń binadzahgee baa dahdaago’aah da. 12 Ndi áí nṉeehíí dziłká’yú gólííníí k’a’ádaat’ee; áí dziłká’yú gólííníí doo natsídaakees da, dabínik’eh ánádaat’įįłíí zhą́ ye’ádaat’ee, bił nda’dideełgo natseedhíí bighą daagozlįį: áí nṉeehíí doo yídaagołsį dahíí dénchǫ’go yaa yádaałti’; áí dabíí nchǫ’go ánádaat’įįłhíí bighą da’ílíí daaleeh doleeł; 13 Doo bik’ehyú ádaat’ee dahíí bighą biniidaagonłt’ééhíí bich’į’ nadaahi’ṉiił, got’įįgo daagodnłch’aadíí gonedlįį daanzį. Da’iłchǫǫhíí ła’íí bik’e ídaa yágosiníí daanlįį, bił da’ohsąągee nohwich’į’ nadaach’aahíí yee ídaa da’odlíí; 14 Nant’į’ na’idahíí zhą́ hadaadéz’įį, nchǫ’go ánádaat’įįłíí doo ádaiłsįįh da; biini’ doo daanłdzil dahíí k’izé’daidihiṉííł: dawahá hádaat’iiníí ładaile’go dázhǫ́ yídaagołsį; bił ch’ídaagodeehgo bá ha’odzíihi ádaat’ee: 15 Nłt’éégo ágot’eehíí bits’ą́’zhį’ dahdikaigo ch’a’okai; Bálaam, Bósor biye’, ánát’įįłhíí k’ehgo yikísk’eh ánádaat’įįł, áń doo bik’ehyú adzaa dahíí bighą bich’į’ nahi’ṉiiłíí bił nzhǫǫ lę́ké; 16 Áídá’ nchǫ’go ánát’įįłhíí bighą nłdzilgo bich’į’ ha’odzii: túlgayé doo yałti’ da n’íí nṉee bizhiihíí bee bich’į’ hadziigo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidin’íí doo goyą́ą́ dayú aṉe’ n’íí áísįįd. 17 Áí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ iłch’ídaago’aahgo ádaadil’íni, łeyi’dí’ tú hadaazlįį n’íígee tú ádįhíí k’ehgo ádaat’ee, yaak’os bił nadaagoyolhíí k’ehgo ádaat’ee; áí aad nahinagíí k’ehgo godiłhiłíí bádįhyú dahazhį’ bágoz’ąą. 18 Ídaa da’odlíígo yati’ nchaahíí yee yádaałti’go nṉee nda’iłsiihgo daahiṉaahíí bitahdí’ dánane yits’ą́’heskaihíí k’izébidihiṉííł, bits’í nchǫ’íí zhą́ hádaat’įįgo, ła’íí nchǫ’íí doo yich’į’ t’ąązhį’ ádaat’ee dago k’izébidihiṉííł. 19 Dawa bee nohwich’į’ bił ch’ída’ntįįh daabiłṉii ndi dabíí nchǫ’íí bi’isna’ daanlįįdá’ ádaaṉii: hant’é nṉee bidag hagháhíí, da’áí bi’isna’ hileeh. 20 Jesus Christ nohweBik’ehń, Hasdánohwiṉiiłíí, yídaagołsiníí bee ni’gosdzáń biká’gee nchǫ’go ágot’eehíí bits’ą́’dí’ haheskaihíí bikédí’go, da’áí nchǫ’íí bee ák’inanáda’istł’ǫ́ǫ́go, áí bitis nádaasdlįįyúgo, ntsédá’ ádaat’ee n’íí bitisgo nchǫ’go ádaat’eego nádaadleeh. 21 Dábik’ehyú ágot’eehíí doo yídaagołsį dago zhiṉeehíí doo bá nłt’éé da, ndi yídaagołsįįdíí bikédí’go dilzįhgo bengot’aaníí baa daadest’ąą n’íí yits’ą́’zhį’ ádaasdzaa zhiṉééhíí itisgo doo bá nłt’éé da. 22 Da’aṉiigo goyą́ą́go yati’íí gáṉííhíí k’ehgo ádaat’ee, Gósé dabíí bikwih n’íí yaa nadáhgo néídąą; ła’íí góchi tánásgizihi goshtł’ish yiyi’ nanáhasghal, ṉii.

3

1 Díí nakidn nohwich’į’ k’ená’ishchii, shił daanohshóni; díí naltsoos da’áła biyi’dí’ iłk’idá’ bídaagonołsį n’íí nohwił ch’í’ṉah ánáshdle’ ’ bínádaałṉiihgo nłt’éégo baa natsídaahkees doleełgo: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi daagodnłsíni yuṉáásyú ádaagoṉe’ihi yaa nadaagolṉi’ n’íí bínádaałṉiih doleełgo, ła’íí nohweBik’ehń Hasdánohwiṉiiłíí binal’a’á daandliiníí nohwinkááyú yegos’aaníí ałdó’ bínádaałṉiih do leełgo nohwich’į’ k’ená’ishchii: 3 Díí ntsé bídaagonołsį le’, iké’yú yołkaałyú okąąh yaa daadlohíí dabíí nchǫ’go hádaat’iiníí ye’at’éégo nadaakai doo, 4 Áí gádaaṉii doo, Da’os’ah ląą Jesus nadáhíí begoz’ąą? Doo áníidá’ daanohwitaa n’íí nanezna’dí’ godezt’i’go dawahá alzaadá’ ágot’ee n’íí k’ehgo t’ahágot’ee, daaṉii doleeł. 5 Díínko doo yínádaalṉiih hádaat’įį da, doo áníidá’ yáá Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bee alzaago golį́į́ ni’, ni’gosdzáń ałdó’, áí tú bits’ą́’dí’ gólį́į́, ła’íí tú bee alzaa: 6 Ła’íí áí túhíí bee ni’gosdzáń n’íí tú bił idezjoolgo, ni’gosdzáń biká’ dawahá ásdįįd: 7 Da’áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí bee yáá ła’íí ni’gosdzáń biłgo díí jįį t’ah golį́į́híí didlid doleełgo biba’ goz’ąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįįzhį’, ła’íí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yikísk’eh ádaat’ee dahíí da’ílíí daaleehzhį’ biba’ goz’ąą. 8 Díí dała’á baa yoṉah hela’, shił daanohshóni, nohweBik’ehń dała’á jįį, doo náhóltag dayú łegodzaahíí k’ehgo yaa natsekees, ła’íí doo náhóltag dayú łegodzaahíí, dała’á jįį k’ehgo yaa natsekees. 9 Nṉee ła’ nohweBik’ehń yengon’ááníí doo łaile’ da daanzį ndi da’aṉiigo łaile’; ńzaadyú nohwá goho’aał, doo hadíń da’ílíí hileeh hat’į́į́ da, áídá’ nṉee dawa binchǫ’íí yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’go hat’į́į́. 10 In’įįhíí tł’é’yú nadáhíí k’ehgo nohweBik’ehń ngon’ą́ą́’híí bijįį biká’ ngonyáágo, yáá yat’éégo áhiłts’ago bech’ígoṉáh, ła’íí dawa be’alzaahíí kǫ’ dázhǫ́ sidogi bits’ą́’nłdoogo hiyį́h, ni’gosdzáń ła’íí biká’gee nṉee ádaizlaahíí dawa ałdó’ nnádik’ą́h. 11 Díí dawa da’áízhį’ ádįhíí bighą, nṉee hago’at’éhi daanohłįį doleełgo baa natsídaahkees, daagodinołsįgo, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bikísk’eh ádaanoht’eego, 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ą́ą́’íí bijįį ndaahohłíígo ła’íí bikádaadeh’į́į́go, áí bijįį biká’ ngonyáágo yáá ditłáádgo, hiyį́hgo edį́įh, ła’íí yáá hik’e ni’gosdzáń be’alzaahíí kǫ’ dázhǫ́ sidoogo bits’ą́’nłdoogo hiyíh. 13 Áídá’ nééhíí, nohwá ngon’ááníí bik’ehgo yáá áníidéhi la’íí ni’gosdzáń áníidéhi bikádaadéet’įį, áí biyi’ dábik’ehyú ágot’eehíí zhą́ begoz’ąą doleeł. 14 Áí bighą, shił daanohshóni, ágát’ééhíí bikádaadeh’į́į́go, dahdaanołdǫhgo nkegohen’ááníí be’ádaanoht’eego, doo hayú nohwaa daats’idiłhił dago, ła’íí doo nohwaa dahgoz’ąą dago nohweBik’ehń daanohwidołtsééł. 15 Ła’íí nohweBik’ehń dayúweh kágoho’aałhíí bighą hasdách’igháhíí ká ch’í’otąą daanohsįgo nłt’éé; Paul, nohwik’isn nohwił daanzhóni, ałdó’ bigoyą’ baa det’ąąhíí bik’ehgo, da’áík’ehgo nohwich’į’ k’eda’ashchįį; 16 Binaltsoosíí dawa biyi’ díí yaa nagolṉi’; áí biyi’ ła’ nyeehi ye’aṉííhíí doo bígózį da; áí yati’íí nṉee doo bił ídaagozį dahíí, bi’odlą’ doo nłdzil dahíí, nádaayogisgo; ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’eda’ashchiiníí ałdó’ ágádaayił’įį, ágádaat’įįhíí bee dabíí ídił ch’ídaagodéeh. 17 Áí bighą nohwíí, shił daanohshóni, dabíntsé díí bídaagosołsįįdhíí bighą ídaa daagonohdząą, doo ídaa daagonohdząą dayúgo, dánko nṉee daanchǫ’íí nda’iłsiihíí bee da’aṉii ágot’eehíí yits’ą́’zhį’ ádaanohwile’, áídí’ nłdzilgo nasozįį n’íídí’ nadohkałi at’éé. 18 Áídá’ Jesus Christ nohweBik’ehń, Hasdánohwiṉiiłíí, dayúweh bídaagonołsįgo biłgoch’oba’íí binkááyú daanołseeł le’. K’adíí ła’íí dahazhį’ áń ba’ihégosį le’. Doleełgo at’éé.

1 JOHN

1

2

3

4

5

THE FIRST GENERAL EPISTLE OF

JOHN

1

1 Dantsé godeyaadá’ nlíni, áń daadesiits’aaníí, nohwiṉáá bee daahiit’iiníí, daahihiiltsaaníí, nohwigan bee nabik’ídaadenlṉiihíí, áń Yati’ be’ihi’ṉáhi, Christ nlįį; 2 (Ihi’ṉaahíí ch’í’ṉah alzaa, áń daahihiiltsąą, baa nadaagohiilṉi’, ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí, nohwiTaa yił nlíni, nohwich’į’ ch’í’ṉah alzaahíí nohwił baa nadaagohiilṉi’;) 3 Daahihiiltsaaníí ła’íí daadesiits’aaníí nohwił baa nadaagohiilṉi’, nohwíí ałdó’ nohwił łił daanjǫǫ doleełhíí bighą: nohwiTaa ła’íí biYe’, Jesus Christ, bił da’aṉii łił daandlįį. 4 Dázhǫ́ nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleełhíí bighą díí nohwich’į’ baa k’eda’iilchii. 5 Díínko Christ bits’ą́’dí’ daadesiits’ąą, áík’ehgo nohwił nadaagohiilṉi’, gádaanohwiłn’ṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań idindláádíí nlįį, godiłhiłíí dázhǫ́ doo ła’ biyi’ golį́į́ da. 6 Godiłhiłíí biyi’ nahiikaidá’, bił łił daandlįį daan’ṉiiyúgo łéda’ilchoo, da’aṉii ágot’eehíí doo bikísk’eh ádaant’ee da: 7 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań idindláádíí yiyi’ nlįįhíí k’ehgo néé ałdó’ idindláádíí biyi’ nahiikaiyúgo, łił daanjǫǫ, áík’ehgo biYe’ Jesus Christ bidiłíí nohwinchǫ’íí dawa nohwá yidiłkǫǫh. 8 Nohwinchǫ’íí da’ádįh daan’ṉiiyúgo, ích’į’ nadaahiich’aa, áík’ehgo da’aṉii ágot’eehíí nohwiyi’ da’ádįh. 9 Nohwinchǫ’íí baa nanádaagohiilṉi’yúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nágode’aah, áń da’áṉííyú át’éé, dábik’ehyú át’éé, áík’ehgo doo bik’ehyú ádaasiidzaa dahíí dawa nohwá naił’eeł. 10 Doo hak’i nchǫ’go ádaahiidzaa da daan’ṉiiyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań łé’iłchóhi nlįįgo ádaahiidle’, áík’ehgo biyati’íí doo nohwiyi’ golį́į́ da.

2

1 Shichągháshé, díí nohwich’į’ k’e’eshchii, doo hak’i nchǫ’go ádaaht’įį da doleełhíí bighą. Ndi dahadíń nchǫ’go adzaayúgo, nohwiTaa yich’į’ nohwá yałti’íí gólį́į́, Jesus Christ, dábik’ehyú át’éhi: 2 Áń nohwinchǫ’híí bighą bidił idezjoolíí yee na’azṉilhi nlįį: doo danéé zhą́ da, ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo biká’ nṉee binchǫ’íí ałdó’ bá. 3 Christ yengon’ááníí bikísk’eh ádaant’eeyúgo zhą́ áń bídaagonlzįhíí bee nohwił ídaagozį. 4 Dahadíń, Shíí áń bígonsį, ṉiidá’ áń yengon’ááníí doo bikísk’eh at’éé dahíí, łé’iłchóhi nlįį, da’aṉii ágot’eehíí doo biyi’ golį́į́ da. 5 Áídá’ dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ yikísk’eh at’ééhíí bił nzhooníí dayúweh nłdzil hileehíí bighą łalzaa: díí bee da’aṉii biyi’ daandlįįgo nohwił ídaagozį. 6 Dahadíń, Christ biyi’ nshłįį, ṉiihíí, higaał n’íí k’ehgo higaałgo dábik’eh. 7 Shik’ííyú, begoz’aaníí doo áníidéhi bee nohwich’į’ k’e’eshchii da, áídá’ begoz’aaníí doo áníidá’hi, doo áníidá’ bídaagonołsini. Doo áníidá’hi begoz’aaníí, yati’ baa gozhóni dantsé daadesots’ąądí’ godezt’i’go daadohts’agi at’éé. 8 Áídá’ godiłhiłíí bech’ígonyáádá’ da’aṉii idindláádíí k’adíí be’idindláádhíí bighą begoz’aaníí áníidéhi at’éé, Christ biláhyú da’aṉii, nohwíí ałdó’ nohwich’į’ da’aṉii: áí begoz’aaníí bee nohwich’į’ k’ená’ishchii. 9 Dahadíń, Idindláádíí biyi’ nashaa, ṉiidá’ bik’isn yik’enṉiihyúgo, áń t’ah godiłhiłíí yiyi’ nagháhi at’éé. 10 Dahadíń bik’isn bił nzhooníí, idindláádíí yiyi’ golį́į́, áík’ehgo bighą nach’igeehíí da’ádįh. 11 Áídá’ bik’isn yik’enṉiihíí godiłhiłíí yiyi’ golį́į́, godiłhiłíí yiyi’ nagháhi at’éé, hayú deyaa shįhíí doo yígółsį da, godiłhiłíí biṉáá áyisdįįdhíí bighą. 12 Shichągháshé, Christ bizhi’íí biláhyú nohwinchǫ’híí bighą nohwaa nádaagost’ąąhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii. 13 Nṉee báyáń daanohłíni, Bik’ehgo’ihi’ṉań, dantsé godezt’i’go golííníí, bídaagonołsįhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii. Nṉee áníi nahkaihíí, nchǫ’i nlįįhń bitis daasolįįhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii. Chągháshé daanohłíni, nohwiTaa bídaagonołsįhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii. 14 Nṉee báyáń daanohłíni, dantsé godeyaadí’ godezt’i’go golííníí bídaagonołsįhíí bighą nohwich’į’ k’eshiłchį́į́ ni’. Nṉee áníi nahkaihíí, nadaanołwodíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ nohwiyi’ golį́į́híí, ła’íí nchǫ’i nlįįhń bitis daasolįįhíí bighą nohwich’į’ k’eshiłchį́į́ ni’. 15 Ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí, dagohíí ni’gosdzáń biká’ nandeehíí doo nohwił daanzhǫǫ da le’. Dahadíń ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bił nzhǫǫyúgo, nohwiTaa bił’ijóóníí doo biyi’ golį́į́ da. 16 Ni’gosdzáń biká’ be’ágot’eehíí dawa, kots’í nchǫ’i hat’ííníí, koṉáá bee nts’i’iłsiihíí, kohi’ṉa’ be’ída’ch’odlííhíí, díí dawa doo nohwiTaa bits’ą́’dí’ da, ni’gosdzáń bits’ą́’dí’hi ádaat’ee. 17 Ni’gosdzáń ła’íí nchǫ’go hách’it’iiníí bech’ígowáh: áídá’ hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań dahát’į́į́yú ánát’įįłíí dahazhį’ golį́į́. 18 Shichągháshé, nnágodzaahíí biká’ ngonyáá: Christ yich’į’ nagonłkaadíí hiṉáh doleełíí ba’ikodaanohsį; iłk’idá’ Christ yich’į’ nadaagonłkaadíí łą́ą́go neheskai; áí bee nnágodzaahíí biká’ ngonyáá bídaagonlzį. 19 Áí nohwits’ą́’ dahiskai ni’, áí doo bił daandlįį dahíí bighą nohwits’ą́’ dahiskai; bił daandlįį lę́k’eyúgo, t’ah bił nahiikai doo ni’: áídá’ nohwits’ą́’ oheskai, áí bee bígózį, doo bił daandlįį dago. 20 Áídá’ nohwíí Holy Spirit nohwiyi’ golį́į́, áík’ehgo dawa nohwił ídaagozį. 21 Da’aṉii ágot’eehíí doo bídaagonołsį dahíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchį́į́ da, áídá’ bídaagonołsįhíí bighą, ła’íí łé’ichoohíí doo ła’ da’aṉii ágot’eehíí bits’ą́’dí’ dago bídaagonołsį. 22 Hadíń łé’iłchóhi nlįį? Jesus doo Christ nlįį da, ṉiihíí, áń łé’iłchóhi nlįį. Bik’ehgo’ihi’ṉań doo nohwiTaa at’éé da, ṉiihíí ła’íí, Christ doo Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ at’éé da, ṉiihíí Christ bich’į’ nagonłkaadíí nlíni at’éé. 23 Hadíń, Christ doo Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ at’éé da, ṉiihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa doo yígółsį da: áídá’ hadíń, Christ Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ at’éé, ṉiihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ałdó’ yígółsį. 24 Yati’ baa gozhóni dantsé daadesots’ąądí’ godezt’i’go daadesots’aaníí dayúweh nohwiyi’ golį́į́ le’. Ágádaaht’įįyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí biYe’ dała’ bił daanohłįį doleeł. 25 Ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yaaká’yú bee daahinohṉaa doleeł, nohwiłnṉiidgo nohwá ngon’ą́ą́. 26 Dahadíń k’izénohwidiłteeh hádaat’iiníí díí baa nohwich’į’ k’eshiłchį́į́ ni’. 27 Bik’ehgo’ihi’ṉań Holy Spirit nohwiká’zhį’ áyíílaa, t’ah nohwiyi’ golį́į́, doo hadíń nohwił ch’ídaago’aah da ndi nzhǫǫ: da’áń dawa nohwił ch’ígó’aah, áń da’aṉii, doo łé’gochoo da, dánohwił ch’ígon’ą́ą́híí k’ehgo Christ biyi’ daanohłįį le’. 28 Shichągháshé, áń biyi’ daanohłįį; áík’ehgo áń hiltséhíí bijįį doo bédaahiildzid dago nasiidzįį doleeł, nyáágee doo biṉááł ídaa yádaandzį dago. 29 Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’éégo bídaagonołsįyúgo, nṉee daantį́į́gee da’áígee ánádaat’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé ádaat’eego bídaagonołsį.

3

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ntsoląą bił daanjǫǫ, bichągháshé daanohwiłdi’ṉiigo: ni’gosdzáń biká’ nṉee doo bídaagołsį dahíí bighą néé ałdó’ doo nohwídaagołsį da. 2 Shił daanohshóni, k’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé daandlįį, hago ádaant’ee doleełíí doo hwahá bígozįįh da: ndi díí bídaagonlzį, áń hiltséhíí bijįį áń ga’ádaant’ee doleeł; da’át’ééhíí k’ehgo daadidiiltséh doleełhíí bighą. 3 Nṉee daantį́į́gee áík’ehgo Jesus yich’į’ biini’ tédaat’iiyúgo, Jesus dázhǫ́ nzhǫǫhíí k’ehgo nzhǫǫgo ádilzį. 4 Dahadíń doo bik’ehyú át’éé dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí ałdó’ doo yee iłsį́ da: doo bik’ehyú ágot’ee dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí doo be’ch’ilsį́ dahíí át’éé. 5 Díínko bídaagonołsį, Jesus nohwinchǫ’íí yó’oyidi’aahgo nyáá; ła’íí nchǫ’íí doo ła’ ye’at’éé da. 6 Dahadíń áń biyi’ nliiníí doo nchǫ’go at’į́į́ da: ła’íí dahadíń nchǫ’go at’ííníí doo hak’i biłtsąą da, doo bígółsį da. 7 Shichągháshé, hadíń nohwich’į’ naoch’aa hela’: dahadíń da’áígee ánát’įįłíí dábik’ehyú át’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań dábik’ehyú át’ééhíí k’ehgo. 8 Dahadíń nchǫ’go ánát’įįłíí ch’iidn nant’án bits’ą́’dí’hi at’éé; ch’iidn nant’án godeyaadí’ godezt’i’go nchǫ’go at’į́į́. Ch’iidn nant’án ánát’įįłíí íídołdįįłhíí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nyáá. 9 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nliiníí doo nchǫ’go at’į́į́ da; Bik’ehgo’ihi’ṉań ye’at’éhi biyi’ nlįįhíí bighą: doo hago’at’éégo nchǫ’go at’į́į́ da, Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nlįįhíí bighą. 10 Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé dagohíí ch’iidn nant’án bichągháshé bee bígózį doleeł: dahadíń doo dábik’ehyú át’éé dahíí, ła’íí doo bik’isn bił nzhǫǫ dahíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé da. 11 Díí na’goṉi’íí yati’ baa gozhóni dantsé daadesots’ąądí’ godezt’i’go daadesots’ąąhíí át’éé, daanohwigha łił daanjǫǫgo dábik’eh. 12 Doo Cain k’ehgo ádaant’ee da, nchǫ’i nlįįhń yits’ą́’dí’ nlįįgo bik’isn náizesdįį. Nt’é bighą yizes‐hį́į́? Dabíí bi’at’e’ nchǫ’dá’ bik’isn dábik’ehyú át’ééhíí bighą. 13 Shik’ííyú, ni’gosdzáń biká’ nṉee nohwik’edaanṉiihyúgo, doo nohwił díyadaagot’ee da le’. 14 Nohwik’isyú nohwił daanzhǫǫhíí bighą da’itsaah bits’ą́’dí’ ihi’ṉaazhį’ daasiikaihíí bídaagonlzį. Dahadíń doo bik’isn bił nzhǫǫ dahíí, da’itsaahíí yiyi’ golį́į́. 15 Dahadíń bik’isn yik’enṉiihń iłk’idá’ nṉee yizes‐hįįhíí k’ehgo at’éhi at’éé: dahadíń nṉee yizes‐hįįhíí ’ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí doo yee hiṉaa dago bídaagonołsį. 16 Jesus bi’ihi’ṉa’ nohwá nyinné’íí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí bídaagonlzį: áík’ehgo néé ałdó’ nohwi’ihi’ṉa’ nohwik’isyú bá ndaan’né’ dábik’eh. 17 Dahadíń ni’gosdzáń biká’ be’ihi’ṉaahíí dawa yígoyiłį́į́dá’, bik’isn tét’iyéégo yígółsį ndi doo yaa ch’oba’ dayúgo, hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí bijíí biyi’ golį́į́? 18 Áídá’ shichągháshé, da’aṉiigo łił daanjǫǫgo iłch’odaahi’ṉii le’, doo daazhógo ádaan’ṉiigo da, doo daazhógo baa nadaagohiilṉi’ da. 19 Díí bee da’aṉii ágot’eehíí bits’ą́’dí’ daandlįįgo bídaagonlzį doleeł, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee nohwijíí biyi’ nkegohen’ááníí begoz’ąą doleeł. 20 Nohwijíí yuṉe’ doo bik’ehyú ádaant’ee da daandzįyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwijíí bitisgo at’ééhíí dawa yígółsį. 21 Shił daanohshóni, nohwijíí yuṉe’ dábik’ehyú ádaant’eehíí bídaagonlzįyúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo ńdaahiildzid da. 22 Áík’ehgo nt’éhéta bídaahónkeedíí nohwaa yiné’, ngon’ááníí bikísk’eh ádaant’ee, ła’íí dábił bik’ehyú ádaant’eehíí bighą. 23 Díínko ngon’áni at’éé, BiYe’, Jesus Christ, daahohdląą le’, ła’íí łił daanohjǫǫ le’, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngon’ą́ą́híí k’ehgo. 24 Hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’áni yikísk’eh at’ééhń, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyi’ golį́į́, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yiyi’ golį́į́. Holy Spirit nohwaa daizné’íí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiyi’ golį́į́go bídaagonlzį.

4

1 Shił daanohshóni, spirits doo dawa daahohdląą da, áídá’ spirits bídaanohtahgo bídaagonołsįįh, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ daanlįį shįhíí, dagohíí doo bits’ą́’dí’ daanlįį da shįhíí: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ádaadil’íni łą́ą́go ni’gosdzáń biká’ niheskaihíí bighą. 2 Díí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirit bídaagonołsį: Spirit daantį́į́gee, Jesus Christ nṉee k’ehgo nyáá, ṉiihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nlíni at’éé: 3 Áídá’ spirit daantį́į́gee, Jesus nṉee k’ehgo nyáá, doo ṉii dahíí doo Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ nlíni at’éé da: díí Christ bich’į’ nagonłkaadíí bispirit at’éé, hígháhgo ba’ikodaanohsį n’íí; da’áí iłk’idá’ ni’gosdzáń yiká’ nlįį. 4 Shichągháshé, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi daanohłįį, áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ádaadil’íni bitis daasolįį: nohwiyi’ golį́į́hń ni’gosdzáń biyi’ golį́į́hń bitisgo at’ééhíí bighą. 5 Ni’gosdzáń bits’ą́’dí’ daanlįį: áí bighą ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yaa yádaałti’, áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ nṉee daabidits’ag. 6 Néé Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi daandlįį: dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yígółsiníí nohwidits’ag; áídá’ dahadíń doo Bik’ehgo’ihi’ṉań yits’ą́’dí’hi nlįį dahíí doo nohwidits’ag da. Díí bee spirit da’aṉiihíí nlįį shįhíí, dagohíí spirit łé’iłchoohíí nlįį shįhíí bídaagonlzį. 7 Shił daanohshóni, łił daanjǫǫ le’: ił’ijóóníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé; dahadíń bił’ijóóníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nlíni at’éé, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań yígółsį. 8 Dahadíń doo bił’ijǫǫ dahíí, doo Bik’ehgo’ihi’ṉań yígółsį da; Bik’ehgo’ihi’ṉań ił’ijóni nlįįhíí bighą. 9 Díí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí nohwił ch’í’ṉah alzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ dała’áhi ni’gosdzáń biká’zhį’ nkeyinł’a’, áń bee daahin’ṉaa doleełgo. 10 Díínko ił’ijóóníí át’éé, doo néé Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił daanzhǫǫhíí bighą da, ndi bíí bił daanjǫǫhíí bighą biYe’ nohwá yínł’a’, bidiłíí bee nohwinchǫ’híí bighą nohwá nahiṉiił doleełgo. 11 Shił daanohshóni, Bik’ehgo’ihi’ṉań dázhǫ́ bił daanjǫǫhíí bighą, néé ałdó’ łił daanjǫǫ le’. 12 Doo hak’i hadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań yo’įį da. Néé łił daanjǫǫyúgo Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiyi’ golį́į́, nohwił nzhooníí dayúweh nłdzil hileehíí bighą łalzaa. 13 Díí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyi’ daagondlįįgo, ła’íí bíí nohwiyi’ golį́į́go bídaagonlzį, dabíí biSpirit nohwaa yiné’híí bighą. 14 NohwiTaa biYe’ ni’gosdzáń biká’ nṉee hasdáyiṉiiłgo yinł’a’íí daahihiiltsąągo baa daagohiilṉi’. 15 Dahadíń, Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ at’éé, ṉiihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyi’ golį́į́, bíí ałdó’ yiyi’ golį́į́. 16 Bik’ehgo’ihi’ṉań bił daanjooníí bídaagonlzį ła’íí daahohiidląą. Bik’ehgo’ihi’ṉań ił’ijóni nlįį; áík’ehgo hadíń ił’ijóni yiyi’ golííníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań yiyi’ golį́į́, ła’íí bíí ałdó’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyi’ golį́į́. 17 Áí bighą nohwił’ijóóníí nłdzilgo nohwá łalzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań nṉee yándaago’aahíí bijįį doo daasiite’ dago nasiidzįį doleełgo ni’gosdzáń biká’ daagondlįį ndi áń ye’at’ééhíí néé ałdó’ be’ádaant’eehíí bighą. 18 Hadíń bił’ijóóníí doo neildzid da; ił’ijóóníí łalzaahíí bee négodzidíí nain’į: hadíń neildzidíí biniigodilṉe’. Hadíń neildzidíí bił’ijóóníí doo łalzaa da. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań dantsé bił daanjǫǫhíí bighą nohwił daanzhǫǫ. 20 Dahadíń, Bik’ehgo’ihi’ṉań shił nzhǫǫ, ṉiidá’ bik’isn yik’enṉiihyúgo, áí łé’iłchóhi nlįį: dahadíń bik’isn yo’íni ndi doo bił nzhǫǫ dadá’, hagot’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań, doo yo’įį dahíí, bił nzhǫǫ doleeł? 21 Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá ngon’áni at’éé, Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bił nzhooníí bik’isn ałdó’ bił nzhǫǫ le’.

5

1 Nṉee daantį́į́gee Jesus, Christ nlįįgo yodlaaníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nlįį: áík’ehgo dahadíń nohwiTaa bił nzhooníí, bizhaazhé ałdó’ bił nzhǫǫ. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwił daanzhǫǫgo, ngon’ááníí bikísk’eh ádaant’eeyúgo, áí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bichągháshé nohwił daanzhǫǫgo bídaagonlzį. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań ngon’ááníí bikísk’eh ách’ít’ééhíí, áń koł nzhóni at’éé: áń ngon’ááníí bikísk’eh ách’ít’ééhíí doo nyee da. 4 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nliiníí ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yitis nlįį: nohwi’odlą’íí bee ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí bitis daandlįį. 5 Hadíń ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yitis nlįį? Dahadíń Jesus Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nlįįgo yodlaaníí zhą́. 6 Jesus Christ tú hik’e dił biłgo bee nyáá, doo dá tú zhą́ bee da; tú hik’e dił biłgo bee nyáá. Holy Spirit da’aṉii nlįįhíí bighą da’aṉiigo baa nagolṉi’. 7 Taagi yaaká’yú da’aṉiigo baa nadaagolṉi’, nohwiTaa, hik’e Yati’ nlíni, ła’íí Holy Spirit: áí taagihíí dała’áhi at’éé. 8 Taagi ni’gosdzáń biká’ da’aṉiigo baa nadaagolṉi’, Holy Spirit, hik’e tú, ła’íí dił: díí taagihíí dáłełt’eego ádaaṉii. 9 Nṉee nadaagolṉi’íí hódaayélts’ąą, áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań nagolṉi’íí itisgo ádaanzįgo hódaayélts’ąągo nłt’éé: áí nagolṉi’íí dabíí biYe’ yaa nagolṉi’híí át’éé. 10 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ yodlaaníí, dabíí da’aṉii na’goṉi’go yígółsį: dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yodląą dahíí, łé’iłchoogo áyíłsį; biYe’ yaa nagolṉi’íí doo yodląą dahíí bighą. 11 Díínko yaa nagolṉi’íí át’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí nohwaa daidez’ąą, díí ihi’ṉaahíí biYe’ yiyi’ golį́į́. 12 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ yigoyiłį́į́híí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí yee hiṉaa; dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ doo yigoyiłį́į́ dahíí doo áík’ehgo hiṉaa da. 13 Díí k’e’eshchiiníí nohwíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ daahohdlaaníí nohwich’į’ k’e’eshchįį; ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí bee daahinohṉaa bídaagonołsį doleełhíí bighą, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ bizhi’ dayúweh daahohdląą doleełgo. 14 Díínko bee bada’óndlii, nt’éhéta biká da’ohiikąąh, bíí hát’ííníí bik’ehgoyúgo, nohwidits’ag: 15 Nt’éhéta biká da’ohiikąąhgee nohwidits’ago bídaagonlziyúgo, biká da’ohiikąąhíí daasiit’įįdgo bídaagonlzį. 16 Dahadíń bik’isn nchǫ’íí doo bighą da’itsaah dahíí ye’at’į́į́go yo’įįyúgo, yighą okąąh le’, áík’ehgo nchǫ’íí doo bighą da’itsaah dahíí ye’ádaat’iiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań ihi’ṉaahíí bá baa daide’aah doleeł. Nchǫ’híí bighą da’itsaahíí gólį́į́: áí bighą hadíń okąąh le’ doo dishṉii da. 17 Doo bik’ehyú ánách’ot’įįł dahíí dawa nchǫ’ihíí át’éé: áídá’ nchǫ’íí doo bighą da’itsaah dahíí gólį́į́. 18 Dahadíń Bik’ehgo’ihi’ṉań bizhaazhé nliiníí doo nchǫ’go at’į́į́ dago bídaagonlzį; Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nłt’éégo bistįį, áík’ehgo nchǫ’i nlįįhń doo bíhi’náh dago ábíłsį. 19 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ daandlįįgo bídaagonlzį, áídá’ ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo nchǫ’i nlįįhń yebik’eh. 20 Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’ nyáágo nohwił ídaagozįgo ádaanohwizlaahíí bídaagonlzį, Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉii nlíni bídaagonlzį doleełgo; dabíí da’aṉii nlíni biyi’ daagondlįį, biYe’, Jesus Christ biyi’ daagondlįį. Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉíhi, ła’íí ihi’ṉaa doo ngonel’ąą dahíí át’éé. 21 Shichągháshé, nadn’áí bee daach’okąąhíí bits’ą́’zhį’ ádaanoht’ee. Doleełgo at’éé.

2 JOHN

THE SECOND GENERAL EPISTLE OF

JOHN

1

1 Shíí, ínashood básízíni, isdzán Bik’ehgo’ihi’ṉań bita’hazlaahíí, bichągháshé biłgo bich’į’ k’e’eshchii, áí da’aṉiigo shił daanzhǫǫ, doo shí zhą́ da, nṉee da’aṉii ágot’eehíí yídaagołsiníí dawa ałdó’; 2 Da’aṉii ágot’eehíí nohwijíí biyi’ golį́į́híí bighą k’e’eshchii, áí da’aṉii ágot’eehíí dahazhį’ nohwił nlįį doleeł. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa ła’íí Jesus Christ nohweBik’ehń, nohwiTaa biYe’ nlíni, bits’ą́’dí’ aatét’íi ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’, da’aṉii ágot’eehíí ła’íí ił’ijóóníí biłgo. 4 Nichągháshé ła’, nohwiTaa nohwá ngon’ą́ą́híí k’ehgo da’aṉii ágot’eehíí yikísk’eh hikahgo baa niyááhíí bighą shił gozhǫ́ǫ́. 5 Shilah, begoz’aaníí doo áníidéhi bee nich’į’ k’e’eshchii da, áídá’ yati’ baa gozhóni dantsé daadesiits’ąądá’ bee nohwá ngot’ąą n’íí, baa nánoshkąąh, díínko, Łił daanjǫ́ǫ́ le’. 6 Díí bee nohwił’ijóóníí bígózį, Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí bikísk’eh hiikahyúgo. Díínko begoz’áni, Bił’ijóóníí biyi’zhį’go hohkah le’, dantsé daadesots’ąą n’íí k’ehgo. 7 K’izé’idiłteehíí łą́ą́go ni’gosdzáń biká’yú daadeskai, áí Jesus Christ nṉee k’ehgo nyáá, doo ṉii da. Hadíń doo áṉíí dahíí k’izé’idiłteehíí ła’íí Christ bich’į’ ngonłkaadíí át’éé. 8 Ídaa daagonohdząą, nohwitahyú nada’siidziidíí doo da’ílíí daanoł’įį da doleełgo, áídá’ áí bighą nohwich’į’ nahi’ṉííł doleeł. 9 Dahadíń, Iłch’ígonsh’aah, ṉiidá’, Christ áṉííyú doo áṉíí dayúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań doo bił nlįį da. Áídá’ dahadíń Christ áṉííyú áṉííhíí nohwiTaa hik’e biYe’ biłgo yił nlíni at’éé. 10 Hadíń nohwaa nyáágo díí iłch’ígot’aahíí doo yee nohwich’į’ yałti’ dayúgo, nohwigową yuṉe’ nohwił ha’áowáh hela’, doo k’ébiłdohṉii da: 11 Hadíń k’eyiłṉiihíí nchǫ’go na’iziidíí yich’oṉíhi at’éé. 12 Łą́ą́go nohwich’į’ k’e’eshchii hasht’į́į́ ndihíí doo naltsoos biká’ ła’íí bek’e’echíhé bee nohwich’į’ k’e’eshchii hasht’į́į́ da, ndi nohwaa nsháhgo daałiit’įįgo iłch’į’ yádaahiilti’íí zhą́ hásht’į́į́, áík’ehgo zhą́ dawa bee nohwił daagozhǫ́ǫ́ doleeł. 13 Nidee Bik’ehgo’ihi’ṉań bita’hazlaahíí bichągháshé, Gozhǫ́ǫ́, daaniłṉii. Doleełgo at’éé.

3 JOHN

THE THIRD GENERAL EPISTLE OF

JOHN

1

1 Shíí, ínashood básízíni, Gaius shił nzhóni bich’į’ k’e’eshchii, áń da’aṉiigo shił nzhǫǫ. 2 Shił nzhóni, niyi’siziiníí dá nłt’éé ńt’éégo át’ééhíí k’ehgo dawa ná nzhǫǫgo ła’íí doo nígol’į́h dago ná hásht’į́į́. 3 Nohwik’isyú ła’ kú hikaigo, da’aṉii ágot’éhi bikísk’eh híṉááłgo yaa nadaagolṉi’híí bighą dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́. 4 Odlą’ bee shichągháshé daanlíni da’aṉii ágot’eehíí yikísk’eh hikaahíí ba’ikonsįgo dázhǫ́ shił gozhǫ́ǫ́, bitisgo baa shił gozhóóníí she’ádįh. 5 Ni, shił nzhóni, nohwik’isyú ła’íí anahdí’ nadaakaihíí bich’odaanṉiihíí da’aṉii nłt’éégo ánt’íni at’éé; 6 Hagot’éégo bich’odaanṉiihíí ha’ánázéh yuṉe’ yaa nadaagolṉi’: Bik’ehgo’ihi’ṉań yá nada’iziidgo nadaakaihíí dahnádiikáhgee bich’odaanṉiigo dawa bá ładaalé’go nłt’éégo ánt’íni at’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziidíí áí k’ehgo bá ách’ít’į́į́go nzhǫǫ. 7 Christ yaa nadaagolṉi’híí bighą dahiskai, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daayokąąh dahíí doo nt’é yídaayokéedgo da. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziidíí nłt’éégo ádaanlzį le’, ágádaahiit’įįyúgo néé ałdó’ da’aṉii ágot’eehíí yánada’iziidíí bich’odaahi’ṉii. 9 Ínashood ha’ánáłséhíí bich’į’ k’eshełchį́į́: ndi Diótrephes, itah nlíni, ínashood binant’a’ hishłeeh nzįgo ádést’íni, doo nohwídaayésts’ąą da ni’. 10 Áí bighą shíí níyáágo bi’at’e’i bínáshṉiih doleeł, yati’ nchǫ’i yee nohwich’į’ yałti’, daanohwoch’íidgo: áí doo bił hwoi dago, dabíí nohwik’isyú doo yich’oṉii hát’į́į́ da, ła’íí hadíí hádaat’iiníí, Dah, yiłṉii, áídí’ doo itah hileehi yá hát’į́į́ da. 11 Shił nzhóni, nchǫ’íí doo be’ił’į́į́ da, nłt’ééhíí zhą́ be’ił’į́į́. Hadíń nłt’éégo ánát’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé: áídá’ doo bik’ehyú ánát’įįł dahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo yígółsį da. 12 Demétrius nṉee dawa nłt’éégo baa yałti’, da’aṉii ágot’eehíí ye’at’éhi ch’í’ṉah áyíłsį, néé ałdó’ nłt’éégo baa nagohiilṉi’, baa nagohiilṉi’íí da’aṉii, bídaagonołsį. 13 Łą́ą́go k’e’eshchii doleeł ni’, ndi bek’e’echíhé doo bee nich’į’ k’e’eshchii da: 14 Áídá’ dét’įhégo nándestsééł ndi at’éé, łihit’įįgo iłch’į’ yáhiilti’ doleeł. Iłch’į’gont’ééhíí bee nich’į’ goz’ąą le’. Nohwit’ekéhíí, Gozhǫ́ǫ́, daaniłṉii. Akú nohwit’ekéhíí dała’á daantį́į́gee bizhi’ daahónzhiigo, Gozhǫ́ǫ́, shá daabiłnṉii.

JUDE

THE GENERAL EPISTLE OF

JUDE

1

1 Shíí Jude, Jesus Christ bána’isiidíí, James bik’isn nshłíni, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwiTaa hadaidezlaahíí bich’į’ k’e’eshchii, áí Jesus Christ ídédaaboltą’i ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ádaanṉiidi: 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí, ła’íí bits’ą́’dí’ iłch’į’gont’ééhíí ła’íí bił’ijóóníí dayúwehyú bee nohwich’į’ ígohigháh le’. 3 Shił daanohshóni, odlą’ bił dała’á da’ohiidląąhíí bee hasdá’iiłdéhi dázhǫ́ hásht’į́į́go baa nohwich’į’ k’e’eshchíígo ni’, áídá’ odlą’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí baa daadest’ąą n’íí bá nadaagonołkaad doleełgo nohwidag yashti’ doleełhíí bighą nohwich’į’ k’e’eshchii. 4 Nohwitahyú nṉee ła’ ha’ádaanihest’į́į́, áí doo áníidá’ díí bighą ch’ídaagodeehgo bá nagoz’ąą lę́k’e, nṉee doo daagodnłsį dahíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań biłgoch’oba’íí k’ihzhį’ ádaizlaadá’ nchǫ’íí zhą́ dahot’éhé yaa ídaadest’ąą lę́k’e, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’áhi hik’e Jesus Christ nohweBik’ehń gádaabiłṉii, Doo áń zhą́ da’ch’okąąh at’éé da, daaṉii. 5 Díí iłk’idá’ bídaagonołsį ndi bínádaałṉiih nohwiłdishṉii, nohweBik’ehń nṉee Egypt golzeedí’ hayííṉil n’íí bikédí’go, áí bitahyú doo da’odląą dahíí da’ílíí ádaizlaa lę́k’e. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ła’ yaaká’yú daagolį́į́ n’íí dantsédá’ yedaabik’eh n’íí yits’ą́’zhį’ daaheskai, áík’ehgo godiłhił yuyaa bésh hishbizhíí bee dahazhį’ dahdaahestł’ǫ́ǫ́go ígozisgo baa yá’iti’íí bijįįzhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bishṉil. 7 Sódom ła’íí Gomórrah ła’íí biṉaayú kįh nagozṉilíí biyi’ nṉee daagolíni n’íí da’ágát’éégo nant’į’ na’idaahíí yaa ídaadest’ąą, ła’íí iłch’į’ biini’ daama’, áí bich’į’ nahi’ṉiiłgo dahazhį’ ch’iidn bikǫ’ diltłi’i yee biniidaagodeszaa; díínko bee nṉee bił ch’ídaagot’aahi at’éé. 8 Da’ágát’éégo díí nṉee nchǫ’go nadaayeełíí bee bits’í daiłchǫǫh, yedaabik’ehíí doo daidnłsį da, ła’íí yaaká’yú daagolíni daach’idnłsíni nchǫ’go yaa yádaałti’. 9 Míkael, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí da’tiséyú sitínihi ndi, ch’iidn nant’án yiłnagonłkaadgo Moses bits’í n’íí bighą łahadit’áhdá’ biini’ hą́hgo doo yati’ ye’okáałgo yaa dahgoz’ąą da, áídá’ gáyiłṉii, NohweBik’ehń nił diteh ndi at’éé. 10 Áídá’ díí nṉeehíí, nt’é doo yídaagołsį dahíí nchǫ’go yaa yádaałti’: ndi dziłká’yú gólííníí doo natsídaakees dahíí k’a’at’éégo dabínik’eh yídaagołsiníí ánádaat’įįłíí zhą́ ye’ádaat’ee, áí bee ídaadilchǫǫh. 11 Áí nṉee bá góyéé doleeł! Cain holzéhi adzaa n’íí k’ehgo ádaadzaa, Bálaam holzéhi bich’į’ nahi’ṉiiłhíí bighą nihesíí n’íí k’a’at’éégo zhaali yidáhzhį’ ádaaṉe’go ndaahiłsiih, ła’íí Córe holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ nagonłkaadgo da’ílíí silįįhíí k’ehgo áí da’ílíí daadoleeł. 12 Díí nṉeehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee łił daanohjǫǫgo náda’ohdįįhíí daiłchǫǫhgo ádaat’įįh, doo daaste’ dago itisgo náda’idįįh bił náda’ohdįįhgee: yaak’os tú da’ádįhgo bił nagoyolhíí k’ehgo ádaat’ee; ch’il náhásgani binest’ą’ ádini, nakidn da’iłké’ náhásgani, bikeghad dá bił hádodzįįzíí k’ehgo ádaat’ee; 13 Túnteel bigháń hashkeego nadiidáhíí k’ehgo ádaat’ee, tú bizhol hayił’eełhíí k’ehgo bi’at’e’ bik’e ídaayágosiníí hit’įį hileeh; ts’iłsǫǫsé da’adzaayú nadaahi’ṉahgo dahnazṉilhíí k’ehgo ádaat’ee, chagołheeł dázhǫ́ diłhiłihíí dahazhį’ bá begoz’ąą. 14 Adamdí’ godezt’i’go gosts’id iłké’ hanáłolchįįgee Énoch naghaa lę́k’e, áń díí nṉeehíí yuṉáásyú ágoṉe’íí yaa nagolṉi’ lę́k’e, gánṉiidgo, Isąą, nohweBik’ehń nṉee báhadaadeszaahíí goneznan doo náhóltag dayú hilt’eego yił dokah, 15 Nṉee dawa yándaago’aahíí bighą hígháh, áí nṉeehíí bitahyú hadíí doo daagodnłsį dahíí doo daagodnłsį dago ánádáát’įįd n’íí bił ch’í’ṉah ádaagole’go, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokáałgo yaa yádaałti’ n’íí ałdó’ nda’iłsiihíí bił ch’í’ṉah ádaagole’go hígháh. 16 Díí nṉeehíí aadaanét’į́į́, ła’íí dawahá yída’iłtah, nchǫ’i hádaat’iiníí yikísk’eh daahiṉaa; ídaa da’odlíígo yati’ dázhǫ́ nchaahíí yee yádaałti’, daazhógo ádaaṉiigo yati’ baa gozhóni bee nṉee yich’į’ yádaałti’, da’it’įįhíí bighą. 17 Ndi shił daanohshóni, Jesus Christ nohweBik’ehń binadaal’a’á yuṉáásyú ágoṉe’íí dabíntsédá’ yaa nadaagolṉi’ n’íí bínádaałṉiih; 18 Gádaanohwiłṉii n’íí, Iké’yú goldohíí biyi’ aadaadlohíí doo daagodnłsį dago nchǫ’íí hádaat’iiníí yikísk’eh ádaat’eehíí daahikáh doleeł. 19 Díí nṉeehíí da’aṉii ágot’eehíí yits’ą́’zhį’ ádaaṉe’íí daanlįį, ni’gosdzáń biká’ ágot’eehíí yikísk’eh ádaat’ee, Holy Spirit doo biyi’ daagolį́į́ da. 20 Áídá’ nohwihíí, shił daanohshóni, nohwi’odlą’ dilzini bee nłdzilgo ádaadohdle’, Holy Spirit biláhyú da’ohkąąhgo, 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań bił’ijóóníí biyi’ daagonohłįįgo ádaadinołzį, Jesus Christ nohweBik’ehń nohwaa ch’oba’go dahazhį’ ihi’ṉaahíí nohwaide’aahíí biká daadeh’į́į́. 22 Áí nṉee nchǫ’go ánádaat’įįłíí ła’ baa daach’ohba’go łahgo bich’į’ ádaanoht’ee: 23 Ła’ihíí binchǫ’íí baa daagonohsąągo, kǫ’ biyi’dí’ hadaahohdzį́į́sgo hasdádaahṉííł; nchǫ’go ánádaat’įįłhíí bighą bidiyágé bits’ą́’ łikizhgo alzaahíí ndi nohwił daanchǫ’ le’. 24 Dánkota nanánohdéh doleełíí yits’ą́’zhį’ Bik’ehgo’ihi’ṉań ánohwiłsįgo yínel’ąą, ła’íí doo nohwaa dahgoz’ąą dago dabíí bits’ą́’idindláádgee, bidáhzhį’ dázhǫ́ nohwił gozhǫ́ǫ́go nasozįįgo ádaanohwidolííłgo yínel’ąą, 25 Áń Bik’ehgo’ihi’ṉań dała’á góyáni, Hasdánohwiṉiiłíí, ihégosiníí, ízisgo at’ééhíí, dahot’éhé yebik’ehíí, ła’íí nawodíí bíyéé le’, dák’ad, ła’íí dahazhį’. Doleełgo at’éé.

REVELATION

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

THE REVELATION

OF SAINT JOHN THE DIVINE

1

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań yuṉáásyú hago ágoṉéh shįhíí Jesus yił ch’í’ṉah ágólaa, Jesus bánada’iziidíí bich’į’ ch’í’ṉah áiléhíí bighą; bána’iziidi, John holzéhi, yich’į’ na’ágole’go yaaká’dí’ binal’a’á John yich’į’ oyiił’á’: 2 John, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí, ła’íí Jesus Christ hant’é ṉii láń shįhíí, ła’íí hadíí dahot’éhé yo’įį láń shįhíí yaa nagosṉi’. 3 Hadíń yuṉáásyú hago ágoṉéhi baa na’goṉi’íí yozhííhíí, ła’íí hadíń daidezts’aaníí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł, ła’íí díí k’e’eshchiiníí daayotą’íí ałdó’ biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł: iłk’idá’ biká’ nagowaahíí bighą. 4 Shíí, John nshłíni, Asiayú ínashood ha’ánáłséhíí gosts’idiyú nagozṉili bich’į’ k’e’eshchii: Nliiníí, nlįį n’íí, dogáłi, áń bits’ą́’dí’ iłgoch’oba’íí ła’íí iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’; ła’íí Spirits gosts’idi Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago dahsdaagee bádįh nadaaziiníí bits’ą́’dí’; 5 Ła’íí Jesus Christ da’aṉiigo aanagolṉi’íí, nanezna’íí bitahdí’ dantsé nágosdlíni, ni’gosdzáń biká’ nṉee nadaant’aahíí yá nant’áhi ałdó’ bits’ą́’dí’, iłgoch’oba’íí hik’e iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. áń bił daanioogo nohwinchǫ’íí ąął nohwá táyizgiz bidiłíí bee, 6 Áń nant’án ádaanohwizlaa, ła’íí biTaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań, bi’okąąh yebik’ehgo ádaanohwizlaa; áń dázhǫ́ ba’ahégosį le’, dawa yebik’eh le’, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’. Doleełgo at’éé. 7 Isąą, yaak’os biyi’dí’ nádáh; dakówa daach’iłtséh, hadíń bighádaach’isgeedíí ałdó’: ni’gosdzáń biká’ nṉee dahot’éhé iłtah at’éégo hadaazt’i’íí áń yik’e natídaadindlii doleeł. Da’aṉii. Doleełgo at’éé. 8 NohweBik’ehń, nliiníí, nlįį n’íí, dogáłi, Dák’a’at’éhi, gáṉíí, Shíí Álpha hik’e Oméga, begodeyáhi hik’e bengont’i’i nshłįį. 9 Shíí John, nohwik’isn, Jesus binkááyú nohwił dała’ nohwich’į’ nadaagontł’ogi, hik’e Jesus Christ bilałtł’áhgee nohwił daanshłíni, ła’íí nyee ndi dayúweh bił dahikahi, ni’ táyi’ dahgoz’ąą Pátmos holzeegee sídáá, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí hik’e Jesus baa nagoshṉi’íí bighą. 10 Godilziníí bijįį Holy Spirit shiká’zhį’ adzaago, shine’dí’ kozhii dázhǫ́ adįįd dilwoshgo disiits’ą́ą́, bésh dilwoshé áṉííhíí k’ehgo, 11 Gáṉíígo, Shíí Álpha hik’e Oméga nshłįį, dantséyúhi hik’e iké’yúhi: áídí’ gánádi’ṉiigo, Hant’é hí’ííníí naltsoos biyi’ bak’e’iłchíígo Asiayú ha’ánázéhé gosts’idiyú nagozṉilíí bich’į’ áńléh; Éphesus, Smýrna, Pérgamos, Thyatíra, Sárdis, Philadélphia, Laodicéa, díí dawa bich’į’ ádaanle’. 12 Hadíńshą’ áshiłṉii nsįgo t’ąązhį’ náníshṉe’. Akú ik’ah kǫ’íí biká’dahnásiłt’áhi óodo be’alzaahi gosts’idiyú odaaz’aago hiłtsąą; 13 Ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhi gosts’idiyú odaaz’aahíí iłṉi’dí’ ła’ nṉee ga’ánolini sizįį, bidiyágéhíí bikets’inyú nel’ąą, bizis óodo be’alzaahi dázhǫ́ nteeli bitilyú nel’ąągo bínást’i’. 14 Bitsits’in hik’e bitsizíl łigai, dibełį́į́ bighaa dázhǫ́ łigai łehíí k’ehgo, zas k’ehgo łigai; biṉááhíí kǫ’ yaadiiṉahíí k’ehgo at’éé. 15 Bikeehíí bésh brass holzéhi, kǫ’ biyi’ hibeezhgo dázhǫ́ bik’ena’didlaadhíí k’ehgo at’éé; bizhiihíí tú dázhǫ́ łą́ą́go dits’ag łehíí k’ehgo aiłts’ag. 16 Bigan dihe’nazhiṉéégo ts’iłsǫǫsé gosts’idi dahyoṉił: bésh be’idiltłishé dá’iłch’izhiṉéé deníni bizé’dí’ há’áá; ła’íí binii’íí ya’áí dázhǫ́ bits’ą́’idindláád łehíí k’ehgo at’éé. 17 Hiłtsąądá’ biyahzhį’ nágo’ dasiitsąąhíí k’ehgo. Áídí’ bigan dihe’nazhiṉéé bee shiká’ ndelṉiih, gáṉíígo, Doo nénldzid da; shíí dantseyúhi hik’e iké’yúhi nshłįį: 18 Shíí dasiitsąą n’íí naahi’ṉaahíí nshłįį; sąą, dahazhį’ hinshṉaa, Doleełgo at’éé; ch’iidntahíí ła’íí da’itsaahíí bá be’igęęsé nashṉil. 19 Hant’é hí’ííníí hik’e hago ágót’įį shįhíí, ła’íí kodí’ godezt’i’go hago ágóṉe’ shįhíí bak’e’iłchíí; 20 Ts’iłsǫǫsé gosts’idi shigan dihe’nazhiṉéégo dahishṉiłgo hinłtsaaníí, hik’e ik’ah kǫ’íí biká’dahnásiłt’áhi óodo be’alzaahi gosts’idyú odaaz’aahíí, doo baa nił ígózį dahíí bígosíńłsįįh. Ts’iłsǫǫsé gosts’idihíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á ha’ánázéh gosts’idi yánazíni ádaat’ee: ik’ah kǫ’íí biká’dahnásiłt’áhi gosts’idihíí ha’ánázéh gosts’idihíí ádaat’ee.

2

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Éphesusgee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo: Ts’iłsǫǫsé gosts’idi bigan dihe’nazhiṉéégo dahyoṉiłíí, ik’ah kǫ’íí biká’dahnásiłt’áhi óodo be’alzaahi gosts’idi yitah naghaahi gáṉíí, 2 Ánánt’įįłíí, nyeego na’izíidíí, nyee ndi bidag áńt’ééhíí bígonsį, nṉee nchǫ’go ádaat’eehíí nił daanchǫ’: ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á daandlįį, daaṉii ndi doo áí daanlįį dahíí, łéda’iłchoogo ádaaṉiigo bídaagosíńłsįįdgo bígonsį ałdó’: 3 Nyee ndi bínenl’ą́ą́, ła’íí bidag áńt’ee, ła’íí shizhi’híí bighą nyeego na’izíid ni’, t’ah doo hwahá baa nakaad dago bígonsį. 4 Da’ágát’éé ndi díí dała’á be’áńt’ééhíí doo shił nzhǫǫ da, dantsédá’ nił’ijǫ́ǫ́ n’íí bits’ą́’ ńnyaahíí bighą. 5 Hadí’ gódah ch’íńkaad láń shį bínánlṉíhgo t’ąązhį’ nádndáhgo, dantsédá’ áńt’ee n’íí k’ehgo ánáńdléh; dahyúgohíí dagoshch’į’ naa nsháhgo, ni’ik’ah kǫ’íí biká’dahnásiłt’áhi naadíshtįįh, doo t’ąązhį’ nádndzaa dayúgo. 6 Áídá’ díí zhą́ nłt’éhi be’áńt’ee, Nicoláitans daanlíni bi’at’e’ nił daanchǫ’, shíí ałdó’ shił nchǫ’. 7 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’; Hadíń dawa yitis siliiníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bidázhǫ́ gózhǫ́ǫ́ goz’ąą yuṉe’ ch’il be’ihi’ṉáhi sikaadíí baa dahnazṉilíí yiyąągo baa godidish’aał. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Smýrnagee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo; Dantséyúhi hik’e iké’yúhi nlíni, daztsąą ndi naahi’ṉa’i nlíni gáṉíí; 9 Ánánt’įįłíí, nich’į’ nadaagontł’og, ła’íí tént’iyégo bígonsį, (ndi hánłdzil); ła’, Jews daandlįį, daaṉii ndi doo áí daanlįį da, daazhógo ádaadil’įįgo bígonsį, áí Satan yá áła’ánát’įįhi daanlįį. 10 K’ad bee niniigodilṉe’íí doo béńldzid da: nohwíí ła’ ch’iidn nant’án ha’ánohwiłkaad, nanohwídaantaago; goneznan iskąązhį’ goyéé’go nohwich’į’ nagowaa doleeł: ni’odlą’íí bee síńzįį dasíńtsąązhį’, áík’ehgo dahazhį’ ihi’ṉá naa dish’aał, gonṉeegee ch’ah hobįįhíí k’ehgo. 11 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’; Hadíń dawa yitis siliiníí nakidngee danáá’itsaahíí doo bee baa gowáh da. 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Pérgamosgee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo; Bibéshbe’idiltłishé dá iłch’izhiṉéé deníni golínihíí gáṉíí; 13 Ánánt’įįłíí, hayú gonlííníí bígonsį, Satan nant’áágo dahsdaayú: shizhi’íí nłt’éégo hóńtą’go bee nanṉaa ni’, Ántipas, nłt’éégo shá át’éhihi, nohwitahyú, Satan golį́į́yú, zesdįįdá’ ndi shondlaaníí doo yó’ogodíń’ąą da ni’. 14 Da’ágát’éé ndi díí zhą́ be’áńt’ééhíí doo shił nzhǫǫ da, aigee ła’ Bálaam iłch’ígon’áni bił daanzhǫǫgo daayotą’, áń Bálak Israel hat’i’i nchǫ’go ádaaṉe’go doleełi yił ch’ígó’aahgo da’okąąhgo hidáń nadn’áí yaa hasṉil n’íí daayiyąą doleełgo, ła’íí nant’į’ nadaakaigo yił ch’ígon’ą́ą́. 15 Aigee ałdó’ ła’ Nicoláitans bił ch’ídaagos’áni bił daanzhǫǫgo daayotą’, áí dázhǫ́ shił nchǫ’i. 16 Ninchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ádńlṉe’; dahyúgohíí dagoshch’į’ naa nsháhgo sizé’dí’ béshbe’idiltłishé bee bił nadaagonshkaad. 17 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’; Hadíń dawa yitis siliiníí báń, mánna holzéhi, nanl’į’ n’íí ła’ bá daadi’dishné’, tséé łigai bizhi’ áníidéhi biká’ dahgoz’áni baa dish’aał, áí dahgoz’aaníí baa hit’ááníí zhą́ yígółsį. 18 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Thyatíragee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo; Bik’ehgo’ihi’ṉań biYe’, biṉáá kǫ’ yaadiiṉahíí k’ehgo at’éhi, bikeehíí bésh, brass holzéhi, dázhǫ́ bik’ena’didlaadhíí k’ehgo at’éhi gáṉíí; 19 Ánánt’įįłíí bígonsį, nił’ijóóníí, shána’izíidíí, ni’odlą’íí, nyee ndi bidag áńt’ééhíí; ntsedá’ ánánt’įįdíí bitisgo ánánt’įįłgo nígonsį. 20 Da’ágát’éé ndi díí zhą́ be’áńt’ééhíí doo shił nzhǫǫ da, isdzán, Jézebel holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidíí ádiłdi’ṉíhi, shánada’iziidi nant’į’ nadaakaigo yił ch’ígó’aah ndi doo nt’é biłnṉii da, ła’íí shánada’iziidíí da’okąąhgo hidáń nadn’áí yaa hasṉilíí daayiyąą doleełgo yił ch’ígó’aah ndi doo nt’é biłnṉii da. 21 Nant’į’ naghaahíí yits’ą́gháhgo baa godini’ą́ą́; ndi doo yits’ą́ńyáá da. 22 Áí bighą áń diṉííhgo ashłe’, ła’íí hadíí yił nant’į’ naskaihíí dázhǫ́ góyéé’go bich’į’ nagowaago ashłe’, nant’į’ nakaihíí doo yits’ą́káh da lę́k’eyúgo. 23 Bichągháshé nadaanṉe’go ashłe’; ła’íí ha’ánáłséhíí dawa shídaagołsį doleeł, shíí konatsekees yígółsiníí hik’e kojíí yuṉe’ go’iiníí nshłįį: dała’á notįįgo hant’é ádaasolaahíí dábik’ehyú nohwich’į’ nada’ishṉiił doleeł. 24 Áídá’ nohwihíí hik’e Thyatíragee daagonohłiiníí ła’ihíí, áí iłch’ígót’aahíí doo bikísk’eh ádaanoht’ee dahíí, Satan bi’at’e’ k’ehgo áná’ol’įįłíí dázhǫ́ nchǫ’go daałch’iṉiihíí, nohwíí ła’ t’ah doo hwaa bídaagonoł’aah dahíí, doo nt’é be’ánádaahṉe’ nohwiłdishṉii da. 25 Díí zhą́, hant’é bee nohwił ch’ígót’aaníí nłdzilgo daahohtą’, nánsdzaazhį’. 26 Hadíń dawahá yitis siliiníí, ła’íí nnágódzáázhį’ hago ánásht’įįłíí bikísk’eh at’ééhíí, nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí yebik’ehgo baa godidish’aał: 27 ShiTaa shaa godin’ą́ą́híí k’ehgo yá nant’aa doo, bésh iłíí bee; goshtł’ish idee daasits’iłgo ts’iltąąhíí k’ehgo ts’idołtįįł. 28 Ts’iłsǫǫsécho baa dish’aał. 29 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’.

3

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Sárdisgee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo; Bik’ehgo’ihi’ṉań Spirits gosts’idi ła’íí ts’iłsǫǫsé gosts’idi yegoyiłííníí gáṉíí; Ánánt’įįłíí bígonsį, hinṉáágo daaniłch’iṉii ndi dasíńtsáni áńt’ee. 2 Ch’ínándzíídgo, hadíí nádaagodziihíí dák’azhą́ nanṉe’íí nalwodgo ánándle’: hago ánánt’įįłíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binadzahgee doo nzhǫǫ da ląą bígosíłsįįd. 3 Áík’ehgo hant’é naa hi’né’ ła’íí dasíńts’ąą lą́ą́ shįhíí bínánlṉíh, áí bikísk’eh áńt’ee, ninchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ánán’ṉe’. Doo ch’ínáńdzííd dayúgohíí, in’įįhi higháh łehíí k’ehgo nsháh, hagee hokosíí biyi’ nsháhíí doo bígonłsį́ da doo. 4 Sárdisgee nṉee da’akwíyé godziih, doo hwahá bidiyágé chįh ádaile’ da: áí dá łigai nt’éégo bik’enada’izlaago bił hishkah doo: áí yik’e shijeedhíí bighą. 5 Hadíń dawahá yitis siliiníí dá łigai nt’éégo bik’e’izlaa doo; ihi’ṉá naltsoosíí biká’ bizhi’ doo k’ená’ishdéh da doo, shiTaa hik’e binal’a’á yaaká’yú daagolííníí binadzahgee bizhi’íí hodishiił. 6 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Philadélphiagee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo; Godiyįhgo at’éhi, da’aṉiigo at’éhi, be’ohigęęsé David bíyéé n’íí naitįįhi, ch’ińtą́ą́yúgo doo hadíń dená’ditįįhi da; dagohíí de’dintą́ą́yúgo doo hadíń ch’íná’ítįįhi da, áń gáṉíí, 8 Ánánt’įįłíí bígonsį: isąą, dáádítį́h ch’í’otąągo ná áshłaa, doo hadíń da’dinótįįhi at’éé da: doo ńńłdzil da ndi shiyati’íí hóńtą’, ła’íí, Áń doo bígonsį da, doo hak’i shiłdínṉiid da. 9 Satan yá íła’ánádaat’įįhíí, Jews daandlįį, daaṉii ndi doo áí daanlįį dago łéda’iłchoogo ádaaṉiihíí; niyahzhį’ hayaa ádaaṉe’go, shił nzhooníí yídaagołsįįhgo ádaashłe’ doo. 10 Nyee ndi bidag áńt’ee, niłdéṉiidíí bikísk’eh áńt’ééhíí bighą ni’gosdzáń dahot’éhé biká’ nakída’dintaahíí begowáhíí bits’ą́’zhį’ áninsį doo, ni’gosdzáń biká’ nṉee nabída’dintaahíí. 11 Isąą, dák’adégo nánshdaał: nłt’éégo áńt’ééhíí nłdzilgo hóńtą’, yaaká’yú ch’ah hobįįhíí niba’ si’aaníí doo hadíń nits’ą́’ náidi’aah da doleełhíí bighą. 12 Hadíń dawahá yitis siliiníí Bik’ehgohinshṉaahíí bikįh biyi’ da’ch’okąąhíí yuṉe’ bíyahdahn’aahíí k’ehgo ashłéh, dahazhį’ doo ch’ínádáhgo da: áń Bik’ehgohinshṉaahíí bizhi’íí biká’ ágoshłe’, Bik’ehgohinshṉaahíí kįh nagozṉili bíyéhi nt’é holzee shįhíí ałdó’ biká’ ágoshłe’, áí Jerúsalem áníidéhi holzee, yaaká’dí’go bee kegoṉáhi, Bik’ehgohinshṉaahíí bits’ą́’dí’; dashíí shizhi’ áníidéhi ndi biká’ ágoshłe’ ałdó’. 13 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á Laodicéagee ha’ánázéhíí yásizíni bich’į’ k’e’iłchíí gánṉiihgo: Doleełgo at’éé nliiníí, nłt’éégo da’aṉiigo nagolṉi’íí, Bik’ehgo’ihi’ṉań dawahá áyíílaahíí begodeyáhi gáṉíí; 15 Ánánt’įįłíí bígonsį, doo síńk’az da, doo síńdog da: dázhǫ́ síńk’az le’at’éhi, dagohíí dázhǫ́ síńdog le’at’éhi. 16 Da’ákugo síńdog, doo síńk’az da, doo síńdog dahíí bighą hanídidishkoh. 17 Shíí hásdzil, shíyééhíí łą́ą́, doo nt’é bínshdįh da, ádiłn’ṉíí; ndi díyaant’éé, naa goch’oba’á, tént’iyé, niṉáá ágodįh, dá łinchíí doo ádígonzį dahíí bighą: 18 Óodo kǫ’ be’alzaahi shaa nahiłṉíih, hánłdzil doleełhíí bighą; diyágé łigaihíí ák’ihidleeh doleełgo shaa nahiłṉíih, dáłinchíí’íí bik’e ídaa yágondziníí doo hit’įį da doleełhíí bighą; ik’ah niṉáá bíńzhish, nłt’éégo go’į́į́ doleełhíí bighą, niłdishṉii. 19 Shił daanzhooníí bił daadishteh, ła’íí biniidaagodishłe’, bił ch’ígonsh’aahgo: áík’ehgo dahńldǫhgo ninchǫ’íí bits’ą́’zhį’ ánṉe’. 20 Isąą, dáádítį́hdí’ sézį́į́go nínsts’į: hadíń shizhii yidezts’ąągo shá ch’í’íntą́ą́yúgo, ha’ádishaałgo bił idishįįł, bíí ałdó’ shił idoyįįł. 21 Shíí dawa bitis sílį́į́go shiTaa bił nansht’aahíí k’ehgo hadíń dawa yitis siliiníí bił nansht’aa doleełgo baa godinsh’aah. 22 Hadíń bijeyi’ golííníí, Spirit ha’ánázéh nagozṉilíí hant’é yiłṉiihíí yíyésts’ąą le’.

4

1 Díí bikédí’go dé’įįd, yaaká’yú dáádítį́h ch’í’otąą lą́ą́go hiłtsąą: dantsé kozhii bésh dilwoshíí k’ehgo aṉiigo disiits’ą́ą́ n’íí shich’į’ hananadzii gáshiłṉiigo, Yushdé’ shich’į’ hasiṉá, kodí’ godezt’i’go hago ágoṉéh shįhíí nich’į’ ch’í’ṉah ashłéh. 2 Dagoshch’į’ Holy Spirit shiká’zhį’ adzaago nant’án biká’dahsdáhi yaaká’yú dahs’ąągo hiłtsąą, ła’ yiká’ dahsdaago. 3 Áń dahsdaahń tséé ílíni, jasper hik’e sardine holzéhi, ga’ánolįh: nant’án biká’dahsdáhi iłtsą́ą́tł’ól tséé ílíni, émerald holzéhi, ga’ánolįhgo binazt’i’. 4 Áí nant’án biká’dahsdáhi si’aaníí biṉaayú nadindį́į́’i biká’dahsdáhi łédńt’i’: áígee bádaayáńyú nadindį́į́’i łigaigo bik’e nadaahezlaago dahnaháztąą; ch’ah óodo be’alzaahi bik’e daadez’ąągo. 5 Nant’án biká’dahsdáhi bits’ą́’dí’ hada’didla’ hik’e idi’ṉii ła’íí kozhii daadits’ag: ła’íí bidáhgee gosts’idgo daadiltłi’, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirits gosts’idihi ádaat’ee. 6 Nant’án biká’dahsdáhi bidáhgee dolyííni, crystal ga’at’éhi, sikąą: ła’íí biṉaayú dį́į́’yú nt’éshį hiṉáhi nadaazį, bitíldí’ hik’e bighánt’aadí’ dá biṉáá zhą́hi. 7 Áí daahiṉáhi ntséhihíí ndóícho ga’ánolįh, nakigeehíí magashi bizhaazhé ga’ánolįh, taagigeehíí nṉee binii’híí binii’hi, dį́į́’igeehíí itsaa na’ṉiihíí ga’ánolįh. 8 Áí dį́į́’i daahiṉáhihíí dawa bit’ą’ gostáń daagolį́į́: dá biṉáá zhą́ naz’áni: jįįgee, tł’é’gee, Dilzini, dilzini, dilzini, daaṉii nt’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń Dák’a’at’éhi, nlįį n’íí, nliiníí, dogáłi. 9 Dahagee daahiṉáhihíí nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń, doo ngonel’ąą dayú, dahazhį’ hiṉáhi, Ízisgo áńt’ee, yiłṉiigo, daidnłsįgo, yich’į’ ihédaanzįgo, 10 Bádaayáńyú nadindį́į́’i nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń yiyahzhį’ hayaa ánádaat’įį, áń doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ hiṉaahíí daayokąąhgo, yaaká’yú daabich’ah daayosbąąhíí yiyahzhį’ hayaa ánádail’įįh gádaaṉiigo, 11 NohweBik’ehń, Ízisgo áńt’ee, daaniłch’iṉiigo bik’e síńtįį, daaniłch’íńłsįgo, ła’íí dawa nebik’eh daaniłch’iṉiigo bik’e síńtįį: dawa ánlaa, háńt’įįhíí bighą dawa daagolį́į́, háńt’įįhíí bighą dawa alzaa.

5

1 Nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń bigan dihe’nazhiṉéhi naltsoos yisdisi dahyo’ałgo hiłtsąą, biyi’ hik’e biká’dí’go k’e’eshchíni, gosts’idiyú bidá’doljéég. 2 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dázhǫ́ nalwodihi hiłtsąą, áń ádįįd dilwoshgo gáṉíí, Hadíń lą́ą́ naltsoos bidá’doljeegíí ch’í’ízǫ́ǫ́sgo iłts’ą́’ áile’go yik’e sitįį? 3 Áídá’ yaaká’yú, ni’ biká’yú, dagohíí ni’ bitł’ááhyú ndi doo hadíń naltsoosíí iłts’ą́’ áile’íí dagohíí yineł’į́į́ ndi yik’e sitįį da. 4 Doo hadíń naltsoos iłts’ą́’ áile’go yozhííhíí, dagohíí yineł’į́į́ ndi yik’e sitįį dahíí bighą yat’éégo hishchag ni’. 5 Bádaayáńyúhíí dała’á gáshiłṉii, Doo nchag da: díń’įį, Juda hat’i’íí bits’ą́’dí’ Ndóícho, áń David Bikeghadi, dawa yitis silįįhíí bighą, áń zhą́ naltsoos bidá’doljeegíí gosts’idi ch’í’ízǫ́ǫ́sgo iłts’ą́’ áile’íí yik’e sitįį. 6 Akú dé’įįdgo nant’án biká’dahsdáhi hik’e nt’éshį daahiṉáhi iłṉí’gee, bádaayáńyú bitahdí’ dibełį́į́ biZhaazhé nlíni zesdįį n’íí ga’ánolini sizįįgo hiłtsąą, áń biyeshdee gosts’idihi, biṉáá gosts’idihi, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań biSpirits gosts’idihi ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo biká’zhį’ odaas’a’i. 7 Áń nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń bigan dihe’nazhiṉédí’go naltsoosíí náidnné’. 8 Naltsoos náidnné’dá’ dį́į́’i daahiṉáhi ła’íí bádaayáńyú nadindį́į́’i dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biyahzhį’ hayaa ádaasdzaa; daantį́į́gee tsįbe’idot’áłé dahdaayotįįł, ła’íí its’aa óodo be’alzaahi, diltłi’go łikągolchinihi bee halk’iłgo dah daayokaał, áí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahi bi’okąąhíí ádaat’ee. 9 Sį áníidéhi daido’aał gádaaṉiigo, Naltsoosíí nádnné’go bidá’doljeegíí ch’í’íńzǫ́ǫ́síí bik’e síńtįį: nṉee ił’aniyú hadaazt’i’íí, iłtah at’éégo yádaałti’íí, nṉee daanliiníí, ła’íí nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí biyi’dí’ nidi’zesdįįgo nidiłíí bee Bik’ehgo’ihi’ṉań bá hanánohwihéń’ṉil. 10 Nant’án daandlįįgo, ła’íí okąąh yebik’ehi daandlįįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń bich’į’ ádaanohwíńlaa: áík’ehgo ni’gosdzáń biká’ nadaant’aa doo. 11 Dé’įįdgo nant’án biká’dahsdáhi hik’e nt’éshį daahiṉáhi ła’íí bádaayáńyú biṉaayú Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á łą́ą́go: goneznadn doo náhóltagyú dá’ágánáhołąągo goneznadn, doo náhóltagyú áídí’ doo náhóltagyú yúweh doo náhóltagyú daabizhii daasiits’ą́ą́; 12 Dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bidi’zesdįį n’íí dawa yebik’ehi, há’iłdzili, góyáni, nalwodi, dilzini, ba’ihégosini, ła’íí biyaa gozhóóníí baa hi’né’híí yik’e sitíni at’éé. 13 Áídí’ yaaká’yú, ni’gosdzáń biká’yú, ni’gosdzáń biyi’yú, túnteel biyi’yú dahot’éhé daahiṉaahíí, da’adzaayú dawa daagolííníí gádaaṉiigo disiits’ą́ą́, Nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń ła’íí dibełį́į́ biZhaazhé nlíni doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ biyaa gozhǫ́ǫ́ le’, dilzį le’, ba’ihégosį le’, ła’íí dawa yebik’eh le’. 14 Dį́į́’i nt’éshį daahiṉaahíí, Doleełgo at’éé, daaṉii. Bádaayáńyú nadindį́į́’i hadíń doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ hiṉaahíí yiyahzhį’ ádaaszaago daayokąąh.

6

1 Dibełį́į́ biZhaazhé nlíni naltsoos bidá’doljeegíí gosts’idihi dała’á ch’í’íńzǫ́ǫ́zgo hiłtsąą, áídá’ dį́į́’i nt’éshį daahiṉaahíí dała’á bizhiihíí idi’ṉiihíí ga’áhiłts’ago, Yushdé’ díń’įį, shiłṉiigo disiits’ą́ą́. 2 Áídí’ dé’įįdgo łį́į́łgai hiłtsąą: áí yiká’ dahsdaahń iłtįįh dahyotį́į́ł; ła’íí nant’án bich’ah baa hit’ąą: áń gonołṉeełgo gonłṉeehgo łį́į́ bił dahiswod. 3 Nakigee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́zdá’ nakigee nt’éshį hiṉáhihíí, Yushdé’ díń’įį, shiłṉiigo disiits’ą́ą́. 4 Áídí’ łį́į́ łichíí’i ch’ínánálwod: áí yiká’ dahsdaahń ni’gosdzáń biká’ iłch’į’gont’éé n’íí náidiiné’go baa godet’ąą, nṉee nanáłiłtseed doleełgo: ła’íí bésh be’idiltłish dázhǫ́ nchaahi baa hitąą. 5 Taagigee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́zdá’ taagigee nt’éshį hiṉáhihíí, Yushdé’ díń’įį, shiłṉiigo didiits’ą́ą́. Dé’įįdgo łį́į́ diłhiłi hiłtsąą; áí yiká’ dahsdaahń bedahnádidlohé dahyo’ááł. 6 Dį́į́’i nt’éshį daahiṉaahíí iłṉí’dí’ kozhii disiits’ą́ą́ gáṉíígo, Tł’oh nagháí dałáhn ha’okąągo penny ílį́į́, tł’oh nagháí diwozhé taadn ha’okąągo penny ílį́į́; áídá’ ik’ah hik’e wine nadaanohṉíí. 7 Dį́į́dngee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́zdá’ dį́į́dngee nt’éshį hiṉáhihíí, Yushdé’ díń’įį, shiłṉiigo disiits’ą́ą́. 8 Dé’įįdgo łį́į́ déłibáhé hiłtsąą: áí yiká’ dahsdaahń Da’itsaahíí holzee, áídí’ Ch’iidntahíí biké’ begogááł. Ni’gosdzáń dį́į́’yú iłk’é’ṉilgo dała’á biyi’ bésh be’idiltłishé, shiṉá’ góyéégo nagowaahíí, yóíyahgo ch’inṉiihíí, hik’e ni’gosdzáń biká’ tsétahgo daagolíni bédaagodzidíí bee nṉee nadaayiłtseed doleełgo binawod baa daagodest’ąą. 9 Ashdladngee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́zdá’, be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłíí bitł’ááhgee nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’híí hik’e yaa nadaagolṉi’híí bighą nadaabi’distseedíí biyi’sizíni hiłtsąą: 10 Adįįd daadilwoshgo gádaaṉii, NohweBik’ehń, nidilzini, da’aṉiihi ńlíni, da’os’ah lą́ą́ nṉee ni’gosdzáń biká’ daagolíni nohwidiłhíí bighą baa yáńłti’go nohwá ik’enáń’ṉi’? 11 Áídí’ daantį́į́gee ííłgai bitaadaas’ṉiigo gádaabił’ido’ṉiid, Dét’ihézhį’ hanádaałsoł, bił nadaał’a’íí hik’e nohwik’isyú nohwíí nanohwi’distseedhíí k’ehgo nabi’ditseed doleełíí nabi’distseedgo zhą́. 12 Gostáńgee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́zdá’, dé’įįdgo ízisgo ni’godes’naa; ya’áíhíí tsiigha diłhiłi nanestł’oolhíí k’ehgo diłhił silįį, tł’é’gona’áíhíí dił ga’ánolįh silįį; 13 Ch’il, fig holzéhi, bich’į’ deyolgo doo hwahá nt’ą́ą́ dahíí nanihezdeehíí k’ehgo ts’iłsǫǫsé yaadí’ ni’gosdzáń biká’zhį’ náłtą́ą́. 14 Yáá naltsoos hisdisíí k’ehgo hisdis silįįgo esdį́įd; ła’íí dził hik’e ni’ táyi’ dahnagozṉilíí dawa łahyúgo nazṉil daasilįį. 15 Ła’íí ni’gosdzáń biká’ nadaant’aahi, nṉee itisyú nadaandeehi, hádaałdzili, silááda itisgo nadaant’aahi, nṉee nadaalwodi, ła’íí daakówa, daako’desnaahíí hik’e doo daako’desnaa dahíí ndi, dził biṉída’i’áń yuṉe’, tséyaa nadaach’int’į’go; 16 Dził hik’e tséé bich’į’ gádaach’iṉii, Nohwiká’zhį’ ts’íyaa ánṉéhgo nádaanohwinł’į́įh, nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bihashkeehíí bits’ą́’ nádaanohwinł’į́įh, 17 Bihashke’híí begodeyaahíí bighą; áík’ehgo hadíń zhą́ shą’ sizįį doleeł?

7

1 Áí bikédí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ni’gosdzáńzhį’ dį́į́’yú nadaazįįgo hiłtsąą, ni’gosdzáń biká’ dį́į́’yú nyolíí t’ąązhį’ daayotą’go, ni’gosdzáń, túnteel, hik’e ch’il doo bich’į’ nyol da doleełhíí bighą. 2 Áídí’ ya’áí hanadáhdí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á, Bik’ehgo’ihi’ṉań hiṉáhi bibe’ídinidlídé yoné’go naahiłtsąą: áń dį́į́’i Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ni’gosdzáń hik’e túnteel daayiłchǫǫhgo baa daagodest’aaníí ádįįd yich’į’ nádidilghaazhgo, 3 Gáṉíí, Ni’gosdzáń, túnteel, hik’e ch’ilhíí daołchǫǫh hela’, Bik’ehgo’ihi’ṉań yánada’iziidíí bitá’gee bídaadinihidlidgo zhą́. 4 Da’kwíí bídaadiniidlid shįhíí disiits’ą́ą́: Israel biye’ke bits’ą́’dí’ nṉee hadaazt’i’íí bitahdí’ dała’á gonenadín iká’yú dį́į́’i doo náhóltagyú hilt’éégo bídaadiniidlid. 5 Juda hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Reuben hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Gad hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. 6 Áser hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Néphthalim hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Manásses hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. 7 Símeon hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Levi hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Íssakar hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. 8 Zábulon hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Joseph hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. Benjamin hat’i’íí bitahdí’ nakits’ádah doo náhóltagyú bídaadiniidlid. 9 Díí bikédí’go dé’įįdgo nṉee doo ła’ díí nṉee łáni yółtagyúhi daahiłtsąą, binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú naznilíí, nṉee ił’aniyú hadaazt’i’íí, nṉee daanliiníí, hik’e iłtah at’éégo yádaałti’íí dawa bitahdí’, nant’án biká’dahsdáhi hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni yidáhgee nadaazįį, dá łigai nt’éégo bik’eda’izlaa, ch’il, palm holzéhi, bits’ádaaz’aahíí dahdaayiṉííłgo; 10 Adįįd daadilwosh gádaaṉiigo, Hasdách’igháhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń, nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń, hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biłgo bits’ą́’dí’ begoz’ąą. 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á nant’an biká’dahsdáhi, bádaayáńyú, hik’e dį́į́’i nt’éshį daahiṉaahíí biṉaayú łédnt’i’go nant’án biká’dahsdáhi biyahzhį’ hayaa ánádaat’įįgo Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąh, 12 Gádaaṉiigo, Doleełgo at’éé: Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ biyaa gozhǫ́ǫ́ le’, ba’ihégosį le’, góyą́ą́ le’, bich’į’ ihégosį le’, dilzį le’, dawa yebik’eh le’, ła’íí dák’a’at’éé le’. Doleełgo at’éé. 13 Bádaayáńyú dała’á shich’į’ gánṉiid, Díí bidiyágé daałigaihíí, hadíń ádaat’įį? Hadí’ hikaihi? 14 Gábiłdéṉiid, Ni la’ bígonłsį́. Gánáshiłdo’ṉiid, Góyéégo nagoyaahíí yitis ch’ékaihi ádaat’įį: dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bidiłíí bee bidiyágé tadaizgizgo łigaigo ádaizlaa. 15 Áí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań biká’dahsdáhi yidáhgee nán’áá, áí daabich’okąąh goz’ąą yuṉe’ dawa jįį, dawa tł’é’ daabokąąh nt’éé: nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń bitahyú nlįį doleeł. 16 Doo shiṉá’ naadaadleeh at’éé da, doo dibá’ naadaadleeh at’éé da; ya’áí doo daabidiłid da doleeł, ła’íí doo dant’éhéta bich’į’ sidog da doleeł. 17 Dibełį́į́ biZhaazhé nlíni nant’án biká’dahsdáhi iłṉí’dí’ dahsdaahń bá da’diné’ doleeł, tú hiṉáhi halį́į́yú yádįh higaałgo yił onakáh doleeł: ła’íí biṉáá túhíí dawa Bik’ehgo’ihi’ṉań bá k’eda’yiłdéh doleeł.

8

1 Dibełį́į́ biZhaazhé nlíni gosts’idngee idá’doljeegíí ch’íná’ńzǫ́ǫ́sdá’ yaaká’yú doo nt’é hiiłts’ag dago biṉí’yú hak’e nehenkééz. 2 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú daagolííníí gosts’idi Bik’ehgo’ihi’ṉań yidáhgee nadaazįįgo bésh dilwoshé bitaas’ṉiigo hiłtsąą. 3 Áígee binal’a’á ła’ihíí naanádzaa, áń be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi goz’ąągee hizį’, its’aa óodo be’alzaahi biyi’ dilidgo łikągolchiníí dahyo’aałgo; łikągolchiníí łą́ą́go baa hi’né’, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí dawa daabi’okąąhíí bił dała’ álṉéhgo, nant’án biká’dahsdáhi bádįhgee, be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi yiká’ diltłi’ doleełgo. 4 Áík’ehgo łikągolchiníí bits’ą́’dí’ łidíí, hik’e nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí daabi’okąąhíí bił dała’ Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ hadag adzaa, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bilałtł’áhdí’. 5 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á kǫ’ be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi yiká’ dilidíí ła’ its’aa biyi’ ha’disbįhgo ni’gosdzáń yiká’zhį’ yaa yiṉil; áí dábiłgo yáhiiłts’ag, idi’ṉii, hada’didla’, ła’íí ni’ nagohi’naa. 6 Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á gosts’idihi bésh dilwoshé dahdaayoṉiiłíí k’ad ádaayiłṉiigo nadaazįį. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dantséhihíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo hilóí hik’e kǫ’, dił bił nadesgeedgo ni’yú náłtą́ą́: ni’gosdzáń biká’ ch’il nadaan’aahíí dawa tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí ąął daanlíd, tł’oh daadotł’izhíí ałdó’ ąął nlíd. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á nakigeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo nt’éhéta dził nchaahíí ga’ánolini diltłi’go túnteel biyi’ olgo’: áík’ehgo túnteel tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí dá dił zhą́ silįį: 9 Túnteel biyi’ daagolííníí dawago tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí ąął nanezna’; tsina’eełíí dawago tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí doo nt’é da silįį. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á taagigeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo ts’iłsǫǫsé nchaahi yaaká’dí’ naltǫ’, kǫ’ k’ehgo diltłi’go, áí tú daanlííníí dawago tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí niká’ naltǫ’, ła’íí tú hadaazliiníí ałdó’ biká’ naltǫ’. 11 Ts’iłsǫǫséhíí Iłkóhi holzee: tú dawago tááyú iłk’é’daasziidgo dała’ágohíí dé’iłkó silįį; áík’ehgo tú dé’iłkó silįįhíí bighą nṉee łą́ą́go nanezna’. 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dį́į́’igeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo ya’áí, tł’égona’áí, ła’íí ts’iłsǫǫsé tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí hagoshį ádaasdzaago, bits’ą́’daadesdiiníí tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí diłhił silįį, áík’ehgo jįįgo idindláádíí tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí doo got’įį da silįį, tł’é’gohíí ałdó’ ágát’éé lę́k’e. 13 Áídí’ dé’įįdgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yáá iłṉí’yú na’dezṉiigo ádįįd dilwoshgo gáṉíígo hiłtsąą, Ni’gosdzáń biká’ daagolííníí bá góyéé doleeł, bá góyéé doleeł, bá góyéé doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á taagihíí bibéshdilwoshé k’ad ánádaayiłdi’ṉiihíí bighą!

9

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ashdla’igeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo yaaká’dí’ ni’gosdzáń biká’zhį’ ts’iłsǫǫsé naltǫ’go hiłtsąą: o’i’áń doo ni’i’ánihi dá bich’ígót’i’gee bá be’igęęsé baa hitąą. 2 O’i’áń doo ni’i’áń dahíí ch’í’íńtą́ą́, áídí’ łid yat’éégo hago’, kǫ’ yat’éégo diltłi’íí bits’ą́’dí’ k’ehgo; áík’ehgo ha’i’áńdí’ łidíí bee ya’áí doo hit’įį da silįį, dahot’éhégo godiłhił silįį. 3 Łidíí biyi’dí’ na’ishchagi ni’gosdzáń biká’ hanałsą́ą́: ni’gosdzáń biká’ tsédag histasíí binawodhíí k’ehgo binawod daagolį́į́go baa daagodest’ąą. 4 Ni’gosdzáń biká’ tł’ohíí hik’e dant’éhéta daadotł’izhíí ła’íí ch’ilta daołchǫǫh hela’, bił’ido’ṉiid; nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bi’ídinidlídé doo bitá’gee dahgoz’ąą dahíí zhą́. 5 Da’ágát’éé ndi doo nadaiłtseedgo baa godet’ąą da, daazhógo bił nada’diṉii’go ádaile’go ashdladn dahitąązhį’: tsédag histas dilshish łehíí k’ehgo nṉiihgo. 6 Áí benagowaadá’ nṉee da’itsaahíí yiká daadéz’įį doo, ndi doo datsaah da doo; daostsa hadó’ daanzįdá’ dats’itsaahíí doo hak’i da doo. 7 Na’ishchagi łį́į́ nagonłkaadyú nádesąąhíí k’ehgo iłch’į’daasdlaa ga’ádaanolįh; nant’án bich’ah óodo be’alzaahi ga’ánolini bik’edaadez’ąą, daabinii’íí nṉee binii’íí ga’ádaanolįh. 8 Daabitsizílíí isdzáné bitsizílíí k’ehgo ádaat’ee, daabiwoo’íí ndóícho biwoo’íí ga’ádaat’ee. 9 Bésh bitíl naztaaníí ga’at’éé; daabit’ą’ ádaaṉiihíítsinagháhi bijád nakihi yat’éégo hilwoł, łį́į́ łą́ą́go badahsṉilgo nagonłkaadyú dezkįį łehíí ga’áhiłts’ag. 10 Daabitsee’íí tsédag histas bitsee’íí ga’ádaat’eehíí yee daadiłshish: ashdladn dahitąązhį’ nṉee yiṉí’da’diłṉi’go binawod golį́į́. 11 Binant’a’ golį́į́, áń o’i’áń doo ni’i’ánihi yebik’ehi, Hebrew k’ehgo Abáddon holzee, Greek k’ehgo Apóllyon holzee. 12 Dantsé góyéégo godeyaahíí bech’ígonyáá; isąą, nakigo t’ah góyéégo bee nohwich’į’ naagoldoh. 13 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gostáńgeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo Bik’ehgo’ihi’ṉań bádįhgee be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi óodo be’alzaahi biká’dí’ iyeshdee dį́į́’i its’ádaaz’aahíí bits’ą́’dí’ kozhii disiits’ą́ą́, 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gostáńgeehíí béshdilwoshé dahyotįįłíí yich’į’ gáṉíígo, Tú łą́ą́go nlííníí Euphrátes golzeegee dį́į́’i Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á dahdaahistł’ooníí k’eda’i’ád. 15 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dį́į́’i k’enádaabi’dost’ah, áí nṉee dawa tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí dawa nadaiłtseedgo da’áí bik’ehenkéézgo, da’áí bijįį, da’áí bee dahitąą, da’áí łégodzaa iłch’į’ilzaahi. 16 Silááda łį́į́ yiká’dí’ nadaagonłkaadíí nakidn goneznádn doo náhóltagyú da’ágánáhołąągo goneznádn doo náhóltagyú hilt’ee: áí hilt’eego disiits’ą́ą́. 17 Díí k’ehgo łį́į́ daahiłtsąą shich’į’ ch’í’ṉah ágolzaago; łį́į́ yiká’ dahnaháztaaníí bésh bitíl naztaaníí kǫ’ hik’e tséé ílíni, jácinth holzéhi, ła’íí tséłikǫ’i ga’ánolįhíí k’ehgo ánolįh: łį́į́ bitsits’iníí ndóícho bitsits’iníí ga’ánolįh; áídá’ daabizé’dí’ kǫ’ hik’e łid ła’íí tséłikǫ’i hanádinah. 18 Díí taagihíí iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí bee nabi’destseed, kǫ’, łid, ła’íí tséłikǫ’i, łį́į́ bizé’dí’ hanádinahíí bee. 19 Łį́į́ bizé’dí’ hik’e bitseeyú binawod golį́į́: bitsee’íí ch’osh bik’asda’ daagolííníí ga’at’éé, bitsits’in daagolį́į́go áí bee koniidaagodile’. 20 Nṉee ła’ihíí, díí góyéégo bich’į’ godest’aaníí doo bee nadaabistseed dahíí, bigan bee nchǫ’go ádaaszaahíí doo yits’ą́’kai da, ła’íí ch’iidn hik’e óodo, béshłigai, béshłitsog, tséé, tsį bee nadn’áí ádaaszaahíí daayokąąhíí doo yits’ą́’kai da; áí nadn’áíhíí doo daago’įį da, doo da’dits’ag da, ła’íí doo nadaakai dadá’: 21 Ła’íí nada’iłtseedíí, ínlgashíí, nant’į’go nakaihíí, da’in’įįhíí ałdó’ doo yits’ą́’kai da.

10

1 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ízisgo at’éhi yaaká’dí’ bił nkegonyáágo naahiłtsąą, yaak’os bee bik’e’izlaago: iłtsą́ą́tł’ól bitsits’in binazt’i’go, binii’íí ya’áí ga’at’éégo, bijádíí kǫ’ k’ehgo nazįįgo: 2 Áń naltsoos hisdisi ałts’ísę́hi iłts’ąą at’éégo dahyoné’: bikee dihe’nazhiṉééhíí túnteel yiká’ dés’eez, áídá’ łahzhiṉéégohíí ni’ yiká’ dés’eezgo, 3 Ndóícho aṉííhíí k’ehgo ádįįd nádidilghaazh: nádidilghaazhíí dábiłgo gosts’idn ididesṉi’. 4 Gosts’idn ididesṉi’dá’, k’ad ágoshłe’ nt’éégo yaaká’dí’ kozhii gáshiłṉiigo disiits’ą́ą́, Gosts’idn ididesṉi’íí ánṉiidíí bidá’nłjah, ágóléh hela’. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á túnteel hik’e ni’ biká’ sizįįgo hiłtsaaníí, hadag yaa delṉiihdá’, 6 Gánṉiid, Doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ hiṉaahń, yaaká’yú ła’íí biyi’ daagolííníí, ni’gosdzáń ła’íí biyi’ daagolííníí, túnteel ła’íí biyi’ daagolííníí ádaayiilaahíí binkááyú shitł’a dahdidishṉiihgo gádishṉii, Doo dá t’ąązhį’ at’éégo da: 7 Áídá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idngeehíí bibéshdilwoshé áyiłdoṉiiłíí bengonyáágo, Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go doo bígózį da n’íí, yánada’iziidíí, binkááyú nada’iziidi bich’į’ ánṉiid n’íí begolṉe’. 8 Yaaká’dí’ kozhiihíí disiits’ą́ą́ n’íí shich’į’ hananádzii gáṉíígo, Ti’i, naltsoos hisdisi iłts’ąą at’ééhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á túnteel hik’e ni’ biká’ siziiníí dah yoné’ihíí nádnné’. 9 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á baa niyáágo gáłdéṉiid, Naltsoos hisdisíí shaa nné’. Áídí’ gáshiłnṉiid, Nádnné’, nnáá, nibid biyi’ dé’iłkó doleeł, áídá’ nizé’ yuṉe’híí shúgé gosnih k’ehgo golnii doleeł. 10 Áídí’ naltsoos hisdisíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bigan biyi’dí’ nádiné’go hiyą́ą́’: sizé’ yuṉe’ shúgé gosnih k’ehgo golnii: ołnágdí’ shibid yuyaa dé’iłkó silįį. 11 Áídí’ gáshiłnṉiid, Nṉee daanliiníí, nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí, iłtah at’éégo yádaałti’íí, ła’íí nant’án daanliiníí łą́ą́go, ádįhyú ágodoṉiiłíí bee bił nanágólṉi’ doo.

11

1 Áídí’ gish be’ídaanel’ąąhíí lók’aa ga’ánolini shaa hitą́ą́go áshiłdo’ṉiid, Nádndáh, kįh biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąhíí bínénł’aa, be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi, hik’e nṉee áígee da’okąąhįį ałdó’. 2 Áídá’ kįh biyi’ da’ch’okąąhíí dadáńyú tséé łédn’aahíí binoł’ą́ą hela’, áí dah nzhǫǫ, doo Jews daanlįį dahi baa hi’né’híí bighą: áí kįh godiyini gozṉili dizdin naki dahnáhitąązhį’ yiká’ nakai doleeł. 3 Naki shánagolṉi’i tsiigha nanestł’óól bik’edaasilaago shá nadaagolṉi’go baa godish’aał, dała’á doo náhóltagyú iká’yú naki gonenadínhíí iká’yú gostą́din iskąązhį’. 4 Díí naki ch’il, olives holzéhi, ła’íí naki ik’ah kǫ’íí biká’ dahnásiłt’áhíí ni’gosdzáń yeBik’ehń bádįhgee nadaazįįhíí ádaat’ee. 5 Hadíń yiníídiłṉíhyúgo, kǫ’ bizé’dí’ yaadináhíí bee bidilid goz’ąą: hadíń yiníídiłṉíhyúgo, da’áík’ehgo bidizideego goz’ąą. 6 Bidáhyú hago ágoṉéhíí yaa nadaagolṉi’go goldohdá’ yáá yida’detįįhgo doo nanágołtįį dago baa godet’ąą: ła’íí tú diłgo ánádaidle’, ła’íí dabíí hádaat’įįgee ni’gosdzáń biká’ iłtah at’éégo góyéégo nágodidahgo ádaił’įįgo baa godet’ąą ałdó’. 7 Ąął nadaagosṉi’íí bikédí’go nt’éshį bégodzidi, o’i’áń doo ni’i’ánidí’ hayáhi, yił nagonłkaadgo bitis hileehgo nadaabiłtseed doleeł. 8 Bits’íhíí ízisgo kįh gozṉili biyi’ intínyú shiteezh doleeł, áí ízisgo kįh gozṉilihíí Sódom hik’e Egypt daazhógo ágágolzéhi, áígee nohweBik’ehń tsį’iłna’áhi biká’ zesdįįni’. 9 Nṉee daanliiníí, iłtah at’éégo hadaazt’i’íí, iłtah at’éégo yádaałti’íí, ła’íí nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí bitahdí’, taagidí’ biṉí’yú iskąągo nṉeehíí bits’íhíí daaneł’į́į́go, doo hadíń łehdaiṉííł dago daagos’ąą doleeł. 10 Nṉee ni’gosdzáń biká’gee daagolíni áí naki shánagolṉi’íí góyéégo bich’į’ nadaagoz’ąąhíí bighą bił daagozhǫ́ǫ́go dawahá łaadaayiṉiił doleeł. 11 Taagidí’ biṉí’yúhíí bijįį beNádidzołíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go biyi’ nágosdlįįgo hiṉaa nádaasdlįįgo daahizį’; áík’ehgo hadíń biṉááł náádiit’aazhíí tsídaadesyiz lę́k’e. 12 Yaaká’dí’go kozhii ádįįd gáṉíígo daidezts’ąą, Yushdé’ hashoh’aash. Áídí’ bik’edaanṉiihíí daabineł’įįdá’ yaak’os biyi’ yaaká’yú bił odaagoyaa. 13 Díí ágodzaahíí dábiłgo, yat’éégo ni’godihes’naago, kįh gozṉili gonenáńyú iłk’é’ṉilyúgo dała’ázhiṉéé nagozgo’, ni’ godihes’naago gosts’idn doo náhóltagyú nṉee nabi’destseed: nṉee ła’íí yat’éégo tsídaadezyizgo Bik’ehgo’ihi’ṉań yaaká’yú dahsdaahń bich’į’go bił daagodnyį́įd. 14 Nakidn góyéégo godeyaahíí bech’ígonyáá; isąą, taadn góyéégo goz’aaníí k’ad benágodidáh. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idngeehíí bibéshdilwoshé áyiłnṉiidíí dábiłgo yaaká’yú kozhii yat’éégo daadilwosh gáṉíígo, Ni’gosdzáń biká’ nṉee ił’aniyú binant’a’ daagolííníí, nohweBik’ehń hik’e biChrist yá nant’a’ silįį; doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ yá nant’aa doo. 16 Bádaayáńyú nadindį́į́’i Bik’ehgo’ihi’ṉań bádįhgee dah naháztaaníí hayaa ádaasdzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań daayoskąąd. 17 Gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń, Dák’a’áńt’éhi, nliiníí, ńlį́į́ n’íí, díṉáłi; iłk’idá’ ízisgo ninawod golį́į́go dawa binant’a’ síńlįįhíí bighą nich’į’ ihédaandzį. 18 Nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’anigo nazṉilihi nich’į’ hadaashkee ndi nihashkeehíí begonyáágo, nanezna’íí baa yá’iti’go, nánada’iziidíí náyádaałti’hi, nṉee ná hadaadeszaahi, ła’íí nizhi’ daidnłsini doo ízisgo ádaat’ee dahi hik’e ízisgo ádaat’éhi biłgo bich’į’ na’i’ṉiiłgo biká’ ngonyáá; ła’íí ni’gosdzáń biká’ na’iłtseedíí nałtseedgo biká’ ngonyáá. 19 Áídí’ yaaká’yú kįh biyi’ Bik’ehgo’ihi’ṉań daach’okąąhíí ch’í’ótą́ą́ lę́k’e, áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwá yengon’áni biká’ dahgoz’aaníí biyi’ si’áni hit’įį lę́k’e: áídá’ hada’didla’, kozhii dits’ag, idi’ṉii, ni’ nagohi’naa ła’íí nlóí yat’éégo náłtą́ą́.

12

1 Nt’éshį ígozisgo at’éhi yaaká’yú ch’í’ṉah silįį; isdzán ya’áí bik’esilaago, tł’égona’áíhíí yiká’ sizįįgo, ts’iłsǫǫsé nakits’ádahi bitsits’inyú názt’i’ alzaa lę́k’e: 2 Áń hiltsąą, k’azhą́ iłchiihíí bighą nṉiihgo natídindli’. 3 Nt’éshį ígozisgo at’éhi yaaká’yú ch’í’ṉah nánásdlį́į́; tł’iishcho łichí’i, gosts’idi bitsits’inhi, gonenáń iyeshdeehi, gosts’idi nant’án bich’ah bik’edaadez’ąągo. 4 Yááyú ts’iłsǫǫsé tááyú iłk’é’ṉilgo dała’ágohíí ni’zhį’ bitsee yee nayiłkáad: tł’iishchohíí isdzán k’azhą́ iłchiihíí binásgee hizį’, mé’híí gozlįįyúgo hishąą nzįgo. 5 Isdzánhíí ishkiini yishchįį lę́k’e, áń bésh dahyotįįłgo nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’anigo nazṉilihi yá nant’aa hileehi: áídá’ ishkiinhíí Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e biká’dahsdáhi yiká’dí’ nant’aahíí dagoshch’į’ bich’į’ hadag bił ogoyáá. 6 Isdzánhíí da’igolį́į́yú Bik’ehgo’ihi’ṉań nłt’éégo bá ágólaayú ot’ag lę́k’e, ákú dała’á doo náhóltagyú iká’yú naki gonenadín iká’yú gostą́din iskąąyú bá di’né’ doleełgo. 7 Yaaká’yú hagonołkaad lę́k’e: Míkael hik’e binadaal’a’á t’ąązhį’ tł’iishcho yił nadaagonłkaad; tł’iishcho hik’e binadaal’a’á t’ąązhį’ nanágonłkaad, 8 Áídá’ baa daagoneznaa lę́k’e; áídí’ yaaká’yú doo hayú bá nágost’ąą da. 9 Áídí’ tł’iishcho gódah ch’ílt’e’, doo áníidá’ tł’iish n’íí, Ch’iidn nant’án, da’áí Satan holzéhi, ni’gosdzáń biká’zhį’ nalgo’, binadaal’a’á biłgo gódah ch’élkaad. 10 Yaaká’yú ádįįd kozhiihíí disiits’ą́ą́ gáṉíígo, K’adíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ hasdách’igháhíí, konawod golííníí, hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń, ła’íí biChrist yenant’aagohíí bengonyáá: hadíń nohwik’isyú yaa dahdaago’a’ n’íí gódah ch’ílt’e’go, Bik’ehgo’ihi’ṉań biṉááł dawa jįį, dawa tł’é’ yaa dahgoz’ąą n’íí. 11 Dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bidiłíí hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań yaa nadaagolṉi’íí bee yitis daasilįį; Bik’ehgo’ihi’ṉań yá datsaah ndi bi’ihi’ṉa’ doo yaa bił goyéé da ni’. 12 Áík’ehgo yaaká’yúhíí hik’e biyi’ yuṉe’ daagonohłiiníí nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’. Ni’gosdzáń hik’e túnteel nohwá góyéé le’! Ch’iidn nant’án dázhǫ́ hashkeego nohwich’į’ nkenyáá, da’aṉahzhį’ nágodzii yígółsįhíí bighą. 13 Áídí’ tł’iishchohíí ni’gosdzáń biká’zhį’ gódah ch’ílt’e’ yígołsįįdá’ isdzán ishkiin yishchiiníí yił nádndeeh. 14 Áídá’ isdzánhíí itsaacho bit’ą’ k’ehgo bit’ą’ naki baa hi’ṉil, tł’iishcho bits’ą́’ da’igolį́į́yú nádiṉííh doleełgo, akú dét’įhézhį’ áídí’ yúwehyú da’aṉahzhį’, áídí’ yúwehyú da’iłṉí’zhį’ bá di’né’ doleełgo. 15 Tł’iishchohíí bizé’dí’ tú yat’éégo ha’ijool isdzán biké’, tú yat’éégo idezjoolíí k’ehgo, isdzán bił ch’ígono’éeł nzįhíí bighą. 16 Da’ágát’éé ndi ni’gosdzáń isdzánhíí yich’ozṉi’go bizé’ iłts’ą́’ ágólaago tú tł’iishcho bizé’dí’ ha’ijool n’íí ąąłoyiłnág. 17 Áídí’ tł’iishcho n’íí isdzán bich’į’ bágóchįįdgo bichągháshé ła’ihíí yich’į’ nágodiłkaadyú óyáá, hadíí Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí daayotą’híí hik’e Jesus yaa yádaałti’híí.

13

1 Áídí’ tábąąyú sáí biyi’ hizį’go, nt’éshį bégodzidi túnteel biyi’dí’ hagaałgo hiłtsąą, bitsits’in gosts’idnhi, biyeshdeehíí gonenánihi, biyeshdeehíí biká’gee nant’án bich’ah bik’edaadez’ąą, áídí’ daabitsits’in Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidnłsį dahíí bizhi’ dahnagoz’ąą. 2 Nt’éshį bégodzidi hiłtsąąhíí gidicho biká’ daats’idiłhiłíí, leopard holzéhi, ga’ánolini, bikeehíí shash bikee ga’at’éhi, bizé’íí ndóícho bizé’ ga’at’éhi: tł’iishchohíí dabíí binawod n’íí, nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaa n’íí, ła’íí dahot’éhé yebik’eh n’íí baa yidin’ą́ą́. 3 Dała’á bitsits’iníí biṉí’dolṉih datsaah ngolṉíí n’íí násdzį́į́’go hiłtsąą: ni’gosdzáń biká’ nṉeehíí dawa nt’éshį bégodzidihíí bił díyadaagot’eego yiké’ onałsą́ą́. 4 Nṉee tł’iishcho daayokąąh, binawod n’íí nt’éshį bégodzidi yaa din’áni: ła’íí nṉee nt’éshį bégodzidi daayokąąh gádaaṉiigo, Hadíńshą’ nt’éshį bégodzidi ga’at’éé? Hadíńshą’ yił nagonłkaadgo yínel’ąą? 5 Nt’éshį bégodzidi bizé’dí’ yati’ ye’ídiłkąąhíí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go yaa yałti’go baa godet’ąą; ła’íí dizdin naki dahitąąyú nant’aago ałdó’ baa godet’ąą. 6 Áík’ehgo hadzii, Bik’ehgo’ihi’ṉań yich’į’ nchǫ’go hadziigo, bizhi’íí nchǫ’go yaa yałti’go, hik’e kįh biyi’ daach’okąąhíí ła’íí yaaká’yú daagolííníí ałdó’ nchǫ’go yaa yałti’go hadzii nkegonyaa. 7 Áídí’ nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí yich’į’ nagonłkaadí’ bitisgo hileehgo ałdó’ baa godet’ąą: ła’íí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí, iłtah at’éégo yádaałti’íí, nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí yá nant’a’ hileehgo baa godet’ąą. 8 Dawa ni’gosdzáń biká’ daagolííníí dała’á daantį́į́gee, ni’gosdzáń nnit’aadá’ dibełį́į́ biZhaazhé nlíni zesdiiníí binaltsoos be’ihi’ṉáhi doo hak’e bizhi’ bá ágolzaa dahíí daayokąąh doleeł. 9 Dahadíń bijeyi’ golííníí íyésts’ąą le’. 10 Dahadíń yisná áyił’iiníí isná ábididolṉiił doleeł: dahadíń bésh yee iziłhiiníí bésh bee bidizodeeł. Áí bighą nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí nyee ndi dahńldǫh le’, ła’íí da’odląą le’. 11 Áídí’ ni’gosdzáń biyi’dí’ nt’éshį bégodzidi ła’ihi hananádzaago hiłtsąą; dibełį́į́ bizhaazhé biyeshdeehíí k’ehgo biyeshdee naki golíni, tł’iishcho k’ehgo yałti’hi. 12 Dantsé nt’éshį bégodzidi dá biṉááł yee nant’aa n’íí yee naná’idziid, ła’íí ni’gosdzáń hik’e ni’gosdzáń biká’ daagolííníí nt’éshį bégodzidi biṉí’dolṉih datsaah ngolṉíí n’íí nádziihíí daayokąąhgo ábi’dilzaa. 13 Ígozisgo be’ígózini ánáyol’įįł, nṉee biṉááł yaaká’dí’ kǫ’ gódah ch’ínáltǫ’go áił’įį, ni’gosdzáń biká’zhį’. 14 Dantsé nt’éshį bégodzidi biṉááł godiyįhgo ánáyol’įįłíí baa godet’ąą n’íí bee ni’gosdzáń biká’ daagolííníí ch’a’oyiṉííł gáyiłṉiigo, Nt’éshį bégodzidi bésh bee biṉí’dolṉih ndi t’ah hiṉaahíí be’ilzaago ádaahłe’. 15 Áí be’ilzaahíí náhi’ṉaadí’ yałti’go áiléhgo baa godet’ąą, ła’íí be’ilzaahíí doo daayokąąh dahíí nabi’ditseedgo ałdó’ baa godet’ąą. 16 Nṉee dawa, doo ízisgo ádaat’ee dahíí hik’e ízisgo ádaat’eehíí, hádaałdzilíí hik’e tédaat’iyéhíí, doo isná daanlįį dahíí hik’e isná daanliiníí, bigan dihe’nazhiṉéégo dagohíí bitá’yú bídaadinidlidgo áile’: 17 Doo hadíń baa na’iṉiihgo dagohíí na’iłṉiihgo bá goz’ąą da, nṉee bídaadinidlidíí zhą́, dagohíí nt’éshį bégodzidi bizhi’ dagohíí bizhi’ behotagíí biká’ dahgoz’aaníí. 18 Díínko goch’iyą́ą́yúgo zhą́ bígoch’iłsįįh. Hadíń yígółsiníí, nt’éshį bégodzidi behotagíí yółtag le’: nṉee behotagi at’éé, behotagíí gostádn gonenadín iká’yú gostą́din gostáń.

14

1 Áídá’ dé’įįdgo dibełį́į́ biZhaazhé nlíni dził Sion holzéhi yiká’ dahszįįgo hiłtsąą, dała’á gonenadín doo náhóltagyú áídí’ iká’yú dizdin dį́į́’i doo náhóltagyú yił nadaazįį, dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biTaa bizhi’íí daabitá’gee dahnagoz’ąągo. 2 Yaaká’dí’ kozhiihíí disiits’ą́ą́, tú nalį́į́híí k’ehgo, ádįįd idi’ṉiihíí k’ehgo: nṉee tsįbe’idot’áłé yee da’do’aałíí áhiłts’ago disiits’ą́ą́: 3 Nant’án biká’dahsdáhi, dį́į́’i nt’éshį daahiṉaahíí hik’e nṉee bádaayáńyúhíí bádįhgee nadaazįįgo sį áníidéhi daido’aał: gonenadín doo náhóltagyú áídí’ iká’yú dizdin dį́į́’i doo náhóltagyú ni’gosdzáń biká’ nṉee bitahdí’ hanáhaz’ṉilíí zhą́ áí sįhíí yígoł’aah. 4 Díínko doo isdzáné nant’į’go yił naskai da: doo nt’é bee baa dahdaagost’ąą da. Áí dibełį́į́ biZhaazhé nlíni dáhayú anádaałyú yiké’ anákaihíí ádaat’ee. Áí nṉee bitahdí’ hanáhaz’ṉil, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bá ntsé nest’ąąhíí k’ehgo hanáhaz’ṉil. 5 Doo nadaach’aago yádaałti’ da: Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago dahsdaahíí bádįhgee nadaazįįgo doo hayú baa dahdaagoz’áni da. 6 Ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yá’íłṉí’ ts’í’nan oṉiihgo naahiłtsąą, nṉee ni’gosdzáń yiká’ daagolííníí yati’ baa gozhóni doo ngonel’ąą dahíí yee yił nagolṉi’go, nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’anigo nazṉilíí, nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí, nṉee iłtah at’éégo yádaałti’íí, ła’íí nṉee daanliiníí yił nagolṉi’go, 7 Ádįįd yich’į’ gáṉíí, Bik’ehgo’ihi’ṉań daadinołsįgo ba’ihédaanohsį, aayałti’gee biká’ ngonyaahíí bighą: yáá hik’e ni’gosdzáń ła’íí túnteel hik’e tú hadaazliiníí dawa áyíílaahń daahohkąąh. 8 Ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á iké’ ná’oṉiih gáṉíígo, Bábylon, ízisgo kįh gozṉilíí, nágo’, nágo’, áí nant’į’ na’idaahíí hách’it’įįgo ákoléhi, nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí daayidląągo áyíílaahíí bighą. 9 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á taadngee iké’ ná’oṉiihgo adįįd gáṉíí, Dahadíńta nt’éshį bégodzidi, dagohíí be’ilzaahíí yokąąhíí, áí bibe’ídinidlidé bitá’ dagohíí biganyú bee ídinidlidíí, 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’go koniidaagodilṉe’íí, doo nt’é bił nadisdziidgo bihashke’íí idee biyi’ yaa hidziidíí yidodlįįł; Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á dilzini hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biṉááł kǫ’ hik’e tséłikǫ’i bee dázhǫ́ biniigodidolṉííł. 11 Biniidaagodilṉe’íí bits’ą́’dí’ łidíí hadag odihiṉéh, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’: doo hadaayoł da, jį́į́gee, tł’é’gee ndi, díí nt’éshį bégodzidi hik’e be’ilzaahi daayokąąhíí, hadíń áí bizhi’íí bee bídinidlidíí. 12 Díínko nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí nyee ndi dahńldǫhgo bígózį: áí Bik’ehgo’ihi’ṉań yengon’ááníí daayotą’íí, ła’íí Jesus daayodlaaníí ádaat’ee. 13 Áídí’ kozhii yaaká’dí’ gáshiłṉiigo disiits’ą́ą́, Díí ágóle’, Kodí’ godezt’i’go nohweBik’ehń daayodląągo nanezna’íí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł: Da’aṉii biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉii, Holy Spirit, doo nanádaadziid dago hádaayoł; ánádaat’įįł n’íí biké’ bił ogoyáá. 14 Áídí’ dé’įįdgo yaak’os łigai hiłtsąą, yaak’os yiká’ dahsdaahíí nṉee ga’ánolini, nant’an bich’ah, óodo be’alzaahi, bik’edn’ą́ą́, ła’íí tł’oh bená’iltłishé deníni dahyotįįłgo. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ła’i da’ch’okąąh goz’ąądí’ ch’ínyáá, yaak’os yiká’ dahsdaahń ádįįd yich’į’ dilwosh gáṉíígo, Nibená’iltłishé bee ni’igéésh: ná’igeeshíí iłk’idá’ biká’ ngonyáá; ni’gosdzáń biká’ nest’ą’íí iłk’idá’ daanest’ąą. 16 Áík’ehgo yaak’os yiká’ dahsdaahń bibená’iltłishí yee ideshtłizhgo ni’gosdzáń yiká’ ąął ná’igizh. 17 Áídí’ ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú da’ch’okąąh goz’ąądí’ ch’ínánádzaa, bíí ałdó’ tł’oh bená’iltłishé deníni dahyotįįł. 18 Áídí’ ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi goz’ąądí’ ch’ínánádzaa, áń kǫ’ yebik’ehíí; áń tł’oh bená’iltłishé deníni dahyotįįłíí yich’į’ ádįįd gánṉiid, Nibená’iltłishé deníni bee ni’igéésh, ni’gosdzáń biká’ dahts’aa nanesdizíí bits’ą́’dí’ dahts’aahíí nahiłgéésh, bidahts’aa daanest’ąąhíí bighą. 19 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á bibená’iltłishé yee ideshtłizhgo ni’gosdzáń biká’ dahts’aahíí nayiheshgizhdí’ łenáyihezlaago dahts’aa hahigęęsi gochaa’i goz’ąą yuṉe’ oyihiskaad, Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ bengonyáágo ágodoṉíłi. 20 Kįh gozṉilíí da’aṉahyú dahts’aa hahigęęs goz’ąągee dahts’aa biká’ nakai, áí bits’ą́’dí’ dił halį́į́, łį́į́ biza’áh nel’aaníí ga’áhosahgo dił nel’ąą, nanigohíí dała’á doo náhóltagyú áídí’ iká’yú gostáń gonenadín furlongs ga’áhosahgo nehenką́ą́.

15

1 Áídá’ be’ígóziníí, dázhǫ́ ízisgo at’éhi, koł díyadaagot’éhi, yaaká’yú naahiłtsąą, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idihi, góyéégo nagowaahíí gosts’idyú át’éhi, da’iké’yúhi; Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’íí bee nnágódáhi dahdaayokaał. 2 Áídí’ dolyiini náhenkááníí kǫ’ bił nadisdziidi ga’ánolįhgo hiłtsąą: nt’éshį bégodzidi hik’e be’ilzaahíí ła’íí bizhi’íí be’isdzohíí ła’íí behotagíí yaa daagonesnaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bibe’idot’áłé dahdaayotįįłgo dolyiini náhenkááníí yiká’yú nadaazįį. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań yána’iziidi n’íí, Moses holzéhi, hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biyini daido’ááł, gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń, Dák’a’áńt’éhi, ánánt’įįłíí ízisgo at’éé; nṉee ná hadaadeszaahíí bá Nant’ááhíí, gosíńł’aaníí da’áígee hik’e da’aṉii. 4 Hadíńshą’ doo nidńłsį da, nohweBik’ehń, hadíńshą’ nizhi’ doo ya’ihénzį da? Ni zhą́ dilzini nlį́į́: nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa nich’į’ nikáhgo daanokąąh doleeł; nṉee hagot’éégo bá ngon’ąą n’íí bee íńlaahíí bighą. 5 Díí bikédí’go dé’įįdgo, yaaká’yú gową golgai Bik’ehgo’ihi’ṉań koł nlįįgo bee bígoch’ilsiníí biyi’ yuṉe’ da’ch’okąąh goz’aaníí iłts’ą́’ adzaa: 6 Áí biyi’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idihi góyéégo nagowaahíí yił hikai, nak’ą’łigai nzhǫǫgo bik’etádndláádíí bik’enda’izlaago, ła’íí bitílyú óodo bizisgo binast’i’. 7 Áídí’ nt’éshį daahiṉaahíí dį́į́’i dała’á Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idihi, gosts’idn idee óodo be’alzaahi bitaadaasṉil, áí ideehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ hiṉaahíí bihashke’ halk’iłhi. 8 Da’ch’okąąh goz’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí hik’e binawodíí bits’ą́’dí’ łidi bee hadezbįh; nṉee doo ła’ ha’agháhgo yínel’ąą da, gosts’idn góyéégo benagowaahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idi yił hikai n’íí ąął yeda’iláago zhą́.

16

1 Áídí’ kįh biyi’ da’ch’okąąhíí biyi’dí’ kozhiihíí dilwoshgo disiits’ą́ą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gáyiłṉiigo, Ti’i, idee gosts’idi Bik’ehgo’ihi’ṉań bihashke’ halk’iłi biyi’ siziidíí ni’gosdzáń biká’zhį’ yadaahohkaah. 2 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dantséhihíí bi’idee biyi’ siziidíí ni’gosdzáń biká’zhį’ yayiziidíí dábiłgo dahadíń nt’éshį bégodzidi bee bídinidlidíí hik’e be’ilzaahíí daayokąąhíí łǫ́ǫ́d nchǫ’i dázhǫ́ nṉiihi biká’zhį’ ádaadzaa. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á nakidngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí túnteel biká’zhį’ yayiziidíí dábiłgo nṉee daztsąąhíí bidił ga’ánolįhgo silį́į́: áídí’ túnteel biyi’yú daagolį́į́ n’íí dawa nanezna’. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á taadngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí tú daanlííníí hik’e tú hádaazliiníí biká’zhį’ yayiziidíí dábiłgo dił daasilįį. 5 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á tú yebik’ehi gáṉíígo disiits’ą́ą́, Da’áígee áńt’éé, Bik’ehgo’ihi’ṉań, ńlíni, ńlį́į́ n’íí, ńlį́į́ doleełíí, áí k’ehgo bá ngóń’ą́ą́híí bighą. 6 Nṉee ná hadaadeszaahíí ła’íí binkááyú na’izíidi n’íí nadaaztseedgo bidił da’dezjool, áí bighą dił daahidląągo ánádaasíńdlaa; da’áí bich’į’ goldoh ni’. 7 Áídí’ ła’íí, be’okąąhi biká’ dahnási’ṉiłi biyi’dí’ dilwoshgo, gáṉíígo nádisiits’ą́ą́, Da’aṉii gánṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń, Dák’a’áńt’éhi, kándaago’áahíí da’aṉii, da’áígee at’éé. 8 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á dį́į́dngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí ya’áí biká’zhį’ yayiziidgo dábiłgo, nṉee kǫ’ bee daadidlidgo baa godet’ąą. 9 Kǫ’ dázhǫ́ sidogi bee nṉee daanlid lę́k’e, Bik’ehgo’ihi’ṉań, díí góyéégo nagowaahíí yebik’ehíí, bizhi’íí nchǫ’go ádaayiłṉii: áídí’ daabinchǫ’íí doo yits’ą́’zhį’ ánádaasdzaa da, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań doo daidnłsį da. 10 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ashdladngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí nt’éshį bégodzidi biká’dahsdáhi yiká’dí’ nant’aahíí biká’zhį’ yayiziidíí dábiłgo yebik’ehíí dawa diłhił silįį; nṉee dázhǫ́ nṉiihíí bighą bizaa daayi’aał, 11 Łóód hik’e bił nada’diṉi’híí bighą Bik’ehgo’ihi’ṉań yaaká’yú gólííníí nchǫ’go ádaayiłṉii: ła’íí nchǫ’go ánádaat’įįłíí doo yits’ą́’zhį’ ánádaasdzaa da. 12 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gostą́dngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí tú łą́ą́go nlííníí, Euphrátes holzéhi, biká’zhį’ yayiziidíí dábiłgo náhisgą, ya’áí hanadáhdí’go nant’án daanliiníí bá iłch’į’golṉe’go. 13 Áídí’ tł’iishcho bizé’dí’, nt’éshį bégodzidi bizé’dí’, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ádil’íni bizé’dí’ taagi spirits nchǫ’i túshtłohé ga’ánolini hahikáhgo hiłtsąą. 14 Áí spirits‐híí ch’iidn daanlįį, godiyįhgo ánáyol’įįł, áí ni’gosdzáń dágoz’ąą nt’éégo ízisgo nant’án daanliiníí yich’į’ okaigo dawa íła’ánáidle’go, Bik’ehgo’ihi’ṉań Dák’a’at’éhihíí ízisgo na’diziidíí bijįį nadaagondíłkaadgo. 15 In’įįhíí k’ehgo nánsháh. Hadíń déz’iiníí, bidiyágé gólį́į́go, doo dáłichiigo hidołtseeł dahíí bighą, áń biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 16 Hebrew biyati’íí k’ehgo Armagéddon golzeegee íła’áyíílaa. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idngeehíí bi’idee biyi’ siziidíí ts’ídag náidezṉilíí dábiłgo yaaká’yú kįh biyi’ da’ch’okąąhdí’ nant’án biká’dahsdáhi bits’ą́’dí’ kozhii ádįįdgo gánṉiid, Ąął begolzaa. 18 Áí dábiłgo kozhii adįįd áiłts’ag, idi’ṉii, hada’didla’; ni’ yat’éégo nagohi’naa, nṉee ni’gosdzáń biká’gee daagolį́į́go godeyaadí’ yushdí’ godezt’i’go ni’ yat’éégo godiis’naa k’ehgo at’éégo doo hwaa ágoṉe’i da. 19 Ízisgo kįh gozṉilíí taagiyú iłk’é’ṉil, áídí’ nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí bikįh nagozṉilíí nadaagozgo’: ízisgo kįh gozṉilíí Bábylon holzéhi, Bik’ehgo’ihi’ṉań yínálṉiigo idee yat’éégo bihashke’íí halk’iłi biyi’dí’ ąął yidląągo áyíílaa. 20 Ni’ táyi’ dahnagozṉilíí dawa hayúshį ch’adaagoyáá, ła’íí dziłíí doo ła’ hit’įį da silįį. 21 Áídí’ hilóí dázhǫ́ nchaahi, dała’á gonenadín dahdidleegohíí, yaaká’dí’ nṉee biká’ náłtą́ą́: hilóí náłtą́ą́ nagontł’og dázhǫ́ bégodzidihíí bighą nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań nchǫ’go ádaayiłṉii lę́k’e.

17

1 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gosts’idi, idee gosts’idi dahdaayoṉiłíí dała’á shich’į’ nyáágo gáshiłnṉiid, Yushdé’ kú ńṉáh; bizhaan ízisgo nant’į’ nagháhi, tú łą́ą́go iłtah at’ééyú nazkaaníí yiká’ dahsdaahíí, baa yá’iti’íí nił ch’í’ṉah ashłe’; 2 Áń ni’gosdzáń biká’ nṉee bánadaant’aahíí yił nant’į’ nadaaskaihi, nant’į’ na’idaahíí hách’it’iiníí bich’į’ ch’idląąhíí bee bił nádaagodizyis. 3 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’áhíí, Holy Spirit shiká’zhį’ adzaago, da’igolį́į́yú oshiłtį́į́; áígee isdzán hiłtsąą, nt’éshį bégodzidi dázhǫ́ łichí’i yiká’ dahsdaago, Bik’ehgo’ihi’ṉań ádaadil’iiníí dahot’ehé biká’ dá bizhi’ zhą́hi dahnagoz’áni, bitsits’in gosts’idihidá’ biyeshdee gonenáni. 4 Isdzánhíí łichii dotł’izhi hik’e dázhǫ́ łichii bik’esilaa, óodo hik’e tséé dénzhónéhi ła’íí dilkǫǫhé baa dahnazṉil, ła’íí óodo ideehíí, nchǫ’i hik’e nant’į’ na’idaahi nchǫ’i dawa yee halk’iłgo, dahyokaał: 5 Bizhi’hi bitá’gee dahgoz’ąą, NT’ÉSHĮ DOO BÍGÓZINÍÍ, BÁBYLON ÍZISGO AT’ÉHI, NANT’Į’ NAKAIHÍÍ HIK’E NI’GOSDZÁŃ BIKÁ’ NCHǪ’GO ÁGOT’EEHÍÍ BĄ́Ą́ NLÍNI. 6 Nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahi daabidiłíí, hik’e ínashood Jesus bighą nabi’distseedi daabidiłíí bee isdzán bił nágodizyisgo hiłtsąą: hiłtsąądá’ dázhǫ́ shił díyagodzaa. 7 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gáshiłnṉiid, Hant’é bighą nił díyagodzaa? Díí doo bígózį dahíí isdzán, ła’íí nt’éshį bégodzidi dahbogheełíí bitsits’in gosts’idi ła’íí biyeshdee gonenanhi, baa nił nagoshṉi’. 8 Áí nt’éshį bégodzidi hinłtsąą n’íí, nlįį n’íí, k’adíí da’ádįhi: o’i’áń doo ni’i’áńhi dadí’ hagháhi, da’ilíí hileehzhį’: ni’gosdzáń biká’ daagolííníí, ni’gosdzáń nnit’aadá’ naltsoos be’ihi’ṉáhi biká’ daabizhi’ doo hak’i dahnagoz’ąą dahíí, nt’éshį bégodzidi daayiłtsąągo yaa bił díyadaagot’ee doo, áí nlįį n’íí, k’adíí da’ádįhi, ndi nanádáhi. 9 Goyááníí bee natsekeesíí díí bił ígozįįh. Bitsits’in gosts’idihíí dziłgosts’idi ádaat’ee, áí isdzán yiká’ dahsdáhi. 10 Ła’íí ízisgo nadaant’aahíí gosts’idi ádaat’ee: ashdla’ihíí nandee, dała’á t’ah nant’aa, ła’íí doo hwaa higháh da; áń ńyáágo dét’ihézhį’ nant’aa doo. 11 Nt’éshį bégodzidi nlįį n’íí, k’adíí da’ádįhi, tsebídngee nant’aahíí át’éé, ndihíí gosts’idi itah nlíni. da’ilíí hileeh yuṉe’ diyaa. 12 Ła’íí biyeshdee gonenáni hinłtsaaníí, ízisgo nant’an ádaat’ee, ndi doo hwahá nant’án daaleeh da; áídá’ dała’á łedihikeezzhį’ nt’éshį bégodzidi yił nant’aago baa daagodest’ąą. 13 Daabiini’íí dała’á nádleehgo daabinawodíí hik’e yedaabik’ehíí nt’éshį bégodzidi yaa daayiné’ doleeł. 14 Áí dibełį́į́ biZhaazhé nlíni yił nadaagodíłkaad, ndihíí dibełį́į́ biZhaazhé nlínihíí bitis hileeh: áń nant’án daanliiníí yeBik’ehń, ízisgo nant’án daanliiníí biNant’a’: áń yił nakaihíí daabi’dokéed, habi’do’ṉil, nłt’éégo yiké’ nakai. 15 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á gánáshiłdo’ṉiid, Tú iłtah at’éégo nazkąąhi hinłtsąąhíí, bizhaan biká’ dahsdaahíí, áí túhíí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí, nṉee łáni, nṉee binant’a’ dała’áhíí ił’aniyú nazṉilíí, ła’íí nṉee iłtah at’éégo yádaałti’íí ádaat’ee. 16 Nt’éshį bégodzidi biyeshdee gonenanhi hinłtsąąhíí, áí bizhaaníí yik’edaanṉiih doo, yó’odaayiłt’e’go dáłichiigo ádaile’, bitsį’íí daayiyąą ła’íí kǫ’ bee daayidiłid doo. 17 Bik’ehgo’ihi’ṉań hát’ííníí da’ádaaṉe’go bijíí yuṉe’ hádaat’įįgo áyíílaa, daabiini’íí dała’á ánádaidle’go, yedaabik’ehíí nt’éshį bégodzidi yaa daidi’aahgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’íí dá begolzaazhį’. 18 Isdzán hinłtsaaníí ízisgo kįh gozṉili at’éé, áí ni’gosdzáń biká’ ízisgo nadaant’aahíí yá nant’áhi at’éé.

18

1 Díí bikédí’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ła’i yaaká’dí’hayaa higaałgo hiłtsąą, dázhǫ́ binawod golínihi; bits’ą́’idindláádíí bee ni’gosdzáń biká’ got’įį silįį. 2 Ádįįd dilwoshgo gáṉíí, Bábylon, dázhǫ́ ízisgo at’éé n’íí nágo’, nágo’, áígee ch’iidn daagolįį silįį, spirits daanchǫ’i dawa áígee ndaagozle’, dlǫ́’ daanchǫ’i hik’e dlǫ́’ bik’e daach’isch’ii’íí áígee ndaagozle’ ałdó’. 3 Bizhaan biwine bich’į’ nant’į’ na’idah há’it’įįhíí bee nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí bił nádaagodizyis, nṉee ízisgo nadaant’aahíí bizhaaníí yił nant’į’ nadaaskai, ła’íí ni’gosdzáń biká’ nṉee dawahá baa nada’iṉiihíí bizhaan dázhǫ́ háłdzilíí bits’ą́’dí’ hádaałdzil daasilįį. 4 Áídí’ ła’ yaaká’dí’go kozhii nádisiits’ą́ą́ gáṉíígo, Shik’ííyú, bizhaan bits’ą́’ nohkáh, dahyúgohíí nohwíí ałdó’ binchǫ’íí be’ádaanoht’ee, ła’íí bich’į’ góyéégo nagowaahíí nohwíí ałdó’ itah doo. 5 Binchǫ’íí yaaká’yú nel’ąągo yaa hi’aa, Bik’ehgo’ihi’ṉań áń binchǫ’íí yénálṉii. 6 Hago ánát’įįdíí k’ehgo bíí ałdó’ ágánádaahdle’, hago ánát’įįdíí da’ágánáhołąągo nakidn bich’į’ nanáda’ołṉiił: idee biyi’ ha’desbįhíí da’ágánáhołąągo nakidn bá hanáda’dołbįh. 7 Ída’odlíígo dawahá yee bił gonedlį́į́híí k’ehgo da’ágánáhołąągo koniigodilṉe’ hik’e chaał na’idaahíí baa daadohné’: bijíí yuṉe’ gádiłdi’ṉii, Shíí ízisgo isdzán nant’áhi dahsdaahíí nshłįį, doo itsaa nshłįį da, chaał na’idaahíí áshǫǫd bee shaa godogaałgo. 8 Áí bighą dáła’ jįįgo iłtah at’éégo góyéégo nagowaahíí bee baa godogaał, da’itsaahíí, chaał na’idaahíí, ła’íí shiṉá’ góyéhi; kǫ’ bee bidi’dodlił: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń baa yałti’íí ízisgo at’ééhíí bighą. 9 Ni’gosdzáń biká’ ízisgo nadaant’aahíí yił nant’į’ naskai n’íí, hik’e yił bił daagonedlįį n’íí, dilidíí bits’ą́’dí’ łidíí daayo’įįdá’ baa daachag doo, ła’íí natídaadindli’go daachag doo. 10 Biniigodolṉe’íí yédaaldzidgo aṉahdí’ nadaazįį doo, gádaaṉiigo, Doo gozhǫ́ǫ́ da, doo gozhǫ́ǫ́ da, ízisgo kįh gozṉil n’íí, Bábylon, dák’a’at’éé n’íí! Dała’á łedihikeezíí biyi’ naa yá’iti’íí iłk’idá’ bengonyáá. 11 Ni’gosdzáń biká’ nṉee dawahá baa nada’iṉiihíí baa daachag doo, ła’íí chaał nakai doo; nṉee doo ła’ baa naná’iłṉiih dahíí bighą: 12 Óodo, béshłigai, tséé ílíni, dilkǫǫhé, nak’ą’łigai nłt’éhi, łichii dotł’izhi, masgágo, dázhǫ́ łichii’íí, tsį iłtah at’éhi iłką daagolchiníí, bichį́h yee da’dilo’íí biwoo’ ivory holzéhi be’ádaaszaahíí, tsį łáń ílíni be’ádaaszaahíí, bésh, brass holzéhi, hik’e iron holzéhi, ła’íí tséé marble holzéhi be’ádaaszaahíí, 13 Cínnamon holzéhi, łikągolchini, ch’il bik’ah łáń ílíni, jeeh didlidgo łikągolchini, wine, ik’ah, ik’áán nłt’éhi, tł’oh nagháí, magashi, dibełį́į́, łį́į́, tsinagháhi bijád nakihi, daabi’des’náhi, ła’íí nṉee daanliiníí. 14 Ła’íí nest’ą’ dázhǫ́ hánt’įį n’íí nits’ą́’zhį’ bengonyáá, ła’íí dázhǫ́ itisgo nłt’ééhíí hik’e bee ízisgo áńt’ééhíí nits’ą́’ da’ilíí silįį, dahazhį’ doo nahinłtséhgo da. 15 Nṉee áí baa nada’iṉiihíí isdzánhíí bits’ą́’dí’ hádaałdzil daasiliiníí, isdzánhíí biniigodilṉe’íí yédaaldzidgo, daachago natídaadindli’go da’aṉahyú nadaazįį doo, 16 Gádaaṉiigo, Doo gozhǫ́ǫ́ da, doo gozhǫ́ǫ́ da, ízisgo kįh gozṉil n’íí, nak’ą’łigai dázhǫ́ nłt’éhi, hik’e dotł’izhgo łichii’íí, ła’íí dázhǫ́ łichii’íí bee bik’e’izlaa ni’, óodo, ła’íí tséé ílííníí, ła’íí dilkǫǫhé bee bik’esiṉil ni’. 17 Dawahá bee há’iłdzil n’íí dała’á łedihikeezzhį’ doo nt’é da silįį ląą. Tsina’eełíí yiká’ nadaant’aahíí, dawa bił nada’i’eełíí, nada’ił’eełíí, ła’íí dahayú nada’ił’eełyú baa nada’iṉiih ła’íí nada’iłṉiihíí da’aṉahyú nadaazįį. 18 Dilidíí bits’ą́’dí’ łidíí daayo’įįgo nádaadidilghaazhgo gádaaṉii, Díí ízisgo kįh gozṉilíí doo ła’ ga’at’éé da ni’! 19 Daachago natídaadindli’go bitsits’in biká’zhį’ łeezh daiłke’ gádaaṉiigo, Doo gozhǫ́ǫ́ da, doo gozhǫ́ǫ́ da, ízisgo kįh gozṉil n’íí, yee hádaałdzili bitsina’eełíí daagolííníí yee hádaałdzil n’íí! Dała’á łedihikeezzhį’ doo nt’é da silįį. 20 Yaaká’yú daagonohłíni, nadaal’a’á dilzini daanohłíni, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań nohwinkááyú nada’iziidi, nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’; Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo kįh gozṉil n’íí nohwíí nohwighą t’áázhį’ bich’į’ nanáhesṉil. 21 Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ízisgo at’éhi tséé be’ik’áhé ga’at’éhi nchaahi náidn’ąągo túnteel yiyi’ oyiłné’ gáṉíígo, Da’ágát’éégo ízisgo kįh gozṉili, Bábylon holzéhi, ts’iłtąągo doo hagee nát’įį da doleeł. 22 Tsįbe’idot’áłé yee da’do’aałíí, bee dot’áłé yídaagołsiníí, tsįsól yee da’do’aałíí, hik’e béshdilwoshé yee da’do’aałíí dawa niyi’yú doo hagee naadiits’į́h da doleeł; nṉee dawahá áiléhi, hagot’éégo áiléhi daanliiníí, nitahyú doo hagee nát’įį da doleeł; nitahyú tséé ik’aago áhiłts’agíí doo hagee naadits’ag da doleeł; 23 Nitahyú ik’ah kǫ’íí bits’ą́’idindííníí da’ádįh doleeł; nṉee niiṉéhíí hik’e isdzán niiṉéhíí bizhii doo hagee naadiits’į́h da doleeł; nṉee nitahyú baa na’iṉiihíí ízisgo nandee ni’, ni’gosdzáń biká’; nitahyú iyónziníí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí dawa ch’a’óṉil ni’. 24 Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziid n’íí bidił, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań bá hadaadeszaa n’íí bidił, ła’íí nṉee ni’gosdzáń biká’ nadaastseedíí dawa bidił ízisgo kįh gozṉilíí bitahyú hit’įį.

19

1 Díí bikédí’go nṉee dázhǫ́ łáni yaaká’yú daadilwoshgo gádaaṉiigo disiits’ą́ą́, Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń ba’ihégosį le’; Hasdách’igháhíí, ba’ihégondziníí, goch’idnłsiníí, ła’íí dawa yebik’ehíí bíyéhi at’éé. 2 Da’aṉiigo ła’íí dázhǫ́ nłt’éégo aayałti’; bizhaan, ízisgo nant’į’ nagháhi yee ni’gosdzáń yiłchǫǫdi, yaa yałti’, ła’íí bánada’iziidi naistseedhíí bighą yá t’ąązhį’ nanáhesṉil. 3 Áík’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį le’, ánádaado’ṉiid. Áídí’ łid kįh gozṉilíí bits’ą́’dí’hi doo ngonel’ąą dayú hahitį́į́ doleeł. 4 Nt’éégo bádaayáńyú nadindį́į́’i ła’íí nt’éshį daahiṉaahíí dį́į́’i biyahzhį’ hayaa ádaasdzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań nant’aago dahsdaayú daayokąąh, gádaaṉiigo, Doleełgo at’éé; Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį le’. 5 Áídí’ nant’án biká’dahsdáhi bits’ą́’dí’ kozhii dits’ag gáṉíígo, Bik’ehgo’ihi’ṉań daahohiikąąhń ba’ihédaanohsį le’, daanohwigha bánada’ohsiidíí, daanohwigha daabinołsiníí, doo ízisgo ádaanoht’ee dahíí ła’íí ízisgo ádaanoht’eehíí. 6 Nṉee dázhǫ́ łáni ádaaṉii ga’áhiłts’ago, tú dázhǫ́ yat’éégo yaahilíni ga’áhiłts’ago, yat’éégo idi’ṉiihíí k’ehgo áhiłts’ago disiits’ą́ą́, gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį le’: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń dawa yebik’ehń yee nant’aa. 7 Haląą nohwił daagozhǫ́ǫ́ le’, nohwił daagonedlįį le’, áń daadinlzį le’: dibełį́į́ biZhaazhé nlíni niiṉéhíí biká’ ngonyáágo bi’aa hileehíí iłch’į’ádedlaa. 8 Áí nak’ą’łigai dázhǫ́ nłt’éhi, doo chį dahi, dázhǫ́ łigaii bik’esilaa doleełgo baa godet’ąą: díí nak’ą’łigaihíí nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí bi’at’e’ nzhóni at’éé. 9 Nt’éégo ágáshiłṉii, Díí bee ágóle’, Hadíń dibełį́į́ biZhaazhé nlíni niṉáágo bá da’idąąyú daabidokéedíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł. Ágánáshiłdo’ṉiid, Díí Bik’ehgo’ihi’ṉań da’aṉii áṉíhi. 10 Áík’ehgo biyahzhį’ hayaa asdzaago hosíką́ądí’ gáshiłnṉiid, Doo ágáńt’įį da: ni hik’e nik’isyú Jesus baa nadaagolṉi’go dała’ nada’idziidi ádaant’ee: Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ honkąąh: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú yádaałti’íí Jesus baa nagolṉi’hi dázhǫ́ itisyú yaa nagolṉi’ n’íí át’éé. 11 Yáá iłts’ą́’ ádzaago łį́į́łgai hiłtsąą; áí yiká’ dahsdaahń Badach’ołíhi hik’e Da’aṉíhi holzee, áń da’áígee ná’áyáłti’ ła’íí nłt’éégo ágot’eehíí bighą nagonłkaad. 12 Biṉaahíí kǫ’ yadiinahíí ga’at’éé, bitsits’in biká’ nant’án bich’ah łą́ą́go dahnazṉil; bizhi’ dahgoz’ąą, áí nṉee doo ła’ yígółsį da, bíí zhą́ yígółsį. 13 Ííhíí dił biyi’ nastsoozi bik’esilaa: áń Bik’ehgo’ihi’ṉań biYati’ holzee. 14 Áík’ehgo yaaká’yú nadaagonłkaadíí łį́į́łgai bił hilwołíí biké’ náłseeł, nak’ą’łigai dázhǫ́ nłt’éhi, dázhǫ́ łigaihi, doo chįh dahi bik’enazlaa. 15 Bizé’dí’ bésh be’idiltłishé deníni há’áá, áí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí yee yihiłtłiish doo; bésh dahyotįįłgo nant’aa doo: ła’íí dahts’aa bitoo yiká’ naghaago hayigęęsíí k’ehgo Bik’ehgo’ihi’ṉań Dák’a’at’éhi bihashke’ bégodzidi nṉee yich’į’ gode’aah. 16 Bi’íí ła’íí bik’aizhį’ bizhi’ bek’e’eshchįį, áí díí k’ehgo dahgoz’ąą, ÍZISGO NANT’ÁN DAANLIINÍÍ BINANT’A’, NANT’ÁN DAANLIINÍÍ YEBIK’EHŃ. 17 Nt’éégo Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á ya’áí yiyi’ sizįįgo hiłtsąą; áń dlǫ́’ yáá iłṉí’yú nada’iṉiihíí dawa yich’į’ nadidilghaazh gáṉíígo, Yushdé’, Bik’ehgo’ihi’ṉań ízisgo at’éhi bá da’idąąhíí baa íła’ádaahṉe’; 18 Ízisgo nant’án daabitsį’, silááda binant’a’ daanlíni daabitsį’, nṉee ndaalwodi daabitsį’, łį́į́ daabitsį’, yiká’ dahnaháztaaníí daabitsį’, ła’íí nṉee dawa doo isná daanlįį dahíí hik’e isná daanliiníí, doo ízisgo ádaat’ee dahíí hik’e ízisgo ádaat’eehíí daabitsį’ daahsąą doleełhíí bighą. 19 Áídí’ nt’éshį bégodzidi hiłtsąą, ła’íí ni’gosdzáń biká’ ízisgo nant’án daanliiníí bisilááda biłgo íła’ádaasdzaa, łį́į́ yiká’ dahsdaahń bisilááda biłgo yił nagonłkaad doleełgo. 20 Nt’éshį bégodzidi yisnáh silįį, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ádil’íni ałdó’ yisnáh silįį, nt’éshį bégodzidi biṉááł godiyįhgo áná’ol’įįłgo nṉee nt’éshį bégodzidi be’ídinidlídé bee bídi’nidlidihíí, ła’íí bíí át’éégo be’ilzaahíí daayokąąhíí yich’į’ nazch’a’i. Díí da’áła dá daahiṉaago tséłkǫ’i bił diltłi’go sikáni biyi’ yuyaa oldeeł. 21 Ła’ihíí łį́į́ yiká’ dahsdaahń bésh be’idiltłishé bizé’dí’ há’ááhíí yee nadaistseed: áík’ehgo dlǫ́’ iłtah at’ééhíí áí daabitsį’íí yee náda’isdįįd.

20

1 Áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’dí’ hayaa higaałgo, o’i’áń doo ni’i’áńihi bá be’igęęsé hik’e bésh hishbizhíí nchaahi dahyoṉiłgo hiłtsąą. 2 Áń tł’iishcho, doo áníi da tł’iishíí, ch’iidn nant’ánhi, Satan holzéhi, yił ndéélgo dała’á doo náhóltagyú łegodzaazhį’ łíyistł’ǫǫgo, 3 O’i’áń yuṉe’ yó’olt’e’ da’dentą́ą́dí’ o’íígę́ęz, nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí yúwehyú doo ch’a’onayiṉiił dahíí bighą, dała’á doo náhóltagyú łegodzaazhį’: áí bikédí’go dét’įhézhį’ nanánt’įh doleeł. 4 Áídí’ nadaant’áhi yiká’ dahnaháztaaníí hiłtsąągo yiká’ dahnaháztaaníí aayádaałti’go baa daagodest’ąą: Jesus yaa nagolṉi’íí hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’híí bighą bik’os nadaahisk’i n’íí biyi’ nazįį n’íí hiłtsąą, áí nt’éshį bégodzidi dagohíí be’ilzaahíí doo daayoskąąd dahíí, daabitá’ dagohíí daabigan bebídaanidlidé doo bee bídaanidlid dahíí; áí daahiṉaa násdlį́į́go, dała’á doo náhóltagyú łégodzaazhį’ Christ yił nádaant’aah. 5 Łahzhį’ nanezna’íí doo daahiṉaa násdlį́į́ da, dała’á doo náhóltagyú łegodzaahíí ąąłgo zhą́. Díínko dantsé nanezna’íí naadikáhgee. 6 Dantsé nanezna’íí naadikáhgee hadíń yitah naadiidzaahíí biyaa gozhǫ́ǫ́ hik’e bił godiyini at’éé: iké’gee daná’itsaahíí doo hago ábile’ da doo, ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e Christ bi’okąąh yebik’ehíí daanlįį doleeł, dała’á doo náhóltagyú łegodzaazhį’ yił nadaant’aah doo. 7 Dała’á doo náhóltagyú łegodzaahíí ąąłgo Satan ha’ásitįįdí’ ch’ínálteeh. 8 Áídí’ dį́į́’yú ni’gosdzáń biká’ goz’ąąyú iłtah at’éégo hadaazt’i’íí, Gog hik’e Magog daagolzeehíí, ch’ayiṉiiłyú nagonłkaad doleełhíí bighą íła’ánálṉe’yú hágháh: áí túnteel tábąą sáíhíí k’ehgo da’áhołąą doo. 9 Ni’gosdzáń nteelíí biká’ dahnádnłsąą, nṉee Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí daagolį́į́gee biṉaa, hik’e kįh gozṉili koł daanzhóni biṉaa łédnt’i’ silįį: áídá’ yaaká’dí’ kǫ’ nkednṉágo ąął daabi’nłíd. 10 Áídí’ ch’iidn nant’án bich’į’ nazhch’a’íí kǫ’ hik’e tséłikǫ’i bił diltłi’go sikáni biyi’ yuyaa olt’e’, hayú nt’éshį bégodzidi hik’e Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi ádil’ínihíí naháztąąyú, áígee jįį hik’e tł’é’go goyéé bich’į’ nagowaa doo, doo ngonel’ąą dayú dahazhį’. 11 Áídí’ nant’án biká’dahsdáhi łigaihi nchaahi, hik’e yiká’ dahsdaahń hiłtsąą, áń bits’ą́’dí’ ni’gosdzáń hik’e yáá bił ogoyáá; áídí’ doo hayú goz’ąą da lę́k’e. 12 Nanezna’íí doo ízisgo ádaat’ee dahíí hik’e ízisgo ádaat’eehíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bidáhdí’ nadaazį’go hiłtsąą; áídí’ naltsoos iłts’ą́’ ádaadzaa: ła’i naltsoos iłts’ą́’ nanádzaa, áí naltsoos be’ihi’ṉáhi: nanezna’ n’íí hant’é ádaaszaahíí naltsoos biyi’ k’e’eshchiiníí bee baa yáda’iti’. 13 Túnteel biyi’ nanezna’ n’íí naadiikaigo áyíílaa: da’itsaahdí’ hik’e Ch’iidntahdí’ nanezna’ n’íí nanaadiikai: áídí’ dawa hant’é ádaaszaa shįhíí bighą baa yáda’iti’. 14 Áídí’ da’itsaahíí hik’e Ch’iidntahíí kǫ’ diltłi’go sikáni biyi’ yuyaa oldeel. Díínko nakidngee daná’itsaahi at’éé. 15 Áídá’ dahadíń naltsoos be’ihi’ṉáhi doo hak’i bizhi’ biyi’ dahgoz’ąą dayúgo kǫ’ diltłi’go sikaaníí biyi’ yuyaa olt’e’.

21

1 Áídí’ yaaká’ áníidéhi hik’e ni’gosdzáń áníidéhi hiłtsąą: dantsé yaaká’híí hik’e dantsé ni’gosdzáńhíí bech’ígonyáá; áídí’ túnteel ésdįįd. 2 Shíí, John, Jerúsalem áníidéhi, kįh godiyini gozṉili, yaaká’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ hayaa goldohgo hiłtsąą, na’ilíhn k’ad nniṉéhgo biką’ hileehíí yiba’ iłch’į’ádodlaahíí ga’at’éégo. 3 Yaaká’dí’ kozhii ádįįd áiłts’ago disiits’ą́ą́ gáṉíígo, Isąą, da’ch’okąąh goz’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań yiyi’ golííníí nṉee bitahyú goz’ąą, áń bił daagolį́į́go nṉeehíí bichągháshé daanlįį doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań dabíí yił daagolį́į́go, bíí Bik’ehgo’ihi’ṉań daayokąąhń doleeł. 4 Bik’ehgo’ihi’ṉań biṉáá tú bá k’eda’iłdéh doleeł; da’itsaahíí da’ádįh doleeł, doo koł gozhǫ́ǫ́ dahíí, daach’ichagíí, daach’inṉiihíí ndi da’ádįh doleeł: dantsé áí begoz’ąą n’íí bech’ígóyááhíí bighą. 5 Nant’án biká’dahsdáhi yiká’ dahsdaahń gánṉiid, Isąą, dawahá áníidégo ánáshdléh. Áídá’ shíí gáshiłnṉiid, K’e’iłchíí: díí yati’íí da’aṉii ła’íí ba’olṉíhi at’éé. 6 Gánáshiłdo’ṉiid, Ąął łalzaa. Shíí Álpha hik’e Oméga, begodeyáhi hik’e bengont’i’i nshłįį. Hadíń dibá’ nliiníí tú hiṉáhi halį́į́híí bá ná’isįįh, doo bighą nahi’ṉiił dago. 7 Hadíń dawahá yitis siliiníí dawa bíyéé doleeł; Bik’ehgo’ihi’ṉań yokąąhń nshłįį doleeł, shiye’ nlįį doleeł. 8 Áídá’ dawa yee nádaaldzidíí, doo da’odląą dahíí, nchǫ’go ádaat’eehíí, nṉee nadaiłtseedíí, nant’į’ nakaihíí, iyodaanzįhíí, nadn’áí daayokąąhíí, ła’íí łéda’iłchoohíí dawa tséłikǫ’i bił diltłi’go sikáni biyi’ yuyaa bá goz’ąą: áí nakidngee daná’itsaahi at’éé. 9 Áígee Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á gosts’idihíí dała’á, its’aa gosts’idi gosts’idn góyéégo banagowaahíí bee halk’iłíí, yee dahikáłi shaa nyáágo, shich’į’ hadzii gáṉíígo, Yushdé’, isdzán áníi nṉáhi, dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bi’aahíí nił ch’í’ṉah ashłe’. 10 Áídí’ Holy Spirit shiká’zhį’ adzaago Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’áhíí dził dázhǫ́ nchaahi yúdahyúhi biká’ oshiłtį́į́, áígee ízisgo kįh gozṉilíí, Jerúsalem godiyini, yaaká’dí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’ bił nkegonyáágo shił ch’í’ṉah áyíílaa, 11 Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí bee bits’ą́’idindláád: bits’ą́’idindláádíí tséé dázhǫ́ łáń ílíni, jasper holzéhi, dénłtónégo binkááyú got’įįhíí ga’at’éé; 12 Áí kįh gozṉilíí biṉaayú łé’ditł’įhíí dázhǫ́ nteel áídí’ dázhǫ́ yúdahgo alzaa lę́k’e, nakits’ádahgo dáádítį́h, áí da wago Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á nadaazįį, Israel nakits’ádahyú hat’i’íí daabizhi’ dahnagoz’ąą, dáádítį́híí biká’gee. 13 Ya’áí hanadáhdí’go taadí’ dáádítį́h; nahokǫsé dahstąądí’go taadí’ dáádítį́h; na’idi’ahdí’go taadí’ dáádítį́h; ya’áí onadáhdí’go ałdó’ taadí’ dáádítį́h. 14 Kįh gozṉilíí biṉaayú łé’ditł’įhíí bitł’ą́ą́hgo nakits’ádahgo istł’įhgo łégodnt’i’, dibełį́į́ biZhaazhé nlíni binal’a’á nakits’ádah daabizhi’ áí biká’ dahgoz’ąą. 15 Shich’į’ yałti’íí be’ída’nel’ąąhé óodo be’alzaahi naitiih, áí kįh gozṉilíí hik’e bidáádítį́híí, ła’íí biṉaayú łé’ditł’įįhíí yee yí’da’nel’ąąhgo. 16 Kįh gozṉilíí dį́į́zhį’ hágodn’áá, naniigo dáne’niiyú dáłełt’ee: kįh gozṉilíí be’ída’nel’ąąhé yee yída’neł’ą́ądgo nakits’ádahn doo náhóltagyú furlongs ga’áhosah. Naniigohíí, dáne’niiyúhíí, hik’e ts’ídagíí biłgo dáłełt’ee. 17 Áídí’ biṉaayú łé’ditł’įhíí ałdó’ yí’nes’ąądgo dała’á gonenadín iká’yú dizdin dį́į́’i nṉee bigan iłhadit’ąądí’ biganlataházhį’ ngont’i’go, áí Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á yaaká’yú gólííníí k’ehgo at’éé. 18 Biṉaayú łé’ditł’įhíí tséé łáń ílíni, jásper holzéhi, be’ágolzaa: kįh gozṉilíí dá óodo zhą́, dolyiini binkááyú got’įįhíí ga’at’éhi, be’ágolzaa. 19 Biṉaayú łé’ditł’įhíí bitl’ááh istł’iníí tséé iłtah at’éhi łáń da’ilííníí bee dénzhónégo alzaa. Da’itségee itł’ááh istł’iníí jásper holzéhi be’ágolzaa; nakigeehíí sápphire holzéhi; taadngeehíí chálcedony holzéhi; dį́į́’igeehíí émerald holzéhi; 20 Ashdladngeehíí sárdonyx holzéhi; gostáńgeehíí sárdius holzéhi; gosts’idigeehíí chrýsolite holzéhi; tsebígeehíí béryl holzéhi; ngost’áígeehíí tópaz holzéhi; gonenangeehíí chrýsoprasus holzéhi; łats’ádahgeehíí jácinth holzéhi; ła’íí nakits’ádahgeehíí ámethyst holzéhi be’ágolzaa. 21 Dáádítį́híí nakits’ádahíí dilkǫǫhé łáń ílíni, pearl holzéhi, nakits’ádahgo be’alzaa: dała’á ntą́ą́go pearl dała’á bił ádaaszaa: kįh gozṉilíí biyi’ intínhíí dá óodo zhą́ dolyiini binkááyú got’įįhíí k’ehgo alzaa. 22 Áígee da’ch’okąąh goz’aaníí doo hish’įį da: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń Dák’a’at’éhi hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni biłgo dabíí da’ch’okąąh goz’aaníí daanlįį. 23 Kįh gozṉilgee ya’áí ła’íí tł’é’gona’áí da’ádįh ndi doo daat’éé da: Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’idindláádíí bee got’įį, ła’íí dibełį́į́ biZhaazhé nlíni bee got’įįhíí nlįį. 24 Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí hadíí hasdákaihíí, áí kįh gozṉilíí bits’ą́’idindláádíí yee nakai doo: ła’íí ni’gosdzáń biká’ ízisgo nadaant’aahíí ízisgo ye’ádaat’eehíí hik’e daagodnłsiníí yił nihikáh doleeł. 25 Bidáádítį́híí jįįgo doo daná’detį́h da: akú tł’é’ ánágodįh. 26 Nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’i ízisgo ye’ádaat’eehíí hik’e daagodnłsiníí yił nihikáh doleeł. 27 Hadíí daanchǫ’íí doo hagot’éégo ha’akáh da, nchǫ’go at’éégo ánát’įįłíí, ła’íí hadíń łé’iłchoohíí ałdó’ doo hagot’éégo ha’akáh da: hadíń dibełį́į́ biZhaazhé nlíni binaltsoos be’ihi’ṉáhi bizhi’ dahgoz’aaníí zhą́ ha’akáh doleeł.

22

1 Áídí’ tú be’ihi’ṉáhi dolyiini ga’at’éégo binkááyú got’įįgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni nadaant’aago dahskeedí’ hálį́į́go, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á shił ch’í’ṉah áyíílaa. 2 Kįh gozṉilíí ch’í’ítinyú iłṉí’yú, ła’íí tú ńlííníí da’ałch’izhiṉéé nel’ąągo tsį’nt’áni be’ihi’ṉáhi nádihikáad, áí nakits’ádahyú át’éégo nánt’į́h, dádaanántį́hgee nest’ą’ dała’áyú át’éhi dahnándah: bit’ąąhíí nṉee iłtah at’éégo hadaazt’i’íí yee nádaadziihi. 3 Áígee dénchǫ’go ágot’eehíí ánádįh doo: áídí’ Bik’ehgo’ihi’ṉań hik’e dibełį́į́ biZhaazhé nlíni nadaant’aago dahskee doo; bánada’iziidíí daabokąąh doleeł: 4 Binii daayo’įį doo; bizhi’íí bitá’gee dahnagoz’ąą doo. 5 Tł’é’ ánádįh doleeł; ik’ah kǫ’íí ła’íí ya’áí be’idindláádíí doo hagot’į́į́ da; Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń dabíí bá idindládi nlįį doleeł: ła’íí doo ngonel’ąą dayú dahazhį’ nadaant’aa doo. 6 Áídí’ gánáshiłdo’ṉiid, Díí yati’íí ba’olṉíhi hik’e da’aṉíhi at’éé: Bik’ehgo’ihi’ṉań nohweBik’ehń binkááyú nada’iziidi n’íí daadilzini daayokąąhń, k’ad ágoṉéhíí bánada’iziidíí yił ch’í’ṉah ágole’híí bighą binal’a’á yaaká’dí’hi bich’į’ daades’a’. 7 Isąą, dák’adégo nánshdaał: díí naltsoos hagot’éégo ágolṉéhgo benet’aaníí hadíń yikísk’eh at’ééhíí biyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł. 8 Shíí, John, díí ágot’eehíí disiits’ą́ą́ ła’íí hiłtsąą. Áík’ehgo disiits’ąądí’ hiłtsąągo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binal’a’á áí shił ch’í’ṉah áyíílaahi biyahzhį’ hayaa asdzaago hoshkąąh nkegonyaa. 9 Nt’éégo gáshiłnṉiid, Doo ágáńt’įį da: shíí, ni, nik’isyú, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi, hik’e díí naltsoos biyi’dí’ yati’íí yikísk’eh ádaat’eehíí biłgo dała’ nada’idziid. Bik’ehgo’ihi’ṉań zhą́ onką́ąh. 10 Gánáshiłdo’ṉiid, Díí naltsoos hagot’éégo ágoṉéhgo benet’aaníí bida’denłjéeh hela’, biká’ ngonyááhíí bighą. 11 Hadíń doo dábik’ehyú át’į́į́ dahíí, áń dayúweh ye’at’į́į́ le’: hadíń dénchǫ’égo at’į́į́híí, áń dayúweh ye’at’į́į́ le’: hadíń nłt’éégo at’ééhíí, áń dayúweh nłt’éégo at’éé le’: ła’íí hadíń dilziníí, dayúweh dilzį le’. 12 Isąą, dák’adégo nánshdaał; koch’į’ nada’ishṉiiłíí bił nánshdáh, nṉee dała’á ntįįgo hagot’éégo ánánt’įįdhíí bighą bich’į’ na’ishṉiiłgo. 13 Shíí Álpha hik’e Oméga nshłįį, begodeyáhi hik’e bengont’i’i, dantséyúhi hik’e iké’yúhi. 14 Bik’ehgo’ihi’ṉań yegos’aaníí yikísk’eh ádaat’eehíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeł, áí tsį’nt’áni be’ihi’ṉáhi yaa dokaahgo bá goz’ąą, ła’íí kįh gozṉilíí ch’íná’itįhyú ch’ídokaahgo ałdó’ bá goz’ąą. 15 Áídá’ gósé, ídaanlgashi, nant’į’ nakaihi, nṉee nadaiłtseedi, nṉee nadn’áí daayokąąhi, ła’íí dahadíń łé’ichoohíí bił nzhǫǫgo dayúweh łé’iłchoohi doo ha’ádokaah da. 16 Shíí, Jesus, shinal’a’á yaaká’dí’hi ha’ánázéh nagozṉilyú díí bee nohwił nagolṉi’go deł’a’. David bikeghad nshłįį, hik’e David bits’ą́’dí’hi nshłįį, ts’iłsǫǫsécho bits’ą́’idindíni nshłįį. 17 Holy Spirit hik’e isdzán niṉéhi, Yushdé’, daaṉii. Hadíń idits’agi ałdó’, Yushdé’, ṉii le’. Hadíń dibá’ nlįįhíí hígháh le’. Hadíń hát’ííníí tú be’ihi’ṉáhi yodląą, doo bighą nahi’ṉiił dago. 18 Nṉee dała’á ntį́į́go díí naltsoos hagot’éégo ágoṉéhgo benet’aaníí daidits’agíí gádaabiłdishṉii, Dahadíń díí ínágodn’ąąhíí, góyéégo ágot’eehíí díí naltsoos biyi’ k’e’eshchiiníí, Bik’ehgo’ihi’ṉań góyéégo godigháhíí bich’į’ ínágodo’aał: 19 Dahadíń díí naltsoos hagot’éégo ágoṉéhgo benet’aaníí ła’ hayiné’yúgo, Bik’ehgo’ihi’ṉań ałdó’ naltsoos be’ihi’ṉáhi biyi’dí’, kįh godiyini gozṉilíí biyi’dí’, ła’íí díí naltsoos biyi’ bek’e’eshchiiníí biyi’dí’ bíyéé zhiṉééhíí bits’ą́’ hayiné’ doleeł. 20 Díí yaa nagosṉi’íí gáṉíí, Da’aṉii shíí dák’adégo nánshdaał: Doleełgo at’éé. Da’aṉii Jesus, nohweBik’ehń, de’nṉáh. 21 Jesus Christ nohweBik’ehń biłgoch’oba’íí daanohwigha nohwich’į’ begoz’ąą le’. Doleełgo at’éé.

Read the New Testament

Read the New Testament daily

January

date | scripture
1 | Matthew 1.1–2.12
2 | Matthew 2.13–3.6
3 | Matthew 3.7–4.11
4 | Matthew 4.12-25
5 | Matthew 5.1-26
6 | Matthew 5.27-48
7 | Matthew 6.1-24
8 | Matthew 6.25–7.14
9 | Matthew 7.15-29
10 | Matthew 8.1-17
11 | Matthew 8.18-34
12 | Matthew 9.1-17
13 | Matthew 9.18-38
14 | Matthew 10.1-23
15 | Matthew 10.24–11.6
16 | Matthew 11.7-30
17 | Matthew 12.1-21
18 | Matthew 12.22-45
19 | Matthew 12.46–13.23
20 | Matthew 13.24-46
21 | Matthew 13.47–14.12
22 | Matthew 14.13-36
23 | Matthew 15.1-28
24 | Matthew 15.29–16.12
25 | Matthew 16.13–17.9
26 | Matthew 17.10-27
27 | Matthew 18.1-22
28 | Matthew 18.23–19.12
29 | Matthew 19.13-30
30 | Matthew 20.1-28
31 | Matthew 20.29–21.22

February

date | scripture
1 | Matthew 21.23-46
2 | Matthew 22.1-33
3 | Matthew 22.34–23.12
4 | Matthew 23.13-39
5 | Matthew 24.1-28
6 | Matthew 24.29-51
7 | Matthew 25.1-30
8 | Matthew 25.31–26.13
9 | Matthew 26.14-46
10 | Matthew 26.47-68
11 | Matthew 26.69–27.14
12 | Matthew 27.15-31
13 | Matthew 27.32-66
14 | Matthew 28.1-20
15 | Mark 1.1-28
16 | Mark 1.29–2.12
17 | Mark 2.13–3.6
18 | Mark 3.7-30
19 | Mark 3.31–4.25
20 | Mark 4.26–5.20
21 | Mark 5.21-43
22 | Mark 6.1-29
23 | Mark 6.30-56
24 | Mark 7.1-23
25 | Mark 7.24–8.10
26 | Mark 8.11–9.1
27 | Mark 9.2-29
28 | Mark 9.30–10.12

March

date | scripture
1 | Mark 10.13-31
2 | Mark 10.32-52
3 | Mark 11.1-26
4 | Mark 11.27–12.17
5 | Mark 12.18-37
6 | Mark 12.38–13.13
7 | Mark 13.14-37
8 | Mark 14.1-21
9 | Mark 14.22-52
10 | Mark 14.53-72
11 | Mark 15.1-47
12 | Mark 16.1-20
13 | Luke 1.1-25
14 | Luke 1.26-56
15 | Luke 1.57-80
16 | Luke 2.1-35
17 | Luke 2.36-52
18 | Luke 3.1-22
19 | Luke 3.23-38
20 | Luke 4.1-30
21 | Luke 4.31–5.11
22 | Luke 5.12-28
23 | Luke 5.29–6.11
24 | Luke 6.12-38
25 | Luke 6.39–7.10
26 | Luke 7.11-35
27 | Luke 7.36–8.3
28 | Luke 8.4-21
29 | Luke 8.22-39
30 | Luke 8.40–9.6
31 | Luke 9.7-27

Abril

date | scripture
1 | Luke 9.28-50
2 | Luke 9.51–10.12
3 | Luke 10.13-37
4 | Luke 10.38–11.13
5 | Luke 11.14-36
6 | Luke 11.37–12.7
7 | Luke 12.8-34
8 | Luke 12.35-59
9 | Luke 13.1-21
10 | Luke 13.22–14.6
11 | Luke 14.7-35
12 | Luke 15.1-32
13 | Luke 16.1-18
14 | Luke 16.19–17.10
15 | Luke 17.11-37
16 | Luke 18.1-17
17 | Luke 18.18-43
18 | Luke 19.1-27
19 | Luke 19.28-48
20 | Luke 20.1-26
21 | Luke 20.27-47
22 | Luke 21.1-28
23 | Luke 21.29–22.13
24 | Luke 22.14-34
25 | Luke 22.35-53
26 | Luke 22.54–23.12
27 | Luke 23.13-43
28 | Luke 23.44–24.12
29 | Luke 24.13-53
30 | John 1.1-28

May

date | scripture
1 | John 1.29-51
2 | John 2.1-25
3 | John 3.1-21
4 | John 3.22–4.3
5 | John 4.4-42
6 | John 4.43-54
7 | John 5.1-23
8 | John 5.24-47
9 | John 6.1-21
10 | John 6.22-40
11 | John 6.41-71
12 | John 7.1-29
13 | John 7.30-52
14 | John 7.53–8.20
15 | John 8.21-30
16 | John 8.31-59
17 | John 9.1-41
18 | John 10.1-21
19 | John 10.22-42
20 | John 11.1-53
21 | John 11.54–12.19
22 | John 12.20-50
23 | John 13.1-30
24 | John 13.31–14.14
25 | John 14.15-31
26 | John 15.1-27
27 | John 16.1-33
28 | John 17.1-26
29 | John 18.1-24
30 | John 18.25–19.22
31 | John 19.23-42

June

date | scripture
1 | John 20.1-31
2 | John 21.1-25
3 | Acts 1.1-26
4 | Acts 2.1-47
5 | Acts 3.1-26
6 | Acts 4.1-37
7 | Acts 5.1-42
8 | Acts 6.1-15
9 | Acts 7.1-29
10 | Acts 7.30-50
11 | Acts 7.51–8.13
12 | Acts 8.14-40
13 | Acts 9.1-25
14 | Acts 9.26-43
15 | Acts 10.1-33
16 | Acts 10.34-48
17 | Acts 11.1-30
18 | Acts 12.1-23
19 | Acts 12.24–13.12
20 | Acts 13.13-41
21 | Acts 13.42–14.7
22 | Acts 14.8-28
23 | Acts 15.1-35
24 | Acts 15.36–16.15
25 | Acts 16.16-40
26 | Acts 17.1-34
27 | Acts 18.1-21
28 | Acts 18.22–19.12
29 | Acts 19.13-41
30 | Acts 20.1-38

July

date | scripture
1 | Acts 21.1-16
2 | Acts 21.17-36
3 | Acts 21.37–22.16
4 | Acts 22.17–23.10
5 | Acts 23.11-35
6 | Acts 24.1-27
7 | Acts 25.1-27
8 | Acts 26.1-32
9 | Acts 27.1-20
10 | Acts 27.21-44
11 | Acts 28.1-31
12 | Romans 1.1-17
13 | Romans 1.18-32
14 | Romans 2.1-24
15 | Romans 2.25–3.8
16 | Romans 3.9-31
17 | Romans 4.1-12
18 | Romans 4.13–5.5
19 | Romans 5.6-21
20 | Romans 6.1-23
21 | Romans 7.1-14
22 | Romans 7.15–8.6
23 | Romans 8.7-21
24 | Romans 8.22-39
25 | Romans 9.1-21
26 | Romans 9.22–10.13
27 | Romans 10.14–11.12
28 | Romans 11.13-36
29 | Romans 12.1-21
30 | Romans 13.1-14
31 | Romans 14.1-23

August

date | scripture
1 | Romans 15.1-21
2 | Romans 15.22–16.7
3 | Romans 16.8-27
4 | 1 Corinthians 1.1-17
5 | 1 Corinthians 1.18–2.5
6 | 1 Corinthians 2.6–3.4
7 | 1 Corinthians 3.5-23
8 | 1 Corinthians 4.1-21
9 | 1 Corinthians 5.1-13
10 | 1 Corinthians 6.1-20
11 | 1 Corinthians 7.1-24
12 | 1 Corinthians 7.25-40
13 | 1 Corinthians 8.1-13
14 | 1 Corinthians 9.1-18
15 | 1 Corinthians 9.19–10.13
16 | 1 Corinthians 10.14–11.1
17 | 1 Corinthians 11.2-16
18 | 1 Corinthians 11.17-34
19 | 1 Corinthians 12.1-26
20 | 1 Corinthians 12.27–13.13
21 | 1 Corinthians 14.1-17
22 | 1 Corinthians 14.18-40
23 | 1 Corinthians 15.1-28
24 | 1 Corinthians 15.29-58
25 | 1 Corinthians 16.1-24
26 | 2 Corinthians 1.1-11
27 | 2 Corinthians 1.12–2.11
28 | 2 Corinthians 2.12-17
29 | 2 Corinthians 3.1-18
30 | 2 Corinthians 4.1-12
31 | 2 Corinthians 4.13–5.10

September

date | scripture
1 | 2 Corinthians 5.11-21
2 | 2 Corinthians 6.1-13
3 | 2 Corinthians 6.14–7.7
4 | 2 Corinthians 7.8-16
5 | 2 Corinthians 8.1-15
6 | 2 Corinthians 8.16-24
7 | 2 Corinthians 9.1-15
8 | 2 Corinthians 10.1-18
9 | 2 Corinthians 11.1-15
10 | 2 Corinthians 11.16-33
11 | 2 Corinthians 12.1-10
12 | 2 Corinthians 12.11-21
13 | 2 Corinthians 13.1-14
14 | Galatians 1.1-24
15 | Galatians 2.1-16
16 | Galatians 2.17–3.9
17 | Galatians 3.10-22
18 | Galatians 3.23–4.20
19 | Galatians 4.21–5.12
20 | Galatians 5.13-26
21 | Galatians 6.1-18
22 | Ephesians 1.1-23
23 | Ephesians 2.1-22
24 | Ephesians 3.1-21
25 | Ephesians 4.1-16
26 | Ephesians 4.17–5.2
27 | Ephesians 5.3-33
28 | Ephesians 6.1-24
29 | Philippians 1.1-26
30 | Philippians 1.27–2.18

October

date | scripture
1 | Philippians 2.19–3.6
2 | Philippians 3.7–4.1
3 | Philippians 4.2-23
4 | Colossians 1.1-20
5 | Colossians 1.21–2.7
6 | Colossians 2.8-23
7 | Colossians 3.1-17
8 | Colossians 3.18–4.18
9 | 1 Thessalonians 1.1–2.9
10 | 1 Thessalonians 2.10–3.13
11 | 1 Thessalonians 4.1–5.3
12 | 1 Thessalonians 5.4-28
13 | 2 Thessalonians 1.1-12
14 | 2 Thessalonians 2.1-17
15 | 2 Thessalonians 3.1-18
16 | 1 Timothy 1.1-20
17 | 1 Timothy 2.1-15
18 | 1 Timothy 3.1-16
19 | 1 Timothy 4.1-16
20 | 1 Timothy 5.1-25
21 | 1 Timothy 6.1-21
22 | 2 Timothy 1.1-18
23 | 2 Timothy 2.1-21
24 | 2 Timothy 2.22–3.17
25 | 2 Timothy 4.1-22
26 | Titus 1.1-16
27 | Titus 2.1-14
28 | Titus 2.15–3.15
29 | Philemon 1.1-25
30 | Hebrews 1.1-14
31 | Hebrews 2.1-18

November

date | scripture
1 | Hebrews 3.1-19
2 | Hebrews 4.1-13
3 | Hebrews 4.14–5.14
4 | Hebrews 6.1-20
5 | Hebrews 7.1-19
6 | Hebrews 7.20-28
7 | Hebrews 8.1-13
8 | Hebrews 9.1-10
9 | Hebrews 9.11-28
10 | Hebrews 10.1-18
11 | Hebrews 10.19-39
12 | Hebrews 11.1-16
13 | Hebrews 11.17-31
14 | Hebrews 11.32–12.13
15 | Hebrews 12.14-29
16 | Hebrews 13.1-25
17 | James 1.1-18
18 | James 1.19–2.17
19 | James 2.18–3.18
20 | James 4.1-17
21 | James 5.1-20
22 | 1 Peter 1.1-12
23 | 1 Peter 1.13–2.10
24 | 1 Peter 2.11–3.7
25 | 1 Peter 3.8–4.6
26 | 1 Peter 4.7–5.14
27 | 2 Peter 1.1-21
28 | 2 Peter 2.1-22
29 | 2 Peter 3.1-18
30 | 1 John 1.1-10

December

date | scripture
1 | 1 John 2.1-17
2 | 1 John 2.18–3.2
3 | 1 John 3.3-24
4 | 1 John 4.1-21
5 | 1 John 5.1-21
6 | 2 John 1.1-13
7 | 3 John 1.1-14
8 | Jude 1.1-25
9 | Revelation 1.1-20
10 | Revelation 2.1-17
11 | Revelation 2.18–3.6
12 | Revelation 3.7-22
13 | Revelation 4.1-11
14 | Revelation 5.1-14
15 | Revelation 6.1-17
16 | Revelation 7.1-17
17 | Revelation 8.1-13
18 | Revelation 9.1-21
19 | Revelation 10.1-11
20 | Revelation 11.1-19
21 | Revelation 12.1-18
22 | Revelation 13.1-18
23 | Revelation 14.1-20
24 | Revelation 15.1-8
25 | Revelation 16.1-21
26 | Revelation 17.1-18
27 | Revelation 18.1-24
28 | Revelation 19.1-21
29 | Revelation 20.1-15
30 | Revelation 21.1-27
31 | Revelation 22.1-21

GLOSSARY

The Pronunciation and Meaning of some of the Words in the New Testament

Abíah (Abáíyah) Abíjah ałdó’ holzee.

Áchaz (Éíkaz) — Áhaz ałdó’ holzee.

Ágar (Éígar) — Hágar ałdó’ holzee.

Areópagite (Ariyápagait) — yánáltihíí nlįįhíí golzeego ágolzee.

Baal (Béyal)

Bar‐jóna— Jóna biye’ golzeego ágolzee.

Bik’ehgo’ihi’ṉań báhadaadeszaahíí— ínashood daanliiníí golzeego ágolzee.

Bitis‐hagowáh— Israel hat’i’íí Egyptgee daagolį́į́dá’ Bik’ehgo’ihi’ṉań Egyptians daanliiníí yich’į’ hashkeego binal’a’á yaaká’dí’ yich’į’ oyis’a’, ishikíń dantsé nakaihíí nadaiłtseed doleełgo. Áídá’ Israel hat’i’íí daanliiníí dáádítį́híí yiká’ dił yíłta’yúgo bíí biye’ke doo nadaistseed da. Áí bitis‐hagowáh holzee. Łenágodáhgee áí yínádaałṉiihgo da’iyąą. Áígee Jesus daztsąądí’ naadiidzaa lę́k’e. Áí Easter holzee. (Acts 12:4)

Bóoz— Bóaz ałdó’ holzee.

Caesar (Síizar)

Caesaréa (Sesaríya)

Cáiaphas (Kéyafas)

Cenchréa (Senkríya)

Cephas (Síífas) — Peter ałdó’ holzee.

Ch’ah hobįįhíí— ach’idilwodgo díí ga’at’éhi hołbįįł.

Chárran (Káran) — Háran ałdó’ golzee.

Chíos (Káiyos)

Christ— Bik’ehgo’ihi’ṉań its’áltíni golzeego ágolzee.

Cilícia (Silíshiya)

Círcumcise (sírkamsaiz) — Bik’ehgo’ihi’ṉań bik’ehgo Jews daanliiníí ishikinihíí tsebíí beiskąągo daabi’diigish lę́k’e. Díí círcumcise golzee. Shid baa dahnagoz’aaníí Bik’ehgo’ihi’ṉań hat’i’íí daanlįįgo bee bígózį lę́k’e.

Cnidus (Náídas)

Cyréne (Sáiríínii)

Da’iilwosh— da’iilwosh ṉiihíí nadaan’ne’ golzeego agolzee.

Da’iłhosh— da’iłhosh ṉiihíí nanezna’ golzeego ágolzee.

Dibełį́į́ biZhaazhé— Jesus dibełį́į́ biZhaazhé yiłṉii, nṉee yá datsaahíí bighą.

Elías— Elíjah ałdó’ holzee.

Emmor— Hámor ałdó’ holzee.

Esáias— Isáiah ałdó’ holzee.

Eunuch (únik) — nṉee doo nnádaałsé’ dago ádaalṉe’íí eunuchs daaholzee.

Ezékias— Hezekíah ałdó’ holzee.

Furlong— nakidi gonenadín dahgostǫ’yú shį ga’áhosahgo tsebíí furlongs dała’á mile ga’áhosah.

Hosánna (hozána) — Bik’ehgo’ihi’ṉań ba’ihégosį le’, golzeego ágolzee.

Jechonías (Jekonáíyas) — Jechoníah ałdó’ holzee.

Jeremías (Jeremáíyas) — Jeremíah ałdó’ holzee.

Jéremy— Jeremíah ałdó’ holzee.

Jesus— Hebrew biyati’ k’ehgo Joshua holzee (Acts 7:45, Hebrews 4:8.)

Jóatham— Jótham ałdó’ holzee.

Jónas— Jónah ałdó’ holzee.

Jósaphat— Jehóshaphat ałdó’ holzee.

Josías— Josíah ałdó’ holzee.

Júda, Júdas— Júdah ałdó’ holzee.

Mádian— Mídian ałdó’ golzee.

Manásses— Manásseh ałdó’ holzee.

Márcus— Mark ałdó’ holzee.

Mnáson (Néísan)

Néphthalim— Náphtali ałdó’ golzee.

Niger (Náíjer)

Noe— Noah ałdó’ bek’e’eshchįį.

Osee— Hoséa ałdó’ holzee.

Ozías (Ozáíyas) — Uzzíah ałdó’ holzee.

Pence— pennies golzeego ágolzee. Penny golzeehíí dała’á jįįgo goṉeehíí golzeego ágolzee.

Phárisees (Férisiiz) — Phárisees daanliiníí sahngo ádaat’ee. Jews bich’į’ begoz’aaníí itisgo be’ádaant’ee, daaṉii lę́k’e.

Pheníce (Fenííse) — Phenécia, Phoenícia (Feníshiya) ałdó’ golzee.

Ptolemáis (Toleméyas)

Robóam— Rehobóam ałdó’ holzee.

Sadak— Zádok ałdó’ holzee.

Sádducees (Sádusiiz) — Sádducees daanliiníí sahngo ádaat’ee. Nanezna’ n’íí doo naadikáh da, daaṉii lę́k’e.

Sína— Sínai (Sáíniyai) ałdó’ golzee.

Sion (Sáíyon) — Zíon (Záíyon) ałdó’ golzee.

Sýchar (Sáíkar)

Talent— dała’á doo náhóltagyú shį bestso golzeego ágolzee.

Timótheus— Timothy ałdó’ holzee.

Tribute— Nṉee dała’á daantį́į́go zhaali nadaihezṉil lę́k’e, da’ch’okąąh goz’aaníí bá, áí tribute golzeego ágolzee.

Urías— Uríah ałdó’ holzee.

Zábulon— Zébulon ałdó’ golzee.

Zacchéus (Zakíyas)

Zeróbabel— Zerúbbabel ałdó’ holzee.